 |
Genrethesaurus ten behoeve van de ontsluiting van bewaarcollecties Kinderboeken onder redactie van Thea Gordijn en Jeannette Kok |
|
|
|
Genrethesaurus ten behoeve van de ontsluiting van bewaarcollecties Kinderboeken onder redactie van Thea Gordijn en Jeannette Kok |
|
|
Woord vooraf bij de 4e uitgave De genrethesaurus is bedoeld als een hulpmiddel bij onderzoek naar kinder- en jeugdliteratuur via het Centraal Bestand Kinderboeken (CBK). In dit bestand tonen op dit moment tien instellingen hun bezit. De registratie van kinderboeken, aanwezig in openbaar bezit, via een gemeenschappelijke catalogus is om meerdere redenen van belang: - bevorderen van onderzoek naar kinderboeken door vergroten van de toegankelijkheid van het materiaal dat op verschillende plaatsen in Nederland wordt beheerd - mogelijkheden voor het afstemmen van aanschaf van deelnemers aan het CBK - overzicht ten behoeve van conserveringsmaatregelen voor dit cultureel erfgoed Ontsluiting van het materiaal is een basisvoorwaarde voor succesvol onderzoek. Naast de formele beschrijving, waardoor men kan zoeken op auteurs, illustratoren, titelwoorden, uitgevers, drukkers en dergelijke, is inhoudelijke ontsluiting via trefwoorden, genres en annotaties van groot belang om de mogelijkheden die het materiaal biedt ten volle te kunnen benutten. In deze 4e druk zijn 456 voorkeurstermen en 124 verwijstermen opgenomen. Een eerste aanzet tot internationale uitwisseling is gegeven door vermelding van een (nog gering) aantal buitenlandse equivalenten van de termen. Dat behoeft nog verdere ontwikkeling. Op- en aanmerkingen graag naar jeannette.kok@kb.nl
Inhoud Keuze van de termen in de thesaurus
Lijst van genres voor audiovisuele media Hierarchisch overzicht van de Bijzondere boekvormen Hierarchisch overzicht van alle termen Alfabetische lijst van voorkeurstermen
In 1988 werd tijdens een bijeenkomst van de Werkgroep Geschiedenis van de kinder- en jeugdliteratuur, een onderdeel van het Landelijk Platform Kinder- en jeugdliteratuur, een subgroepje gevormd met als onderwerp de inhoudelijke ontsluiting van bewaarcollecties kinderboeken. Leden van de subgroep: Netty van Rotterdam en Jeannette Kok. In oktober 1990 verscheen de eerste versie van de Genrethesaurus. De termen waren grotendeels ontleend aan secundaire literatuur en aan bestaande lijsten met ontsluitingstermen. Leden van de Werkgroep Geschiedenis van de kinder- en jeugdliteratuur toetsten de genrethesaurus en gaven vele waardevolle aanvullingen en opmerkingen. Een aanvulling waarin de ervaringen van Gemeentebibliotheek Rotterdam en Dienst Boek & Jeugd van het NBLC in Den Haag verwerkt waren, verscheen in 1992. Eind 1993 verscheen de 2e herziene druk, in 1995 en 1996 gevolgd door aanvullingen. Eind 1996 verscheen de 3e druk, met daarin ook een aparte lijst van genretermen voor audiovisueel materiaal. In april 1996 werd het Centraal Bestand Kinderboeken opgeleverd, met daarin titels uit de collecties NBLC Boek & Jeugd, Gemeentebibliotheek Rotterdam, Koninklijke bibliotheek en Openbare Bibliotheek Den Haag. Het aantal collecties in dit bestand is sindsdien zowel af- als toegenomen. Afgenomen doordat de collectie van Boek & Jeugd (die al was samengevoegd met de Blauwe Bandencollectie van de Landelijke Bibliotheek Centrale uit Almere) in november 1997 werd ondergebracht bij de Koninklijke Bibliotheek. Toegenomen door deelname van Openbare Bibliotheek Amsterdam, Stadsarchief en Athenaeumbibliotheek Deventer, Stadsbibliotheek Haarlem, Bibliotheek Arnhem, Stichting Kinderboek Cultuurbezit en sinds kort de collectie van Openbare Bibliotheek Groningen. De collectie van het Nederlands Openluchtmuseum is in oktober 2002 overgedragen aan de Koninklijke bibliotheek, en wordt ook in het CBK opgenomen. De 4e druk bevat een aantal nieuwe termen, deels het gevolg van ervaringen bij de invoer van ouder materiaal, deels omdat er nieuwe soorten boeken op de markt zijn gekomen. Enkele termen zijn geschrapt omdat de inhoud te ruim of te vaag was. Dankzij drie deskundigen op het gebied van bijzondere boekvormen: Aernout Borms, Theo Gielen en Henk Duijzer, is de thesaurus verrijkt met een aantal termen voor deze categorie. De termen zijn in het alfabetische deel opgenomen, maar ook nog eens als afzonderlijke lijst, om het overzicht makkelijker te maken. Voor deze thesaurus geldt dat het geen statisch geheel is, maar voortdurend aan verandering onderhevig. Nog niet alle in het CBK ingevoerde titels zijn ook inhoudelijk ontsloten met genretermen en trefwoorden. De titels van boeken die na 1996 zijn verschenen zijn zo goed als volledig ontsloten, maar van de oudere titels is naar schatting pas 50 % van genres en/of trefwoorden voorzien. Bij het zoekresultaat moet men daar rekening mee houden.
Bij de keuze van termen voor de genrethesaurus is uitgegaan van materiaal dat zich in bewaarcollecties kinderboeken bevindt. Voor het CBK geldt dat het gaat om primaire literatuur, gericht op de jeugd tot maximaal 18 jaar. Er is geen beperking in taal of land van uitgave en geen beperking in materiaalsoorten: boeken, tijdschriften, stripverhalen en prenten kunnen worden opgenomen, evenals andere materiaalsoorten en audiovisuele media die een relatie hebben met kinderboeken.
Het beheer van de genrethesaurus (en van het CBK) is in november 1997 overgegaan van Informatiecentrum Boek & Jeugd van het NBLC naar het Letterkundig Museum. Aan de redactie hebben meegewerkt Netty van Rotterdam en Wilma van der Pennen. Op dit moment bestaat de redactie uit twee leden: Thea Gordijn en Jeannette Kok. Deelnemers aan het CBK ontvangen bericht over wijzigingen. Aanvullingen en opmerkingen graag naar het Letterkundig Museum t.a.v. Jeannette Kok.
SN = scope note: geeft de definitie en/of gebruiksmogelijkheden van de term aan USE = zie-verwijzing naar de voorkeursterm UF = used for: zie-terug-verwijzing bij voorkeursterm NT = narrower term NT > = deze NT heeft nòg een nauwere term; zie aldaar BT = broader term RT = related term (zie-ook verwijzing)
Een genreterm geeft aan wat een boek IS, terwijl een trefwoordaangeeft waar een boek over gaat. 2. De genrethesaurus is een hulpmiddel ten behoeve van de ontsluiting van kinderboeken, die aanwezig zijn in bewaarcollecties. Daarin kunnen ook recent verschenen boeken opgenomen zijn. Er is dus niet alleen sprake van bewaarcollecties oude kinderboeken. 3. De doelgroep voor deze thesaurus en voor het CBK bestaat uit volwassenen: studenten, onderzoekers, bibliothecarissen, uitgevers, verzamelaars, antiquaren en andere belangstellenden. 4. Het materiaal wordt via deze genrethesaurus globaal ontsloten: d.w.z. het boek als geheel wordt bekeken, niet gedeelten ervan. Het toekennen van genres moet kunnen gebeuren, afgaande op het uiterlijk van het boek, de uitgeversinformatie, de inleiding, inhoudsopgave e.d. Met trefwoorden en annotaties kan de inhoud diepgaander worden ontsloten.
5. De termen uit de genrethesaurus kunnen behalve voor het CBK ook gebruikt worden voor bijvoorbeeld particuliere collecties. Ten behoeve van het Centraal Bestand Kinderboeken worden de boeken in het gezamenlijke catalogiseer-systeem van PICA ontsloten via genre-aanduidingen (maximaal 9 in KMC 557X). Bovendien kunnen trefwoorden worden toegekend. (Ontleend aan de trefwoordenthesaurus van Biblion in KMC 556X). Bij een aantal genre-termen, bijvoorbeeld biografische verhalen, historische verhalen en reisgidsen, is in de scope note nog eens extra aangegeven dat er m.b.v. trefwoorden specifieker ontsloten kan worden. 6. Kwalificaties die later aan de boeken worden toegevoegd, zoals het predikaat 'klassieke verhalen' of het feit dat een boek wordt verfilmd: 'verfilmde kinderboeken', worden in deze thesaurus niet opgenomen. Een uitzondering hierop zijn de termen voor bekroningen; de praktische toepassing hiervan is de reden. 7. In de genrethesaurus worden termen die waarde-oordelen en subjectieve waardering inhouden vermeden. Deze beoordelingen zijn nu eenmaal gebonden aan de tijd, de maatschappelijke klasse van de beoordelaar en diens persoonlijke karakter. U vindt bijvoorbeeld geen genre 'discriminerende verhalen'. Verhalen over groepen in de samenleving kunnen terugzoekbaar gemaakt worden via een trefwoord, bijvoorbeeld 'Fransen', 'joden', 'woonwagenbewoners', 'zigeuners', 'negers'. N.B.: het genre 'negerverhalen' doelt op een specifieke groep verhalen uit de jaren 1930-'60. Ook zult u geen genre 'moraliserende verhalen' aantreffen. 8. In veel openbare bibliotheken wordt ten behoeve van plaatsing in de kasten een onderscheid gehanteerd tussen verhalende en informatieve boeken. Onder 'informatieve boeken' vallen daarbij bijvoorbeeld ook verhalenbundels, sprookjes en bijbelverhalen. De categorie 'informatieve boeken' is in de bibliotheken groter dan bij het genre 'informatieve boeken' in deze thesaurus het geval is (zie de scope note). 9. De woorden 'kinder' en 'jeugd' zijn in deze thesaurus zoveel mogelijk vermeden, aangezien de inhoud van de collecties bestaat uit materiaal voor kinderen, en er dus geen ander materiaal in voorkomt. Verkleinwoorden zijn vermeden, op enkele uitzonderingen na: bijv. liedjes, albumversjes en zondagsschoolboekjes. 10. Voorbeelden van titels zijn niet gegeven bij de genres. In het Centraal Bestand Kinderboeken zijn de voorbeelden op het scherm op te roepen. 11. De literaire vormen: gedichten, liedjes, toneelstukken en verhalen, worden in de thesaurus bij een aantal termen niet verdubbeld. Deze keuze is gemaakt om de thesaurus niet al te groot te laten worden. Voorbeelden: wel nonsensgedichten, maar geen nonsensverhalen. Er is dan een combinatie nodig: nonsensgedichten (die we vaker denken aan te treffen dan nonsensverhalen) en verhalenbundels. Christelijke liederen krijgen twee afzonderlijke genretermen: christelijke verhalen en liedjesbundels. De tekst van een toneelstuk over een vakantie kan voorzien worden van vakantieverhalen en toneelstukken. 12. Bij twijfel over de toekenning van een genre, is aan te raden om het genre toe te kennen. De (onder)zoeker moet dan maar uitmaken of de gevonden titel in zijn of haar onderzoeksopzet past. Niet toegekend = niet gevonden, wel toegekend = hoogstens teveel gevonden. 13. De termen in de lijst dienen gebruikt te worden, ongeacht dezelfde of soortgelijke informatie in andere delen van de beschrijving. Staat er al in de titel dat het een abc-boek is, of is er al een groepswoord van die aard ingevoerd, dan is opname in de genre-KMC toch noodzakelijk voor het zoeken op genre.
Titels die zijn ingevoerd in een geautomatiseerd bestand, kunnen op verschillende manieren 'terugzoekbaar' zijn. Vanuit de formele titelbeschrijving kan worden gezocht op elementen als de naam van de auteur, illustrator, eventuele andere medewerkers, op (woorden uit de) titel, uitgever, jaar van uitgave enzovoorts. Dit zijn allemaal kenmerken, die rechtstreeks ontleend kunnen worden aan de titelbeschrijving van het boek. Om de boeken in een collectie ook inhoudelijk toegankelijk te maken zijn er verschillende mogelijkheden. Eén manier om de grote hoeveelheid boeken in wat overzichtelijker porties te verdelen, is het toekennen van genres aan boeken. Een genre is een groep verhalen of boeken, met gemeenschappelijke kenmerken, die ook als groep herkend wordt door lezers. Dat kunnen kenmerken zijn van vorm, van inhoud, van herkomst, van wijze van uitgeven, van doelgroep e.d. Het gaat om 'typen' boeken. Dat is ook de reden dat de termen 'verhalen' en 'boeken' steeds toegevoegd zijn. Dus geen 'ridders', maar ridderverhalen. De voorkeur ging uit naar 'verhalen', omdat dat begrip ruimer is dan 'boeken'; verhalen op andere media dan papier kunnen er dan ook onder vallen. Voor de term 'boeken' werd gekozen als het niet anders kon: bijv. voelboeken. Omdat het om groepen boeken gaat, is steeds voor meervoud gekozen. Er is een zeer ruime definitie van het begrip 'genre' gehanteerd. De grootste moeilijkheid lag in het bepalen wàt een genre genoemd kan worden. Bij 'abc-boeken' zal niemand problemen zien, maar 'balletverhalen' ligt al moeilijker. Is er inderdaad in de jaren '30 of '50 een hausse geweest in dit type boeken, of hebben deze boeken alleen het onderwerp gemeen? Het probleem is, dat niet voldoende bekend is wat de collecties bevatten. Pas wanneer veel titels zijn ingevoerd, is een overzicht te krijgen van hetgeen in een bepaalde tijd tot de (geliefde) genres behoorde. Dit soort (mogelijk foutieve) inschattingen zijn gemaakt op grond van termen uit de secundaire literatuur en enige kennis van (oude) kinderboeken. Andere soortgelijke discutabele 'genres' zijn bijvoorbeeld: circusverhalen, derde-wereld verhalen, feestverhalen, sint maarten verhalen en slavernijverhalen. Let wel, als dit geen genres blijken te zijn, bestaat altijd nog de mogelijkheid om het onderwerp van deze boeken: ballet, circus, slavernij enz. door middel van het toekennen van een trefwoord op dat onderwerp terugzoekbaar te maken. Een 'trefwoord' is een term die de inhoud van één publikatie zo nauwkeurig mogelijk omschrijft. Een term kan bestaan uit één woord of uit enkele woorden. Biblion heeft een trefwoordenthesaurus samengesteld, waarin alle mogelijke onderwerpen die in boeken kunnen voorkomen worden opgesomd. In de titels die in het CBK zijn opgenomen komen ook nog oudere trefwoorden voor; die werden als zogenaamde ‘groepswoorden’ toegekend ten behoeve van kinderen in openbare bibliotheken. Voor genres en trefwoorden zijn aparte termenlijsten nodig; een genre geeft aan bij welke groep boeken een boek hoort, en een trefwoord geeft het onderwerp weer van één boek. Een voorbeeld: de term 'detectiveromans' in een genre-lijst betekent dat daar de detectiveromans zèlf (primaire literatuur) bij te vinden zijn, terwijl dezelfde term in een trefwoordenthesaurus betekent, dat daarmee boeken aangeduid kunnen worden die gaan óver detectiveromans (secundaire literatuur). De trefwoordenthesaurus van Biblion is een zeer uitgebreide lijst, die regelmatig met nieuwe onderwerpen aangevuld wordt. Een genrelijst, die groepen boeken omschrijft, is veel geringer in omvang, en behoeft slechts af en toe aanvullingen. Het SISO: (Schema voor de indeling van de systematische catalogus in Openbare bibliotheken), is een classificatie-systeem, dat gebruikt wordt in openbare bibliotheken in Nederland, ten behoeve van de indeling van materialen. Er wordt gebruik gemaakt van decimale codes, die ook als signatuur op de boeken gebruikt kunnen worden, ten behoeve van plaatsing in de kasten. In een aantal bewaarcollecties wordt - naast andere ontsluitingssystemen - ook gewerkt met SISO, met name voor de plaatsing van een deel van de collectie. In dat geval is zoeken via het SISO-systeem dan ook een mogelijkheid. Zoeken via een classificatie-schema is anders dan zoeken via woordsystemen zoals de genrethesaurus en de trefwoordenthesaurus. Het een hoeft het ander niet uit te sluiten, meerdere zoekmogelijkheden kunnen elkaar juist aanvullen.
Een thesaurus is een lijst van termen, t.b.v. een geautomatiseerd systeem, waarbij relaties tussen de termen zijn aangebracht, en verwijzingen naar voorkeurstermen worden gegeven. Er zijn twee soorten relaties, hiërarchische (BT en NT), en verwante relaties RT). Scope-notes (SN) geven definities en/of gebruiksmogelijkheden van een term aan. Er wordt van niet-voorkeurstermen verwezen naar voorkeurstermen (USE en UF). Er is gekozen voor het gebruik van de Engelstalige structuur, omdat deze het meest bekend is. Een voorbeeld van een gedeelte van een hiërarchische structuur in de thesaurus: godsdienstige verhalen NT christelijke verhalen > christelijke verhalen NT protestants-christelijke verhalen > BT godsdienstige verhalen protestants-christelijke verhalen NT zondagsschoolboekjes BT christelijke verhalen Dat levert de volgende structuur op: godsdienstige verhalen christelijke verhalen protestants-christelijke verhalen zondagsschoolboekjes (Zie ook het hiërachisch overzicht achteraan de thesaurus.) De verwijzingsstructuur in de thesaurus is van belang voor zowel degene die genres toekent, als voor de zoeker in het systeem. - Wanneer een hiërarchische verwijzing in de thesaurus aanwezig is, (BT of NT) hoeft die relatie niet meer op het niveau van het boek gelegd te worden. Bijvoorbeeld: aanwijsboeken (NT) zijn altijd prentenboeken (BT), dus de toekenning van het genre aanwijsboeken is voldoende. Degene die alle prentenboeken wil selecteren, vindt in de thesaurus bij 'prentenboeken' alle NT's, en zal daar ook op moeten zoeken om volledig te zijn. - Bij niet-hiërarchische, verwante relaties ligt het anders: deze staan in de thesaurus om de zoeker op andere mogelijkheden te wijzen. Bijvoorbeeld: een zeeverhaal is niet altijd een ontdekkingsreisverhaal of omgekeerd. Er is wel een relatie gelegd in de thesaurus (RT), want het kan van belang zijn voor de zoeker om daar ook op te zoeken, want wanneer iemand àlle zeeverhalen zoekt, dan vindt die persoon misschien nog wat extra titels bij de ontdekkingsreisverhalen. Het lijkt niet nodig om bij ontdekkingsreisverhalen, waar vaak een deel zeereis bijzit, steeds twee genres aan te geven. Een voorbeeld waarbij een relatie in de thesaurus verwacht zou kunnen worden: koloniale verhalen lijken op het eerste gezicht historische verhalen te zijn. Dat is echter bedriegelijk; een koloniaal verhaal kan namelijk ook een contemporain verhaal zijn; geschreven in dezelfde tijd waarin het zich afspeelt. Bij historische verhalen gaat het nl. om verhalen die vanuit het standpunt van de auteur, en niet vanuit het heden gezien, in het verleden spelen. Een koloniaal verhaal kan in sommige gevallen dus twee genres toegekend krijgen, historisch en koloniaal, en in andere gevallen slechts één genre-aanduiding. In de thesaurus is in dit geval geen relatie tussen beide genres aangegeven. - Genres, die met een NT onder een BT bijeengebracht zijn, worden niet onderling door middel van RT's verwezen. Bijvoorbeeld: de relatie tussen 'dagboeken' en 'autobiografische verhalen' (NT's van BT 'egodocumenten') wordt alleen via BT 'egodocumenten' gelegd. Keuze van de termen in de thesaurus De gebruiker van de thesaurus zal merken, dat de samenstellers zich af en toe (behoorlijke) vrijheden hebben veroorloofd. - Wanneer het al lukte een definitie van een genre te vinden, (er bleek erg veel niet vast te liggen) voldeed de omschrijving vaak niet voor hetgeen aan materiaal voorhanden was. In die gevallen zijn de teksten van de Scope-notes aangepast. - Van sommige genres was zelfs na veel speurwerk geen passende omschrijving te vinden. In die gevallen is gekozen voor een omschrijving waarvan zal moeten blijken of deze werkbaar is. Zie bijvoorbeeld de SN's bij kettingverhalen, repeteerverhalen en stapelverhalen. - De term 'bundels van gemengde inhoud' is bekend. Dat is echter een wat omslachtige term, en daar er in het verleden een kortere term gebruikelijk was, is die term: 'mengelwerken' gekozen om ook te gebruiken voor dergelijke hedendaagse bundels, zoals vakantieboeken en winterboeken. - Een aantal 'genres' is zelf bedacht. Er zijn namelijk groepen boeken, die niet als zodanig met een gangbare term benoemd kunnen worden, maar waarvan het toch van belang is om ze als groep te kunnen selecteren uit het grote geheel. Voorbeelden hiervan: 'anderstalige boeken (in Nederland uitgegeven)', 'bewerkingen voor de jeugd', 'migrantenverhalen', 'verlaten-kinderenverhalen', 'verhalen over niet-westerse culturen en volken'. Het laatste 'genre' kan aanleiding geven tot de gedachte dat de samenstellers nogal eurocentristisch bezig zijn geweest. Het gaat hier echter om een grote groep boeken, met name uit het verleden, die voor onderzoek naar ideeën van Europeanen over andere volken belangrijk kunnen zijn. Die boeken kunnen wel met een trefwoord op land terugzoekbaar gemaakt worden, maar als groep zijn ze dan niet terug te vinden. (Ook het genre 'ontdekkingsreisverhalen' riekt naar eurocentrisme.) De specificiteit van de termen, d.w.z. hoe ver gaat men in de onderverdeling, kan op de duur wijziging behoeven. Bij de 'christelijke verhalen' is voor veel NT's gekozen. De verschillende soorten verhalen zijn daarbij duidelijk te onderscheiden. Bij 'maatschappijkritische verhalen' is voor één NT gekozen: 'slavernijverhalen', omdat daar veel voorbeelden van verwacht worden. Andere soorten maatschappijkritiek moeten onder de algemene noemer worden geplaatst, en zo mogelijk tevens van een trefwoord worden voorzien. Tijdschriften zijn niet verder onderverdeeld via NT's, omdat er in voorkomende gevallen twee genres kunnen worden toegekend: bijv. bij striptijdschriften: tijdschriften en ballonstrips. Scope-notes geven definities van termen en/of gebruiksaanwijzingen. Een enkele maal is een bronvermelding opgenomen: in die gevallen is een omschrijving rechtstreeks overgenomen. In de gevallen dat een omschrijving aangepast moest worden is de bronvermelding vervallen. De termen en omschrijvingen zijn aan allerlei secundaire literatuur ontleend. Het Lexicon van literaire termen is veel geraadpleegd. In een aantal gevallen is bij ‘niet-voorkeurstermen’, die verwijzen naar ‘voorkeurstermen’ (USE) wel een SN opgenomen. Dat is gedaan in de hoop dat deze thesaurus tevens een functie kan krijgen als een geautoriseerde lijst van termen, omdat de betekenis van de termen nu is vastgelegd.
Doelgroep: volwassenen. Ontsluiting: globaal. Verklaring afkortingen en volgorde: SN = scope note: geeft de definitie en/of gebruiksmogelijkheden van de term aan USE = zie-verwijzing naar de voorkeursterm UF = used for: zie-terug-verwijzing bij voorkeursterm NT = narrower term NT > = deze NT heeft nog een nauwere term; zie aldaar BT = broader term RT = related term (zie-ook verwijzing) VOORKEURSTERMEN zijn in kapitaal gedrukt, verwijstermen in onderkast. Cursief: buitenlandse termen (voor zover bekend) *******************************************************
aangeklede-dieren-verhalen USE antropomorfistische verhalen AANKLEEDPOPPENBOEKEN paperdoll-books / puppet-books SN boeken met (uitknipbare) losse papieren kleertjes op losse papieren poppen of basisplaatjes BT activiteitboeken AANWIJSBOEKEN SN prentenboeken met afbeeldingen van allerlei voorwerpen, mensen, dieren, begrippen enz., soms in een kader geplaatst (bijv. natuur, beroepen), meestal met woorden erbij BT prentenboeken RT peuterboeken ABC-BOEKEN alphabet books SN boeken, waarin de letters van het alfabet het ordeningsprincipe vormen voor teksten en/of afbeeldingen BT instructieve boeken RT telboeken ABECEDARIA SN (school)boekjes, bevattende, naast alfabetten, het Onze Vader, en een zo goed als vaststaand programma van andere gebeden UF Embder beding Fanagne beding groot abc-boek haneboeken klein abc-boek BT instructieve boeken schoolboeken ABSURDISTISCHE VERHALEN RT humoristische verhalen nonsensgedichten ACTIVITEITBOEKEN BT bijzondere boekvormen NT aankleedpoppenboeken NT bouwplatenboeken NT décalcomanieboeken NT geluidsboeken NT knipboeken NT legpuzzelboeken NT magneetboeken NT papieren speelgoed NT plakalbums NT schimmenspelboeken NT tribografieën NT waterverfboeken adolescentenromans SN adolescentie: jeugdjaren van 15 tot 20 jaar (Van Dale) USE jeugdromans adventsverhalen USE kerstverhalen AETIOLOGISCHE VERHALEN SN verhalen waarbij de opzet is een (verzonnen) verklaring te bieden van de naam, de oorsprong of het bestaan van dieren, planten, dingen, gebruiken, plaatsen e.d. UF etiologische verhalen scheppingsverhalen RT godsdienstige verhalen mythen affiches USE posters AFORISMENBUNDELS SN bundels met korte, zinrijke spreuken AFRIKAANSE VERHALEN SN verhalen voortkomend uit de Afrikaanse cultuur. Verhalen die zich in Afrika afspelen kunnen worden voorzien van een trefwoord BT verhalen over niet-westerse culturen en volken volksverhalen RT anansi-verhalen aftelversjes SN liedjes of rijmpjes die kinderen, in een kring, opzeggen om iemand aan te wijzen USE gedichtenbundels AGENDA'S RT dagboeken kalenders ALBUMVERSJES SN bundels met gedichtjes die speciaal geschreven zijn om over te nemen in poëzie-albums UF poëzie-albumversjes BT gedichtenbundels RT poëzie-albums ALMANAKKEN SN jaarlijks verschijnende boeken, die een sterk gevarieerde inhoud kunnen hebben, zoals verhalen, gedichten, anecdoten, raadsels, praktische en/of jaargebonden mededelingen en illustraties UF jaarboeken RT kalenders mengelwerken ambachtenboeken USE beroepenboeken ANAGLYFEN SN de boeken bevatten een 3D-bril, met rood en groen (of blauw) glas, om kleurverschillen in de afbeeldingen te zien waardoor diepte wordt gesuggereerd UF brilkijkboeken BT optische illusieboeken ANANSI-VERHALEN SN verhalen, afkomstig uit de (oorspronkelijk Afrikaanse) orale traditie, waarin de spin Anansi optreedt UF nanzi-verhalen spinverhalen BT antropomorfistische verhalen dierenverhalen volksverhalen RT Afrikaanse verhalen Antilliaanse verhalen Surinaamse verhalen ANAMORFOSEBOEKEN SN boeken met platen met daarop vertekende figuren die in een gebogen spiegel bezien een goed beeld opleveren BT optische illusieboeken ANDERSTALIGE BOEKEN (IN NEDERLAND UITGEGEVEN) SN hierbij bijvoorbeeld Franstalige boeken die in de 18e en 19e eeuw in Nederland werden gedrukt en uitgegeven NT uitgaven in minderheidstalen RT meertalige boeken RT nederlandstalige boeken (in het buitenland uitgegeven) ANIMATIEFILMS (AVM) SN films gemaakt d.m.v. manipulatie van voorwerpen e.d. RT speelfilms tekenfilms
ANTI-AUTORITAIRE VERHALEN SN verhalen waarin traditionele gezagsverhoudingen ter discussie worden gesteld. De term werd gebruikt in de jaren 1960 - '70, maar kan ook voor eerder verschenen boeken met deze strekking gebruikt worden RT maatschappijkritische verhalen socialistische verhalen ANTIEKE VERHALEN SN hierbij verhalen die in de (bijvoorbeeld Griekse en Romeinse) oudheid ontstaan zijn. Verhalen die later geschreven zijn, maar zich in die tijden afspelen, horen bij de historische verhalen, en kunnen met een trefwoord verder toegankelijk gemaakt worden RT mythen ANTILLIAANSE VERHALEN SN verhalen uit de Antilliaanse cultuur. Verhalen die zich op de Antillen afspelen kunnen het trefwoord Antillen krijgen. BT volksverhalen RT anansi-verhalen ANTIMILITARISTISCHE VERHALEN RT maatschappijkritische verhalen oorlogsverhalen ANTROPOMORFISTISCHE VERHALEN humanized birds, cats, dogs ,pigs SN verhalen waarin menselijke eigenschappen, gedragingen of gedachten worden toegeschreven aan dieren, planten of dingen. Desgewenst verder te ontsluiten met trefwoorden van diersoorten UF aangeklede-dieren-verhalen NT anansi-verhalen kantjilverhalen speelgoed-verhalen > BT fantasieverhalen RT dierenverhalen fabels ANTROPOSOFISCHE VERHALEN SN verhalen gebaseerd op de ideeën van de antroposofie ANWB-PRIJZEN BT bekroningen AQUARIUMBOEKEN SN boeken waarin plastic bladen aaneengeplakt zijn met vocht en bijv. vissen ertussen BT variatie in materiaal ARTHURVERHALEN arthurian books SN hierbij boeken over koning Arthur, de ridders van de ronde tafel en tovenaar Merlijn, en navolgingen BT ridderverhalen sagen
ATLASSEN SN boeken met een relatief groot aantal geografische kaarten, al of niet met bijbehorende tekst en/of illustraties NT bijbelatlassen BT naslagwerken AUTOBIOGRAFISCHE VERHALEN SN verhalen over eigen ervaringen van de auteur (alleen toe te kennen als het authentieke karakter uitdrukkelijk op of in het boek wordt vermeld of uit latere publikaties valt af te leiden) BT biografische verhalen egodocumenten AVONTURENVERHALEN SN verhalen waarin de actie vooropstaat, en de ontwikkeling van karakters en ideeën op het tweede plan komt NT cowboyverhalen detectiveverhalen indianenverhalen jachtverhalen overlevingsverhalen reisverhalen > ridderverhalen robinsonades schelmenverhalen science fiction smokkelverhalen spionageverhalen toekomstverhalen RT jongensboeken misdaadverhalen oorlogsverhalen pioniersverhalen BABYBOEKEN SN boekachtige materialen, bedoeld voor baby's BT prentenboeken RT babymedia BABYMEDIA (AVM) SN audiovisueel of speelleermateriaal, bedoeld voor baby's RT babyboeken tekstloos materiaal BAKERRIJMEN nursery rhymes SN bundels met rijmpjes die worden gezongen of gezegd bij de opvoeding en verzorging van het kleine kind (Lexicon) UF wiegeliedjes BT gedichtenbundels RT liedjesbundels bakvisboeken USE meisjesboeken
BALLETVERHALEN BT meisjesboeken BALLONSTRIPS SN verhalen die bestaan uit een reeks samenhangende tekeningen of foto's, waarbij de tekst in de platen is afgedrukt BT stripverhalen BEDTIJDVERHALEN bedtime-stories SN bundels met verhalen die door de uitgever uitdrukkelijk bedoeld zijn als verhalen voor het slapen gaan BT verhalenbundels beeldverhalen USE stripverhalen bekentenisliteratuur USE egodocumenten BEKERINGSVERHALEN SN verhalen waarin de bekering tot een godsdienst het hoofdthema vormt NT piëtistische kinderexempelen BT godsdienstige verhalen RT missieverhalen zendingsverhalen BEKRONINGEN SN hierbij Nederlandse en Vlaamse prijzen, de rest gaat bij Buitenlandse bekroningen. Term slechts éénmaal toekennen, alleen bij de bekroonde druk en niet bij latere drukken. Eervolle vermeldingen, "getipt",actieboeken en Vlag- en wimpels worden niet als genreterm opgenomen UF prijzen NT ANWB-prijzen Beste joodse jeugdboeken Bijenkorfboekenmarktprijzen BNO Illustratorenprijzen Boekenleeuwen Boekenpauwen Boekenpluimen Boekensleutels Boekenwelpen buitenlandse bekroningen E. du Perronprijzen EigenWijsPrijzen Garoedaprijzen Glazen Globeprijzen Gouden Driehoekprijzen Gouden Ezelsoorprijzen Gouden Griffels Gouden Penselen Gouden Pollepels Gouden Uilen Gouden Zoenen Het Hoogste Woordprijzen Hotze de Roosprijzen Huib de Ruyterprijzen Inktaap-prijzen Jenny Smelik/Ibbyprijzen Jenny Smelik-Kiggen prijzen Jonge Gouden Uilprijzen Jonge Juryprijzen Kiekeboekprijzen Kinderboek van het jaarprijzen kinderboekenweekprijzen Kinderboekwinkel-achterafprijzen Kinderboekwinkelprijzen Kinderkijkboeken van het jaar Kluwerprijzen Libris Woutertje Pieterseprijzen Mary Zeldenrustprijzen Mathilda-prijzen Nederlandse illustratoren clubprijzen Nederlandse kinderjuryprijzen Nienke van Hichtumprijzen Rode vuistprijzen Rotterdamse kinderjuryprijzen Simke Kloostermanprijzen Stad Hasseltprijzen Venz kinderboekenprijzen Vlaamse Gemeenschap-prijzen Vlaamse kinderjuryprijzen Woutertje Pieterseprijzen Zilveren Griffels Zilveren Penselen Zilveren Zoenen berijmde verhalen USE rijmvertellingen BEROEPENBOEKEN SN boeken, waarin de beschrijving of uitbeelding van een of meer beroepen en/of ambachten vooropstaat UF ambachtenboeken BESTE JOODSE JEUGDBOEKEN BT bekroningen BEWEEGBARE BOEKEN moveable books SN boeken met afbeeldingen die kunnen veranderen of bewegen BT bijzondere boekvormen NT draaischijfboeken NT flapprentboeken NT jaloezieboeken NT schuifprentboeken NT tralieprentboeken NT trekprentboeken NT wisseldraaiprentboeken
BEWEEGPLATENBOEKEN SN informatieve boeken waarbij delen van de afbeelding kunnen worden opgelicht waardoor je als het ware steeds verder in het menselijk lichaam, de machine, de duikboot, de telefoon, de auto …enz. kijkt. (De meeste boeken van dit type zijn niet bedoeld voor kinderen) BT uitvouwbare boeken RT flapprentboeken BEWERKINGEN IN STRIPVORM SN bewerkingen van jeugdboeken en romans in stripvorm BT stripverhalen BEWERKINGEN VAN JEUGDBOEKEN (AVM) SN audiovisueel materiaal gebaseerd op boeken; bijvoorbeeld een jeugdboek verfilmd op video NT gesproken boeken BEWERKINGEN VOOR DE JEUGD SN verhalen die oorspronkelijk voor volwassenen zijn geschreven, maar later (ook) bewerkt voor de jeugd BIBLIOFIELE UITGAVEN SN zeer verzorgde uitgaven in beperkte, veelal genummerde, oplage verschenen. Uitgaven in eigen beheer horen hier niet per definitie bij. Gebruik daarvoor 'eigen-beheeruitgaven' BIJBELATLASSEN SN bevatten historische geografische kaarten, vaak tevens illustraties en/of foto's, betrekking hebbend op de bijbel BT atlassen bijbelverhalen RT platenatlassen BIJBELSE DAGBOEKEN SN bundels met dagelijkse overdenkingen bij een bijbelfragment BT bijbelverhalen RT dagboeken BIJBELVERHALEN SN verhalen gebaseerd op de bijbel. Hierbij ook min of meer complete selecties; de zgn. kinderbijbels UF historieën schriftuurlijke schoolboeken NT bijbelatlassen bijbelse dagboeken geslachtboeken RT christelijke verhalen evangelieboeken passieboeken BIJENKORFBOEKENMARKTPRIJZEN BT bekroningen
BIJZONDERE BOEKVORMEN SN boeken, die door vorm of formaat (opvallend) afwijken van de gebruikelijke boekvorm UF speelboeken NT beweegbare boeken > NT boeken met losse onderdelen > NT activiteitboeken > NT gatenboeken > NT optische illusieboeken > NT driedimensionale boeken > NT uitvouwbare boeken > NT variatie in bindwijze / formaat / paginagrootte > NT variatie in materiaal > BIOGRAFISCHE VERHALEN SN verhalen over het leven van personen, gebaseerd op historische feiten. Met trefwoorden verder toegankelijk te maken UF levensbeschrijvingen NT autobiografische verhalen heiligenlevens piëtistische kinderexempelen RT historische verhalen BLADMUZIEKBUNDELS SN bundels met bladmuziek ten behoeve van begeleiding van kinderliedjes, al dan niet met tekst NT muziekprentenboeken RT libretto’s RT liedjesbundels blauwboeken USE volksboeken BLOEMLEZINGEN SN verzamelingen van fragmenten uit eerder gepubliceerd werk van één of meer auteurs RT gedichtenbundels mengelwerken verhalenbundels BNO ILLUSTRATORENPRIJZEN BT bekroningen BOEDDHISTISCHE VERHALEN SN verhalen uit de boeddhistische cultuur. Verhalen die een beeld geven van deze cultuur toegankelijk maken via een trefwoord BT godsdienstige verhalen verhalen over niet-westerse culturen en volken volksverhalen
BOEKEN MET LOSSE ONDERDELEN BT bijzondere boekvormen NT briefjesboeken NT doosboeken NT insteekboeken NT legspellen NT parafernalia NT speelfigurenboeken BOEKENLEEUWEN BT bekroningen BOEKENPAUWEN BT bekroningen BOEKENPLUIMEN BT bekroningen BOEKPRODUCTIEMATERIAAL> BT variatie in bindwijze / formaat NT dummy’s NT plano-drukvellen BOEKENSLEUTELS BT bekroningen BOEKENWELPEN BT bekroningen BOEKPROMOTIEPROGRAMMA'S (AVM) RT leesbevorderingsmaterialen BOLLEBOOSBOEKEN SN boeken die als doelgroep hoogbegaafde kinderen hebben, met een hoog leestechnisch niveau, en emotioneel passend bij de leeftijd BORDSPELEN Legespiel BT spellen BOUWPLATENBOEKEN SN in boekvorm uitgegeven bouwplaten, meestal met een inleiding met aanwijzingen en een isbn BT activiteitboeken BRAILLEBOEKEN RT grote-letterboeken voelboeken BRIEFJESBOEKEN SN boeken die losse briefjes bevatten. Soms vormen de pagina’s zelf enveloppen, soms zitten envelopjes met brieven ingeplakt BT boeken met losse onderdelen RT brieven
BRIEFROMANS SN verhalen die geheel of gedeeltelijk bestaan uit een (gefingeerde) briefwisseling tussen de personages RT brieven BRIEVEN SN boeken die bestaan uit authentieke brieven BT egodocumenten RT briefromans zendbrieven brievenboeken USE zendbrieven brilkijkboeken USE anaglyfen bruiloftsgedichten USE gelegenheidsgedichten BUITENLANDSE BEKRONINGEN SN hierbij boeken die een buitenlandse prijs hebben gekregen. De naam van de prijs en het jaar van toekenning kan in een annotatie worden opgenomen. Vlaamse prijzen worden afzonderlijk benoemd. Zie bij Bekroningen BT bekroningen CARROUSELBOEKEN Stern-Bilderbuch SN pop-up-boeken die rondgezet kunnen worden. De voor- en achterkaft worden aan elkaar gekoppeld. Meestal met vier tot zes taferelen. UF rondzetboeken UF sterboeken BT driedimensionale boeken CATECHISMUSSEN SN overzicht van de beginselen of voornaamste waarheden van de leer van een kerk in de vorm van vragen en antwoorden en door deze als zodanig als autoriteit erkend. (Van Dale) Overzichten in vraag- en antwoordvorm van andere takken van wetenschap bij 'vraag- en antwoordboeken' BT informatieve boeken christelijke verhalen RT vraag- en antwoordboeken CD-I'S SN materiaalsoort AVM CD-ROM'S SN materiaalsoort AVM centsprenten USE prenten
CHRISTELIJKE VERHALEN SN hier gebruikt als overkoepelende term voor rooms-katholiek, protestants-christelijk en andere christelijke stromingen. (In het spraakgebruik komt 'christelijk' vaak voor in de betekenis protestants-christelijk. In deze genrethesaurus wordt daarvoor de specifiekere term gebruikt). Wanneer het gaat om christelijke gedichten of -liedjes twee genres toekennen: christelijke verhalen en gedichtenbundels of liedjesbundels UF stichtelijke verhalen NT catechismussen evangelieboeken exempelboeken > kerstverhalen paasverhalen passieboeken pinksterverhalen preken protestants-christelijke verhalen > psalmboeken rooms-katholieke verhalen > BT godsdienstige verhalen RT bijbelverhalen CIRCUSVERHALEN SN verhalen die zich afspelen in of rond het circus, of die handelen over personen die met het circus te maken hebben UF clownsverhalen cirkelverhalen USE kettingverhalen CLANDESTIENE BOEKEN SN boeken, uitgegeven tussen 1940 en '45 zonder toestemming van de bezetter (Lewin) RT illegale boeken k-nummeruitgaven nationaal-socialistische verhalen clownsverhalen USE circusverhalen CLUBVERHALEN SN verhalen over groepen jongens en/of meisjes, met zelf-vastgestelde doelen, regels en/of rituelen RT scoutingverhalen COMBINEERBOEKEN heads-bodies-legs SN een aantal prenten, in boekvorm gebundeld, die meestal haaks op de rug in twee of meer stroken zijn doorgesneden, zodat de bladen in gedeelten kunnen worden omgeslagen BT variatie in bindwijze / formaat
COMMEDIA-DELL'ARTEVERHALEN SN verhalen over figuren, zoals Pierrot, Pulcinella, Paljas, Harlekijn en Colombine, die voorkwamen in de Commedia dell'Arte, een Italiaanse theatervorm, die gekenmerkt werd door volkse humor, stereotype karakters (maskers) en improvisatie, uit de 16e tot de 18e eeuw RT jan-klaassenverhalen communieboeken USE eerste-communieboeken COMPACT-DISCS SN materiaalsoort AVM COMPUTERCASSETTES SN materiaalsoort AVM CONGOVERHALEN BT koloniale verhalen CONTOURBOEKEN shape books / Formgestanzt SN boeken waarbij de uiterlijke vorm van het boek is aangepast aan het verhaal (koffers, konijnen, klokken e.d.) BT variatie in bindwijze / formaat COPTOGRAFISCHE PRENT(BOEK)EN SN Van Veen: the plates depict various groups or portraits to be cut out to form silhouettes or shadow pictures. Figuren moeten worden uitgeknipt. Op een zwart vlak stellen de witte delen de figuren voor. Het licht gaat door een gedeelte van de prent heen. Ze bestaan als prent en als boek BT optische illusieboeken RT schimmenspelboeken COWBOYVERHALEN BT avonturenverhalen wild-westverhalen CULTUURSPROOKJES SN verhalen die inhoudelijk alle kenmerken van volkssprookjes vertonen (een ongebreidelde fantasie: kabouters, heksen, sprekende dieren en/of planten, toverij enz.), maar waarvan - anders dan bij volkssprookjes - de auteur bekend is UF kunstsprookjes BT sprookjes DAGBOEKEN SN authentieke en gefingeerde dagboeken BT egodocumenten RT agenda's bijbelse dagboeken reisjournalen DÉCALCOMANIEBOEKEN SN boeken waarin je plaatjes kunt afwrijven BT activiteitboeken
DERDE-WERELDVERHALEN SN verhalen, ontstaan in de jaren 1960, die zich afspelen in de 'derde wereld', en de problemen van armoede en onderdrukking beschrijven BT verhalen over niet-westerse culturen en volken DETECTIVEVERHALEN SN verhalen met een 'plot', waarbij een misdaad wordt opgelost door een of meerdere personages, die zich als speurders gedragen. 'Een misdaadverhaal vertelt de geschiedenis van een misdrijf, een detectiveverhaal vertelt de oplossing van een misdrijf'. (Literatuur zonder leeftijd - herfst 1993) UF speurdersverhalen BT avonturenverhalen RT misdaadverhalen DEUGDVERHALEN SN verhalen die deugden behandelen (zonder christelijke signatuur). Te combineren met trefwoorden voor de betreffende deugden RT exempelboeken DIA'S SN materiaalsoort AVM DIALECTVERHALEN SN verhalen waarin (grotendeels) dialect wordt gebezigd DIERENVERHALEN SN verhalen waarin de personages dieren zijn. Desgewenst verder te ontsluiten met trefwoorden voor diersoorten NT anansi-verhalen kantjil-verhalen RT antropomorfistische verhalen fabels DOCUMENTVERHALEN SN verhalen die (grotendeels) verteld worden door middel van verschillende - al dan niet fictieve - documenten, zoals brieven, boodschappenbriefjes, krantenartikelen, dagboekfragmenten, foto's en advertenties RT egodocumenten DOEBOEKEN SN boeken waarin de gebruiker van alles kan invullen of inkleuren, zoals punten-tekeningen, puzzels, woorden, afbeeldingen. Bij aanwezigheid van verhalen en/of versjes gebruik Mengelwerken RT kleurboeken RT mengelwerken DOORKIJKPRENTBOEKEN acetate books SN boeken met doorzichtige of half-doorzichtige pagina’s waarop afbeeldingen zijn opgenomen. De pagina’s ‘veranderen’ ook de onderliggende afbeelding BT variatie in materiaal DOOSBOEKEN SN dozen met boek en voorwerpen, geluidsdragers e.d. BT boeken met losse onderdelen DORPSVERHALEN SN verhalen die zich afspelen in en rond een dorp, en waarin de dorpssfeer bepalend is DRAAISCHIJFBOEKEN turning wheels SN boeken met prenten waarin onder een open gedeelte van een blad, door draaiing van een schijf, steeds een (gedeelte van een) afbeelding zichtbaar kan worden gemaakt. Tesamen vormen bovenblad en zichtbaar gedeelte draaischijf een (veranderbare) afbeelding BT beweegbare boeken DRIEDIMENSIONALE BOEKEN SN boeken waarin de afbeeldingen een ruimtelijke vorm kunnen aannemen BT bijzondere boekvormen NT carrouselboeken NT huisjesboeken NT kijkdoosboeken NT opzetboeken NT pop-up-boeken NT theaterboeken NT waggelkopboeken DRIETRAPSPRENTBOEKEN SN boeken waarin aan de rechterkant van het boek een kleinere pagina uitgetrokken kan worden, en dan weer een grotere. Een hondje wordt zo een teckel BT uitvouwbare boeken DROOMVERHALEN SN raamvertellingen waarin de aktie zich afspeelt in een droom BT raamvertellingen DUIMBOEKEN flickerbooks / flickbooks / Daumenkino SN boeken waarbij je met de duim de pagina’s, waarop een reeks opeenvolgende plaatjes staan, snel voorbij laat gaan, waardoor de illusie van bewegend beeld ontstaat UF toverboeken UF flickbooks BT optische illusieboeken DUMMY’S SN boeken met een deel van de tekst al gedrukt en de rest van de pagina’s blanco, bedoeld als voorbeeld van het boek dat nog niet klaar is BT boekproductiemateriaal DVD-VIDEO’S SN materiaalsoort AVM E. DU PERRONPRIJZEN BT bekroningen EERSTE-COMMUNIEBOEKEN UF communieboeken BT rooms-katholieke verhalen
EERSTE LEESBOEKEN early readers SN boeken ten behoeve van aanvankelijk lezen (tot en met AVI-niveau 4), behalve wanneer het gaat om 'makkelijk-lezen-boeken' voor hogere leeftijd: dan die term gebruiken. Hierbij ook voorbereidend aanvankelijk lezen BT leesmethoden EGODOCUMENTEN UF bekentenisliteratuur NT autobiografische verhalen brieven dagboeken herinneringsalbums plakboeken poëzie-albums testamenten RT documentverhalen EIGEN-BEHEERUITGAVEN SN de auteur laat op eigen kosten een oplage drukken en draagt zelf het financiële risico RT unicaten EIGENWIJSPRIJZEN SN door kinderen gekozen beste christelijke kinderboek van het jaar BT bekroningen RT Het Hoogste Woordprijzen embder beding SN protestants abc-boekje dat met de reformatie verscheen. Hieruit groeide het Haneboek of Groot AB-boek. (Heimeriks) In gebruik op scholen in de 16e eeuw. (Booy) SN Groot abc-boek, oorspronkelijk gedrukt in het Oostfriese Emden, ± 1560, bevat het abc in 7 verschillende lettertypen, een opsomming van klinkers, medeklinkers en lettergrepen, de 10 geboden en andere gebeden en cijfers. (P. Hagen) USE abecedaria EMBLEEMBOEKEN SN kenmerk: verbinding van kort motto, plaatje, en (vaak berijmde) tekst die het verband tussen motto en plaatje uitlegt (J. Becker). Bevat een moraal SN zinnebeeldige plaat met belerend bijschrift UF emblemata zinnebeelden emblemata USE embleemboeken emigrantenverhalen USE migrantenverhalen ENCYCLOPEDIEëN SN alfabetisch of systematisch opgezet naslagwerk met bij elk lemma min of meer uitgebreide informatie BT naslagwerken ESKIMOVERHALEN SN verhalen die voortkomen uit de cultuur van de Inuit. Verhalen die een beeld geven van het leven van Eskimo's kunnen worden voorzien van een trefwoord BT volksverhalen ESTAFETTEVERHALEN SN verhalen die door meerdere auteurs opeenvolgend worden geschreven BT verhalenbundels etiologische verhalen USE aetiologische verhalen ETIQUETTEBOEKEN courtesy books UF gedragsboeken manierlijke zeden RT zedekundige verhalen EVANGELIEBOEKEN SN in de loop van het kerkelijk jaar gebruikte pericopen (vastgelegde onderdelen in de eredienst) uit de evangeliën en de epistelen. In de 17e en 18e eeuw in gebruik op scholen. (E. Booy) BT christelijke verhalen schoolboeken RT bijbelverhalen EXEMPELBOEKEN SN boeken die deugdzame (christelijke) voorbeelden bevatten van kinderlevens, of van mythologische of historische personen UF voorbeeldboeken NT piëtistische kinderexempelen BT christelijke verhalen RT deugdverhalen zedekundige verhalen EXPERIMENTEERBOEKEN SN boeken met beschrijvingen van natuurkundige proeven BT informatieve boeken instructieve boeken FABELS fables SN korte (vaak berijmde) vertellingen met een morele strekking, waarin doorgaans dieren (soms ook mensen, lagere levensvormen of voorwerpen) sprekend en handelend als mensen worden voorgesteld (Lexicon) BT volksverhalen RT antropomorfistische verhalen dierenverhalen sprookjes FABRIEKSLEESBOEKEN SN goedkope, gekartonneerde leesboeken, verschenen vanaf circa 1920 , zonder vermelding van uitgever, drukker, plaats of jaar, vaak met op het titelblad ‘gedrukt in Holland’ en een volgnummer of -letter (Serie B), met enkele simpele illustraties, randversieringen boven de hoofdstukken en een gekleurde afbeelding op het voorplat. Vermoedelijk via colportage, warenhuizen of markten verkocht FABRIEKSPRENTENBOEKEN SN goedkope prentenboeken, meestal anoniem en zonder vermelding van een uitgever verschenen eind 19e en begin 20e eeuw, met ruimte op het achterplat voor reclame van warenhuizen of winkelbedrijven. Vaak met blauw of bruin gedrukte tekst en enkele slecht gedrukte kleurenplaten. (Nienke van Hichtum omschreef de boeken van ‘Beata’ zo (Saskia de Bodt). In het Nieuwsblad van de Boekhandel worden ze omschreven als ‘platte prentenboeken’(Theo Gielen) UF warenhuisboeken BT prentenboeken FACSIMILE-UITGAVEN SN getrouwe nabootsingen, zowel naar de inhoud als naar de vorm, van eerder verschenen boeken FAMILIEVERHALEN SN verhalen waarin een familie (breder dan één gezin, soms ook meer dan een generatie) beschreven wordt NT gezinsverhalen> fanagne beding SN abc-boekje dat al voor de reformatie bestond, en daarna bleef voortbestaan als Fanagne beding. Later werd dit aangeduid als klein AB (Heimeriks) USE abecedaria FANTASIEVERHALEN SN verhalen die inhoudelijk gekenmerkt worden door de combinatie van realistische en niet-realistische en/of niet-rationele elementen; ze bevatten soms duidelijke sprookjesachtige motieven (zoals sprekende dieren of toverkracht), maar altijd in combinatie met andere, realistische elementen; ze hebben vaak een wensvervullend karakter (kleuters of jonge kinderen die zelfstandig wonen, een kleuter die een draak verslaat) NT antropomorfistische verhalen > leugenverhalen science fiction spookverhalen sprookjesachtige verhalen > tijdreisverhalen toekomstverhalen RT fantasy verhalen sprookjes FANTASY VERHALEN fantasy / sword and sorcery SN soort spannende sprookjes, waarin een meerderheid van de volgende ingrediënten moet zijn terug te vinden: ridders, tovenaars, trolachtige en/of feeërieke creaturen, monsters, barbaren, vikingen, geestenwereld, hedendaagse helden, satan, mythologische goden of monsters, extreem intelligente computers, andere planeten, beschavingen in de toekomst of in het verre verleden. Het zijn meestal verhalen, voor een publiek van jongeren en volwassenen, met een inhoud die gekenmerkt wordt door een combinatie van geweld en tovenarij. (Boekenpost; jrg. 2, no. 7, sept./okt. 1993). Fantasy-strips voorzien van twee genres. RT fantasieverhalen griezelverhalen historische verhalen mythen science fiction sprookjes sprookjesachtige verhalen tijdreisverhalen toekomstverhalen FASCISTISCHE VERHALEN SN verhalen met een fascistische strekking NT nationaal-socialistische verhalen FEESTVERHALEN NT kerstverhalen oudejaarsverhalen paasverhalen pinksterverhalen sint maarten verhalen sinterklaasverhalen RT gelegenheidsgedichten gelegenheidsuitgaven jaargetijdenverhalen FEMINISTISCHE VERHALEN SN verhalen, voortgekomen uit de opvattingen van de tweede feministische golf vanaf de jaren 1960 FIGURENBOEKEN SN prentenboeken uit de vroege achttiende eeuw met tamelijk primitieve houtsneden, afkomstig van oude – vaak 17e eeuwse – blokken, met korte onderschriften en weinig onderling verband tussen de prenten BT prentenboeken FILMBEWERKINGEN (AVM) SN films bewerkt op een ander medium; bijvoorbeeld liedjes uit een film op cd FILMBOEKEN SN boeken gebaseerd op een film. Hierbij ook uitgaven die naast de oorspronkelijke tekst foto's uit de film bevatten RT fotoboeken radioboeken televisieboeken FILMS SN materiaalsoort AVM FLAPPRENTBOEKEN lift the flap-books / moveable flap books / Faltbild / Klappbild SN boeken met prenten waarop een of meer delen van de afbeeldingen verborgen zijn onder een flap die op de pagina is bevestigd BT beweegbare boeken RT beweegplatenboeken flapuitboeken USE pop-up-boeken flickbooks USE duimboeken FOTO-ALBUMS SN boeken met afbeeldingen en/of teksten uit kinderboeken en ruimte voor eigen foto’s BT herinneringsalbums FOTOBOEKEN photo-illustrated books SN boeken waarin aan de hand van foto's een verhaal wordt verteld RT filmboeken prentenboeken GAROEDAPRIJZEN BT bekroningen GATENBOEKEN Lochstanzung SN boeken met een gat of gaten in de pagina’s en/of in voor- en achterplat, waarbij het papier helemaal weg is of weggeklapt kan worden UF kogelboeken BT bijzondere boekvormen NT vensterboeken > NT hoofdenboeken NT ogenboeken NT vingerspelboeken GEBARENTAALMEDIA (AVM) SN videobanden of films met gebarentaal erbij GEBEDENBOEKEN BT godsdienstige verhalen RT psalmboeken GEDICHTENBUNDELS SN boeken met gedichten èn verhalen krijgen twee genre-aanduidingen: gedichtenbundels en verhalenbundels UF aftelversjes poëziebundels springversjes versjes NT albumversjes bakerrijmen gelegenheidsgedichten liedjesbundels nonsensgedichten poëzie-albums RT bloemlezingen mengelwerken rijmvertellingen gedragsboeken SN 16e eeuwse werken met voorschriften ten aanzien van omgangsvormen, tafelmanieren, raadgevingen van zedelijke aard (Bibelebontse berg, p. 91) USE etiquetteboeken
GELEGENHEIDSGEDICHTEN SN versjes om bij verjaardagen, nieuwjaarsdagen en andere gelegenheden voor te dragen UF bruiloftsgedichten nieuwjaarsbrieven verjaarsgedichten BT gedichtenbundels RT feestverhalen GELEGENHEIDSUITGAVEN SN uitgaven ter gelegenheid van feestelijke of historische gebeurtenissen, of ter herdenking daarvan UF herdenkingsuitgaven lofzangen NT kinderboekenweekuitgaven RT feestverhalen gelijkenissen USE parabels GELUIDSBOEKEN speaking books SN boeken waarbij door middel van een mechanisch onderdeel of een chip of op andere wijze geluid kan worden gemaakt BT activiteitboeken GELUIDSCASSETTES SN materiaalsoort AVM NT meeleescassettes GEPERSONALISEERDE BOEKEN SN boeken waarbij in het basisverhaal per uitgegeven exemplaar de naam van de persoon (voor wie het boek bestemd is) en andere bijzonderheden worden ingepast UF ikkeboeken GESLACHTBOEKEN SN boeken die de geslachtsregisters bevatten uit het oude en nieuwe testament (E. Booy) BT bijbelverhalen GESPROKEN BOEKEN (AVM) NT meeleescassettes BT bewerkingen van jeugdboeken getallenboeken USE telboeken GEURBOEKEN SN boeken, waar stukjes papier ingeplakt zijn, die bij wrijving gaan geuren BT variatie in materiaal GEZINSVERHALEN SN verhalen waarin het gezinsleven centraal staat (hierbij alle soorten huishoudens) NT kleuterverhalen > BT familieverhalen RT pensionverhalen godenverhalen USE mythen GLAZEN GLOBEPRIJZEN BT bekroningen GODSDIENSTIGE VERHALEN UF religieuze verhalen NT bekeringsverhalen > boeddhistische verhalen christelijke verhalen > gebedenboeken hindoeistische verhalen islamitische verhalen joodse verhalen legenden RT aetiologische verhalen GOOCHELAARSBOEKEN SN boeken met inkepingen aan de bladranden. Door de duim van boven naar beneden te bewegen, verschijnt er steeds een andere serie voorstellingen. Soms ook van voor naar achteren of van achteren naar voren (Van Veen + King). Bedoeld voor goochelaars BT optische illusieboeken GOUDEN DRIEHOEKPRIJZEN BT bekroningen GOUDEN EZELSOORPRIJZEN BT bekroningen GOUDEN GRIFFELS BT bekroningen GOUDEN PENSELEN BT bekroningen GOUDEN POLLEPELS BT bekroningen GOUDEN UILEN BT bekroningen GOUDEN ZOENEN BT bekroningen GRAMMOFOONPLATEN SN materiaalsoort AVM GRIEZELVERHALEN NT spookverhalen RT fantasy verhalen
GROEIPAGINABOEKEN growing pages SN boeken waarin de pagina’s verschillen van breedte. Ook boeken met halve pagina’s tussen de hele BT variatie in bindwijze / formaat groot abc-boek SN bevatte 16 bladzijden, en een houtsnede van een haan op de titelpagina. Bevatte meerdere alfabetten in hoofd- en kleine letters, de 10 geboden, het Onze Vader, de geloofsartikelen, gebeden en dergelijke. Later genoemd: Trap der jeugd. (Booy / Heimeriks) USE abecedaria GROTE-LETTERBOEKEN SN boeken die zodanig groot herdrukt zijn, dat ze leesbaar zijn voor slechtzienden RT brailleboeken hagiografieën USE heiligenlevens haneboeken SN abecedaria met een haan op het omslag USE abecedaria HARLEQUINADES SN harlequinades zijn boekjes uit de 18e en 19e eeuw met vier pagina’s, waarbij elke pagina twee kleppen heeft, een naar boven en een naar beneden. De afbeeldingen erop sluiten bij elkaar aan. De vier pagina’s kunnen naast elkaar gelegd worden. (The treasures of childhood /Iona and Robert Opie, p. 50) BT uitvouwbare boeken harmonicaboeken USE leporello’s HEILIGENLEVENS SN beschrijvingen van het leven van heiligen, hun dood en hun wonderen UF hagiografieën BT biografische verhalen BT rooms-katholieke verhalen herdenkingsuitgaven USE gelegenheidsuitgaven HERINNERINGSALBUMS SN uitgaven met ruimte voor teksten, foto’s e.d. ter gelegenheid van speciale gebeurtenissen in het leven van kinderen zoals eerste communie, gezinsuitbreiding BT egodocumenten NT foto-albums NT vriendenboeken HET HOOGSTE WOORDPRIJZEN SN door volwassenen gekozen beste christelijke kinderboek van het jaar BT bekroningen RT EigenWijsPrijzen
HINDOEISTISCHE VERHALEN SN verhalen die voortkomen uit de hindoeistische cultuur. Verhalen die een beeld geven van deze cultuur toegankelijk maken via een trefwoord BT godsdienstige verhalen verhalen over niet-westerse culturen en volken volksverhalen historieën SN episoden uit de bijbel, afzonderlijk uitgegeven, gebruikt in het onderwijs, in druk vanaf ± 1540 (Bibelebontse berg. p. 87) USE bijbelverhalen HISTORISCHE VERHALEN SN fictieve verhalen, waarin een tijdperk uit de geschiedenis, historische feiten of historische personen het onderwerp vormen. Het gaat over een periode die, vanuit het standpunt van de auteur gezien, is afgesloten (Lexicon). De Biblion trefwoordenthesaurus biedt de mogelijkheid om elke eeuw als trefwoord toe te kennen. De term in letters geldt als zelfstandige zoekterm: zoals 'Eerste eeuw', 'Achttiende eeuw'. Ook voor specifieke perioden zijn er termen: 'Tachtigjarige oorlog', 'Egyptische oudheid' enz. Ook voor land of plaats en personen kunnen trefwoorden gebruikt worden NT ontdekkingsreisverhalen tierannyen wild-westverhalen > zeeroversverhalen RT biografische verhalen fantasy verhalen oorlogsverhalen tijdreisverhalen hobbyboeken USE instructieve boeken HODJAVERHALEN SN verhalen, afkomstig uit de orale traditie in Turkije (L. de Voogd) BT volksverhalen RT islamitische verhalen HOLOGRAMMENBOEKEN SN boeken waarbij in de afbeeldingen hologrammen zijn opgenomen BT optische illusieboeken HOOFDENBOEKEN SN boeken waarbij op de binnenkant van het achterplat een afbeelding van een hoofd (in 2 of 3 dimensies) is aangebracht en in alle pagina’s (en op het voorplat) op die plek gaten zitten BT vensterboeken HOORSPELEN (AVM) HOTZE DE ROOSPRIJZEN BT bekroningen HUIB DE RUYTERPRIJZEN BT bekroningen HUISJESBOEKEN SN het boek zelf is een huisje BT driedimensionale boeken HUMORISTISCHE VERHALEN RT absurdistische verhalen kluchtboeken nonsensgedichten schelmenverhalen ikkeboeken USE gepersonaliseerde boeken ILLEGALE BOEKEN SN boeken die zonder toestemming van de bezetter (1940-'45) zijn uitgegeven, en waarvan de inhoud tegen de bezetter is gericht RT clandestiene boeken k-nummeruitgaven nationaal-socialistische verhalen IMAGINAIRE REISVERHALEN SN gefantaseerde verhalen, die voorgesteld werden als authentieke reisverslagen en vrijwel steeds een didactisch-moralistisch doel hadden. Bloeitijd in de 18e eeuw (J.A. Dautzenberg) BT reisverhalen immigrantenverhalen USE migrantenverhalen INDIAANSE VERHALEN SN verhalen voortkomend uit indiaanse culturen, en geschreven vanuit het perspectief van de Amerikaanse indianen BT verhalen over niet-westerse culturen en volken RT indianenverhalen INDIANENVERHALEN SN verhalen die een (westers) clichébeeld van geven van het leven van indianen, bestaande uit jagen en vechten BT avonturenverhalen wild-westverhalen RT indiaanse verhalen INDISCHE VERHALEN SN verhalen die spelen in Oost-Indië (Nederlands-Indië, Indonesië tot de souvereiniteitsoverdracht, Nederlands Nieuw Guinea en het V.O.C. gebied), over de reis erheen en terug, en over personages uit Oost-Indië, maar in Nederland verblijvend UF Nederlands-Indische verhalen BT koloniale verhalen RT kantjilverhalen
INFORMATIEVE BOEKEN SN boeken met zakelijke informatie over een of meer onderwerpen (non-fictie) NT catechismussen experimenteerboeken naslagwerken > platenatlassen reisgidsen vraag- en antwoordboeken RT instructieve boeken schoolboeken INKTAAP-PRIJZEN SN voortzetting van de Jonge Gouden Uilprijzen BT bekroningen INSTEEKBOEKEN Steck Bilderbuch SN boeken met illustraties waaraan losse elementen (insteekfiguren) kunnen worden toegevoegd door deze in gleufjes in de afbeelding te steken BT boeken met losse onderdelen INSTRUCTIEVE BOEKEN SN boeken waarin vaardigheden worden overgedragen. Hierbij ook boeken die begrippen als hoog/laag, onder/boven e.d. duidelijk maken UF hobbyboeken knutselboeken NT abc-boeken abecedaria experimenteerboeken kookboeken rekenboeken schrijfboeken tekenboeken telboeken RT informatieve boeken schoolboeken spelletjesboeken INTEKENBOEKEN SN uitgaven, voorzien van een lijst van namen van personen of instanties, die vóór het verschijnen van de uitgave erop hebben ingetekend INTERCULTURELE MEDIA (AVM) SN media waarin kennis gemaakt wordt met meerdere culturen. Deze media hebben tot doel het stimuleren van wederzijds begrip RT interculturele verhalen INTERCULTURELE VERHALEN SN verhalen waarin kennis gemaakt wordt met meerdere culturen. Deze verhalen hebben tot doel het stimuleren van wederzijds begrip RT interculturele media RT uitgaven in minderheidstalen
ISLAMITISCHE VERHALEN SN verhalen die voortkomen uit de islamitische cultuur. Verhalen die zich afspelen in een islamitisch milieu toegankelijk maken via een trefwoord BT godsdienstige verhalen verhalen over niet-westerse culturen en volken volksverhalen RT hodjaverhalen jaarboeken USE almanakken JAARGETIJDENVERHALEN SN verhalen die een of meer jaargetijden tot onderwerp hebben UF seizoensverhalen RT feestverhalen JACHTVERHALEN BT avonturenverhalen RT woudlopersverhalen JALOEZIEBOEKEN dissolving pictures - changing pictures - venetian-blind books Jalousienbilder SN boeken met prenten waarin stroken van de ene afbeelding liggen over de stroken van een tweede afbeelding. Door deze stroken te verschuiven (m.b.v. strip of koordje), wordt een nieuwe afbeelding zichtbaar. Twee afbeeldingen schuiven dus over elkaar. Zie ook wisseldraaiprentboeken BT beweegbare boeken JAN-KLAASSENVERHALEN Kasperle – Punch and Judy RT commedia-dell'arteverhalen poppenkastspelen JENNY SMELIK/IBBYPRIJZEN BT bekroningen JENNY SMELIK-KIGGENPRIJZEN BT bekroningen JEUGDROMANS SN realistische verhalen over ‘de levensfase tussen jeugd en volwassenheid gesitueerd in wisselwerking met de hem of haar omringende werkelijkheid’ (LzL 53, p. 337-338) UF adolescentenromans jongerenromans tienerverhalen RT jongensboeken liefdesverhalen meisjesboeken JONGE GOUDEN UILPRIJZEN SN in 2001 voortgezet als Inktaap-prijzen BT bekroningen JONGE JURYPRIJZEN BT bekroningen jongerenromans USE jeugdromans JONGENSBOEKEN NT kwajongensverhalen RT avonturenverhalen jeugdromans JOODSE VERHALEN SN verhalen die voortkomen uit de Joodse cultuur. Verhalen die een beeld geven van Joden toegankelijk maken via een trefwoord BT godsdienstige verhalen volksverhalen RT verhalen over niet-westerse culturen en volken K-NUMMERUITGAVEN SN het Rijksbureau voor de Grafische Industrie kende vanaf 22-7-1941 aan alle ingeschrevenen (=drukkerijen) een kennummer toe, dat op alle drukwerk moest worden vermeld. Elk K-nummer vertegenwoordigt een drukker. Het nummer bleef in gebruik tot in november 1948. In annotatie nummer vermelden UF kultuurkameruitgaven RT clandestiene boeken illegale boeken nationaal-socialistische boeken KABOUTERVERHALEN BT sprookjesachtige verhalen KALENDERS RT agenda's almanakken kampeerverhalen USE vakantieverhalen KAMPVUURVERHALEN SN verzamelingen met (sterke) verhalen door de hoofdpersonen verteld bij een kampvuur RT scoutingverhalen vakantieverhalen KANTJILVERHALEN SN Indische dierenverhalen waarin een slim dwerghert de hoofdrol speelt BT antropomorfistische verhalen dierenverhalen volksverhalen RT Indische verhalen katholieke verhalen USE rooms-katholieke verhalen KERSTVERHALEN UF adventsverhalen BT christelijke verhalen feestverhalen KETTINGVERHALEN SN (volks)verhalen met herhalingselementen, waarbij het einde van het verhaal tevens weer het beginpunt is UF cirkelverhalen RT repeteerverhalen stapelverhalen volksverhalen keuzeverhalen USE meerkeuzeverhalen KIEKEBOEKPRIJZEN BT bekroningen KIJKDOOSBOEKEN peep-shows / Guckkastenbilderbuch SN boeken die bestaan uit segmenten die onderling dmv papierstrips verbonden zijn, uittrekbaar tot 20 à 80 cm., en soms met voorin één of meerdere gaatjes waardoor je kunt kijken en een perspectivisch zicht krijgt. Kijkdoosprincipe. Ze zijn er ook in verkleinde vorm (2 of 3 segmenten dicht op de bladzijde) BT driedimensionale boeken kinderauteurs-verhalen USE verhalen door kinderen geschreven KINDERBOEK VAN HET JAARPRIJZEN SN in plaats van beste jeugdboeken of beste kinderboeken BT bekroningen KINDERBOEKENWEEKPRIJZEN BT bekroningen KINDERBOEKENWEEKUITGAVEN BT gelegenheidsuitgaven KINDERBOEKWINKEL-ACHTERAFPRIJZEN SN vanaf 1994 kinderboekwinkelprijzen BT bekroningen KINDERBOEKWINKELPRIJZEN BT bekroningen KINDERKIJKBOEKEN VAN HET JAAR BT bekroningen kinderprenten USE prenten klapuitboeken USE pop-up-boeken klein abc-boek SN voortzetting van 16e eeuwse abecedaria: bevatte één of meer alfabetten, het Onze Vader en andere gebeden en de geloofsbelijdenis. 17e en 18e eeuw (8 bladen?) (Booy) USE abecedaria KLEURBOEKEN SN boeken die speciaal uitgegeven zijn om de platen in te kleuren BT prentenboeken NT waterverfboeken RT doeboeken RT spelletjesboeken KLEUTERVERHALEN SN realistische verhalen met kleuters in de hoofdrol, die zich afspelen in huis, of in de directe omgeving daarvan. Indien van één auteur en over dezelfde hoofdpersonen, dan niet tevens genre 'verhalenbundels' toekennen BT gezinsverhalen KLUCHTBOEKEN Schwankbücher / jestbooks SN 16e eeuwse toneelteksten die korte anecdoten bevatten met een (gefingeerde) historische kern, soms opgehangen aan de biografie van één persoon (Uilenspiegel). Bevatten soms ook raadsels, spreekwoorden en dergelijke (Bibelebontse berg, p. 73, 100) RT humoristische verhalen schelmenverhalen KLUWERPRIJZEN BT bekroningen knieboeken SN boeken speciaal ontworpen voor gebruik in groepsverband met kleuters, met plaatjes voor kinderen, tekst voor de verteller USE reuzenboeken KNIPBOEKEN SN boeken waarin delen uitgeknipt (en soms gevouwen) kunnen worden BT activiteitboeken KNIPKUNST-BOEKEN SN boeken met bladen met uitknipfiguren RT plakalbums plakboeken schimmenspelboeken KNIPSELALBUMS SN albums, schriften e.d. met daarin door lezers uitgeknipte afleveringen van feuilletons, strips en dergelijke BT variatie in bindwijze / formaat knutselboeken USE instructieve boeken kogelboeken SN boeken met een gat door het hele boek heen USE gatenboeken KOLOMSTRIPS SN verhalen die bestaan uit een reeks samenhangende tekeningen of foto's, waarbij de tekst in blokken onder de platen is gedrukt BT stripverhalen KOLONIALE VERHALEN SN verhalen over verovering en bestuur van, en het leven in de kolonieën. Verder toegankelijk te maken met trefwoorden voor tijd, plaats en personen NT Congoverhalen Indische verhalen BT verhalen over niet-westerse culturen en volken RT migrantenverhalen ontdekkingsreisverhalen Zuidafrikaanse verhalen KOOKBOEKEN BT instructieve boeken KOSTSCHOOLVERHALEN BT schoolverhalen RT pensionverhalen KUBUSBOEKEN SN prentenboeken van dik karton, die de vorm van een kubus hebben BT prentenboeken variatie in bindwijze / formaat RT peuterboeken kultuurkameruitgaven USE k-nummeruitgaven KUNSTENAARSBOEKEN children’s books by adult artists SN boeken gemaakt door professionele beeldende kunstenaars of kunstenaars uit andere disciplines, in kleine oplage of gesubsidieerd uitgegeven, soms in eigen beheer. Kunstenaars die zich hebben toegelegd op het maken van kinderboeken, zoals Ted van Lieshout en Joke van Leeuwen, vallen hier niet onder RT kunstzinnige uitgaven kunstsprookjes USE cultuursprookjes KUNSTZINNIGE UITGAVEN SN uitgaven met bijzondere typografie, lay-out en/of illustraties, afwijkend van het gangbare of vernieuwend in de tijd van publicatie, bijvoorbeeld wat betreft vormgeving, kleurgebruik, perspectief of illustratietechniek. Meestal betreft het uitgaven met een beperkte oplage, of met subsidie of sponsorgeld uitgegeven publicaties. In annotatie reden toekenning omschrijven RT kunstenaarsboeken KWAJONGENSVERHALEN SN verhalen over jongens die streken uithalen, maar geen slechte inborst hebben BT jongensboeken RT schelmenverhalen leerboeken USE schoolboeken LEESBEVORDERINGSMATERIALEN (AVM) RT boekpromotieprogramma's LEESMETHODEN readers SN boeken bedoeld om technisch lezen te oefenen, oplopend in moeilijkheidsgraad NT eerste leesboeken RT rebusboeken LEGENDEN SN eenvoudige verhalen met een godsdienstige strekking (over een heilige, een mirakel of relikwie) BT godsdienstige verhalen volksverhalen LEGPUZZELBOEKEN jigsawbooks SN boeken met legpuzzels in de pagina’s verwerkt BT activiteitboeken RT puzzels LEGSPELLEN SN uitgaven die bestaan uit een omslag / cassette / foudraal met losse platen die in een vastgestelde of willekeurige volgorde neergelegd kunnen worden BT boeken met losse onderdelen BT spellen LEPORELLO'S SN boeken, waarvan de bladen uit één lange, zigzag gevouwen strook bestaan UF harmonicaboeken UF panoramaboeken BT variatie in bindwijze / formaat LESPAKKETTEN (AVM) SN voor gebruik op school of in groepen gemaakt materiaal, bevat naast inleidingen op video of band vaak docentenhandleidingen en werkbladen e.d. voor leerlingen letterkonsten USE letterkunst-boeken LETTERKUNST-BOEKEN SN schoolboeken met spellen, lezen, grammatica, verklaring van moeilijke woorden, iets over schrijven, soms ook over rekenen (Booy) UF letterkonsten BT schoolboeken RT schrijfboeken LEUGENVERHALEN SN aaneenschakeling van leugens, tot een verhaal verwerkt UF münchhausiaden BT fantasieverhalen levend-speelgoedverhalen USE speelgoedverhalen levensbeschrijvingen USE biografische verhalen LIBRETTO’S SN teksten van opera’s, operettes of musicals RT muziekwerken RT muziekprentenboeken RT bladmuziekbundels RT liedjesbundels LIBRIS WOUTERTJE PIETERSEPRIJZEN SN in 1998 voortgezet als Woutertje Pieterseprijzen BT bekroningen LIEDJESBUNDELS SN liedjes, evt. met notenschrift t.b.v. zang. Gebruik voor bundels met piano-begeleiding e.d.: genre bladmuziekbundels UF muziekboeken zangboeken BT gedichtenbundels RT bakerrijmen bladmuziekbundels libretto’s muziekprentenboeken psalmboeken LIEFDESVERHALEN RT jeugdromans meisjesboeken linnen boeken USE stofboeken lofzangen USE gelegenheidsuitgaven LUILEKKERLANDVERHALEN BT volksverhalen MAATSCHAPPIJKRITISCHE VERHALEN SN verhalen die in de tijd waarin ze geschreven werden/worden tot doel hadden/hebben maatschappelijke wantoestanden aan de kaak te stellen, waarbij het boek bedoeld is als middel in de strijd om veranderingen te bewerkstelligen. In annotatie omschrijven. In andere gevallen alleen het trefwoord ‘maatschappelijke problemen’ of ‘maatschappijkritiek’ toekennen NT parabels slavernijverhalen RT anti-autoritaire verhalen antimilitaristische verhalen MAGIC-EYE BOEKEN SN boeken waarin zonder hulpmiddelen een 3e dimensie te zien is op de platte pagina (stereoscopie) BT optische illusieboeken
MAGNEETBOEKEN SN boeken waar een magneet is ingebouwd waardoor wijzers verspringen, of een deel van de pagina of omslag is magnetisch waarop woordjes gelegd kunnen worden, of het is een carousselboek met voor en achter magneten zodat ze samenklikken. BT activiteitboeken MAKKELIJK-LEZEN-BOEKEN SN boeken die speciaal geschreven of bewerkt zijn ten behoeve van kinderen met leesproblemen. Inhoudelijk bedoeld voor een bepaalde leeftijd, leestechnisch aangepast RT meeleescassettes manierlijke zeden SN boeken over goede manieren (Booy) USE etiquetteboeken MARY ZELDENRUSTPRIJZEN BT bekroningen materieboeken SN schoolboeken tot begin 19e eeuw met zedelessen, spel- en leesoefeningen, briefvoorbeelden, wissels en contracten, titulatuur, stichtelijke rijmpjes (E. Booy) USE schoolboeken MATHILDA-PRIJZEN BT bekroningen MEELEESCASSETTES (AVM) SN gesproken boeken op cassette, voorgelezen met langzame dictie waarbij een teken wordt gegeven wanneer de pagina moet worden omgeslagen, bedoeld voor kinderen met leesproblemen BT gesproken boeken geluidscassettes RT makkelijk-lezen-boeken MEERKEUZEVERHALEN SN verhalen waarin de lezer een keuze kan maken uit verschillende trajecten waarlangs hij verder kan lezen UF keuzeverhalen MEERTALIGE BOEKEN NT tweetalige boeken RT anderstalige boeken (in Nederland uitgegeven) RT uitgaven in minderheidstalen MEISJESBOEKEN SN verhalen waarin een meisje altijd de hoofdrol speelt, en die voornamelijk door meisjes worden gelezen UF bakvisboeken paardenverhalen NT balletverhalen RT jeugdromans liefdesverhalen MENGELWERKEN SN bevatten verhalen, geschiedenissen, raadsels, versjes, sommen enzovoorts. Ook te gebruiken voor hedendaagse 'bundels met gemengde inhoud'. (Boeken met verhalen en gedichten geve men 2 genre-aanduidingen: verhalenbundels en gedichtenbundels) UF vakantieboeken winterboeken RT almanakken bloemlezingen doeboeken gedichtenbundels tijdschriften verhalenbundels MIDDELEEUWSE VERHALEN SN verhalen die in de Middeleeuwen ontstaan zijn. Verhalen die zich in de Middeleeuwen afspelen, horen bij de historische verhalen, en kunnen met een trefwoord verder toegankelijk worden gemaakt RT ridderverhalen volksboeken MIGRANTENVERHALEN SN verhalen over problemen van emigranten en immigranten UF emigrantenverhalen immigrantenverhalen RT koloniale verhalen pioniersverhalen verhalen over niet-westerse culturen en volken minderheidstaaluitgaven: USE uitgaven in minderheidstalen MINIATUURBOEKEN miniatures SN boeken met een hoogte van maximaal 76 mm. (3 inch), maar van normale hoogte/breedte verhouding BT variatie in bindwijze / formaat RT minibiliotheken MINIBIBLIOTHEKEN SN verzameling min of meer kleine boekjes met bijbehorende band, cassette of een opbergobject in de vorm van een auto, een kast, een huis e.d. BT variatie in bindwijze / formaat RT miniatuurboeken RT objectbanden MISDAADVERHALEN SN verhalen over misdaden, zoals gijzelingen, ontvoeringen, misdaden m.b.t. het milieu e.d. 'Een misdaadverhaal vertelt de geschiedenis van een misdrijf, en een detectiveverhaal de oplossing van een misdrijf'. (LzL. herfst 1993) UF thrillers RT avonturenverhalen detectiveverhalen roversverhalen smokkelverhalen spionageverhalen MISSIEVERHALEN SN verhalen die zich afspelen in een ver land, alwaar een missionaris het rooms-katholieke geloof tracht te verspreiden onder de heidenen BT rooms-katholieke verhalen verhalen over niet-westerse culturen en volken RT bekeringsverhalen zendingsverhalen moeder de gans-verhalen USE sprookjes MOIRÉ-BOEKEN internationale term SN boeken met prenten die plastic met streepjes erop bevatten. Door een plaat er achter langs te halen, geeft het een suggestie van beweging. (jaren ’30 en ’40) BT optische illusieboeken MOPPENBOEKEN SN verzamelingen min of meer humoristische anecdoten en raadsels münchhausiaden USE leugenverhalen musicals USE muziekwerken muziekboeken USE bladmuziekbundels liedjesbundels muziekprentenboeken MUZIEKPRENTENBOEKEN SN prentenboeken met tekst en muzieknotatie UF muziekboeken BT bladmuziekbundels prentenboeken RT libretto’s liedjesbundels MUZIEKWERKEN (AVM) UF musicals opera's RT libretto’s MYTHEN SN verhalen over goden en halfgoden en op goden gelijkende helden, zoals die in alle culturen voorkomen (Lexicon) UF godenverhalen BT volksverhalen RT aetiologische verhalen antieke verhalen fantasy verhalen sprookjes nanzi-verhalen USE anansi-verhalen NASLAGWERKEN NT atlassen > encyclopedieën woordenboeken BT informatieve boeken NATIONAAL-SOCIALISTISCHE VERHALEN SN verhalen waarin de nationaal-socialistische gedachte (1920 - 1945) gepropageerd wordt BT fascistische verhalen RT clandestiene boeken illegale boeken k-nummeruitgaven Nederlands-Indische verhalen USE Indische verhalen NEDERLANDSE ILLUSTRATOREN CLUBPRIJZEN SN categorie boeken BT bekroningen NEDERLANDSE KINDERJURYPRIJZEN BT bekroningen NEDERLANDSTALIGE BOEKEN (IN HET BUITENLAND UITGEGEVEN) SN met uitzondering van België, de Antillen, Suriname, Nederlands Oost-Indië en Indonesië RT anderstalige boeken (in Nederland uitgegeven) NEGERVERHALEN black interest SN met 'negerverhalen' wordt hier bedoeld: niet-realistische verhalen waarin zwarte mensen vanuit een westerse visie in een min of meer gefantaseerde omgeving worden beschreven. Ze worden weergegeven met stereotype uiterlijke kenmerken en gedragingen. Het hoogtepunt van deze uitgaven lag in de jaren 1930-'50 (Felix de Rooy, St. Negerofilia). Realistische verhalen over zwarte mensen ontsluiten met trefwoorden voor bevolkingsgroep, land of werelddeel Neurenberger prentenboeken SN prentenboeken waarin de afbeeldingen het speelgoed weergeven zoals dat in Neurenberg werd gemaakt, poppetjes, bomen, hekjes, huizen met standaardjes. In annotatie de term Neurenberger speelgoed aangeven USE prentenboeken USE speelgoedverhalen NIENKE VAN HICHTUMPRIJZEN BT bekroningen nieuwjaarsbrieven USE gelegenheidsgedichten
NONSENSGEDICHTEN SN versjes met een opzettelijk absurde (nonsensicale) strekking BT gedichtenbundels RT absurdistische verhalen humoristische verhalen OBJECTBANDEN SN boeken waarvan de band lijkt op een voorwerp, bijvoorbeeld op een hamburger, een pizzadoos met daarin boeken in de vorm van pizzapunten, een stuk kaas BT variatie in bindwijze / formaat RT minibibliotheken OGENBOEKEN moveable eyes SN boeken waarbij op de binnenkant van het achterplat twee ‘ogen’ zijn bevestigd die door gaten in alle pagina’s (en het voorplat) zichtbaar zijn. De bolletjes in de ogen zijn (soms) beweegbaar BT vensterboeken OMGEKEERDE-WERELDVERHALEN SN verhalen waarin een voorstelling wordt gegeven van een 'wereld van louter tegendelen' (Arie van den Berg) UF verkeerde-wereldverhalen omnibussen USE verhalenbundels ONTDEKKINGSREISVERHALEN SN verder te ontsluiten met trefwoorden voor tijd, land of werelddeel, en personen BT historische verhalen reisverhalen verhalen over niet-westerse culturen en volken RT koloniale verhalen zeeverhalen OORLOGSVERHALEN SN Met trefwoorden voor tijd, plaats of land en personen verder toegankelijk te maken RT antimilitaristische verhalen avonturenverhalen historische verhalen opera's USE muziekwerken OPLICHTENDE BOEKEN glow in the dark books SN boeken met prenten die oplichten in het donker nadat zet onder de lamp zijn gehouden BT variatie in materiaal OPTISCHE ILLUSIEBOEKEN BT bijzondere boekvormen NT anaglyfen NT anamorfoseboeken NT coptografische prentboeken NT duimboeken NT goochelaarsboeken NT hologrammenboeken NT magic-eye-boeken NT moiré-boeken NT stereoscopische platenboeken NT topsy-turvy’s NT transparante prentboeken OPZETBOEKEN SN boeken waarin delen van de illustratie zijn uitgesneden en uitgeklapt kunnen worden, vaak met standaardjes erachter, of boeken met onderdelen die je moet uitdrukken en op moet stellen bij het boek, deze kunnen ook weer terug gedrukt worden. Geeft een tableau van rechtopstaande figuren BT driedimensionale boeken OUDEJAARSVERHALEN BT feestverhalen OVERLEVINGSVERHALEN SN verhalen waarin mensen in buitengewoon barre, natuurlijke omstandigheden moeten zien te overleven, en waarin sprake is van geestelijke groei (vrij naar E.G. Speare) BT avonturenverhalen RT robinsonades paardenverhalen SN verhalen waarin meisjes met hun eigen paard (of pony) of met manegepaarden (of –pony’s) allerlei avonturen beleven. De meisjes zijn hoofdpersoon, de paarden of pony’s vervullen bijrollen. Gebruik genre meisjesboeken en trefwoord paarden USE meisjesboeken PAASVERHALEN BT christelijke verhalen feestverhalen padvinderijverhalen USE scoutingverhalen panoramaboeken SN term wordt soms gebruikt voor beweegbare boeken waarin door middel van uitspringende gedeelten van de voorstelling een landschap of iets dergelijks wordt getoond, voorzien van een voorgrond Wordt ook wel gebruikt voor leporello’s die een panorama van een stad e.d. laten zien USE pop-up-boeken en/of leporello’s PAPIEREN SPEELGOED SN hierbij materiaal dat een tussenvorm is tussen boek en speelgoed, zoals papieren poppenkasten, schimmenspeltheaters e.d. BT activiteitboeken PARABELS SN (fantasie)verhalen waarin op indirecte, symbolische wijze - in de vorm van gelijkenissen - politieke of maatschappelijke situaties worden gehekeld UF gelijkenissen BT maatschappijkritische verhalen RT satiren PARAFERNALIA SN losse voorwerpen, speeltjes e.d. die bij boeken of andere media worden geleverd, geen essentieel onderdeel van het boek zijn, maar toegevoegd, zoals een balletschoentje. In annotatie omschrijven BT boeken met losse onderdelen PARODIEëN parodies SN nabootsing van een literair werk met de bedoeling het belachelijk te maken, of een tegengestelde boodschap over te brengen RT pseudo-kinderboeken PASSIEBOEKEN SN bevatten een - vaak geïllustreerde - beschrijving van het lijden van Christus. Rond 1580 in gebruik op school (E. Booy) BT christelijke verhalen schoolboeken RT bijbelverhalen pennekunst USE schrijfboeken PENSIONVERHALEN SN realistische verhalen waarin een pension-situatie centraal staat, bijvoorbeeld over: Indische Nederlanders met verlof in 'Patria', mensen die een kosthuis/pension houden als broodwinning, mensen die in een kosthuis of pension wonen RT gezinsverhalen kostschoolverhalen PEUTERBOEKEN SN boeken met zeer eenvoudige (beeld)verhalen, of met platen zonder onderling verband, bedoeld voor peuters BT prentenboeken RT aanwijsboeken kubusboeken peutermedia PEUTERMEDIA (AVM) SN audiovisueel of speelleermateriaal, bedoeld voor peuters RT peuterboeken tekstloos materiaal pictogrammenboeken USE rebusboeken piet de smeerpoets-verhalen USE smeerpoetsverhalen
PIETISTISCHE KINDEREXEMPELEN SN 17e en 18e eeuwse kinderboeken met een religieuze boodschap: levensbeschrijvingen van kinderen, compleet met naam, geboorte- en sterfdatum, waarbij de bekeringsgeschiedenis van het kind uit de doeken werd gedaan. Ook wel "sterfbeddenliteratuur" genaamd. Piëtisme: stroming in de gereformeerde kerk, ± 1679: "de Nadere Reformatie" (M. Heys) UF sterfbeddenliteratuur BT bekeringsverhalen biografische verhalen exempelboeken PINKSTERVERHALEN BT christelijke verhalen feestverhalen PIONIERSVERHALEN SN verhalen over mensen die eigenhandig een bestaan opbouwen in ontoegankelijke streken RT avonturenverhalen migrantenverhalen wild-westverhalen piratenverhalen USE zeeroversverhalen PLAATJESALBUMS Sammelbildalben SN boeken waarbij plaatjes los worden geleverd (soms als reclame bij een produkt) en die op aangegeven plaatsen tussen de tekst dienen te worden ingeplakt of ingeschoven UF plakplaatjesboeken RT plakalbums plakboeken reclame-uitgaven PLAKALBUMS SN boeken, bestaande uit een aantal (bijv. gelithografeerde) platen met voorgedrukte witte plekken erop, of een leeg landschap, waar uitgeknipte delen uit een andere plaat op logische plekken kunnen worden opgeplakt. Deze albums werden door uitgevers op de markt gebracht RT knipkunst-boeken plaatjesalbums BT activiteitboeken PLAKBOEKEN scrapbooks SN boeken met bladen van wit of gekleurd papier waarin men speciaal hiervoor gedrukte kleinere of grotere prenten, uitgeknipte prenten, plakplaatjes of zelf gemaakte tekeningen e.d. heeft geplakt. In gebruik vanaf 1825. Elk plakboek is uniek. Een veel gebruikte buitenlandse term is 'scrapbooks'. (zie P.J. Buijnsters in 'Antiek' sept. 1996) UF scrapbooks BT egodocumenten unicaten RT knipkunstboeken plaatjesalbums plakplaatjesboeken USE plaatjesalbums PLANO-DRUKVELLEN SN ongesneden bedrukte planovellen als proef van de drukker BT boekproductiemateriaal plastic boeken USE stofboeken PLATENATLASSEN SN verzamelingen van prenten, portretten, tekeningen, die betrekking hebben op (de geschiedenis van) een stad, een streek of een land BT informatieve boeken RT bijbelatlassen POëZIE-ALBUMS BT egodocumenten gedichtenbundels RT albumversjes poëzie-albumversjes USE albumversjes poëziebundels USE gedichtenbundels POP-UP-BOEKEN pop-up books SN boeken met prenten die meestal door openvouwen van de bladen een ruimtelijke vorm aannemen. Drie-dimensionaal. Hierbij soms ook gebruik van lintjes of strips om tot een driedimensionale vorm te komen UF flapuitboeken UF klapuitboeken UF panoramaboeken BT driedimensionale boeken POPPENKASTSPELEN SN teksten ten behoeve van poppenkastspel RT jan-klaassenverhalen POPPENVERHALEN doll books SN verhalen waarin menselijke eigenschappen worden toegeschreven aan poppen BT speelgoedverhalen PORTE-BRISÉ BOEKEN SN boeken waarbij links en rechts van het achterplat twee ruggen zijn gemaakt, en waarbij de bladzijden vanuit het midden openslaan BT variatie in bindwijze / formaat POSTERS SN hierbij losse posters of een verzameling posters die als één geheel in een map of cassette of als boekvorm worden uitgegeven. UF affiches BT variatie in bindwijze / formaat / paginagrootte PREKEN BT christelijke verhalen PRENTEN Catchpennyprints / imagerie populaire / Bilderbogen SN hierbij materiaal dat uit losse, met afbeeldingen bedrukte vellen bestaat UF centsprenten kinderprenten volksprenten PRENTENBOEKEN picturebooks / Bilderbücher SN boeken waarin de afbeeldingen een grotere of even grote rol spelen als de tekst UF Neurenberger prentenboeken prentvertellingen NT aanwijsboeken babyboeken fabrieksprentenboeken figurenboeken kleurboeken kubusboeken muziekprentenboeken peuterboeken tekstloze prentenboeken telboeken zoekplatenboeken RT fotoboeken prentvertellingen USE prentenboeken PRIJSBANDEN SN vanaf de 16e eeuw werden boeken gegeven als beloning voor goede schoolprestaties. In de 17e en 18e eeuw zijn deze herkenbaar aan hun uiterlijk: meestal in leer of perkament gebonden, waarin met een stempel op voor- en achterplat het stadswapen is aangebracht. Ook in de 19e eeuw waren nog speciale banden in gebruik. (Alleen toe te kennen bij speciale banden) RT prijsboeken PRIJSBOEKEN SN boeken die als beloning voor goede prestaties ten geschenke werden gegeven aan leerlingen, en voorzien zijn van een ingeplakte prijsoorkonde, of een handgeschreven opdracht. Ze hebben geen speciale band RT prijsbanden prijzen USE bekroningen PROTESTANTS-CHRISTELIJKE VERHALEN SN verhalen uit protestants-christelijke kring met een duidelijke christelijke strekking, moraal of sfeer NT zendingsverhalen zondagsschoolboekjes BT christelijke verhalen prozaromans USE volksboeken PSALMBOEKEN BT christelijke verhalen RT liedjesbundels PSEUDO-KINDERBOEKEN SN ogenschijnlijke kinderboeken, die stellig nooit kinderboeken geweest zijn. Ze zijn satirisch van aard, hebben dikwijls de vorm van een parodie. Geliefde procedé's: het abecedarium, de catechismus en de tieranny (Bibelebontse berg) RT parodieën PUZZELBOEKEN SN boeken met (lastige) opgaven die men als tijdverdrijf, als spel, tracht op te lossen RT puzzels raadselboeken spelletjesboeken PUZZELS puzzles SN hierbij materialen zoals legpuzzels en dergelijke RT puzzelboeken spelletjesboeken QUEESTEN SN verhalen waarin een avontuurlijke reis voorkomt, tijdens welke de hoofdpersoon proeven af moet leggen, en daardoor een karakterontwikkeling doormaakt RT reisverhalen RAADSELBOEKEN SN boeken met vragen, waarop men als tijdverdrijf, als spel, een antwoord moet geven RT puzzelboeken spelletjesboeken RAAMVERTELLINGEN SN verhalen die als kader één of meer verhalen omsluiten NT droomverhalen RT verhalenbundels RADIOBOEKEN SN boeken, gebaseerd op radio-programma's RT televisieboeken RT filmboeken REBUSBOEKEN SN boeken waarin een aantal woorden door plaatjes of stickers zijn vervangen UF pictogrammenboeken RT leesmethoden zoekplatenboeken RECLAME-UITGAVEN Reklame Bücher SN werken door (of in opdracht van) bedrijven uitgegeven, ter vergroting van de naamsbekendheid van het bedrijf of van hun produkt(en) RT plaatjesalbums REGISTERBOEKEN die-cut heads SN boeken waarbij aan een der zijden trapsgewijs stukken uit de band en/of de pagina’s zijn gesneden BT variatie in bindwijze / formaat REISGIDSEN SN hierbij feitelijke informatie, bedoeld om de lezer op een reis voor te bereiden. Verder toegankelijk te maken met trefwoorden BT informatieve boeken RT reisverhalen REISJOURNALEN SN verslagen waarin van dag tot dag een reis wordt beschreven. Verder toegankelijk te maken met trefwoorden RT dagboeken reisverhalen REISVERHALEN SN verhalen over reizen. Verder toegankelijk te maken met trefwoorden NT imaginaire reisverhalen ontdekkingsreisverhalen tijdreisverhalen BT avonturenverhalen RT queesten reisgidsen reisjournalen robinsonades REKENBOEKEN BT instructieve boeken schoolboeken religieuze verhalen USE godsdienstige verhalen REPETEERVERHALEN SN (volks)verhalen waarin bepaalde elementen steeds herhaald worden RT kettingverhalen stapelverhalen volksverhalen REUZENBOEKEN SN groter dan 40 cm. Ook voor boeken speciaal ontworpen voor gebruik in groepsverband met kleuters, met plaatjes voor kinderen, tekst voor de verteller UF knieboeken BT variatie in bindwijze / formaat RIDDERVERHALEN NT arthurverhalen BT avonturenverhalen RT middeleeuwse verhalen RIJMVERTELLINGEN UF berijmde verhalen RT gedichtenbundels ROBINSONADES SN navolgingen van het klassieke verhaal van Daniel Defoe, Robinson Crusoe (1719) met als kern: de mens of enkele mensen die in een afgesloten gebied of op een onbewoond eiland terechtkomen en zich daar met een minimum aan hulpmiddelen, maar door eigen vindingrijkheid, moeten zien te redden, tot ze uit hun isolement bevrijd worden (Lexicon). Bewerkingen van het oorspronkelijke verhaal waarbij de hoofdpersoon nog Robinson Crusoë heet vallen hier niet onder, maar zijn terug te vinden via de auteurs Defoe en Campe, en de uniforme titelvariant 'Robinson Crusoë' BT avonturenverhalen RT overlevingsverhalen reisverhalen RODE VUISTPRIJZEN BT bekroningen ROLPRENTEN SN uitgaven waarbij de opeenvolgende afbeeldingen en/of tekstblokken niet op afzonderlijke pagina’s of op één prent zijn gedrukt, maar achter elkaar op een lange strook papier die kan worden opgerold BT variatie in bindwijze / formaat rondzetboeken USE carrouselboeken ROOMS-KATHOLIEKE VERHALEN UF katholieke verhalen NT eerste-communieboeken heiligenlevens missieverhalen BT christelijke verhalen ROTTERDAMSE KINDERJURYPRIJZEN BT bekroningen ROVERSVERHALEN NT zeeroversverhalen RT misdaadverhalen SAGEN SN overgeleverde volksverhalen met een historische kern, waarvan de inhoud aan tijd en plaats gebonden is, en die op een realistische manier worden verteld NT arthurverhalen BT volksverhalen RT sprookjes SAMENSPRAKEN SN boeken in dialoogvorm RT toneelstukken vraag- en antwoordboeken
SATIREN SN verhalen die gekenmerkt worden door een vertekenende of karikaturale voorstellingswijze, waarbij de disproportie tussen voorstelling en feitelijkheid lachwekkend werkt. Het gaat niet louter om een komisch effect, maar om kritiek uitbrengen en beleren RT parabels SCHELMENVERHALEN SN verhalen waarin de hoofdpersoon een schelm is, dat wil zeggen iemand van ongeregelde en avontuurlijke levenswijze BT avonturenverhalen RT humoristische verhalen kluchtboeken kwajongensverhalen scheppingsverhalen USE aetiologische verhalen SCHIMMENSPELBOEKEN SN boeken met daarin afbeeldingen ten behoeve van de vertoning van schaduwbeelden. Bij vertoning is een wit vlak met zwarte silhouetfiguren zichtbaar BT activiteitboeken RT knipkunst-boeken RT coptografische prentboeken SCHOOLBOEKEN SN hierin worden elementen van een wetenschappelijke discipline didactisch zó vertaald, dat deze elementen (-) door leerlingen geleerd kunnen worden, èn aan het einde van een cursus getoetst kunnen worden (Lexicon-Inf. boeken) SN hierbij boeken die uitsluitend bestemd zijn voor gebruik in de school en in andere vormen van onderwijs, bijvoorbeeld met vragen en invuloefeningen Verdere ontsluiting met trefwoorden, bijv. voor de vakken UF leerboeken materieboeken schriftuurlijke schoolboeken NT abecedaria evangelieboeken letterkunst-boeken passieboeken rekenboeken schrijfboeken spiegel der jeugd titelboeken trap der jeugd zendbrieven RT informatieve boeken instructieve boeken SCHOOLVERHALEN NT kostschoolverhalen schoonschrijfboeken USE schrijfboeken schriftuurlijke schoolboeken SN schoolboeken met bijbelteksten USE bijbelverhalen schoolboeken SCHRIJFBOEKEN SN (school)boeken met voorbeelden van letters en woorden om na te schrijven (E. Booy). De oudst bekende is van 1514 UF pennekunst schoonschrijfboeken typografische schrijfboeken BT instructieve boeken schoolboeken RT letterkunst-boeken schrijfmodellenboeken USE zendbrieven SCHUIFPRENTBOEKEN SN boeken met prenten waarop onder een open gedeelte van een blad, door het schuiven van een strook steeds een andere afbeelding zichtbaar kan worden gemaakt BT beweegbare boeken SCIENCE FICTION SN avonturenverhalen die spelen in een toekomstige tijd en ruimte, waarin de nadruk ligt op verzonnen wetenschappelijke uitvindingen, interplanetair verkeer, buitenaardse wezens e.d. BT avonturenverhalen fantasieverhalen RT fantasyverhalen tijdreisverhalen toekomstverhalen SCOUTINGVERHALEN SN verhalen over padvinderij en verkennerij, vanaf 1908 (jaar van uitgave van Baden Powell's eerste boek) UF padvinderijverhalen verkennerijverhalen RT clubverhalen kampvuurverhalen scrapbooks USE plakboeken seizoensverhalen USE jaargetijdenverhalen SIMKE KLOOSTERMANPRIJZEN BT bekroningen SINT MAARTEN VERHALEN BT feestverhalen
SINTERKLAASVERHALEN BT feestverhalen SLAVERNIJVERHALEN BT maatschappijkritische verhalen SMEERPOETSVERHALEN SN (vrije) navolgingen van Heinrich Hoffmann's Struwwelpeter-boek, waarin een soms klein vergrijp op gruwelijke wijze wordt afgestraft, hetgeen een humoristisch effect teweeg kan brengen UF piet de smeerpoets-verhalen Struwwelpetriaden RT waarschuwingsverhalen SMOKKELVERHALEN BT avonturenverhalen RT misdaadverhalen SOCIALISTISCHE VERHALEN SN verhalen waarin het socialistische gedachtengoed expliciet naar voren komt, uitgegeven bijvoorbeeld in het begin van de 20e eeuw, en in de jaren '60 in samenhang met de anti-autoritaire beweging RT anti-autoritaire verhalen speelboeken SN boeken die een tussenvorm zijn tussen speelgoed en boek USE bijzondere boekvormen SPEELFIGURENBOEKEN SN boeken met speelfiguren die in de afbeeldingen gebruikt worden BT boeken met losse onderdelen RT vingerspelboeken SPEELFILMS (AVM) RT animatiefilms tekenfilms SPEELGOEDVERHALEN SN verhalen waarin menselijke eigenschappen worden toegeschreven aan speelgoed UF levend-speelgoedverhalen Neurenberger prentenboeken NT poppenverhalen BT antropomorfistische verhalen SPEELLEERMATERIALEN SN niet-boek-materialen bedoeld om spelenderwijs begrippen, taal- en/of rekenvaardigheden of sociale vaardigheden mee aan te leren speldeboeken USE schoolboeken
SPELLEN games NT bordspelen NT legspellen RT spelletjesboeken SPELLETJESBOEKEN SN boeken met ideeën voor spelletjes om binnen en buiten te spelen, en boeken die zelf spelletjes (invultekeningen e.d. ) bevatten NT toverboeken RT instructieve boeken kleurboeken puzzelboeken puzzels raadselboeken spellen zoekplatenboeken speurdersverhalen USE detectiveverhalen SPIEGEL DER JEUGD SN (school)boeken over geschiedenis, in gebruik vanaf 1600 BT schoolboeken RT tierannyen spinverhalen USE anansi-verhalen SPIONAGEVERHALEN BT avonturenverhalen RT misdaadverhalen SPOOKVERHALEN BT fantasieverhalen griezelverhalen SPORTVERHALEN NT voetbalverhalen SPREEKWOORDENBOEKEN RT woordenboeken springversjes USE gedichtenbundels SPROOKJES fairies SN verzamelbundels met cultuursprookjes en volkssprookjes UF moeder de gans-verhalen NT cultuursprookjes volkssprookjes RT fabels fantasieverhalen fantasy verhalen mythen sagen sprookjesachtige verhalen SPROOKJESACHTIGE VERHALEN SN verhalen waarin kabouters, heksen, reuzen of andere sprookjesfiguren de belangrijkste personages zijn, maar die verder niet de kenmerken van sprookjes vertonen (dit kunnen 'knusse' of moralistische verhalen, 'verwaterde' sprookjes zijn) NT kabouterverhalen BT fantasieverhalen RT fantasy verhalen sprookjes STAD HASSELTPRIJZEN BT bekroningen STAPELVERHALEN SN (volks)verhalen waarin telkens één element wordt toegevoegd, en waarbij sprake is van een vergrotende trap: steeds meer, groter, langer enzovoorts RT kettingverhalen repeteerverhalen volksverhalen sterboeken USE carrouselboeken STEREOSCOPISCHE PLATENBOEKEN SN boeken waarin elke plaat uit 2 foto’s bestaat die met enkele centimeters verschil zijn opgenomen. Met een speciale bril of kijker is dan een afbeelding met diepte te zien. BT optische illusieboeken sterfbeddenliteratuur USE piëtistische kinderexempelen stichtelijke verhalen SN verhalen aan godsdienstige onderwerpen gewijd, met een nadrukkelijke lering USE christelijke verhalen
STICKERBOEKEN SN boeken waarbij (los) meegeleverde stickers op aangegeven plaatsen tussen de tekst dienen te worden geplakt. Moderne versie van plaatjesboeken met soms een leerelement BT variatie in materiaal RT plaatjesalbums RT speelleermaterialen STOFBOEKEN books on linen - cloth-art books - ragbooks SN boeken waarin tekst en illustraties zijn niet gedrukt op papier, maar op katoen, linnen, plastic of iets dergelijks, of boeken met prenten waarbij op delen van de afbeeldingen textiel is geplakt UF linnen boeken UF plastic boeken BT variatie in materiaal
storiegoed SN afleggertjes van 16e eeuwse volksboeken of prozaromans (Buijnsters) USE volksboeken STRIPVERHALEN comics – bandes dessinées - Bilderromane SN verhalen die bestaan uit een reeks samenhangende tekeningen of foto's, met of zonder tekst, in of buiten de afbeelding UF beeldverhalen NT ballonstrips bewerkingen in stripvorm kolomstrips RT tekstloze prentenboeken Struwwelpetriaden USE smeerpoetsverhalen SURINAAMSE VERHALEN SN verhalen uit de Surinaamse cultuur. Verhalen die zich in Suriname afspelen ontsluiten via een trefwoord BT volksverhalen RT anansi-verhalen TEKENBOEKEN SN hierbij boeken met methoden om te leren tekenen BT instructieve boeken TEKENFILMS (AVM) RT animatiefilms speelfilms TEKSTLOOS MATERIAAL (AVM) SN audiovisueel materiaal zonder gesproken of ondertitelde tekst RT babymedia peutermedia TEKSTLOZE PRENTENBOEKEN stories without words BT prentenboeken RT stripverhalen TELBOEKEN counting books UF getallenboeken BT instructieve boeken prentenboeken RT abc-boeken TELEVISIEBOEKEN SN boeken, gebaseerd op televisie-programma's RT filmboeken radioboeken TESTAMENTEN SN literaire genre in 16e en 17e eeuw; als zedelijk-religieuze opvoedingslectuur voor de jeugd bedoeld. Vaak "uyterste wille" genoemd (Bibelebontse berg, p. 150, 152) BT egodocumenten THEATERBOEKEN SN het boek zelf vormt een theater BT driedimensionale boeken THERAPEUTISCHE VERHALEN SN verhalen waarbij duidelijk staat aangegeven dat ze therapeutisch bedoeld zijn en alleen bruikbaar onder begeleiding. Bevat eventueel verwijzingen naar hulpinstanties thrillers USE misdaadverhalen tienerverhalen USE jeugdromans TIERANNYEN SN historische verhalen met beschrijvingen van door overheersers gepleegde gruwelen UF tirannyen tyrannyen BT historische verhalen RT spiegel der jeugd TIJDREISVERHALEN SN verhalen waarin reizen naar de toekomst of naar het verleden plaatsvinden BT fantasieverhalen reisverhalen RT fantasy verhalen historische verhalen science fiction toekomstverhalen TIJDSCHRIFTEN SN gedrukte werken met gevarieerde inhoud, die op van te voren vastgestelde tijden verschijnen, in een vast aantal afleveringen per jaar, waarbij het abonneebestand en het abonnementsgeld voor een jaar vaststaat; in vele gevallen was een tijdschrift ook los verkrijgbaar. (Rietveld) RT mengelwerken tirannyen USE tierannyen TITELBOEKEN SN schoolboeken over titulatuur (Booy) BT schoolboeken TOEKOMSTVERHALEN SN verhalen, spelend in de toekomst, waarbij de nadruk meer ligt op contacten tussen mensen en eventuele andere wezens, en niet op technische vindingen UF utopische verhalen BT avonturenverhalen fantasieverhalen RT fantasy verhalen science fiction tijdreisverhalen TONEELSTUKKEN plays SN ook te gebruiken in combinatie met andere genres, of met trefwoorden RT samenspraken TOPSY-TURVY’S upside down books /Drehbild SN boeken met afbeeldingen die 180 graden gedraaid een andere afbeelding geven BT optische illusieboeken toverboeken USE duimboeken waterverfboeken TRALIEPRENTBOEKEN SN boeken met prenten waarop een deel van de afbeelding schuil gaat achter stroken (tralies). Dit deel kan tevoorschijn komen d.m.v. het horizontaal of verticaal bewegen van de afbeelding (waardoor het eerst getoonde achter de stroken verdwijnt) Er zijn twee afbeeldingen, in stroken afwisselend op één pagina gedrukt. Door afdekken van stroken van de ene afbeelding is de andere zichtbaar. Het tralievenster wordt verschoven, niet de afbeelding BT beweegbare boeken TRANSPARANTE PRENTBOEKEN SN boeken met prenten waarbij naast de onmiddellijk zichtbare voorstelling nog een aanvullende voorstelling tevoorschijn komt zodra men de prent tegen het licht houdt (Lust & Leering p. 412) BT optische illusieboeken TRAP DER JEUGD SN algemeen leer- en leesboek uit de 17e en 18e eeuw, bevattend: spellen, lezen, schrijven en rekenen, soms met vragen en/of stichtelijke rijmpjes. Het bestaat uit 12 trappen (hoofdstukken) die oplopen in moeilijkheid. De eerste 8 trappen gaan over spel- en leesonderwijs, de 9e over schrijven (Booy). In gebruik op scholen. Vervolg op Haneboeken (Wouters en Visser) BT schoolboeken TREKPRENTBOEKEN pull-tabs / Streifenzug SN boeken met prenten waarop onderdelen d.m.v. trekstrips bewogen kunnen worden BT beweegbare boeken TRIBADEBOEKEN SN boeken met op de binnenkant van het achterplat een uitklapbaar hoofd (of meerdere hoofden) en benen BT uitvouwbare boeken TRIBOGRAFIEËN rubble books SN boeken waarbij tekst en/of illustraties verschijnen door potloodslijpsel of wrijven met of potlood BT activiteitboeken TWEETALIGE BOEKEN BT meertalige boeken
typografische schrijfboeken USE schrijfboeken tyrannieën USE tierannyen UITGAVEN IN MINDERHEIDSTALEN SN boeken die in verschillende talen in identieke vormgeving - meestal tegelijkertijd - zijn uitgegeven ten behoeve van multicultureel gebruik UF minderheidstaaluitgaven BT anderstalige boeken in Nederland uitgegeven RT interculturele verhalen meertalige boeken UITKLAPPRENTBOEKEN Doppelfaltung SN boeken met flappen aan de pagina’s rechts, links, onder en boven die buiten het boek uitgeklapt kunnen worden en opeenvolgende scènes van een verhaal tonen. (Lust & Leering, p. 403 en 406) BT uitvouwbare boeken UITSCHUIFPRENTBOEKEN sliding pages SN boeken met pagina’s van vrij dik karton. Na opzijschuiven van de dikke kartonnen pagina is een plaatje op een binnenstuk te zien BT uitvouwbare boeken UITVOUWBARE BOEKEN BT bijzondere boekvormen NT beweegplatenboeken NT drietrapsprentboeken NT harlequinades NT tribadeboeken NT uitklapprentboeken NT uitschuifprentboeken NT uitvouwprentboeken UITVOUWPRENTBOEKEN gatefold-books SN boeken waarbij de prent groter is dan de pagina van het boek en er opgevouwen in zit. Uit te vouwen tot A3 of afficheformaat of groter BT uitvouwbare boeken UNICATEN SN boeken die slechts in één exemplaar bestaan, waarvan geen afschriften gemaakt zijn NT plakboeken RT eigen-beheeruitgaven utopische verhalen USE toekomstverhalen vakantieboeken SN bundels met een gemengde inhoud, uitgegeven n.a.v. de vakantietijd USE mengelwerken VAKANTIEVERHALEN UF kampeerverhalen RT kampvuurverhalen VARIATIE IN BINDWIJZE / FORMAAT / PAGINAGROOTTE BT bijzondere boekvormen NT boekproductiemateriaal> NT dummy’s NT plano-drukvellen NT combineerboeken NT contourboeken NT groeipaginaboeken NT knipselalbums NT kubusboeken NT leporello’s NT miniatuurboeken NT minibibliotheken NT objectbanden NT porte-brisé boeken NT posters NT registerboeken NT reuzenboeken NT rolprenten VARIATIE IN MATERIAAL BT bijzondere boekvormen NT aquariumboeken NT doorkijkprentboeken NT geurboeken NT oplichtende boeken NT stickerboeken NT stofboeken NT voelboeken VENSTERBOEKEN > die-cutbooks / Fensterbilderbuch SN boeken waarin een deel van een afbeelding op een volgend blad of op het achterplat zichtbaar is via een uitsnijding of omvouwbaar gedeelte BT gatenboeken VENZ KINDERBOEKENPRIJZEN BT bekroningen VERHALEN DOOR KINDEREN GESCHREVEN SN met kinderen wordt bedoeld de leeftijd tot circa 15 jaar UF kinderauteurs-verhalen VERHALEN OVER NIET-WESTERSE CULTUREN EN VOLKEN SN realistische verhalen, die een beeld geven van niet-westerse culturen, en/of zich afspelen in niet-westerse gebieden. Verder toegankelijk te maken met trefwoorden voor land of plaats NT afrikaanse verhalen boeddhistische verhalen derde-wereldverhalen hindoeistische verhalen indiaanse verhalen islamitische verhalen koloniale verhalen > missieverhalen ontdekkingsreisverhalen zendingsverhalen Zuidafrikaanse verhalen RT joodse verhalen migrantenverhalen VERHALENBUNDELS SN bundels met verhalen, van één of meer auteurs, die afzonderlijk te lezen zijn. Hierbij niet: bundels (kleuter)verhalen van één auteur over dezelfde hoofdpersonen. Boeken met verhalen èn gedichten voorzien van twee genres: verhalenbundels en gedichtenbundels UF omnibussen NT bedtijdverhalen estafetteverhalen RT bloemlezingen mengelwerken raamvertellingen verjaarsgedichten USE gelegenheidsgedichten verkeerde-wereldverhalen USE omgekeerde-wereldverhalen verkennerijverhalen USE scoutingverhalen VERLATEN-KINDERENVERHALEN SN verhalen over kinderen die te vondeling zijn gelegd, in de steek gelaten, ontvoerd, gestolen, of wees geworden. (De term is ontleend aan: John Boswell. Overgeleverd aan vreemden : het verlaten van kinderen in de oudheid en de Middeleeuwen. Balans, 1990) UF vondelingenverhalen weeskinderenverhalen RT wegloopverhalen versjes USE gedichtenbundels VIDEO-CD'S SN materiaalsoort AVM VIDEOCASSETTES SN materiaalsoort AVM VINGERSPELBOEKEN fingerplaybooks – fingerpuppetbooks SN boeken met gaten waar je je vingers of de hele hand door moet steken, of boeken met een stoffen vingerpoppetje en gaten in de bladzijden ingebouwd in de pagina’s, of boeken met losse vingerpoppetjes die essentieel zijn voor het verhaal BT gatenboeken RT speelfigurenboeken VLAAMSE GEMEENSCHAP-PRIJZEN BT bekroningen VLAAMSE KINDERJURYPRIJZEN BT bekroningen VOELBOEKEN SN boeken met pagina’s die materialen bevatten die bevoeld kunnen worden zoals wol, bont, schuurpapier e.d. Hierbij ook boeken met reliëf in de platen BT variatie in materiaal RT brailleboeken VOETBALVERHALEN BT sportverhalen VOLKSBOEKEN chapbooks SN prozabewerkingen van middeleeuwse ridderromans UF blauwboeken prozaromans storiegoed RT middeleeuwse verhalen volksprenten USE prenten VOLKSSPROOKJES SN mondeling overgeleverde volksverhalen , die naar de inhoud worden gekenmerkt door hun ongebreidelde fantasie (kabouters, heksen, sprekende dieren en/of planten, toverij enz.), naar de vorm door een eenvoudige structuur (zinsbouw, compositie, karaktertekening). Ze zijn erg oud, en de auteurs zijn onbekend BT sprookjes volksverhalen VOLKSVERHALEN folk tales SN verzamelnaam voor meestal mondeling overgeleverde 'volkse' verhaalgenres, zoals sprookjes, sagen, legenden, fabels, enzovoorts (Lexicon literaire termen) NT afrikaanse verhalen anansi-verhalen antilliaanse verhalen boeddhistische verhalen eskimoverhalen fabels hindoeistische verhalen hodjaverhalen islamitische verhalen joodse verhalen kantjilverhalen legenden luilekkerlandverhalen mythen sagen surinaamse verhalen volkssprookjes zigeunerverhalen RT kettingverhalen repeteerverhalen stapelverhalen vondelingenverhalen USE verlaten-kinderenverhalen voorbeeldboeken USE exempelboeken voorschriftboeken SN vervanging van materieboekjes (E. Booy) USE schoolboeken VRAAG- EN ANTWOORDBOEKEN SN overzichten van takken van wetenschap in vraag- en antwoordvorm. Godsdienstige werken in deze vorm bij 'Catechismussen' BT informatieve boeken RT catechismussen samenspraken VRIENDENBOEKEN SN soort navolging van poesiealbums, met tekst, plaatjes en ruimte om vriend(inn)en gegevens te laten invullen BT herinneringsalbums WAARSCHUWINGSVERHALEN cautionary tales SN verhalen waarin het motief van 'bestraffing van verkeerd gedrag' domineert (T. Baudoin) RT smeerpoetsverhalen WAGGELKOPBOEKEN SN boeken met beweegbare hoofden die op veren zijn geplakt BT driedimensionale boeken warenhuisboeken USE fabrieksprentenboeken WATERVERFBOEKEN SN boeken waarbij tekst en/of illustratie verschijnen door natmaken met penseel UF toverboeken BT activiteitboeken BT kleurboeken WEBSITEBOEKEN SN boeken die gerelateerd zijn aan een website weeskinderenverhalen USE verlaten-kinderenverhalen WEGLOOPVERHALEN RT verlaten-kinderenverhalen wiegeliedjes USE bakerrijmen
WILD-WESTVERHALEN NT cowboyverhalen indianenverhalen woudlopersverhalen BT historische verhalen RT pioniersverhalen winterboeken SN bundels met een gemengde inhoud, uitgegeven n.a.v. de kerstvakantie USE mengelwerken WISSELDRAAIPRENTBOEKEN circling pictures / revolving pictures / Drehscheibe / Sterndrehscheibe SN boeken met prenten waarin het verwisselen van een afbeelding (zie jaloezieboeken) gebeurt door het over elkaar heen draaien van in taartpunten gesneden afbeeldingen, soms met één snede in het blad. BT beweegbare boeken WOORDENBOEKEN BT naslagwerken RT spreekwoordenboeken WOUDLOPERSVERHALEN SN in deze verhalen spelen blanken de hoofdrol. Ze trekken jagend en vechtend door de Noord-Amerikaanse wouden BT wild-westverhalen Jachtverhalen WOUTERTJE PIETERSEPRIJZEN SN voortzetting IN 1998 van de Libris Woutertje Pieterseprijzen BT bekroningen zangboeken USE liedjesbundels ZEDEKUNDIGE VERHALEN moral tales / Moralische Erzählungen / contes moraux SN vertellingen, die een presentatie bevatten van deugdmodellen, die de jonge lezers een burgerlijk-verlichte gedragscode van algemeen-christelijke signatuur beogen in te prenten, uit de 18e en de eerste helft van de 19e eeuw (Bibelebontse berg, p. 205) RT etiquetteboeken exempelboeken ZEEROVERSVERHALEN pirate stories UF piratenverhalen BT historische verhalen roversverhalen zeeverhalen ZEEVERHALEN NT zeeroversverhalen RT ontdekkingsreisverhalen
ZENDBRIEVEN SN brievenboeken met voorbeelden, (Booy) eind 16e eeuw voor het eerst verschenen SN gedrukte verzameling van brieven over alle denkbare en ondenkbare onderwerpen, om aan meer gevorderde leerlingen te geven om te worden nageschreven (Pomes) UF brievenboeken schrijfmodellenboeken BT schoolboeken RT brieven ZENDINGSVERHALEN SN verhalen die zich meestal afspelen in een ver land, alwaar een zendeling het protestantse geloof tracht te verspreiden BT protestants-christelijke verhalen verhalen over niet-westerse culturen en volken RT bekeringsverhalen missieverhalen ZIGEUNERVERHALEN SN verhalen vanuit de zigeunercultuur. Verhalen waarin een beeld wordt gegeven van zigeuners (of 'heidens') ontsluiten met een trefwoord BT volksverhalen RT zwerversverhalen ZILVEREN GRIFFELS BT bekroningen ZILVEREN PENSELEN BT bekroningen ZILVEREN ZOENEN BT bekroningen zinnebeelden USE embleemboeken ZOEKPLATENBOEKEN SN boeken waarin op de platen iets geraden of gezocht kan worden BT prentenboeken RT bijzondere boekvormen rebusboeken spelletjesboeken ZONDAGSSCHOOLBOEKJES SN meestal goedkope boekjes met een evangeliserende strekking, speciaal geproduceerd voor de (kerst)uitdeling op de zondagsscholen BT protestants-christelijke verhalen ZUIDAFRIKAANSE VERHALEN SN hierbij verhalen die zich in Zuid-Afrika afspelen vóór 1902 (toen de Boerenrepublieken hun zelfstandigheid verloren). Verhalen ná 1902 ontsluiten met trefwoord Zuid-Afrika BT verhalen over niet-westerse culturen en volken RT koloniale verhalen ZWERVERSVERHALEN SN verhalen waarin de hoofdperso(o)n(en) een zwervend bestaan leiden, en al rondtrekkend proberen aan de kost te komen RT zigeunerverhalen
LIJST VAN GENRES TEN BEHOEVE VAN AUDIO-VISUEELMATERIAAL Materiaalsoorten: CD-I'S CD-ROM'S COMPACT-DISCS COMPUTERCASSETTES DIA'S DVD-VIDEO’S FILMS GELUIDSCASSETTES NT meeleescassettes GRAMMOFOONPLATEN SPEELLEERMATERIALEN VIDEO-CD'S VIDEOCASSETTES Andere genres ANIMATIEFILMS SN films gemaakt d.m.v. manipulatie van voorwerpen e.d. RT speelfilms RT tekenfilms BABYMEDIA SN audiovisueel of speelleermateriaal bedoeld voor baby's RT babyboeken tekstloos materiaal BEWERKINGEN VAN JEUGDBOEKEN SN boeken bewerkt voor een ander medium; bijv. verfilmd op video NT gesproken boeken BOEKPROMOTIEPROGRAMMA'S RT leesbevorderingsmaterialen FILMBEWERKINGEN SN films bewerkt op een ander medium; bijv. liedjes uit een film op cd GEBARENTAALMEDIA SN videobanden of films met gebarentaal erbij GESPROKEN BOEKEN NT meeleescassettes BT bewerkingen van jeugdboeken HOORSPELEN
INTERCULTURELE MEDIA SN media waarin kennis gemaakt wordt met meerdere culturen. Deze verhalen hebben tot doel het stimuleren van wederzijds begrip RT interculturele verhalen LEESBEVORDERINGSMATERIALEN RT boekpromotieprogramma's LESPAKKETTEN SN voor gebruik op school of in groepen gemaakt materiaal, bevat naast inleidingen op video of band vaak docentenhandleidingen en werkbladen e.d. voor leerlingen MEELEESCASSETTES SN gesproken boeken op cassette met bijbehorend leesboek, voorgelezen met langzame dictie en een teken wanneer de pagina moet worden omgeslagen BT gesproken boeken geluidscassettes RT makkelijk-lezen-boeken musicals USE muziekwerken MUZIEKWERKEN UF musicals opera's opera's USE muziekwerken PEUTERMEDIA RT peuterboeken tekstloos materiaal SPEELFILMS RT animatiefilms tekenfilms TEKENFILMS RT animatiefilms speelfilms TEKSTLOOS MATERIAAL SN audiovisueel materiaal zonder gesproken of ondertitelde tekst RT babaymedia peutermedia
HIËRARCHISCH OVERZICHT VAN BIJZONDERE BOEKVORMEN De termen die hier in hierarchische volgorde zijn opgenomen staan ook allemaal in het alfabetisch overzicht.
SN boeken, die door vorm of formaat (opvallend) afwijken van de gebruikelijke boekvorm UF speelboeken NT activiteitboeken > NT beweegbare boeken > NT boeken met losse onderdelen > NT driedimensionale boeken > NT gatenboeken > NT optische illusieboeken > NT uitvouwbare boeken > NT variatie in bindwijze / formaat / paginagrootte > NT variatie in materiaal >
BT bijzondere boekvormen NT aankleedpoppenboeken NT bouwplatenboeken NT décalcomanieboeken NT geluidsboeken NT knipboeken NT legpuzzelboeken NT magneetboeken NT papieren speelgoed NT plakalbums NT schimmenspelboeken NT tribografieën NT waterverfboeken AANKLEEDPOPPENBOEKEN paperdoll-books /- puppet-books SN boeken met (uitknipbare) losse papieren kleertjes op losse papieren poppen of basisplaatjes BT activiteitboeken BOUWPLATENBOEKEN SN in boekvorm uitgegeven bouwplaten, meestal met een inleiding met aanwijzingen en een isbn BT activiteitboeken DÉCALCOMANIEBOEKEN SN boeken waarin je plaatjes kunt afwrijven BT activiteitboeken GELUIDSBOEKEN speaking books SN boeken waarbij door middel van een mechanisch onderdeel of een chip of op andere wijze geluid kan worden gemaakt BT activiteitboeken KNIPBOEKEN SN boeken waarin delen uitgeknipt (en soms gevouwen) kunnen worden BT activiteitboeken LEGPUZZELBOEKEN jigsawbooks SN boeken met legpuzzels in de pagina’s verwerkt BT activiteitboeken RT puzzels MAGNEETBOEKEN SN boeken waar een magneet is ingebouwd waardoor wijzers verspringen, of een deel van de pagina of omslag magnetisch is waarop woordjes gelegd kunnen worden, of het is een carousselboek met voor en achter magneten zodat ze samenklikken. BT activiteitboeken PAPIEREN SPEELGOED SN hierbij materiaal dat een tussenvorm is tussen boek en speelgoed, zoals papieren poppenkasten, schimmenspeltheaters e.d. BT activiteitboeken
PLAKALBUMS SN boeken, bestaande uit een aantal (bijv. gelithografeerde) platen met voorgedrukte witte plekken erop, of een leeg landschap, waar uitgeknipte delen uit een andere plaat op logische plekken kunnen worden opgeplakt. Deze albums werden door uitgevers op de markt gebracht RT knipkunst-boeken plaatjesalbums BT activiteitboeken SCHIMMENSPELBOEKEN SN boeken met daarin afbeeldingen ten behoeve van de vertoning van schaduwbeelden. Bij vertoning is een wit vlak met zwarte silhouetfiguren zichtbaar BT activiteitboeken RT knipkunst-boeken RT coptografische prentboeken TRIBOGRAFIEËN rubble books SN boeken waarbij tekst en/of illustraties verschijnen door potloodslijpsel of wrijven met of potlood BT activiteitboeken WATERVERFBOEKEN SN boeken waarbij tekst en/of illustratie verschijnen door natmaken met penseel BT activiteitboeken BT kleurboeken
BEWEEGBARE BOEKEN moveable books SN boeken met afbeeldingen die kunnen veranderen of bewegen BT bijzondere boekvormen NT draaischijfboeken NT flapprentboeken NT jaloezieboeken NT schuifprentboeken NT tralieprentboeken NT trekprentboeken NT wisseldraaiprentboeken DRAAISCHIJFBOEKEN turning wheels SN boeken waarin onder een open gedeelte van een blad, door draaiing van een schijf, steeds een (gedeelte van een) afbeelding zichtbaar kan worden gemaakt. Tesamen vormen bovenblad en zichtbaar gedeelte draaischijf een (veranderbare) afbeelding BT beweegbare boeken FLAPPRENTBOEKEN lift the flap-books / moveable flap books / Faltbild /- Klappbild SN boeken waarin een of meer delen van de afbeeldingen zijn verborgen onder een flap BT beweegbare boeken RT beweegplatenboeken
JALOEZIEBOEKEN dissolving pictures / changing pictures / venetian-blind books / Jalousienbilder SN boeken waarin stroken van een afbeelding over de stroken van een tweede afbeelding liggen. Door deze stroken te verschuiven (m.b.v. strip of koordje), wordt een nieuwe afbeelding zichtbaar. Twee afbeeldingen schuiven dus over elkaar. Zie ook wisseldraaiprentboeken BT beweegbare boeken panoramaboeken SN term wordt soms gebruikt voor beweegbare boeken waarin door middel van uitspringende gedeelten van de voorstelling een landschap of iets dergelijks wordt getoond, voorzien van een voorgrond Wordt ook wel gebruikt voor leporello’s die een panorama van een stad e.d. laten zien USE pop-up-boeken USE leporello’s SCHUIFPRENTBOEKEN SN boeken met prenten waarop onder een open gedeelte van een blad, door het schuiven van een strook steeds een andere afbeelding zichtbaar kan worden BT beweegbare boeken speelboeken SN boeken die een tussenvorm zijn tussen speelgoed en boek USE bijzondere boekvormen
TRALIEPRENTBOEKEN SN boeken waarin een deel van de afbeelding schuilgaat achter stroken (tralies). Dit deel kan tevoorschijn komen d.m.v. het horizontaal of verticaal bewegen van de afbeelding (waardoor het eerst getoonde achter de stroken verdwijnt) Er zijn twee afbeeldingen, in stroken afwisselend op één pagina gedrukt. Door afdekken van stroken van de ene afbeelding is de andere zichtbaar. Het tralievenster wordt verschoven, niet de afbeelding BT beweegbare boeken TREKPRENTBOEKEN pull-tabs / Streifenzug SN boeken met prenten waarop onderdelen van een afbeelding bewogen kunnen worden d.m.v. trekstrips BT beweegbare boeken WISSELDRAAIPRENTBOEKEN circling pictures / revolving pictures / Drehscheibe / Sterndrehscheibe SN boeken waarin het verwisselen van een afbeelding (zie jaloezieboeken) gebeurt door het over elkaar heen draaien van in taartpunten gesneden afbeeldingen, soms met één snede in het blad BT beweegbare boeken BT bijzondere boekvormen NT briefjesboeken NT doosboeken NT insteekboeken NT legspellen NT parafernalia NT speelfigurenboeken BRIEFJESBOEKEN SN boeken die losse briefjes bevatten, waarin de pagina enveloppen zijn of waar op bladzijden envelopjes met brieven zijn geplakt BT boeken met losse onderdelen RT brieven DOOSBOEKEN SN dozen met boek en voorwerpen, geluidsdragers e.d. BT boeken met losse onderdelen INSTEEKBOEKEN Steck Bilderbuch SN boeken met illustraties waaraan losse elementen (insteekfiguren) kunnen worden toegevoegd door deze in gleufjes in de afbeelding te steken BT boeken met losse onderdelen LEGSPELLEN SN uitgaven die bestaan uit een omslag / cassette / foudraal met losse platen die in een vastgestelde of willekeurige volgorde neergelegd kunnen worden BT boeken met losse onderdelen BT spellen PARAFERNALIA SN losse voorwerpen, speeltjes e.d. die bij boeken of andere media worden geleverd, geen essentieel onderdeel van het boek zijn, maar toegevoegd, zoals een balletschoentje. In annotatie omschrijven BT boeken met losse onderdelen SPEELFIGURENBOEKEN SN boeken met speelfiguren die in de afbeeldingen gebruikt worden BT boeken met losse onderdelen RT vingerspelboeken SN boeken waarin de afbeeldingen een ruimtelijke vorm kunnen aannemen BT bijzondere boekvormen NT carrouselboeken NT huisjesboeken NT kijkdoosboeken NT opzetboeken NT pop-up-boeken NT theaterboeken NT waggelkopboeken CARROUSELBOEKEN Stern-Bilderbuch SN pop-up-boeken die rondgezet kunnen worden. De voor- en achterkaft worden aan elkaar gekoppeld. Meestal met vier tot zes taferelen. UF rondzetboeken UF sterboeken BT driedimensionale boeken flapuitboeken USE pop-up-boeken HUISJESBOEKEN SN het boek zelf is een huisje BT driedimensionale boeken KIJKDOOSBOEKEN peep-shows / Guckkastenbilderbuch SN boeken die bestaat uit segmenten die onderling dmv papierstrips verbonden zijn, uittrekbaar tot 20 à 80 cm., en soms met voorin één of meerdere gaatjes waardoor je kunt kijken en een perspectivisch zicht krijgt. Kijkdoosprincipe. Ze zijn er ook in verkleinde vorm (2 of 3 segmenten dicht op de bladzijde) ‘grotto-effect’ of ‘shadow-box’ BT driedimensionale boeken klapuitboeken USE pop-up-boeken OPZETBOEKEN SN boeken waarin delen van de illustratie zijn uitgesneden en uitgeklapt kunnen worden, vaak met standaardjes erachter, of boeken met onderdelen die je moet uitdrukken en op moet stellen bij het boek, deze kunnen ook weer terug gedrukt worden. Geeft een tableau op de pagina van rechtopstaande figuren BT driedimensionale boeken POP-UP-BOEKEN pop-up books SN boeken met prenten die meestal door openvouwen van de bladen een ruimtelijke vorm aannemen. Drie-dimensionaal. Hierbij soms ook gebruik van lintjes of strips om tot een driedimensionale vorm te komen UF flapuitboeken UF klapuitboeken UF panoramaboeken BT driedimensionale boeken rondzetboeken USE carrouselboeken
sterboeken USE carrouselboeken THEATERBOEKEN SN het boek zelf vormt een theater BT driedimensionale boeken WAGGELKOPBOEKEN SN boeken met beweegbare hoofden die op veren zijn geplakt BT driedimensionale boeken
SN boeken met een gat of gaten in de pagina’s en/of in voor- en achterplat, waarbij het papier helemaal weg is of weggeklapt kan worden UF kogelboeken BT bijzondere boekvormen NT vensterboeken > NT hoofdenboeken NT ogenboeken NT vingerspelboeken kogelboeken SN boeken met een gat door het hele boek heen USE gatenboeken VENSTERBOEKEN > die-cutbooks - Fensterbilderbuch SN boeken waarin een deel van een afbeelding op een volgend blad of op het achterplat zichtbaar is via een uitsnijding of omvouwbaar gedeelte BT gatenboeken HOOFDENBOEKEN SN boeken waarbij op de binnenkant van het achterplat een afbeelding van een hoofd (in 2 of 3 dimensies) is aangebracht en in alle pagina’s (en het voorplat) gaten zitten op die plek BT vensterboeken OGENBOEKEN SN boeken waarbij op de binnenkant van het achterplat twee ‘ogen’ zijn bevestigd die door gaten in alle pagina’s (en het voorplat) zichtbaar zijn. De bolletjes in de ogen zijn (soms) beweegbaar BT vensterboeken VINGERSPELBOEKEN fingerplaybooks – fingerpuppetbooks SN boeken met gaten waar je je vingers of de hele hand door moet steken, of boeken met een stoffen vingerpoppetje en gaten in de bladzijden ingebouwd in de pagina’s, of boeken met losse vingerpoppetjes die essentieel zijn voor het verhaal BT gatenboeken RT speelfigurenboeken
BT bijzondere boekvormen NT anaglyfen NT anamorfoseboeken NT coptografische prentboeken NT duimboeken NT goochelaarsboeken NT hologrammenboeken NT magic-eye-boeken NT moiré-boeken NT stereoscopische platenboeken NT topsy-turvy’s NT transparante prentboeken ANAGLYFEN SN de boeken bevatten een 3D-bril, met rood en groen (of blauw) glas, om kleurverschillen in de afbeeldingen te zien waardoor diepte wordt gesuggereerd UF brilkijkboeken BT optische illusieboeken ANAMORFOSEBOEKEN SN boeken met platen met daarop vertekende figuren die in een gebogen spiegel bezien een goed beeld opleveren BT optische illusieboeken brilkijkboeken USE anaglyfen COPTOGRAFISCHE PRENT(BOEK)EN SN Van Veen: the plates depict various groups or portraits to be cut out to form silhouettes or shadow pictures. Figuren moeten worden uitgeknipt. Op een zwart vlak stellen de witte delen de figuren voor. Het licht gaat door een gedeelte van de prent heen. Ze bestaan als prent en als boek BT optische illusieboeken RT schimmenspelboeken DUIMBOEKEN flickerbooks / flickbooks / Daumenkino SN boeken waarbij je met de duim de pagina’s, waarop een reeks opeenvolgende plaatjes staan, snel voorbij laat gaan, waardoor de illusie van bewegend beeld ontstaat BT optische illusieboeken GOOCHELAARSBOEKEN SN boeken met inkepingen aan de bladranden. Door de duim van boven naar beneden te bewegen, verschijnt er steeds een andere serie voorstellingen. Soms ook van voor naar achteren of van achteren naar voren (Van Veen + King). Bedoeld voor goochelaars BT optische illusieboeken HOLOGRAMMENBOEKEN SN boeken waarbij in de afbeeldingen hologrammen zijn opgenomen BT optische illusieboeken
MAGIC-EYE BOEKEN SN boeken waarin zonder hulpmiddelen is een 3e dimensie is te zien op de platte pagina (stereoscopie) BT optische illusieboeken MOIRÉ-BOEKEN internationale term SN boeken met prenten die plastic met streepjes erop bevatten. Door een plaat er achter langs te halen, geeft het een suggestie van beweging. (jaren ’30 en ’40) BT optische illusieboeken STEREOSCOPISCHE PLATENBOEKEN SN boeken waarin elke plaat bestaat uit 2 foto’s die met enkele centimeters verschil zijn opgenomen. Met een speciale bril of kijker is dan een afbeelding met diepte te zien. BT optische illusieboeken TOPSY-TURVY’S upside down books / Drehbild SN boeken met afbeeldingen die 180 graden gedraaid een andere afbeelding geven BT optische illusieboeken TRANSPARANTE PRENTBOEKEN SN boeken met prenten waarbij naast de onmiddellijk zichtbare voorstelling nog een aanvullende voorstelling tevoorschijn komt zodra men de prent tegen het licht houdt (Lust & Leering p. 412) BT optische illusieboeken
BT bijzondere boekvormen NT beweegplatenboeken NT drietrapsprentboeken NT harlequinades NT tribadeboeken NT uitklapprentboeken NT uitschuifprentboeken NT uitvouwprentboeken BEWEEGPLATENBOEKEN SN informatieve boeken waarbij delen van de afbeelding kunnen worden opgelicht waardoor je als het ware steeds verder in het menselijk lichaam, de machine, de duikboot, de telefoon, de auto …enz. kijkt. (De meeste boeken van dit type zijn niet bedoeld voor kinderen) BT uitvouwbare boeken RT flapprentboeken DRIETRAPSPRENTBOEKEN SN boeken waarin aan de rechterkant van het boek een kleinere pagina uitgetrokken kan worden, en dan weer een grotere. Een hondje wordt zo een teckel BT uitvouwbare boeken HARLEQUINADES SN harlequinades zijn boekjes uit de 18e en 19e eeuw met vier pagina’s, waarbij elke pagina twee kleppen heeft, een naar boven en een naar beneden. De afbeeldingen erop sluiten bij elkaar aan. De vier pagina’s kunnen naast elkaar gelegd worden. (The treasures of childhood /Iona and Robert Opie, p. 50) BT uitvouwbare boeken TRIBADEBOEKEN SN boeken met op de binnenkant van het achterplat een uitklapbaar hoofd (of meerdere hoofden) en benen BT uitvouwbare boeken UITKLAPPRENTBOEKEN Doppelfaltung SN boeken met flappen aan de pagina’s rechts, links, onder en boven die buiten het boek uitgeklapt kunnen worden en opeenvolgende scènes van een verhaal tonen. (Lust & Leering, p. 403 en 406) BT uitvouwbare boeken UITSCHUIFPRENTBOEKEN sliding pages SN boeken met pagina’s van vrij dik karton. Na opzijschuiven van de dikke kartonnen pagina is een plaatje op een binnenstuk te zien BT uitvouwbare boeken UITVOUWPRENTBOEKEN gatefold-books SN boeken waarbij de prent groter is dan de pagina van het boek en er opgevouwen in zit. Uit te vouwen tot A3 of afficheformaat of groter BT uitvouwbare boeken
VARIATIE IN BINDWIJZE / FORMAAT / PAGINAGROOTTE BT bijzondere boekvormen NT boekproductiemateriaal > NT dummy’s NT plano-drukvellen NT combineerboeken NT contourboeken NT groeipaginaboeken NT knipselalbums NT kubusboeken NT leporello’s NT miniatuurboeken NT minibibliotheken NT objectbanden NT porte-brisé boeken NT registerboeken NT reuzenboeken NT rolprenten BOEKPRODUCTIEMATERIAAL > BT variatie in bindwijze / formaat DUMMY’S SN boeken met een deel van de tekst al gedrukt en de rest van de pagina’s blanco, bedoeld als voorbeeld van het boek dat nog niet klaar is BT boekproductiemateriaal PLANO-DRUKVELLEN SN ongesneden bedrukte planovellen als proef van de drukker BT boekproductiemateriaal COMBINEERBOEKEN heads-bodies-legs SN een aantal prenten, in boekvorm gebundeld, die meestal haaks op de rug in twee of meer stroken zijn doorgesneden, zodat de bladen in gedeelten kunnen worden omgeslagen BT variatie in bindwijze / formaat CONTOURBOEKEN shape-books - Formgestanzt SN boeken waarbij de uiterlijke vorm van het boek is aangepast aan het verhaal (koffers, konijnen, klokken e.d.) BT variatie in bindwijze / formaat GROEIPAGINABOEKEN growing pages SN boeken waarin pagina’s verschillen van breedte. Ook boeken met halve pagina’s tussen de hele BT variatie in bindwijze / formaat harmonicaboeken USE leporello’s knieboeken USE reuzenboeken
KNIPSELALBUMS SN albums, schriften e.d. met daarin door lezers uitgeknipte afleveringen van feuilletons, strips en dergelijke BT variatie in bindwijze / formaat KUBUSBOEKEN SN prentenboeken van dik karton, die de vorm van een kubus hebben BT variatie in bindwijze / formaat LEPORELLO'S SN boeken, waarvan de bladen uit één lange, zigzag gevouwen strook bestaan UF harmonicaboeken UF panoramaboeken BT variatie in bindwijze / formaat MINIATUURBOEKEN miniatures SN boeken met een hoogte van maximaal 76 mm. (3 inch), maar van normale hoogte/breedte verhouding BT variatie in bindwijze / formaat RT minibiliotheken MINIBIBLIOTHEKEN SN verzameling min of meer kleine boekjes met bijbehorende band, cassette of een opbergobject in de vorm van een auto, een kast, een huis e.d. BT variatie in bindwijze / formaat RT miniatuurboeken RT objectbanden OBJECTBANDEN SN de band van het boek lijkt op een voorwerp, bijvoorbeeld op een hamburger, een pizzadoos met daarin boeken in de vorm van pizzapunten, een stuk kaas BT variatie in bindwijze / formaat RT minibibliotheken PORTE-BRISÉ BOEKEN SN boeken waarbij links en rechts van het achterplat twee ruggen zijn gemaakt, en waarbij de bladzijden vanuit het midden openslaan BT variatie in bindwijze / formaat REGISTERBOEKEN die-cut heads SN boeken waarbij aan een der zijden trapsgewijs stukken uit de band en/of de pagina’s zijn gesneden BT variatie in bindwijze / formaat REUZENBOEKEN SN groter dan 40 cm. Ook voor boeken speciaal ontworpen voor gebruik in groepsverband met kleuters, met plaatjes voor kinderen, tekst voor de verteller Uf knieboeken BT variatie in bindwijze / formaat ROLPRENTEN SN uitgaven waarbij de opeenvolgende afbeeldingen en/of tekstblokken niet op afzonderlijke pagina’s of op één prent zijn gedrukt, maar achter elkaar op een lange strook papier die kan worden opgerold BT variatie in bindwijze / formaat BT bijzondere boekvormen NT aquariumboeken NT doorkijkprentboeken NT geurboeken NT oplichtende boeken NT stickerboeken NT stofboeken NT voelboeken AQUARIUMBOEKEN SN boeken waarin plastic bladen aaneengeplakt zijn met vocht en bijv. vissen ertussen BT variatie in materiaal DOORKIJKPRENTBOEKEN acetate books SN boeken met doorzichtige of half-doorzichtige pagina’s waarop afbeeldingen zijn opgenomen. De pagina’s ‘veranderen’ ook de onderliggende afbeelding BT variatie in materiaal GEURBOEKEN SN boeken, waar stukjes papier ingeplakt zijn, die bij wrijving gaan geuren BT variatie in materiaal linnen boeken USE stofboeken OPLICHTENDE BOEKEN glow in the dark books SN boeken met prenten die oplichten in het donker nadat ze onder de lamp zijn gehouden BT variatie in materiaal plastic boeken USE stofboeken STICKERBOEKEN SN boeken waarbij (los) meegeleverde stickers op aangegeven plaatsen tussen de tekst dienen te worden geplakt. Moderne versie van plaatjesboeken met soms een leerelement BT variatie in materiaal RT plaatjesalbums RT speelleermaterialen STOFBOEKEN books on linen – cloth-art books - ragbooks SN boeken waarin tekst en illustraties niet gedrukt zijn op papier, maar op katoen, linnen, plastic of iets dergelijks, of waarin textiel is geplakt op delen van de afbeeldingen UF linnen boeken UF plastic boeken BT variatie in materiaal VOELBOEKEN SN boeken met pagina’s die materialen bevatten die bevoeld kunnen worden zoals wol, bont, schuurpapier e.d. Hier ook boeken met reliëf in de platen BT variatie in materiaal RT brailleboeken RT reliëfboeken
HIERARCHISCH OVERZICHT VAN ALLE TERMEN De termen worden in dit hierarchisch overzicht gerangschikt volgens een grove functionele indeling, met onderverdelingen in grotere categorieën. Termen kunnen, indien van toepassing, bij meer dan één categorie worden ingedeeld. Termen tussen [ ] kunnen niet als voorkeurstermen worden gebruikt. Ze dienen als grote verzameltermen.
1. Genres die te maken hebben met de auteur egodocumenten autobiografische verhalen brieven dagboeken herinneringsalbums plakboeken poëzie-albums testamenten vriendenboeken kunstenaarsboeken verhalen geschreven door kinderen
2. Genres die te maken hebben met het doel van het boek en/of de intentie van de auteur 2a. [ter gelegenheid en herinnering] bedtijdverhalen feestverhalen foto-albums gelegenheidsgedichten gelegenheidsuitgaven herinneringsalbums gepersonaliseerde boeken herinneringsalbums plakboeken poëzie-albums vriendenboeken 2b. [humor] absurdistische verhalen humoristische verhalen kluchtboeken leugenverhalen moppenboeken nonsensgedichten parodieën satiren schelmenverhalen smeerpoetsverhalen 2c. [informatie vastleggen] agenda's almanakken dagboeken foto-albums herinneringsalbums intekenboeken kalenders reisjournalen vriendenboeken 2d. [informatie verschaffen] beroepenboeken informatieve boeken catechismussen experimenteerboeken naslagwerken atlassen encyclopedieën woordenboeken platenatlassen reisgidsen vraag- en antwoordboeken interculturele media interculturele verhalen spreekwoordenboeken 2e. [instructie geven] beroepenboeken eerste-communieboeken etiquetteboeken instructieve boeken abc-boeken abecedaria experimenteerboeken kookboeken rekenboeken schrijfboeken tekenboeken telboeken leesmethoden eerste leesboeken spelletjesboeken 2f. [mentaliteitsverandering] anti-autoritaire verhalen antimilitaristische verhalen deugdverhalen exempelboeken piëtische kinderexempelen feministische verhalen interculturele media interculturele verhalen maatschappijkritische verhalen parabels satiren slavernijverhalen therapeutische verhalen 2g. [ontspanning: het boek als spel] babyboeken beweegbare boeken bijzondere boekvormen (zie aparte lijst) contourboeken doeboeken geluidsboeken geurboeken kleurboeken knipkunstboeken plakalbums plakboeken poppenkastspelen puzzelboeken puzzels raadselboeken schimmenspelboeken spellen spelletjesboeken voelboeken zoekplatenboeken
3. Genres die te maken hebben met doelgroepen 3a. [godsdienst] boeddhistische verhalen christelijke verhalen protestants-christelijke verhalen rooms-katholieke verhalen hindoeistische verhalen islamitische verhalen 3b. [leeftijd] babyboeken babymedia bakerrijmen peuterboeken kleuterverhalen jongensboeken meisjesboeken jeugdromans 3c. [leerlingen] bolleboosboeken leesmethoden eerste leesboeken makkelijk-lezen-boeken schoolboeken abecedaria evangelieboeken letterkunst-boeken passieboeken rekenboeken schrijfboeken spiegel der jeugd titelboeken trap der jeugd zendbrieven 3d. [maatschappelijke stromingen] antroposofische verhalen anti-autoritaire verhalen fascistische verhalen nationaal-socialistische verhalen feministische verhalen socialistische verhalen 3e. [streekbewoners] dialectverhalen 3f. [visuele handicaps] brailleboeken grote letterboeken voelboeken 4. Genres die te maken hebben met illustraties beweegbare boeken embleemboeken fotoboeken hologrammenboeken kleurboeken knipkunst-boeken kunstenaarsboeken kunstzinnige uitgaven leporello's plaatjesalbums plakalbums plakboeken platenatlassen posters prenten prentenboeken aanwijsboeken babyboeken contourboeken fabrieksprentenboeken kubusboeken muziekprentenboeken peuterboeken tekstloze prentenboeken telboeken zoekplatenboeken rebusboeken schimmenspelboeken tekenboeken toverboeken voelboeken
5. Genres die te maken hebben met inhoud van het verhaal 5a. [qua soort gebeurtenissen] avonturenverhalen cowboyverhalen detectiveverhalen indianenverhalen jachtverhalen overlevingsverhalen reisverhalen imaginaire reisverhalen ontdekkingsreisverhalen tijdreisverhalen ridderverhalen robinsonades schelmenverhalen smokkelverhalen spionageverhalen toekomstverhalen clubverhalen deugdverhalen droomverhalen familieverhalen gezinsverhalen griezelverhalen spookverhalen liefdesverhalen maatschappijkritische verhalen slavernijverhalen misdaadverhalen oorlogsverhalen pensionverhalen schoolverhalen kostschoolverhalen scoutingverhalen sportverhalen voetbalverhalen therapeutische verhalen vakantieverhalen wegloopverhalen zeeverhalen 5b. [qua hoofdpersonen] balletverhalen commedia-dell'arteverhalen dierenverhalen familieverhalen gezinsverhalen gepersonaliseerde boeken jan-klaassenverhalen jongensboeken kwajongensverhalen kabouterverhalen kleuterverhalen meisjesboeken negerverhalen roversverhalen schoolverhalen kostschoolverhalen scoutingverhalen spookverhalen verlaten-kinderenverhalen 5c. [godsdienst] aetiologische verhalen abecedaria antroposofische verhalen bijbelverhalen bijbelatlassen bijbelse dagboeken geslachtboeken godsdienstige verhalen bekeringsverhalen boeddhistische verhalen christelijke verhalen catechismussen evangelieboeken exempelboeken piëtistische kinderexempelen kerstverhalen paasverhalen passieboeken pinksterverhalen preken protestants-christelijke verhalen zendingsverhalen zondagsschoolboekjes psalmboeken rooms-katholieke verhalen eerste-communieboeken heiligenlevens missieverhalen gebedenboeken hindoeistische verhalen islamitische verhalen joodse verhalen legenden mythen 5d. [maatschappelijke stromingen] antroposofische verhalen anti-autoritaire verhalen fascistische verhalen nationaal-socialistische verhalen feministische verhalen socialistische verhalen 5e. [maatschappelijke gewoonten] etiquetteboeken feestverhalen kerstverhalen oudejaarsverhalen paasverhalen pinksterverhalen sint maarten verhalen sinterklaasverhalen 5f. [muziek] bladmuziekbundels muziekprentenboeken libretto’s liedjesbundels psalmboeken 5g. [ruimte] [qua werelddeel of land] afrikaanse verhalen antilliaanse verhalen eskimoverhalen indiaanse verhalen kantjilverhalen verhalen over niet-westerse culturen en volken derde wereldverhalen koloniale verhalen congoverhalen indische verhalen missieverhalen zendingsverhalen luilekkerlandverhalen surinaamse verhalen wild-westverhalen cowboyverhalen indianenverhalen woudlopersverhalen zuidafrikaanse verhalen [qua streek] dialectverhalen dorpsverhalen [reizend van plaats naar plaats] circusverhalen migrantenverhalen queesten reisgidsen reisjournalen reisverhalen imaginaire reisverhalen ontdekkingsreisverhalen wegloopverhalen woudlopersverhalen zeeverhalen zigeunerverhalen zwerversverhalen 5h. [tijd] [min of meer dagelijks] agenda's almanakken dagboeken bijbelse dagboeken reisjournalen [jaarlijks weerkerend] gelegenheidsgedichten jaargetijdenverhalen kerstverhalen oudejaarsverhalen paasverhalen pinksterverhalen sint maarten verhalen [spelend in de toekomst] science fiction tijdreisverhalen toekomstverhalen [spelend in het verleden] antieke verhalen arthurverhalen biografische verhalen autobiografische verhalen historische verhalen ontdekkingsreisverhalen tierannyen wild-westverhalen cowboyverhalen indianenverhalen woudlopersverhalen zeeroversverhalen koloniale verhalen congoverhalen indische verhalen middeleeuwse verhalen pioniersverhalen ridderverhalen robinsonades slavernijverhalen tijdreisverhalen zeeroversverhalen zuidafrikaanse verhalen [tijd waarin het werk ontstaan is] antieke verhalen middeleeuwse verhalen 5i.[volkskunde] volksverhalen afrikaanse verhalen anansi-verhalen boeddhistische verhalen eskimoverhalen hindoeistische verhalen hodjaverhalen indiaanse verhalen islamitische verhalen joodse verhalen kantjilverhalen legenden luilekkerlandverhalen mythen sagen volkssprookjes zigeunerverhalen 6. Genres die te maken hebben met de (literaire) vorm waarin het verhaal gegoten is 6a. [fictie] abc-boeken absurdistische verhalen bewerkingen voor de jeugd bloemlezingen briefromans brieven dagboeken documentverhalen embleemboeken estafetteverhalen gedichtenbundels albumversjes bakerrijmen gelegenheidsgedichten liedjesbundels nonsensgedichten poëzie-albums kettingverhalen leesmethoden eerste leesboeken makkelijk-lezen-boeken meerkeuzeverhalen parodieën poppenkastspelen preken psalmboeken pseudo-kinderboeken raamvertellingen rebusboeken repeteerverhalen rijmvertellingen samenspraken satiren spreekwoordenboeken sprookjes cultuursprookjes volkssprookjes sprookjesachtige verhalen stapelverhalen stripverhalen ballonstrips bewerkingen in stripvorm kolomstrips tijdschriften toneelstukken verhalenbundels bedtijdverhalen volksverhalen fabels legenden mythen sagen volkssprookjes 6b. [non-fictie] abc-boeken doeboeken informatieve boeken catechismussen experimenteerboeken naslagwerken atlassen encyclopedieën woordenboeken platenatlassen reisgidsen vraag- en antwoordboeken instructieve boeken reisjournalen tijdschriften
7. Genres die te maken hebben met materiaalsoorten agenda's [audio-visuele media] babymedia cd-i's cd-rom's compact discs computercassettes dia's dvd-video’s films gebarentaalmedia geluidscassettes grammofoonplaten video-cd's videocassettes [boekmaterialen] atlassen bladmuziekbundels brailleboeken brieven leporello's tijdschriften stofboeken kalenders prenten puzzels speelleermaterialen spellen
8. Genres die te maken hebben met taal anderstalige boeken (in Nederland uitgegeven) dialectverhalen gebarentaalmedia meertalige boeken tweetalige boeken nederlandstalige boeken (in het buitenland uitgegeven) spreekwoordenboeken woordenboeken 9. Genres die te maken hebben met de uiterlijke vorm van het boek aanwijsboeken abc-boeken agenda's almanakken atlassen bijbelse atlassen babyboeken bibliofiele uitgaven bijzondere boekvormen (zie aparte lijst) documentverhalen fabrieksprentenboeken facsimile-uitgaven foto-albums gelegenheidsuitgaven grote-letterboeken kalenders kleurboeken plaatjesalbums plakalbums plakboeken poëzie-albums posters prijsbanden unicaten 10. Genres die te maken hebben met de totstandkoming van het boek bibliofiele uitgaven clandestiene boeken eigen-beheeruitgaven estafetteverhalen facsimile-uitgaven figurenboeken filmboeken gelegenheidsuitgaven grote-letter boeken illegale boeken intekenboeken k-nummeruitgaven kinderboekenweekuitgaven kunstenaarsboeken plakboeken prijsbanden radioboeken reclame-uitgaven televisieboeken uitgaven in minderheidstalen unicaten 11. Genres die te maken hebben met verschillende versies van een boek bewerkingen in stripvorm bewerkingen voor de jeugd bloemlezingen brailleboeken facsimile-uitgaven filmboeken gepersonaliseerde boeken grote-letterboeken makkelijk-lezen-boeken parodieën televisieboeken
12. Genres die naderhand aan een boek zijn toegevoegd bekroningen buitenlandse bekroningen
ALFABETISCHE LIJST VAN VOORKEURSTERMEN
Aankleedpoppenboeken Aanwijsboeken Abc-boeken Abecedaria Absurdistische verhalen Activiteitboeken Aetiologische verhalen Aforismenbundels Afrikaanse verhalen Agenda's Albumversjes Almanakken Anaglyfen Anamorfoseboeken Anansi-verhalen Anderstalige boeken (in Nederland uitgegeven) Animatiefilms (AVM) Anti-autoritaire verhalen Antieke verhalen Antilliaanse verhalen Antimilitaristische verhalen Antropomorfistische verhalen Antroposofische verhalen ANWB-prijzen Aquariumboeken Arthurverhalen Atlassen Autobiografische verhalen Avonturenverhalen Babyboeken Babymedia Bakerrijmen Balletverhalen Ballonstrips Bedtijdverhalen Bekeringsverhalen Bekroningen Beroepenboeken Beste joodse jeugdboeken Beweegbare boeken Beweegplatenboeken Bewerkingen in stripvorm Bewerkingen van jeugdboeken (AVM) Bewerkingen voor de jeugd Bibliofiele uitgaven Bijbelatlassen Bijbelse dagboeken Bijbelverhalen Bijenkorfboekenmarktprijzen Bijzondere boekvormen Biografische verhalen Bladmuziekbundels Bloemlezingen BNO illustratorenprijzen Boeddhistische verhalen Boeken met losse onderdelen Boekenleeuwen Boekenpauwen Boekenpluimen Boekensleutels Boekenwelpen Boekproductiemateriaal Boekpromotieprogramma's (AVM) Bolleboosboeken Bouwplatenboeken Brailleboeken Briefjesboeken Briefromans Brieven Buitenlandse bekroningen Carrouselboeken Catechismussen Cd-i's (AVM) Cd-rom's (AVM) Christelijke verhalen Circusverhalen Clandestiene boeken Clubverhalen Combineerboeken Commedia-dell'arteverhalen Compact-discs (AVM) Computercassettes (AVM) Congoverhalen Contourboeken Coptografische prent(boek)en Cowboyverhalen Cultuursprookjes Dagboeken Décalcomanieboeken Derde-wereldverhalen Detectiveverhalen Deugdverhalen Dialectverhalen Dia's (AVM) Dierenverhalen Documentverhalen Doeboeken Doorkijkprentboeken Doosboeken Dorpsverhalen Draaischijfboeken Driedimensionale boeken Drietrapsprentboeken Droomverhalen Duimboeken Dummy’s Dvd-video’s E. de Perronprijzen Eerste leesboeken Eerste-communieboeken Egodocumenten Eigen-beheeruitgaven Eigenwijsprijzen Embleemboeken Encyclopedieën Eskimoverhalen Estafetteverhalen Etiquetteboeken Evangelieboeken Exempelboeken Experimenteerboeken Fabels Fabrieksleesboeken Fabrieksprentenboeken Facsimile-uitgaven Familieverhalen Fantasieverhalen Fantasy verhalen Fascistische verhalen Feestverhalen Feministische verhalen Figurenboeken Filmbewerkingen (AVM) Filmboeken Films (AVM) Flapprentboeken Foto-albums Fotoboeken Garoedaprijzen Gatenboeken Gebarentaalmedia (AVM) Gebedenboeken Gedichtenbundels Gelegenheidsgedichten Gelegenheidsuitgaven Geluidsboeken Geluidscassettes (AVM) Gepersonaliseerde boeken Geslachtboeken Gesproken boeken (AVM) Geurboeken Gezinsverhalen Glazen globeprijzen Godsdienstige verhalen Goochelaarsboeken Gouden Driehoekprijzen Gouden Ezelsoorprijzen Gouden Griffels Gouden Penselen Gouden Pollepels Gouden uilen Gouden Zoenen Grammofoonplaten (AVM) Griezelverhalen Groeipaginaboeken Grote-letterboeken Harlequinades Heiligenlevens Herinneringsalbums Het Hoogste Woordprijzen Hindoeïstische verhalen Historische verhalen Hodjaverhalen Hologrammenboeken Hoofdenboeken Hoorspelen (AVM) Hotze de Roosprijzen Huib de Ruyterprijzen Huisjesboeken Humoristische verhalen Illegale boeken Imaginaire reisverhalen Indiaanse verhalen Indianenverhalen Indische verhalen Informatieve boeken Inktaapprijzen Insteekboeken Instructieve boeken Intekenboeken Interculturele media (AVM) Interculturele verhalen Islamitische verhalen Jaargetijdenverhalen Jachtverhalen Jaloezieboeken Jan-klaassenverhalen Jenny Smelik/Ibbyprijzen Jenny Smelik-Kiggenprijzen Jeugdromans Jonge Gouden uilprijzen Jonge Juryprijzen Jongensboeken Joodse verhalen Kabouterverhalen Kalenders Kampvuurverhalen Kantjilverhalen Kerstverhalen Kettingverhalen Kiekeboekprijzen Kijkdoosboeken Kinderboek van het jaarprijzen Kinderboekenweekprijzen Kinderboekenweekuitgaven Kinderboekwinkel-achterafprijzen Kinderboekwinkelprijzen Kinderkijkboeken van het jaar Kleurboeken Kleuterverhalen Kluchtboeken Kluwerprijzen Knipboeken Knipkunst-boeken Knipselalbums K-nummeruitgaven Kolomstrips Koloniale verhalen Kookboeken Kostschoolverhalen Kubusboeken Kunstenaarsboeken Kunstzinnige uitgaven Kwajongensverhalen Leesbevorderingsmaterialen (AVM) Leesmethoden Legenden Legpuzzelboeken Legspellen Leporello's Leporello's Lespakketten (AVM) Letterkunst-boeken Leugenverhalen Libretto’s Libris Woutertje Pieterseprijzen Liedjesbundels Liefdesverhalen Luilekkerlandverhalen Maatschappijkritische verhalen Magic-eye boeken Magneetboeken Makkelijk-lezen-boeken Mary Zeldenrustprijzen Mathildaprijzen Meeleescassettes (AVM) Meerkeuzeverhalen Meertalige boeken Meisjesboeken Mengelwerken Middeleeuwse verhalen Migrantenverhalen Miniatuurboeken Minibibliotheken Misdaadverhalen Missieverhalen Moiré-boeken Moppenboeken Muziekprentenboeken Muziekwerken (AVM) Mythen Naslagwerken Nationaal-socialistische verhalen Nederlandse illustratoren clubprijzen Nederlandse kinderjuryprijzen Nederlandstalige boeken (in het buitenland uitgegeven) Negerverhalen Nienke van Hichtumprijzen Nonsensgedichten Objectbanden Ogenboeken Omgekeerde-wereldverhalen Ontdekkingsreisverhalen Oorlogsverhalen Oplichtende boeken Optische illusieboeken Opzetboeken Oudejaarsverhalen Overlevingsverhalen Paasverhalen Papieren speelgoed Parabels Parafernalia Parodieën Passieboeken Pensionverhalen Peuterboeken Peutermedia (AVM) Piëtistische kinderexempelen Pinksterverhalen Pioniersverhalen Plaatjesalbums Plakalbums Plakboeken Plano-drukvellen Platenatlassen Poëzie-albums Poppenkastspelen Poppenverhalen Pop-up-boeken Porte-brisé boeken Posters Preken Prenten Prentenboeken Prijsbanden Prijsboeken Protestants-christelijke verhalen Psalmboeken Pseudo-kinderboeken Puzzelboeken Puzzels Queesten Raadselboeken Raamvertellingen Radioboeken Rebusboeken Reclame-uitgaven Registerboeken Reisgidsen Reisjournalen Reisverhalen Rekenboeken Repeteerverhalen Reuzeboeken Reuzenboeken Ridderverhalen Rijmvertellingen Robinsonades Rode vuistprijzen Rolprenten Rooms-katholieke verhalen Rotterdamse kinderjuryprijzen Roversverhalen Sagen Samenspraken Satiren Schelmenverhalen Schimmenspelboeken Schoolboeken Schoolverhalen Schrijfboeken Schuifprentboeken Science fiction Scoutingverhalen Simke Kloostermanprijzen Sint maarten verhalen Sinterklaasverhalen Slavernijverhalen Smeerpoetsverhalen Smokkelverhalen Socialistische verhalen Speelfigurenboeken Speelfilms (AVM) Speelgoedverhalen Speelleermaterialen (AVM) Spellen Spelletjesboeken Spiegel der jeugd Spionageverhalen Spookverhalen Sportverhalen Spreekwoordenboeken Sprookjes Sprookjesachtige verhalen Stad Hasseltprijzen Stapelverhalen Stereoscopische platenboeken Stickerboeken Stofboeken Stripverhalen Surinaamse verhalen Tekenboeken Tekenfilms (AVM) Tekstloos materiaal (AVM) Tekstloze prentenboeken Telboeken Televisieboeken Testamenten Theaterboeken Therapeutische verhalen Tierannyen Tijdreisverhalen Tijdschriften Titelboeken Toekomstverhalen Toneelstukken Topsy-turvy’s Toverboeken Tralieprentboeken Transparante prentboeken Trap der jeugd Trekprentboeken Tribadeboeken Tribografieën Tweetalige boeken Uitgaven in minderheidstalen Uitklapprentboeken Uitschuifprentboeken Uitvouwbare boeken Unicaten Vakantieverhalen Variatie in bindwijze / formaat / paginagrootte Variatie in materiaal Vensterboeken Venz kinderboekenprijzen Verhalen door kinderen geschreven Verhalen over niet-westerse culturen en volken Verhalenbundels Verlaten-kinderenverhalen Videocassettes Video-cd's Vingerspelboeken Vlaamse gemeenschap-prijzen Vlaamse Kinderjuryprijzen Voelboeken Voetbalverhalen Volksboeken Volkssprookjes Volksverhalen Vraag- en antwoordboeken Vriendenboeken Waarschuwingsverhalen Waggelkopboeken Waterverfboeken Websiteboeken Wegloopverhalen Wild-westverhalen Wisseldraaiprentboeken Woordenboeken Woudlopersverhalen Woutertje Pieterseprijzen Zedekundige verhalen Zeeroversverhalen Zeeverhalen Zendbrieven Zendingsverhalen Zigeunerverhalen Zilveren Griffels Zilveren Penselen Zilveren Zoenen Zoekplatenboeken Zondagsschoolboekjes Zuidafrikaanse verhalen Zwerversverhalen |
