Gangel, nr. 62, Metz ca. 1855

           

LE MONDE RENVERSÉ.  Die umgekehrte Welt.

 

 

In 1821 stichtte Robert Tavernier samen met de tekenleraar Robert Dupuy een lithografisch atelier te Metz. Hun  kunstprenten hadden veel succes, maar na zeven jaar ontbinden zij hun maatschap, waarna Tavernier tot aan zijn dood de zaak voortzet. Zijn weduwe deed de zaak in 1833 over aan Hanké en Rosch die deze na twee jaar aan Adrien Dembour verkochten. Dembour begon met het uitgeven van litho’s, maar kocht een jaar later een partij houtblokken van Pierre Lacour uit Nancy. Hiermee drukte hij onder meer fraaie heiligenprenten op groot formaat. Daarnaast laat hij ook nieuwe blokken snijden. Al vanaf het begin heeft hij veel succes.

In 1840 begon de samenwerking met Charles-Nicolas Gangel. Na vier jaar had de prentenfabriek al 200 werknemers en beschikte over 22 persen: 14 voor litho’s, 5 voor boekdruk en 3 voor diepruk. De drukkerij experimenteerde met exclusieve gekleurde houtgravures die met goud worden gehoogd en begon met het uitgeven van constructieplaten en prenten voor papiertheaters; vooral voor het schimmelspel. De uitgave van tweetalige prenten voor de Engelstalige markt flopte, maar prenten met uitsluitend Nederlandse tekst werden met succes in België en Nederland op de markt gebracht, onder andere door de firma’s A. Jacobs en de Erve Wijsmuller te Amsterdam.

Dembour liet zich in 1851 uitkopen en vertrok naar Parijs om bij de firma Hachette te werken. Gangel nam zijn zoons Auguste en Charles op in het bedrijf en trok zich daarna terug. De broers associeerden zich met Paulin Didion en gedurende drie jaar werden prenten uitgegeven met als adres Gangel frères et P. Didion, na het overlijden van August in 1860 met het adres Gangel et Didion. Na de dood van Charles in 1868 zette Didion het bedrijf alleen voort. Hij drukte nog vrijwel alleen de oude platen, op een kleine serie over de oorlog van 1870/71 na. De weduwe Didion verkocht de prentenfabriek in 1879 aan Jean-Jules Delhalt. De drukkerij werd in 1892 verplaatst naar Nancy en in 1919 samengevoegd met de uitgevers  ‘Art graphique de Nancy-Jarville’.

In totaal werden ca. 3000 verschillende prenten uitgegeven in oplagen die varieerden van 100-300.000 exemplaren.        

De omgekeerde wereldprent met nr. 62 is een litho met 4x3 afbeeldingen met Franse en Duitse onderschriften. Een aantal omgekeerde wereldtaferelen zijn op Nederlandse centsprenten nooit weergegeven, zoals Zon en maan op aarde, steden in de lucht en Dieren bekijken mensen in een kooi. Op het vijftiende plaatje worden Robert Macaire en Bertrand opgevoerd; zij brengen de gendarmes naar de gevangenis. Deze boeven figureerden sinds 1823 in talloze toneelstukken en verhalen en later ook in films. Honoré Daumier vereeuwigde het duo in een serie satirische prenten en Willy Vandersteen gebruikte ze in een stripverhaal. Van deze prent is ook een nederlandstalige uitgave bekend

Adres: Fabrique d’Images de GANGEL, à Metz.        

 

Vindplaats: verz. Borms-Koop. afbeelding: Tristan (1980), afb. 161.

Literatuur: Ryan (1995), Duchartre (1925)

taferelen 1. de stad is in de lucht; zon, maan en sterren zijn op aarde 2. het kind voert de moeder soep 3. de maagd is vrouw des huizes 4. het schaap hoedt de herders 5. de kalkoen drijft de kinderen naar het veld 6. de vist hengelt een man 7. de hond eet aan tafel; zijn baas kluift de botten af 8. de ezel drijft de beladen molenaar naar de molen

9. het paard berijdt de ruiter 10. de beer laat zijn baas dansen 11. de dieren bekijken de mensen in kooien 12. de vrouwen gaan (als militairen) op patrouille 13a de os drijft de mannen voor de ploeg 13b. de kerk staat omgekeerd op de torenspits 14. de soldaat beveelt de officieren 15 de boeven (Robert Macaire en Bertrand) arresteren de gendarmes 16. de hond jaagt zijn baas hok

 

Le Ciel est placé de la terre. Der Himmel ist an der Stelle der Erde.   L’enfant donne la bouille à la maman. Das Kind gibt der Mutter den Brei.   La bonne est maitresse De Magd ist Hausfrau.   Le Mouton est berger et les hommes moutons. Das Schaf ist Hirde und der Mensch Schaaf.   Le Dindon conduit les enfants au champ. Der Welschhahn führt die Kinder auf’s Feld.   La Poisson pêche l’homme. Der Fisch fängt den Menschen.   Le Chien est à table , le maître mange les os. Der Hund sitzt am Tische , sein Herr nagt d. Knochen.   L’âne conduit le Meunier au moulin. Der Esel führt den Müller zur Mühle. Le Cheval monte l’homme Das Pferd sitzt auf den Menschen.   L’Ours fait danser son maître. Der Bäre läßt seinen Herren tanzen.   Les Hommes sont en cage , les animaux regardent. Die Menschen sind im Käfig die Thiere Zuschauer.   Les Femmes font la patrouille. Die Frauen machen die Patrouille.   Le Boeuf tient le soc de la charrue. Der Ochse führt den Pflug.   Le Conscrit enseigne les Généraux. Der Rekrute unterricht die Generäle.   Robert Macaire et Bertrand conduisent les Gendarmes Robert Macaire und Bertrand führen die Gendarmen.   Le Chien chasse son maître dans la baraque. Der Hund jagt seinen Herren in der Stall

© 2001-2010 A.G.J.M. Borms. Bijgewerkt op 06 April 2011.

Overname, copiëren en downloaden voor niet-commercieel gebruik van teksten en afbeeldingen is toegestaan onder vermelding van bron SGKJ/AGJMBorms. Contact centsprenten@xs4all.nl.