Ratelband 32, ca. 1770

Als gy dees Nieuwe Wereld ziet - 't Is al verkeert en raakt tot niet.

Al in de zeventiende eeuw was een Johannes Ratelband als drukker werkzaam in Amsterdam, maar in de 18^e eeuw kwam de drukkerij pas goed op stoom. Tientallen uitgaven rolden in die eeuw van hun persen. Het grote succes van deze drukkersdynastie is deste opmerkelijker omdat het management in die 100 jaar 11 maal in andere handen overging. De drukkers Ratelband, die zich later associeerden met Joannes Bouwer, beschikten over een goede neus wat hun uitgaven betreft. Deze uitgaven bestreken vrijwel alle terreinen van de toenmalige boekenwereld. Religieuze werken als bijbels, bijbelse geschiedenissen, psalmbundels en godsdienstige verhandelingen, maar ook de populaire werken van Jacob Cats en andere embleembundels. Technische verhandelingen, o.a. over de bescherming van zeedijken; reisverhalen en romans, waaronder Don Quichot. Schoolboeken waren ook goed vertegenwoordigd, zoals haneboeken, de Fransche tyrannie, de Cijfferinge van Bartjens, Hakvoorts Gemene zendbrieven en talloze andere.  Naast talloze populaire volksboeken zoals de Historie van David, ook gelegenheidsdrukwerk zoals het vonnis van Jacob Gerritsz. die in 1728 te Diemen werd geëxecuteerd. Het uitstekende commerciële instinct van de Ratelbands wordt weerspiegeld in de vele herdrukken die hun uitgaven beleefden; tot meer dan tien drukken voor meester Bartjens. Voor  sommige uitgaven werkten zij samen met andere drukkers zoals Andries van Damme.

Prenten waren bij de Ratelbands ook goed vertegenwoordigd; niet alleen hun goed verkopende fonds van centsprenten, maar ook landkaarten die ze in enkele atlassen hebben uitgegeven.  Bij de volks- en kinderprenten van de Ratelbands zijn veel gecopieerde prenten en afdrukken van oude 16^e en 17^e eeuwse houtblokken. Eind 18^e eeuw gaven zij de eerste prenten onder auspiciën van de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen uit. [1] De populariteit van het tamelijk omvangrijke fonds is af te meten aan het grote aantal prenten dat bewaard is gebleven. Omstreeks 1820 werd het bedrijf,  inmiddels in handen van David le Jolle geliquideerd; een deel van de blokken kwam in handen van de Amsterdamse drukker Van Munster en een ander deel bij J. de Vos te Dordrecht.

Ratelbands omgekeerde wereldprent met nummer 32 heeft 36 houtsneden op zes rijen met onderschriften en heeft als adres t’Amsterdam, by de Wed. J. Ratelband, en J. Bouwer, op de Rooze Gragt, Zuyd-Zyde in de Bybel-Drukkerye. De prent is een tamelijk slordige copie van Kannewet 62 en heeft dus niet bijgedragen aan de ontwikkeling van de omgekeerde wereldiconologie.

1. Schoolprenten tot Nut van 't Algemeen (isbn 908959111) bevat alle prenten die namens het Nut zijn uitgegeven op CD-rom, alsmede uitvoerige toelichting op het doel en de aard van deze prenten. Info: bkproducties@xs4all.nl.

Vindplaats: RPK, Amsterdam (Waller-S); verzameling Borms-Koop; verzameling Ottema, Leeuwarden .

Literatuur: De Meyer (1962) p. 265.

teksten en taferelen

© 2001-2010 A.G.J.M. Borms. Bijgewerkt op 11 December 2009.

Overname, copiëren en downloaden voor niet-commercieel gebruik van teksten en afbeeldingen is toegestaan onder vermelding van bron SGKJ/AGJMBorms. Contact centsprenten@xs4all.nl.