De Lange 34, ca. 1795

Als gy dees Nieuwe Wereld ziet - 't Is al verkeerd en raakt tot niet.

Jan de Lange vestigde zich na zijn leertijd bij de weduwe De Vries in 1751 als drukker in Deventer. Jan drukte voor de Gedeputeerde Staten van Overijssel en voor de stad Deventer, maar over deze drukrechten zijn een paar keer problemen gerezen.* Volks- en kinderprenten drukte hij ook, vermoedelijk ruim 50, waarvan er maar enkele bewaard zijn gebleven. Deze prenten drukte hij met oude, zelfs 16^e eeuwse gravures. Bekend is zijn driekoningenprent waar hij de oorspronkelijke tekst had uitgehakt. In 1787 nam zijn zoon Jan Hendrik het bedrijf over. Behalve overheidsdrukwerk kwam er ook populair drukwerk van de persen: almanakken en schoolboekjes zoals de Franse Tiranny, deTrap der jeugd, het Leven van Jezus en de Geschiedenis van Jozef, maar ook verhandelingen van de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen. Ook Jan Hendrik gaf centsprenten uit en breidde het fonds uit tot ca. 100 prenten. Hij liet door A. Cranendonq en I.I. de Lanier nieuwe blokken graveren, waarbij succesvolle prenten van andere uitgevers nogal eens als voorbeeld werden genomen. Zijn zoon Jan nam in 1822 de drukkerij over en bleef volks- en kinderprenten drukken. Hij heeft het prentfonds bijna volledig vernieuwd en uitgebreid. Vooral ambachten en bedrijven, militaire taferelen en het kinderleven werden hierop verbeeld. Bijzonder is de uitgave van ca. 20 prenten met onderschriften in de Friese taal, waaronder een ouderdomstrap; overigens gecopieerd van Friedrich Campes Stuffenjahre. De drukkerij (Salland) De Lange bestaat nog steeds; centsprenten worden er niet meer uitgegeven.

Het fonds De Lange telt twee omgekeerde wereldprenten met de nummers 34 en 62. De prent Als gy dees nieuwe wereld ziet… is een uitgave van J. H. de Lange, boekdrukker en verkooper aan den Brink, nummer 34 met 6x6 houtsneden met onderschriften in gotische letter. De prent, gedrukt tussen 1787-1822 is een copie van Kannewet 62 en is vrijwel gelijk aan Ratelband 34 uit dezelfde periode.

Vindplaats: Stads- en Atheneumbibliotheek en Gemeente Musea (2exx.), Deventer. Afb. Deventer, p. 14.

Literatuur: De Meyer 1962, p. 200; Boerma 2007

Teksten en taferelen

1. De Uyl zit op het Schaap.
2. De Zot zit op de Gans.
3. De Rot zit op de wereld.
4. ’t Kind Wiegt de Vader.
5. De Aap speeld op de schalmey.
6. De Papegay leerd de man klappen.
7. De Bontekray ryd op de Bok.
8. Den Ezel zingt Muziek.
9. De Oliphant danst op de Koord.
10. De Ezel dryft de Juffers voort.
11. ’t Wyf trekt na de Kryg.
12. De blinde leid de ziende.
13. De Kievit leid de Leeuw.
14. De Uyl zit op de Beer
15. ’t Varken schrobt de Slager.
16. ’t Schaap scheerd de Herder.
17. De Bok scheerd de Barrebier
18. De Boer zit op de Haan.

19. De Ezel dryft de Boer voor de Ploeg
20. De Kruyer op ‘t Varken.
21. De Os Maayd Gras.
22. ’t Kind kastyd zyn Vader.
23. ’t Kind geeft zyn Vader een Plak.
24. De Boer Rijd op de Bul.
25. De Molensteen dryft en ’t Schip zinkt.
26. De Kerk op den Toren.
27. De Bruinvis vangt de Hengelaar.
28. De Ezel mend zyn Meester.
29. De Jager Rijd op de Haas.
30. De Kreupele draagt de Gezonde.
31. Den Ezel dryft de Boer.
32. De Ezel schept Water.
33. ’t Varken steekt de Bakker in de Oven.
34. Van de Os op den Ezel.
35. de Doden dragende Levende.
36. de Doden begraven de Levende

Overname, copiëren en downloaden voor niet-commercieel gebruik van teksten en afbeeldingen is toegestaan onder vermelding van bron SGKJ/AGJMBorms. Contact centsprenten@xs4all.nl.