Termenlijst

INLEIDING

Een nieuwe uitbreiding van de informatie voor verzamelaars is de Termenlijst, ten behoeve van de beschrijving van prentenboeken en geïllustreerde kinderboeken. De lijst is samengesteld door Hilda van den Helm en Jeannette Kok. De afbeeldingen zijn afkomstig van kinderboeken uit de Koninklijke Bibliotheek en de verzameling van Hilda van den Helm.  

Bij het beschrijven van prentenboeken en geïllustreerde kinderboeken stuit men op het probleem dat beeld moet worden omschreven in taal. Geautoriseerde lijsten met termen daarvoor zijn in het Engels beschikbaar; ook Nederlandse antiquaren maken daar vaak gebruik van. 

Het ontbreken van een Nederlandse termenlijst deed zich voelen toen zo’n vijfhonderd prentenboeken, geselecteerd voor digitalisering en plaatsing op “Het Geheugen van Nederland”, bij de Koninklijke Bibliotheek opnieuw moesten worden beschreven.

Men kan zich afvragen of het nog nodig is beelden te omschrijven als ze via internet zichtbaar zijn. Voor omschrijving zijn twee redenen aan te geven:

• In het origineel heeft de beschrijver beter kunnen zien of het gaat om, bijvoorbeeld, met de hand ingekleurde of in kleur gedrukte litho’s.
• In een website kan op woorden uit de beschrijvingen gezocht worden, bijvoorbeeld naar een “gedecoreerde sierrand”; en op beeld kan niet gezocht worden.

De samenstellers waren al langer in gesprek over problemen die zich voordoen bij de juiste omschrijving van verschijnselen in kinderboeken, zoals het ontbreken van een Nederlandstalige lijst met termen voor dit materiaal, en de praktijk van het gebruik van verschillende termen voor dezelfde zaken. Bijvoorbeeld: een afbeelding wordt de ene keer  betiteld als “toonlitho”, dan weer als “getinte litho”.  Standaardisering leek ook een punt van belang. 

Voor een groot deel uitgaande van termen uit Engelstalige “glossaries”  is een Nederlandse termenlijst samengesteld, voorzien van verklarende omschrijvingen. De Engelse terminologie is over het algemeen zeer “to the point”; het Nederlands bleek vaak minder te scoren in puntigheid en meer woorden nodig te hebben. We hebben geprobeerd zo duidelijk mogelijk te zijn. Waar het woord mogelijk te kort zou kunnen schieten, is het beeld toegevoegd. 

Een aantal deskundigen heeft zich op verzoek van de samenstellers over de eerste versie van de lijst gebogen: Theo Gielen, Margreet van Wijk-Sluyterman, Saskia de Bodt en Rens Top. Van de vele waardevolle opmerkingen en suggesties is een deel in de lijst terecht gekomen. De samenstellers hebben knopen doorgehakt waar tegenstrijdigheden opdoken. De scans zijn gemaakt door Hilda van der Helm en Aernout Borms

De termen in deze lijst hebben betrekking op kinderboeken vanaf ca. 1830, voornamelijk met uitgeversbanden. 

De samenstellers.

 Naar de TERMENLIJST