Bijzondere Boekvormen
|
|
Bijzondere Boekvormen |
|
|
Kort hiërarchisch overzicht
NB KAPITAAL = voorkeursterm; onderkast = verwijsterm
BIJZONDERE BOEKVORMEN SN boeken, die door vorm of formaat (opvallend) afwijken van de gebruikelijke boekvorm UF speelboeken UF panoramaboeken NT activiteitboeken > NT beweegbare boeken > NT boeken met losse onderdelen > NT gatenboeken > NT uitvouwbare boeken > NT variatie in bindwijze / formaat / paginagrootte >
BT bijzondere boekvormen NT aankleedpoppenboeken NT bouwplatenboeken NT décalcomanieboeken NT geluidsboeken NT knipboeken NT legpuzzelboeken NT magneetboeken NT papieren speelgoed NT plakalbums NT schimmenspelboeken NT tribografieën NT waterverfboeken SN boeken met afbeeldingen die kunnen veranderen of bewegen BT bijzondere boekvormen NT draaischijfboeken NT flapprentboeken NT jaloezieboeken NT schuifprentboeken NT tralieprentboeken NT trekprentboeken NT wisseldraaiprentboeken BT bijzondere boekvormen NT briefjesboeken NT doosboeken NT insteekboeken NT legspellen NT parafernalia NT speelfigurenboeken SN de afbeeldingen kunnen een ruimtelijke vorm aannemen BT bijzondere boekvormen NT carrouselboeken NT huisjesboeken NT kijkdoosboeken NT opzetboeken NT pop-up-boeken NT theaterboeken NT waggelkopboeken SN boeken met een gat of gaten in de pagina’s of in voor- en achterplat, waarbij het papier helemaal weg is of weggeklapt kan worden UF kogelboeken BT bijzondere boekvormen NT vensterboeken > NT hoofdenboeken NT ogenboeken NT vingerspelboeken BT bijzondere boekvormen NT anaglyfen NT anamorfoseboeken NT coptografische prentboeken NT duimboeken NT goochelaarsboeken NT hologrammenboeken NT magic-eye-boeken NT moiré-boeken NT stereoscopische platenboeken NT topsy-turvy’s NT transparante prentboeken BT bijzondere boekvormen NT beweegplatenboeken NT drietrapsprentboeken NT harlequinades NT tribadeboeken NT uitklapprentboeken NT uitschuifprentboeken NT uitvouwprentboeken VARIATIE IN BINDWIJZE / FORMAAT / PAGINAGROOTTE BT bijzondere boekvormen NT boekproductiemateriaal > NT dummy’s NT plano-drukvellen NT combineerboeken NT contourboeken NT groeipaginaboeken NT knipselalbums NT kubusboeken NT leporello’s NT miniatuurboeken NT minibibliotheken NT objectbanden NT porte-brisé boeken NT registerboeken NT reuzenboeken NT rolprenten BT bijzondere boekvormen NT aquariumboeken NT doorkijkprentboeken NT geurboeken NT oplichtende boeken NT stickerboeken NT stofboeken NT voelboeken ____________________________________________________
BIJZONDERE BOEKVORMEN SN boeken, die door vorm of formaat (opvallend) afwijken van de gebruikelijke boekvorm UF speelboeken NT beweegbare boeken > NT boeken met losse onderdelen > NT activiteitboeken > NT gatenboeken > NT optische illusieboeken > NT driedimensionale boeken > NT uitvouwbare boeken > NT variatie in bindwijze / formaat / paginagrootte > NT variatie in materiaal >
ACTIVITEITBOEKEN BT bijzondere boekvormen NT aankleedpoppenboeken NT bouwplatenboeken NT décalcomanieboeken NT geluidsboeken NT knipboeken NT legpuzzelboeken NT magneetboeken NT papieren speelgoed NT plakalbums NT schimmenspelboeken NT tribografieën NT waterverfboeken
AANKLEEDPOPPENBOEKEN paperdoll-books - puppet-books SN boeken met (uitknipbare) losse papieren kleertjes op losse papieren poppen of basisplaatjes BT activiteitboeken BOUWPLATENBOEKEN SN in boekvorm uitgegeven bouwplaten, meestal met een inleiding met aanwijzingen en een isbn BT activiteitboeken DÉCALCOMANIEBOEKEN SN boeken waarin je plaatjes kunt afwrijven BT activiteitboeken GELUIDSBOEKEN speaking books SN boeken waarbij door middel van een mechanisch onderdeel of een chip of op andere wijze geluid kan worden gemaakt BT activiteitboeken KNIPBOEKEN SN boeken waarin delen uitgeknipt (en soms gevouwen) kunnen worden BT activiteitboeken LEGPUZZELBOEKEN jigsawbooks SN boeken met legpuzzels in de pagina’s verwerkt BT activiteitboeken RT puzzels MAGNEETBOEKEN SN boeken waar een magneet is ingebouwd waardoor wijzers verspringen, of een deel van de pagina of omslag magnetisch is waarop woordjes gelegd kunnen worden, of het is een carousselboek met voor en achter magneten zodat ze samenklikken. BT activiteitboeken PAPIEREN SPEELGOED SN hierbij materiaal dat een tussenvorm is tussen boek en speelgoed, zoals papieren poppenkasten, schimmenspeltheaters e.d. BT activiteitboeken PLAKALBUMS SN boeken, bestaande uit een aantal (bijv. gelithografeerde) platen met voorgedrukte witte plekken erop, of een leeg landschap, waar uitgeknipte delen uit een andere plaat op logische plekken kunnen worden opgeplakt. Deze albums werden door uitgevers op de markt gebracht RT knipkunst-boeken plaatjesalbums BT activiteitboeken SCHIMMENSPELBOEKEN SN boeken met daarin afbeeldingen ten behoeve van de vertoning van schaduwbeelden. Bij vertoning is een wit vlak met zwarte silhouetfiguren zichtbaar BT activiteitboeken RT knipkunst-boeken RT coptografische prentboeken TRIBOGRAFIEËN rubble books SN boeken waarbij tekst en/of illustraties verschijnen door potloodslijpsel of wrijven met of potlood BT activiteitboeken WATERVERFBOEKEN SN boeken waarbij tekst en/of illustratie verschijnen door natmaken met penseel BT activiteitboeken BT kleurboeken
BEWEEGBARE BOEKEN moveable books SN boeken met afbeeldingen die kunnen veranderen of bewegen BT bijzondere boekvormen NT draaischijfboeken NT flapprentboeken NT jaloezieboeken NT schuifprentboeken NT tralieprentboeken NT trekprentboeken NT wisseldraaiprentboeken DRAAISCHIJFBOEKEN turning wheels SN boeken waarin onder een open gedeelte van een blad, door draaiing van een schijf, steeds een (gedeelte van een) afbeelding zichtbaar kan worden gemaakt. Tesamen vormen bovenblad en zichtbaar gedeelte draaischijf een (veranderbare) afbeelding BT beweegbare boeken FLAPPRENTBOEKEN lift the flap-books - moveable flap books – Faltbild - Klappbild SN boeken waarin een of meer delen van de afbeeldingen zijn verborgen onder een flap BT beweegbare boeken RT beweegplatenboeken
JALOEZIEBOEKEN dissolving pictures - changing pictures - venetian-blind books - Jalousienbilder SN boeken waarin stroken van een afbeelding over de stroken van een tweede afbeelding liggen. Door deze stroken te verschuiven (m.b.v. strip of koordje), wordt een nieuwe afbeelding zichtbaar. Twee afbeeldingen schuiven dus over elkaar. Zie ook wisseldraaiprentboeken BT beweegbare boeken panoramaboeken SN term wordt soms gebruikt voor beweegbare boeken waarin door middel van uitspringende gedeelten van de voorstelling een landschap of iets dergelijks wordt getoond, voorzien van een voorgrond Wordt ook wel gebruikt voor leporello’s die een panorama van een stad e.d. laten zien USE pop-up-boeken USE leporello’s SCHUIFPRENTBOEKEN SN boeken met prenten waarop onder een open gedeelte van een blad, door het schuiven van een strook steeds een andere afbeelding zichtbaar kan worden BT beweegbare boeken speelboeken SN boeken die een tussenvorm zijn tussen speelgoed en boek USE bijzondere boekvormen TRALIEPRENTBOEKEN SN boeken waarin een deel van de afbeelding schuilgaat achter stroken (tralies). Dit deel kan tevoorschijn komen d.m.v. het horizontaal of verticaal bewegen van de afbeelding (waardoor het eerst getoonde achter de stroken verdwijnt) Er zijn twee afbeeldingen, in stroken afwisselend op één pagina gedrukt. Door afdekken van stroken van de ene afbeelding is de andere zichtbaar. Het tralievenster wordt verschoven, niet de afbeelding BT beweegbare boeken TREKPRENTBOEKEN pull-tabs - Streifenzug SN boeken met prenten waarop onderdelen van een afbeelding bewogen kunnen worden d.m.v. trekstrips BT beweegbare boeken WISSELDRAAIPRENTBOEKEN circling pictures - revolving pictures – Drehscheibe – Sterndrehscheibe? SN boeken waarin het verwisselen van een afbeelding (zie jaloezieboeken) gebeurt door het over elkaar heen draaien van in taartpunten gesneden afbeeldingen, soms met één snede in het blad BT beweegbare boeken BOEKEN MET LOSSE ONDERDELEN BT bijzondere boekvormen NT briefjesboeken NT doosboeken NT insteekboeken NT legspellen NT parafernalia NT speelfigurenboeken BRIEFJESBOEKEN SN boeken die losse briefjes bevatten, waarin de pagina enveloppen zijn of waar op bladzijden envelopjes met brieven zijn geplakt BT boeken met losse onderdelen RT brieven DOOSBOEKEN SN dozen met boek en voorwerpen, geluidsdragers e.d. BT boeken met losse onderdelen INSTEEKBOEKEN Steck Bilderbuch SN boeken met illustraties waaraan losse elementen (insteekfiguren) kunnen worden toegevoegd door deze in gleufjes in de afbeelding te steken BT boeken met losse onderdelen LEGSPELLEN SN uitgaven die bestaan uit een omslag / cassette / foudraal met losse platen die in een vastgestelde of willekeurige volgorde neergelegd kunnen worden BT boeken met losse onderdelen BT spellen PARAFERNALIA SN losse voorwerpen, speeltjes e.d. die bij boeken of andere media worden geleverd, geen essentieel onderdeel van het boek zijn, maar toegevoegd, zoals een balletschoentje. In annotatie omschrijven BT boeken met losse onderdelen SPEELFIGURENBOEKEN SN boeken met speelfiguren die in de afbeeldingen gebruikt worden BT boeken met losse onderdelen RT vingerspelboeken
DRIEDIMENSIONALE BOEKEN SN boeken waarin de afbeeldingen een ruimtelijke vorm kunnen aannemen BT bijzondere boekvormen NT carrouselboeken NT huisjesboeken NT kijkdoosboeken NT opzetboeken NT pop-up-boeken NT theaterboeken NT waggelkopboeken CARROUSELBOEKEN Stern-Bilderbuch SN pop-up-boeken die rondgezet kunnen worden. De voor- en achterkaft worden aan elkaar gekoppeld. Meestal met vier tot zes taferelen. UF rondzetboeken UF sterboeken BT driedimensionale boeken flapuitboeken USE pop-up-boeken HUISJESBOEKEN SN het boek zelf is een huisje BT driedimensionale boeken KIJKDOOSBOEKEN peep-shows - Guckkastenbilderbuch SN boeken die bestaat uit segmenten die onderling dmv papierstrips verbonden zijn, uittrekbaar tot 20 à 80 cm., en soms met voorin één of meerdere gaatjes waardoor je kunt kijken en een perspectivisch zicht krijgt. Kijkdoosprincipe. Ze zijn er ook in verkleinde vorm (2 of 3 segmenten dicht op de bladzijde) ‘grotto-effect’ of ‘shadow-box’ BT driedimensionale boeken klapuitboeken USE pop-up-boeken OPZETBOEKEN SN boeken waarin delen van de illustratie zijn uitgesneden en uitgeklapt kunnen worden, vaak met standaardjes erachter, of boeken met onderdelen die je moet uitdrukken en op moet stellen bij het boek, deze kunnen ook weer terug gedrukt worden. Geeft een tableau op de pagina van rechtopstaande figuren BT driedimensionale boeken POP-UP-BOEKEN pop-up books SN boeken met prenten die meestal door openvouwen van de bladen een ruimtelijke vorm aannemen. Drie-dimensionaal. Hierbij soms ook gebruik van lintjes of strips om tot een driedimensionale vorm te komen UF flapuitboeken UF klapuitboeken UF panoramaboeken BT driedimensionale boeken rondzetboeken USE carrouselboeken
sterboeken USE carrouselboeken THEATERBOEKEN SN het boek zelf vormt een theater BT driedimensionale boeken WAGGELKOPBOEKEN SN boeken met beweegbare hoofden die op veren zijn geplakt BT driedimensionale boeken
GATENBOEKEN SN boeken met een gat of gaten in de pagina’s en/of in voor- en achterplat, waarbij het papier helemaal weg is of weggeklapt kan worden UF kogelboeken BT bijzondere boekvormen NT vensterboeken > NT hoofdenboeken NT ogenboeken NT vingerspelboeken kogelboeken SN boeken met een gat door het hele boek heen USE gatenboeken VENSTERBOEKEN > die-cutbooks - Fensterbilderbuch SN boeken waarin een deel van een afbeelding op een volgend blad of op het achterplat zichtbaar is via een uitsnijding of omvouwbaar gedeelte BT gatenboeken HOOFDENBOEKEN SN boeken waarbij op de binnenkant van het achterplat een afbeelding van een hoofd (in 2 of 3 dimensies) is aangebracht en in alle pagina’s (en het voorplat) gaten zitten op die plek BT vensterboeken OGENBOEKEN SN boeken waarbij op de binnenkant van het achterplat twee ‘ogen’ zijn bevestigd die door gaten in alle pagina’s (en het voorplat) zichtbaar zijn. De bolletjes in de ogen zijn (soms) beweegbaar BT vensterboeken VINGERSPELBOEKEN fingerplaybooks – fingerpuppetbooks SN boeken met gaten waar je je vingers of de hele hand door moet steken, of boeken met een stoffen vingerpoppetje en gaten in de bladzijden ingebouwd in de pagina’s, of boeken met losse vingerpoppetjes die essentieel zijn voor het verhaal BT gatenboeken RT speelfigurenboeken
OPTISCHE ILLUSIEBOEKEN BT bijzondere boekvormen NT anaglyfen NT anamorfoseboeken NT coptografische prentboeken NT duimboeken NT goochelaarsboeken NT hologrammenboeken NT magic-eye-boeken NT moiré-boeken NT stereoscopische platenboeken NT topsy-turvy’s NT transparante prentboeken ANAGLYFEN SN de boeken bevatten een 3D-bril, met rood en groen (of blauw) glas, om kleurverschillen in de afbeeldingen te zien waardoor diepte wordt gesuggereerd UF brilkijkboeken BT optische illusieboeken ANAMORFOSEBOEKEN SN boeken met platen met daarop vertekende figuren die in een gebogen spiegel bezien een goed beeld opleveren BT optische illusieboeken brilkijkboeken USE anaglyfen COPTOGRAFISCHE PRENT(BOEK)EN SN Van Veen: the plates depict various groups or portraits to be cut out to form silhouettes or shadow pictures. Figuren moeten worden uitgeknipt. Op een zwart vlak stellen de witte delen de figuren voor. Het licht gaat door een gedeelte van de prent heen. Ze bestaan als prent en als boek BT optische illusieboeken RT schimmenspelboeken DUIMBOEKEN flickerbooks - flickbooks - Daumenkino SN boeken waarbij je met de duim de pagina’s, waarop een reeks opeenvolgende plaatjes staan, snel voorbij laat gaan, waardoor de illusie van bewegend beeld ontstaat BT optische illusieboeken GOOCHELAARSBOEKEN SN boeken met inkepingen aan de bladranden. Door de duim van boven naar beneden te bewegen, verschijnt er steeds een andere serie voorstellingen. Soms ook van voor naar achteren of van achteren naar voren (Van Veen + King). Bedoeld voor goochelaars BT optische illusieboeken HOLOGRAMMENBOEKEN SN boeken waarbij in de afbeeldingen hologrammen zijn opgenomen BT optische illusieboeken MAGIC-EYE BOEKEN SN boeken waarin zonder hulpmiddelen is een 3e dimensie is te zien op de platte pagina (stereoscopie) BT optische illusieboeken MOIRÉ-BOEKEN internationale term SN boeken met prenten die plastic met streepjes erop bevatten. Door een plaat er achter langs te halen, geeft het een suggestie van beweging. (jaren ’30 en ’40) BT optische illusieboeken STEREOSCOPISCHE PLATENBOEKEN SN boeken waarin elke plaat bestaat uit 2 foto’s die met enkele centimeters verschil zijn opgenomen. Met een speciale bril of kijker is dan een afbeelding met diepte te zien. BT optische illusieboeken TOPSY-TURVY’S upside down books? - Drehbild SN boeken met afbeeldingen die 180 graden gedraaid een andere afbeelding geven BT optische illusieboeken TRANSPARANTE PRENTBOEKEN SN boeken met prenten waarbij naast de onmiddellijk zichtbare voorstelling nog een aanvullende voorstelling tevoorschijn komt zodra men de prent tegen het licht houdt (Lust & Leering p. 412) BT optische illusieboeken
UITVOUWBARE BOEKEN BT bijzondere boekvormen NT beweegplatenboeken NT drietrapsprentboeken NT harlequinades NT tribadeboeken NT uitklapprentboeken NT uitschuifprentboeken NT uitvouwprentboeken BEWEEGPLATENBOEKEN SN informatieve boeken waarbij delen van de afbeelding kunnen worden opgelicht waardoor je als het ware steeds verder in het menselijk lichaam, de machine, de duikboot, de telefoon, de auto …enz. kijkt. (De meeste boeken van dit type zijn niet bedoeld voor kinderen) BT uitvouwbare boeken RT flapprentboeken DRIETRAPSPRENTBOEKEN SN boeken waarin aan de rechterkant van het boek een kleinere pagina uitgetrokken kan worden, en dan weer een grotere. Een hondje wordt zo een teckel BT uitvouwbare boeken HARLEQUINADES SN harlequinades zijn boekjes uit de 18e en 19e eeuw met vier pagina’s, waarbij elke pagina twee kleppen heeft, een naar boven en een naar beneden. De afbeeldingen erop sluiten bij elkaar aan. De vier pagina’s kunnen naast elkaar gelegd worden. (The treasures of childhood /Iona and Robert Opie, p. 50) BT uitvouwbare boeken TRIBADEBOEKEN SN boeken met op de binnenkant van het achterplat een uitklapbaar hoofd (of meerdere hoofden) en benen BT uitvouwbare boeken UITKLAPPRENTBOEKEN Doppelfaltung SN boeken met flappen aan de pagina’s rechts, links, onder en boven die buiten het boek uitgeklapt kunnen worden en opeenvolgende scènes van een verhaal tonen. (Lust & Leering, p. 403 en 406) BT uitvouwbare boeken UITSCHUIFPRENTBOEKEN sliding pages SN boeken met pagina’s van vrij dik karton. Na opzijschuiven van de dikke kartonnen pagina is een plaatje op een binnenstuk te zien BT uitvouwbare boeken UITVOUWPRENTBOEKEN gatefold-books SN boeken waarbij de prent groter is dan de pagina van het boek en er opgevouwen in zit. Uit te vouwen tot A3 of afficheformaat of groter BT uitvouwbare boeken
VARIATIE IN BINDWIJZE / FORMAAT / PAGINAGROOTTE BT bijzondere boekvormen NT boekproductiemateriaal > NT dummy’s NT plano-drukvellen NT combineerboeken NT contourboeken NT groeipaginaboeken NT knipselalbums NT kubusboeken NT leporello’s NT miniatuurboeken NT minibibliotheken NT objectbanden NT porte-brisé boeken NT registerboeken NT reuzenboeken NT rolprenten BOEKPRODUCTIEMATERIAAL > BT variatie in bindwijze / formaat DUMMY’S SN boeken met een deel van de tekst al gedrukt en de rest van de pagina’s blanco, bedoeld als voorbeeld van het boek dat nog niet klaar is BT boekproductiemateriaal PLANO-DRUKVELLEN SN ongesneden bedrukte planovellen als proef van de drukker BT boekproductiemateriaal COMBINEERBOEKEN heads-bodies-legs SN een aantal prenten, in boekvorm gebundeld, die meestal haaks op de rug in twee of meer stroken zijn doorgesneden, zodat de bladen in gedeelten kunnen worden omgeslagen BT variatie in bindwijze / formaat CONTOURBOEKEN shape-books - Formgestanzt SN boeken waarbij de uiterlijke vorm van het boek is aangepast aan het verhaal (koffers, konijnen, klokken e.d.) BT variatie in bindwijze / formaat GROEIPAGINABOEKEN growing pages SN boeken waarin pagina’s verschillen van breedte. Ook boeken met halve pagina’s tussen de hele BT variatie in bindwijze / formaat harmonicaboeken USE leporello’s knieboeken USE reuzenboeken KNIPSELALBUMS SN albums, schriften e.d. met daarin door lezers uitgeknipte afleveringen van feuilletons, strips en dergelijke BT variatie in bindwijze / formaat KUBUSBOEKEN SN prentenboeken van dik karton, die de vorm van een kubus hebben BT variatie in bindwijze / formaat LEPORELLO'S SN boeken, waarvan de bladen uit één lange, zigzag gevouwen strook bestaan UF harmonicaboeken UF panoramaboeken BT variatie in bindwijze / formaat MINIATUURBOEKEN miniatures SN boeken met een hoogte van maximaal 76 mm. (3 inch), maar van normale hoogte/breedte verhouding BT variatie in bindwijze / formaat RT minibiliotheken MINIBIBLIOTHEKEN SN verzameling min of meer kleine boekjes met bijbehorende band, cassette of een opbergobject in de vorm van een auto, een kast, een huis e.d. BT variatie in bindwijze / formaat RT miniatuurboeken RT objectbanden OBJECTBANDEN > SN de band van het boek lijkt op een voorwerp, bijvoorbeeld op een hamburger, een pizzadoos met daarin boeken in de vorm van pizzapunten, een stuk kaas BT variatie in bindwijze / formaat RT minibibliotheken PORTE-BRISé BOEKEN SN boeken waarbij links en rechts van het achterplat twee ruggen zijn gemaakt, en waarbij de bladzijden vanuit het midden openslaan BT variatie in bindwijze / formaat REGISTERBOEKEN die-cut heads SN boeken waarbij aan een der zijden trapsgewijs stukken uit de band en/of de pagina’s zijn gesneden BT variatie in bindwijze / formaat REUZENBOEKEN SN groter dan 40 cm. Ook voor boeken speciaal ontworpen voor gebruik in groepsverband met kleuters, met plaatjes voor kinderen, tekst voor de verteller Uf knieboeken BT variatie in bindwijze / formaat ROLPRENTEN SN uitgaven waarbij de opeenvolgende afbeeldingen en/of tekstblokken niet op afzonderlijke pagina’s of op één prent zijn gedrukt, maar achter elkaar op een lange strook papier die kan worden opgerold BT variatie in bindwijze / formaat
VARIATIE IN MATERIAAL BT bijzondere boekvormen NT aquariumboeken NT doorkijkprentboeken NT geurboeken NT oplichtende boeken NT stickerboeken NT stofboeken NT voelboeken AQUARIUMBOEKEN SN boeken waarin plastic bladen aaneengeplakt zijn met vocht en bijv. vissen ertussen BT variatie in materiaal DOORKIJKPRENTBOEKEN acetate books SN boeken met doorzichtige of half-doorzichtige pagina’s waarop afbeeldingen zijn opgenomen. De pagina’s ‘veranderen’ ook de onderliggende afbeelding BT variatie in materiaal GEURBOEKEN SN boeken, waar stukjes papier ingeplakt zijn, die bij wrijving gaan geuren BT variatie in materiaal linnen boeken USE stofboeken OPLICHTENDE BOEKEN glow in the dark books SN boeken met prenten die oplichten in het donker nadat ze onder de lamp zijn gehouden BT variatie in materiaal plastic boeken USE stofboeken STICKERBOEKEN SN boeken waarbij (los) meegeleverde stickers op aangegeven plaatsen tussen de tekst dienen te worden geplakt. Moderne versie van plaatjesboeken met soms een leerelement BT variatie in materiaal RT plaatjesalbums RT speelleermaterialen STOFBOEKEN books on linen – cloth-art books - ragbooks SN boeken waarin tekst en illustraties niet gedrukt zijn op papier, maar op katoen, linnen, plastic of iets dergelijks, of waarin textiel is geplakt op delen van de afbeeldingen UF linnen boeken UF plastic boeken BT variatie in materiaal VOELBOEKEN SN boeken met pagina’s die materialen bevatten die bevoeld kunnen worden zoals wol, bont, schuurpapier e.d. Hier ook boeken met reliëf in de platen BT variatie in materiaal RT brailleboeken RT reliëfboeken
BIJZONDERE BOEKVORMEN ALFABETISCHE LIJST AANKLEEDPOPPENBOEKEN paperdoll-books - puppet-books SN boeken met (uitknipbare) losse papieren kleertjes op losse papieren poppen of basisplaatjes BT activiteitboeken ACTIVITEITBOEKEN BT bijzondere boekvormen NT aankleedpoppenboeken NT bouwplatenboeken NT décalcomanieboeken NT geluidsboeken NT knipboeken NT legpuzzelboeken NT magneetboeken NT papieren speelgoed NT plakalbums NT schimmenspelboeken NT tribografieën NT waterverfboeken ANAGLYFEN SN de boeken bevatten een 3D-bril, met rood en groen (of blauw) glas, om kleurverschillen in de afbeeldingen te zien waardoor diepte wordt gesuggereerd UF brilkijkboeken BT optische illusieboeken ANAMORFOSEBOEKEN SN boeken met platen met daarop vertekende figuren die in een gebogen spiegel bezien een goed beeld opleveren BT optische illusieboeken AQUARIUMBOEKEN SN boeken waarin plastic bladen aaneengeplakt zijn met vocht en bijv. vissen ertussen BT variatie in materiaal BEWEEGBARE BOEKEN moveable books SN boeken met afbeeldingen die kunnen veranderen of bewegen BT bijzondere boekvormen NT draaischijfboeken NT flapprentboeken NT jaloezieboeken NT schuifprentboeken NT tralieprentboeken NT trekprentboeken NT wisseldraaiprentboeken BEWEEGPLATENBOEKEN SN informatieve boeken waarbij delen van de afbeelding kunnen worden opgelicht waardoor je als het ware steeds verder in het menselijk lichaam, de machine, de duikboot, de telefoon, de auto …enz. kijkt. (De meeste boeken van dit type zijn niet bedoeld voor kinderen) BT uitvouwbare boeken RT flapprentboeken BIJZONDERE BOEKVORMEN SN boeken, die door vorm of formaat (opvallend) afwijken van de gebruikelijke boekvorm UF speelboeken NT beweegbare boeken > NT boeken met losse onderdelen > NT activiteitboeken > NT gatenboeken > NT optische illusieboeken > NT driedimensionale boeken > NT uitvouwbare boeken > NT variatie in bindwijze / formaat / paginagrootte > NT variatie in materiaal > BOEKEN MET LOSSE ONDERDELEN> BT bijzondere boekvormen NT briefjesboeken NT doosboeken NT insteekboeken NT legspellen NT parafernalia NT speelfigurenboeken BOEKPRODUCTIEMATERIAAL > BT variatie in bindwijze / formaat NT dummy’s NT plano-drukvellen BOUWPLATENBOEKEN SN in boekvorm uitgegeven bouwplaten, meestal met een inleiding met aanwijzingen en een isbn BT activiteitboeken BRIEFJESBOEKEN SN boeken die losse briefjes bevatten. Soms vormen de pagina’s zelf enveloppen, soms zitten envelopjes met brieven ingeplakt BT boeken met losse onderdelen RT brieven brilkijkboeken USE anaglyfen CARROUSELBOEKEN Stern-Bilderbuch SN pop-up-boeken die rondgezet kunnen worden. De voor- en achterkaft worden aan elkaar gekoppeld. Meestal met vier tot zes taferelen. UF rondzetboeken UF sterboeken BT driedimensionale boeken COMBINEERBOEKEN heads-bodies-legs SN een aantal prenten, in boekvorm gebundeld, die meestal haaks op de rug in twee of meer stroken zijn doorgesneden, zodat de bladen in gedeelten kunnen worden omgeslagen BT variatie in bindwijze / formaat
CONTOURBOEKEN shape-books - Formgestanzt SN boeken waarbij de uiterlijke vorm van het boek is aangepast aan het verhaal (koffers, konijnen, klokken e.d.) BT variatie in bindwijze / formaat COPTOGRAFISCHE PRENT(BOEK)EN SN Van Veen: the plates depict various groups or portraits to be cut out to form silhouettes or shadow pictures. Figuren moeten worden uitgeknipt. Op een zwart vlak stellen de witte delen de figuren voor. Het licht gaat door een gedeelte van de prent heen. Ze bestaan als prent en als boek BT optische illusieboeken RT schimmenspelboeken DÉCALCOMANIEBOEKEN SN boeken waarin je plaatjes kunt afwrijven BT activiteitboeken DOORKIJKPRENTBOEKEN acetate books SN boeken met doorzichtige of half-doorzichtige pagina’s waarop afbeeldingen zijn opgenomen. De pagina’s ‘veranderen’ ook de onderliggende afbeelding BT variatie in materiaal DOOSBOEKEN SN dozen met boek en voorwerpen, geluidsdragers e.d. BT boeken met losse onderdelen DRAAISCHIJFBOEKEN turning wheels SN boeken met prenten waarin onder een open gedeelte van een blad, door draaiing van een schijf, steeds een (gedeelte van een) afbeelding zichtbaar kan worden gemaakt. Tesamen vormen bovenblad en zichtbaar gedeelte draaischijf een (veranderbare) afbeelding BT beweegbare boeken DRIEDIMENSIONALE BOEKEN SN boeken waarin de afbeeldingen een ruimtelijke vorm kunnen aannemen BT bijzondere boekvormen NT carrouselboeken NT huisjesboeken NT kijkdoosboeken NT opzetboeken NT pop-up-boeken NT theaterboeken NT waggelkopboeken DRIETRAPSPRENTBOEKEN SN boeken waarin aan de rechterkant van het boek een kleinere pagina uitgetrokken kan worden, en dan weer een grotere. Een hondje wordt zo een teckel BT uitvouwbare boeken DUIMBOEKEN flickerbooks - flickbooks - Daumenkino SN boeken waarbij je met de duim de pagina’s, waarop een reeks opeenvolgende plaatjes staan, snel voorbij laat gaan, waardoor de illusie van bewegend beeld ontstaat BT optische illusieboeken DUMMY’S SN boeken met een deel van de tekst al gedrukt en de rest van de pagina’s blanco, bedoeld als voorbeeld van het boek dat nog niet klaar is BT boekproductiemateriaal FLAPPRENTBOEKEN lift the flap-books- moveable flap books – Faltbild - Klappbild SN boeken met prenten waarop een of meer delen van de afbeeldingen verborgen zijn onder een flap BT beweegbare boeken RT beweegplatenboeken flapuitboeken USE pop-up-boeken GATENBOEKEN SN boeken met een gat of gaten in de pagina’s en/of in voor- en achterplat, waarbij het papier helemaal weg is of weggeklapt kan worden UF kogelboeken BT bijzondere boekvormen NT vensterboeken > NT hoofdenboeken NT ogenboeken NT vingerspelboeken GELUIDSBOEKEN speaking books SN boeken waarbij door middel van een mechanisch onderdeel of een chip of op andere wijze geluid kan worden gemaakt BT activiteitboeken GEURBOEKEN SN boeken, waar stukjes papier ingeplakt zijn, die bij wrijving gaan geuren BT variatie in materiaal GOOCHELAARSBOEKEN SN boeken met inkepingen aan de bladranden. Door de duim van boven naar beneden te bewegen, verschijnt er steeds een andere serie voorstellingen. Soms ook van voor naar achteren of van achteren naar voren (Van Veen + King). Bedoeld voor goochelaars BT optische illusieboeken GROEIPAGINABOEKEN growing pages SN boeken waarin de pagina’s verschillen van breedte. Ook boeken met halve pagina’s tussen de hele BT variatie in bindwijze / formaat HARLEQUINADES SN harlequinades zijn boekjes uit de 18e en 19e eeuw met vier pagina’s, waarbij elke pagina twee kleppen heeft, een naar boven en een naar beneden. De afbeeldingen erop sluiten bij elkaar aan. De vier pagina’s kunnen naast elkaar gelegd worden. (The treasures of childhood /Iona and Robert Opie, p. 50) BT uitvouwbare boeken harmonicaboeken USE leporello’s HOLOGRAMMENBOEKEN SN boeken waarbij in de afbeeldingen hologrammen zijn opgenomen BT optische illusieboeken HOOFDENBOEKEN SN boeken waarbij op de binnenkant van het achterplat een afbeelding van een hoofd (in 2 of 3 dimensies) is aangebracht en in alle pagina’s (en op het voorplat) op die plek gaten zitten BT vensterboeken HUISJESBOEKEN SN het boek zelf is een huisje BT driedimensionale boeken INSTEEKBOEKEN Steck Bilderbuch ? SN boeken met illustraties waaraan losse elementen (insteekfiguren) kunnen worden toegevoegd door deze in gleufjes in de afbeelding te steken BT boeken met losse onderdelen JALOEZIEBOEKEN dissolving pictures - changing pictures - venetian-blind books - Jalousienbilder SN boeken met prenten waarin stroken van de ene afbeelding liggen over de stroken van een tweede afbeelding. Door deze stroken te verschuiven (m.b.v. strip of koordje), wordt een nieuwe afbeelding zichtbaar. Twee afbeeldingen schuiven dus over elkaar. Zie ook wisseldraaiprentboeken BT beweegbare boeken KIJKDOOSBOEKEN peep-shows - Guckkastenbilderbuch SN boeken die bestaan uit segmenten die onderling dmv papierstrips verbonden zijn, uittrekbaar tot 20 à 80 cm., en soms met voorin één of meerdere gaatjes waardoor je kunt kijken en een perspectivisch zicht krijgt. Kijkdoosprincipe. Ze zijn er ook in verkleinde vorm (2 of 3 segmenten dicht op de bladzijde) BT driedimensionale boeken klapuitboeken USE pop-up-boeken knieboeken USE reuzenboeken KNIPBOEKEN SN boeken waarin delen uitgeknipt (en soms gevouwen) kunnen worden BT activiteitboeken KNIPSELALBUMS SN albums, schriften e.d. met daarin door lezers uitgeknipte afleveringen van feuilletons, strips en dergelijke BT variatie in bindwijze / formaat kogelboeken SN boeken met een gat door het hele boek heen USE gatenboeken KUBUSBOEKEN SN prentenboeken van dik karton, die de vorm van een kubus hebben BT variatie in bindwijze / formaat LEGPUZZELBOEKEN jigsawbooks SN boeken met legpuzzels in de pagina’s verwerkt BT activiteitboeken RT puzzels
LEGSPELLEN SN uitgaven die bestaan uit een omslag / cassette / foudraal met losse platen die in een vastgestelde of willekeurige volgorde neergelegd kunnen worden BT boeken met losse onderdelen BT spellen LEPORELLO'S SN boeken, waarvan de bladen uit één lange, zigzag gevouwen strook bestaan UF harmonicaboeken UF panoramaboeken BT variatie in bindwijze / formaat linnen boeken USE stofboeken MAGIC-EYE BOEKEN SN boeken waarin zonder hulpmiddelen een 3e dimensie te zien isop de platte pagina (stereoscopie) BT optische illusieboeken MAGNEETBOEKEN SN boeken waar een magneet is ingebouwd waardoor wijzers verspringen, of een deel van de pagina of omslag is magnetisch waarop woordjes gelegd kunnen worden, of het is een carousselboek met voor en achter magneten zodat ze samenklikken. BT activiteitboeken MINIATUURBOEKEN miniatures SN boeken met een hoogte van maximaal 76 mm. (3 inch), maar van normale hoogte/breedte verhouding BT variatie in bindwijze / formaat RT minibiliotheken MINIBIBLIOTHEKEN SN verzameling min of meer kleine boekjes met bijbehorende band, cassette of een opbergobject in de vorm van een auto, een kast, een huis e.d. BT variatie in bindwijze / formaat RT miniatuurboeken RT objectbanden MOIRÉ-BOEKEN internationale term SN boeken met prenten die plastic met streepjes erop bevatten. Door een plaat er achter langs te halen, geeft het een suggestie van beweging. (jaren ’30 en ’40) BT optische illusieboeken OBJECTBANDEN > SN boeken waarvan de band lijkt op een voorwerp, bijvoorbeeld op een hamburger, een pizzadoos met daarin boeken in de vorm van pizzapunten, een stuk kaas BT variatie in bindwijze / formaat RT minibibliotheken OGENBOEKEN moveable eyes SN boeken waarbij op de binnenkant van het achterplat twee ‘ogen’ zijn bevestigd die door gaten in alle pagina’s (en het voorplat) zichtbaar zijn. De bolletjes in de ogen zijn (soms) beweegbaar BT vensterboeken
OPLICHTENDE BOEKEN glow in the dark books SN boeken met prenten die oplichten in het donker nadat zet onder de lamp zijn gehouden BT variatie in materiaal OPTISCHE ILLUSIEBOEKEN BT bijzondere boekvormen NT anaglyfen NT anamorfoseboeken NT coptografische prentboeken NT duimboeken NT goochelaarsboeken NT hologrammenboeken NT magic-eye-boeken NT moiré-boeken NT stereoscopische platenboeken NT topsy-turvy’s NT transparante prentboeken OPZETBOEKEN SN boeken waarin delen van de illustratie zijn uitgesneden en uitgeklapt kunnen worden, vaak met standaardjes erachter, of boeken met onderdelen die je moet uitdrukken en op moet stellen bij het boek, deze kunnen ook weer terug gedrukt worden. Geeft een tableau van rechtopstaande figuren BT driedimensionale boeken panoramaboeken SN term wordt soms gebruikt voor beweegbare boeken waarin door middel van uitspringende gedeelten van de voorstelling een landschap of iets dergelijks wordt getoond, voorzien van een voorgrond Wordt ook wel gebruikt voor leporello’s die een panorama van een stad e.d. laten zien USE pop-up-boeken en/of leporello’s PAPIEREN SPEELGOED SN hierbij materiaal dat een tussenvorm is tussen boek en speelgoed, zoals papieren poppenkasten, schimmenspeltheaters e.d. BT activiteitboeken PARAFERNALIA SN losse voorwerpen, speeltjes e.d. die bij boeken of andere media worden geleverd, geen essentieel onderdeel van het boek zijn, maar toegevoegd, zoals een balletschoentje. In annotatie omschrijven BT boeken met losse onderdelen plastic boeken USE stofboeken PLAKALBUMS SN boeken, bestaande uit een aantal (bijv. gelithografeerde) platen met voorgedrukte witte plekken erop, of een leeg landschap, waar uitgeknipte delen uit een andere plaat op logische plekken kunnen worden opgeplakt. Deze albums werden door uitgevers op de markt gebracht RT knipkunst-boeken plaatjesalbums BT activiteitboeken PLANO-DRUKVELLEN SN ongesneden bedrukte planovellen als proef van de drukker BT boekproductiemateriaal
POP-UP-BOEKEN pop-up books SN boeken met prenten die meestal door openvouwen van de bladen een ruimtelijke vorm aannemen. Drie-dimensionaal. Hierbij soms ook gebruik van lintjes of strips om tot een driedimensionale vorm te komen UF flapuitboeken UF klapuitboeken UF panoramaboeken BT driedimensionale boeken SN boeken waarbij links en rechts van het achterplat twee ruggen zijn gemaakt, en waarbij de bladzijden vanuit het midden openslaan BT variatie in bindwijze / formaat REGISTERBOEKEN die-cut heads SN boeken waarbij aan een der zijden trapsgewijs stukken uit de band en/of de pagina’s zijn gesneden BT variatie in bindwijze / formaat SN groter dan 40 cm. Ook voor boeken speciaal ontworpen voor gebruik in groepsverband met kleuters, met plaatjes voor kinderen, tekst voor de verteller UF knieboeken BT variatie in bindwijze / formaat SN uitgaven waarbij de opeenvolgende afbeeldingen en/of tekstblokken niet op afzonderlijke pagina’s of op één prent zijn gedrukt, maar achter elkaar op een lange strook papier die kan worden opgerold BT variatie in bindwijze / formaat rondzetboeken USE carrouselboeken SN boeken met daarin afbeeldingen ten behoeve van de vertoning van schaduwbeelden. Bij vertoning is een wit vlak met zwarte silhouetfiguren zichtbaar BT activiteitboeken RT knipkunst-boeken RT coptografische prentboeken SN boeken met prenten waarop onder een open gedeelte van een blad, door het schuiven van een strook steeds een andere afbeelding zichtbaar kan worden gemaakt BT beweegbare boeken speelboeken SN boeken die een tussenvorm zijn tussen speelgoed en boek USE bijzondere boekvormen SN boeken met speelfiguren die in de afbeeldingen gebruikt worden BT boeken met losse onderdelen RT vingerspelboeken
sterboeken USE carrouselboeken SN boeken waarin elke plaat uit 2 foto’s bestaat die met enkele centimeters verschil zijn opgenomen. Met een speciale bril of kijker is dan een afbeelding met diepte te zien. BT optische illusieboeken SN boeken waarbij (los) meegeleverde stickers op aangegeven plaatsen tussen de tekst dienen te worden geplakt. Moderne versie van plaatjesboeken met soms een leerelement BT variatie in materiaal RT plaatjesalbums RT speelleermaterialen STOFBOEKEN books on linen – cloth-art books - ragbooks SN boeken waarin tekst en illustraties zijn niet gedrukt op papier, maar op katoen, linnen, plastic of iets dergelijks, of boeken met prenten waarbij op delen van de afbeeldingen textiel is geplakt UF linnen boeken UF plastic boeken BT variatie in materiaal SN het boek zelf vormt een theater BT driedimensionale boeken TOPSY-TURVY’S upside down books? - Drehbild SN boeken met afbeeldingen die 180 graden gedraaid een andere afbeelding geven BT optische illusieboeken SN boeken met prenten waarop een deel van de afbeelding schuil gaat achter stroken (tralies). Dit deel kan tevoorschijn komen d.m.v. het horizontaal of verticaal bewegen van de afbeelding (waardoor het eerst getoonde achter de stroken verdwijnt) Er zijn twee afbeeldingen, in stroken afwisselend op één pagina gedrukt. Door afdekken van stroken van de ene afbeelding is de andere zichtbaar. Het tralievenster wordt verschoven, niet de afbeelding BT beweegbare boeken SN boeken met prenten waarbij naast de onmiddellijk zichtbare voorstelling nog een aanvullende voorstelling tevoorschijn komt zodra men de prent tegen het licht houdt (Lust & Leering p. 412) BT optische illusieboeken TREKPRENTBOEKEN pull-tabs - Streifenzug SN boeken met prenten waarop onderdelen d.m.v. trekstrips bewogen kunnen worden BT beweegbare boeken SN boeken met op de binnenkant van het achterplat een uitklapbaar hoofd (of meerdere hoofden) en benen BT uitvouwbare boeken TRIBOGRAFIEËN rubble books SN boeken waarbij tekst en/of illustraties verschijnen door potloodslijpsel of wrijven met of potlood BT activiteitboeken UITKLAPPRENTBOEKEN Doppelfaltung SN boeken met flappen aan de pagina’s rechts, links, onder en boven die buiten het boek uitgeklapt kunnen worden en opeenvolgende scènes van een verhaal tonen. (Lust & Leering, p. 403 en 406) BT uitvouwbare boeken UITSCHUIFPRENTBOEKEN sliding pages SN boeken met pagina’s van vrij dik karton. Na opzijschuiven van de dikke kartonnen pagina is een plaatje op een binnenstuk te zien BT uitvouwbare boeken UITVOUWBARE BOEKEN BT bijzondere boekvormen NT beweegplatenboeken NT drietrapsprentboeken NT harlequinades NT tribadeboeken NT uitklapprentboeken NT uitschuifprentboeken NT uitvouwprentboeken UITVOUWPRENTBOEKEN gatefold-books SN boeken waarbij de prent groter is dan de pagina van het boek en er opgevouwen in zit. Uit te vouwen tot A3 of afficheformaat of groter BT uitvouwbare boeken VARIATIE IN BINDWIJZE / FORMAAT / PAGINAGROOTTE BT bijzondere boekvormen NT boekproductiemateriaal > NT dummy’s NT plano-drukvellen NT combineerboeken NT contourboeken NT groeipaginaboeken NT knipselalbums NT kubusboeken NT leporello’s NT miniatuurboeken NT minibibliotheken NT objectbanden NT porte-brisé boeken NT registerboeken NT reuzenboeken NT rolprenten VARIATIE IN MATERIAAL BT bijzondere boekvormen NT aquariumboeken NT doorkijkprentboeken NT geurboeken NT oplichtende boeken NT stickerboeken NT stofboeken NT voelboeken VENSTERBOEKEN > die-cutbooks - Fensterbilderbuch SN boeken waarin een deel van een afbeelding op een volgend blad of op het achterplat zichtbaar is via een uitsnijding of omvouwbaar gedeelte BT gatenboeken VINGERSPELBOEKEN fingerplaybooks – fingerpuppetbooks SN boeken met gaten waar je je vingers of de hele hand door moet steken, of boeken met een stoffen vingerpoppetje en gaten in de bladzijden ingebouwd in de pagina’s, of boeken met losse vingerpoppetjes die essentieel zijn voor het verhaal BT gatenboeken RT speelfigurenboeken SN boeken met pagina’s die materialen bevatten die bevoeld kunnen worden zoals wol, bont, schuurpapier e.d. Hierbij ook boeken met reliëf in de platen BT variatie in materiaal RT brailleboeken SN boeken met beweegbare hoofden die op veren zijn geplakt BT driedimensionale boeken SN boeken waarbij tekst en/of illustratie verschijnen door natmaken met penseel BT activiteitboeken BT kleurboeken WISSELDRAAIPRENTBOEKEN circling pictures - revolving pictures – Drehscheibe – Sterndrehscheibe? SN boeken met prenten waarin het verwisselen van een afbeelding (zie jaloezieboeken) gebeurt door het over elkaar heen draaien van in taartpunten gesneden afbeeldingen, soms met één snede in het blad. BT beweegbare boeken |