De firma Brepols te Turnhout
DE VERKEERDE WERELD. - LE MONDE RENVERSÉ.
De firma Brepols was zonder twijfel de belangrijkste drukker van centsprenten in België en heeft de markt voor deze prenten meer dan honderd jaar bediend. In 1800 nam P.J. Brepols het drukkersbedrijf van Pieter Corbeels te Leuven over. Al vrij snel handelde Brepols in kinderprenten die hij betrok van Vinck en Parijs uit Antwerpen. In 1817 nam hij 60 houtblokken van het fonds Tellier over en startte zo een eigen prentfonds, waarvoor hij ook nieuwe blokken liet snijden onder andere door Moermans uit Lier en Cranendoncq uit Gorkum. Omstreeks 1837 was het fonds al uitgebreid tot ca. 130 verschillende prenten. Ze bleken een succes, vooral in de Noordelijke Nederlanden, waar Brepols een netwerk van wederverkopers opbouwde die grote aantallen prenten afnamen; zo verkocht Brepols in 1829 meer dan 250.000 prenten naar Noord-Nederland. Na de afscheiding van België volgde een moeilijke periode voor de export; de verkoop stagneert tot zo’n 500 prenten in de eerste drie maanden van 1832.
In het midden van de jaren 1850 ligt de verkoop naar Nederland op circa 500.000 prenten. Vansummeren schat dat in de periode van 1817 tot 1893 Brepols meer dan 30 miljoen prenten heeft verkocht; slechts een heel klein deel daarvan is bewaard gebleven.
Brepols gaf tot 1845 drie series prenten uit: een religieuze reeks van bijna 100 prenten, een profane reeks van 131 prenten in houtsnede en een kleine serie van 14 prenten in lithografie.
De prenten werden in deze periode gedrukt op handgeschept papier dat de tand des tijds prima heeft doorstaan. Na 1840 werd dit papier verdrongen door machinaal gefabriceerd papier van houtpulp. Dit papier is gevoelig voor verzuring waardoor het snel vergeelt en verbrokkelt. Deze uitgaven worden gerekend tot de zg. tweede periode, die ruwweg liep van 1840 tot ongeveer 1885. Vanaf ca. 1900 tot na de tweede wereldoorlog gaf Brepols zijn prenten uit in (kleuren)lithografie. Meer informatie over Brepols hier.
De omgekeerde wereldprent uit het fonds van Brepols draagt nummer 4 en geeft 6x4 houtsneden met tweeregelige verzen, gedrukt op handgeschept papier uit de periode van 1813 tot 1845. Ondanks de tweetalige titel zijn de verzen alleen in het Nederlands. Nieuw als zinnebeelden van de omgekeerde wereld zijn de vierkante wereld’bol’ en de dwaze handelwijzen zoals de kaars uitblazen om beter te schrijven, hout in het water gooien om het beter te laten branden en het varken scheren voor de wol. De duivel die in een processie loopt en de duivel die de rechtsgeleerde verkeerde inblazingen geeft zijn originele vondsten, zonder omkerings karakter.
Vindplaats: KBH in verz. Borms-Koop, Waller C1. Afgebeeld bij Van Heurck(1910) p.115.
|
Taferelen 1. omgekeerde vierkante wereld'bol' 2. kind leert moeder 3. zoon kastijdt vader 4. hond vrij en baas in het hok 5. hond jaagt (met geweer) jager apporteert 6. hen zit op de haan 7. blinde leidt ziende 8. knecht rijdt; koning gaat te voet 9. man spint het garen 10. de vrouw staat op wacht 11. vrouw rookt en draagt de broek 12. papegaai leert man in kooi praten
Titelvers Die de verdraaitheid van de Wereld nog niet kend
Teksten en verzen Gansch de wereld is verkeerd , Zoo dees Zinnebeeld u leerd
Hoe kan alles zoo verkeeren ’T kind moet nu de Moeder leeren!
Ja vriend het is hoe langs hoe kwader! De Zoon kastyd Morbleu de Vader !
Wat tyd bragt oit het voor beeld by De Man in ’t Kot! De Hond is vry !
De hond die jaagt, wat schoonen vond , En onzen Jager speeld den hond !
Moet men niet verwonderd staan D’Hin loopt heden naar de Haan!
Wat een verandering van tyd ! De blinde nu de ziende leid !
’T Knegtjen ryd , dit is voórgoed ! En den koning gaat te voet !
Waar Lemmen Goethals zit en spint Daar vliegt het kooren in de wind!
’T Is ’t rechtdat ’t Wyf op ’t schildwagt staat. Terwijl den man uit slempen gaat.
Het Wyf rookt en draagt de Broek ! Ey, schaam u, Man ! kruipt in den hoek!
De Papegay probeert de Man Of dat hy reeds wel klappen kan.
|
13. de os wordt gemolken 14. haan legt eieren 15. ezel berijdt man 16. duivel loopt in processie 17. edelman gaat bedelen 18. man dooft kaars om beter te zien 19.man gooit hout in 't water om beter te branden 20. rat jaagt op kat 21. man scheert varken om de wol 22. dief loopt vrij; eerlijk mens wordt gehangen 23. schulden betaalt men niet 24. duivel blaast advokaat in
Hy leerd, met aandacht die , uit deze nieuwe Prent.
Het is verkeert , en zeker mis , Dat men de Os aan ’t melken is.
Kan men nog iets verbaasder zeggen , Als dat de Haan gaat Ei’ren leggen !
‘K heb het over lang beklaagt Dat de Man den Ezel draagt !
Het is te veel het kan niet wezen , Dat men thans ziet zulks misdreven.
Zoo is de wereld omgevroed , Dat de Edelman bedelen moet !
Hy dooft zyn kaars, wat dwas bedryven ! Om beter met den nagt te schryven.
Dezen werpt met beid’ zyn handen ’t Hout in ‘t water om te branden
Wat donder Reinaart, onze Kat , Moet nu gaan loopen voor de Rat !
Hoe is men hedendags dan dol ? Men scheert het Verken om de wol
Een eerlyk Man die ziet men knopen ! De Schelm en Diefdie laat men loopen !
Hoe is den tyd heden verdwaalt Dat men met niet zyn schuld betaalt!
Ik ben eenen rechts verkeerde , Slinks geboren , slinks geleerde. |
© 2001-2010 A.G.J.M. Borms. Bijgewerkt op 10 December 2009.
Overname, copiëren en downloaden voor niet-commercieel gebruik van teksten en afbeeldingen is toegestaan onder vermelding
van bron SGKJ/AGJMBorms. Contact centsprenten@xs4all.nl.