Àkhmetieff

Ilia Yakovlevich Akhmetieff (Akhmet'ev) te Moskou, ca. 1780

The bull that did not want to be a bull and became a butcher

De volksprent in kopergravure, in het Russisch lubok, komt in Rusland pas na 1750 tot ontwikkeling en eindigt rond 1860 toen alle uitgevers op lithografie waren overgeschakeld. Ilia Yakovlevich Akhmetieff was de grootste Russische uitgever van volksprenten in de tweede helft van de 18^e eeuw. Volgens Alexander Boguslawski begon Akhmetieff in 1744 thuis met het drukken van heiligenprentjes op een simpele handpers. Hij was de eerste die een echte prentindustrie opzette in Moskou. De drukkerij was gevestigd in Moskou in de wijk Spassky en van de persen kwamen bijna uitsluitend kopergravures. De platen kwamen maar voor een deel uit de eigen werkplaats waar hij de beste graveurs aan het werk zette; veel platen liet Akhmetieff graveren door 'zilverbewerkers' in Moskou en omgeving. Meester-graveur van Akhmetieff was Nicolas Tsjoevajev, leerling van de Nederlander Adriaan Schoonebeeck, die een groot aantal leerling-graveurs opleidde. Tegen het eind van de 18^e eeuw had Akhmetieffs opvolger Jean Louinoff, die naast prenten ook boeken drukte, de beschikking over 20 persen. De platen van Akhmetieff werden tot ver in de 19^e eeuw herdrukt, maar van de prent zijn ook kopieën bekend. De productie van Russische (volks)prenten had zwaar te lijden van de censuur. Tot het derde kwart van de 17e eeuw was de productie en omvangrijke import van prenten betrekkelijk vrij en censuur werd niet erg strikt toegepast. De orthodox kerkelijke overheid stoorde zich echter aan de vrijzinnige weergave van heiligen en bijbelse taferelen. Patriarch Joachim verbood deze prenten en liet op ze grote schaal vernietigen. In een aantal decreten werd precies voorgeschreven hoe de religieuze afbeeldingen er uit moesten zien. Ook de burgerlijke overheid scherpte de censuur aan, met name voor portretten van de tsaar en de tsarina werden gedetailleerde voorschriften gegeven. Prenten die daaraan niet voldeden werden geconfisceerd en vernietigd. Dramatisch was een actie van de gouverneur-generaal van Moskou rond 1850, waarbij alle koperplaten van afbeeldingen die de censors niet aanstonden door de politie uit de drukkerijen werden gehaald en naar klokkengieterijen afgevoerd. Met de invoering van de lithografie herstelde de productie van de goedkope volksprenten zich weer.

De handgekleurde kopergravure De os die geen os wilde zijn en slager werd van Akhmetieff dateert uit omstreeks 1770. De gravure bestaat uit één grote centrale afbeelding met de os, waaraan de prent zijn naam ontleend, omlijst door dertien kleinere taferelen, waarschijnlijk gekopieerd naar de prent Jedermann. De prent was populair en werd door een andere Russische uitgever gekopieerd. (zie: Akhmetieff copie) Dimitri Rovinski nam een kopie van de prent op in zijn standaardwerk over de Russische volksprenten. De prent werd in 1842 door de censuur verboden vanwege het satirische karakter, waarbij de os symbool zou staan voor de onderdrukte boeren die wraak nemen op hun landheer, misschien ook wel op de tsaar.
Een fraai overzicht van verschillende lubok met beschrijvingen is te vinden op de hieronder vermelde website van Alexander Buguslawsky.

Afbeeldingen met beschrijving in Lubok 1984, p. 48.

Lit.: Duchartre 1961.

Zie voor A. Buguslawsky: http://www.rollins.edu/Foreign_Lang/Russian/Lubok/lubok.html

Taferelen
1. de os slacht de slager
2. het schaap scheert de herder
3. de beklaagde verdedigt de advokaten
4. de ezel drijft de beladen man voort
5. de leerling slaat zijn leermeester
6. lopen met de voeten in een hoed en de laars op het hoofd
7. de papegaai leert de man (in een kooi) praten
8. de ezel wast en scheert zijn baas
9. de vrouw is bewapend; de man spint het garen
10. de arme geeft de rijke
11. de ezel ment de vrouwen voor de wagen
12. het hert vlucht voor het zwijn; de haas verjaagt de jager
13. de blinde leidt de ziende
14. het kind wiegt de volwassene

Teksten en verzen (via het Frans uit het Russisch vertaald)
1. Een os die geen os meer wil zijn wordt slager. Toen de slager de os met een klap op zijn kop wilde doodslaan en de os dit niet wilde, dwong de os met zijn horens de slager op de grond. Hij pakte de bijl en hakte zijn handen af, hing hem aan zijn voeten op en trok hem zijn darmen en ingewanden uit.
2. Het schaap, een bekwame meester, beveelt alle herders zich te laten scheren.
3. Een verklede boer velt een oordeel over advokaten en ambtenaren.
4. De ezel berispt de boer omdat deze niet snel genoeg loopt.
5. De leerling slaat zijn leermeester op zijn billen omdat hij zijn les niet heeft geleerd.
6. “Ik loop met mijn voeten in mijn hoed en ik draag mijn laars op het hoofd”.
7. De papegaai zet de boer in een kooi en leert hem praten.
8. De ezel was bezig de boer te scheren, maar slaat –per vergissing- zijn hoofd kapot met zijn klomp.
9. De heer spint het garen en zijn vrouw bewapent zich met een lans
10. De bedelaar geeft een aalmoes aan de rijke, en deze aanvaardt het.
11. De vrouwen amuseren de ezel door hem per koets door de stad te rijden.
12. Het hert vreest de tanden van het zwijn en de jager vlucht voor de haas.
13. De blinde leidt de ziende en weet niet waar hij heen gaat.
14. De kleine kinderen hebben de grijaard ingestopt en opdat hij niet gaat huilen spelen ze met hem.

Overname, copiëren en downloaden voor niet-commercieel gebruik van teksten en afbeeldingen is toegestaan onder vermelding van bron SGKJ/AGJMBorms. Contact centsprenten@xs4all.nl.