DE VOLKS- EN KINDERPRENT IN DE NEDERLANDEN VAN DE 15e TOT DE 20e EEUW
DOOR MAURITS DE MEYER

 

DEEL 2 - CATALOGUS VAN DE DRUKKERS EN UITGEVERS MET HUN PRENTLIJSTEN

 

De namen van de uitgevers zijn hyperlinks die u naar het gewenst tekstdeel brengen. Vanuit het document komt u met ctrl-home weer terug bij de onderstaande lijst.

Elke prent is aangeduid met de naam van de uitgever en het volgnummer of de letter waarmede de prent gemerkt is. Voor nadere identificatie verwijzen we naar de catalogus van de prenten op naam van de uitgevers. Is de prent niet gemerkt met volgnummer of letter dan wordt, in cursief, de titel medegedeeld. Van de prenten zonder volgnummer en zonder titel wordt het incipit of de voorstelling van het eerste plaatje medegedeeld. 

 

Lijst van ambachtelijke drukkers

 

Bancken       

Beersmans

Bergen

Bontamps

Bouman

Bouwer

Brandt

Brepols

Broedelet

Broersz

Bronstring

Brouwer

Callenbach

Clement

Cool

Cornel

Delhuvenne

Egmont

Enschede

Ewoutsz

Ferwerda

Glenisson

Greve

Groenebergh

Groot & opv

Haeghen

Hand

Hegerman

Hemeleers

Hendriksen

HendriksenUlr

Hoffers

Hollingerus

Hurez

Irhoven

Jolle, le

Kanjewiele

Kannewet

Kemink

Kessel

Koene

Koster

KosterGebr

Koumans

Lange

Lecuyer

Lier

Lootsman

Lutkie

MartinDela

Masier

Mathysz

Mensing

Moolenyzer

Mortier

Muller &comp

Muller, Ewout

Munster

Muys 

Nieuwenhuyzen

Noman

Noorduyn

Numan

Oomkes

Peduzzi

Preys

Putte

Ratelband

Ratinckx

Roode

Roosing

Rijke

Rynders

Ryschooten

Schaaf

Schaffrath

Schierbeek

Seydel

Smallenburg 

Spierincx

Staden

Stichter

Tellier

Termeulen

Thompson

Ulrich

Verbeeck

Vinck

Vos comp

Wal

Walpot

Wansleven

Weege

WellensDel

Wellens

Wendel

Wigeri

Wit

Wijnhoven

 ________________________________________________________________________________________

p. 73

 

Margareta  van  Bancken,  stadsdrukster  te  Haarlem

Margareta van Bancken, „Stads-Druckster" te Haarlem, uit wier fonds twee kinderprenten bewaard gebleven zijn, is niet veel bekend. Wij weten dat zij werd geboren te Amsterdam en gehuwd was geweest met Abraham Casteleyn, stadsdrukker „tot Haarlem op de Marckt, op de hoek van de groot Hout-straet, in de Blije Druck". Abraham Casteleyn, de vierde van zijn geslacht, inge­schreven in het Gildcboek (1653), was de oprichter van de Haarlemsche Courant, een der vroegste couranten uit Nederland en ook uitgever van de Hollandsche Mercurius1.

Margareta van Bancken, weduwe Casteleyn, is in 1682 hertrouwd met Frcderik van Vliet, maar zette het drukkersbedrijf van de Casteleyns voort op haar naam. Zij is als stadsdrukster werkzaam ge­bleven tot 1694 2.

Van de twee bewaarde kinderprenten uit dit fonds geeft de eerste vierentwintig afbeeldingen van dieren en is gedateerd 1690. De tweede prent Speelen van Cupido is gewijd aan het kinderspel. Van deze prent, later herhaaldelijk gekopieerd door verschillende uitgevers, zijn vier exemplaren bewaard, waarvan twee gedateerd 1690 en twee 1694. Margereta van Bancken heeft dus minstens gedurende een viertal jaren prenten gedrukt en uitgegeven. De twee bewaarde prenten vertegenwoordigen hoogstwaarschijnlijk slechts een miniem gedeelte van dit fonds.

De „Speelen van Cupido" zijn overgegaan naar het fonds Van Nieuwenhuyzen, eveneens te Haarlem. Het is niet uitgesloten dat ook andere prenten uit het fonds van Van Nieuwenhuyzen (later Van Lee) oorspronkelijk deel uitgemaakt hebben van het fonds van Margareta van Bancken.

 

Prentlijst

-. Verscheyde soorten van Gedierten. 24 hsnn. gedat. 1690 : „Leeuw. Oliphant. Koe. Paert. Pacuw. Haen. Uyl. Swaen. Cameecl. Hart. Vercken. Bock. Papegay. Ent. Oyevaar. Slangh. Wint-hont. Haes. Kat. Hont. Schiltpadt. Puystebyter. Kickvorsch. Vliegen en Zy-worm", coll. Enschedé.

-. Speelen van Cupido. 23 hsnn. : kinderspelen voorgesteld met cupido's, gedat. 1690, coll. Waller 1, Atlas v. Stolk 2113; gedat. 1694 met vermelding ,,in de Blyc Bruck", coll. Enschedé, herdrukt door Enschede, 1895, coll. BK.

 

_______________________________________-

1 De Haarlemse boekdrukkers en boekverkoopers in de i$e-18e eeuw, blz. 96. — Nieuwsblad voor de Boekhandel, jg. 32 (1865), nr. 20. — a In de stadsbibliotheek Haarlem zijn bewaard : Ordonnantie van de Bank van Leeninge, Binnen de Stadt Haerlem, gedruckt by Margareta van Bancken, Stadsdruckster, op de Markt, Anno 1682. — Renovatie en AmpÜcatie op de Keure ende Ordonnantie van de Zijde-Floers. Gedruckt tot Haerlem, by Margareta van Bancken, Stads-Druckstcr, 1684. — 3 Boek- en prentenknnst binnen Haarlem in vroeger eeuwen, Haarlem 1913, blz. 15.

 

p. 74

Fr. A.  Beersmans  te  Turnhout

Francïscus antonïus beersmans, geboren te Turnhout op 14 juni 1840, is werkzaam geweest als boekbinder bij de firma Brepols. In 1866 huwde hij Virginia Pleek en vestigde zich als zelfstandig boekbinder en papierhandelaar1. Vermoedelijk is hij reeds kort daarna begonnen met het drukken en uitgeven van kinderprenten. De eerste 31 nummers van zijn fonds heeft hij nieuw laten graveren. Eén van deze prenten is gesigneerd : H. Bodart. De onderwerpen sluiten aan bij de heersende traditie : kindervermaak, dieren, Jan de Wasser, Luilekkerland, Verkeerde Wereld, Uilenspiegel, Klein Duimpje, Roodkapje, Blauwbaard enz.

Van nr. 32 af heeft hij zijn fonds aangevuld met afdrukken van houtblokken welke hij had over­genomen van A. Van Genechten. Deze blokken waren voorheen eigendom geweest van de firma Glenisson en Van Genechten, welke ook in het bezit was van de blokken van Delhuvenne te Turn­hout en van vele blokken uit de fondsen Noman te Zaltbommel en Thompson te Rotterdam.

Via Glenisson & Van Genechten zijn aldus verschillende oude Nederlandse houtgravures ten­slotte terechtgekomen in het fonds Beersmans.

Franciscus Beersmans overleed op 25 januari 1897; tot 1902 werd de zaak voortgezet door de weduwe en de dochter, die in dit jaar het bedrijf overlieten aan M. Jacobs-Brosens. Deze liet in 1903 de houtblokken verbranden en verkocht het restant van de prenten in 1905 aan de verzamelaar E. van Heurck.

Franciscus Beersmans was de laatste drukker die de volks- en kinderprenten drukte met de tra­ditionele houtblokken en ze met de hand kleurde bij middel van schablonen. De andere uitgevers van kinderprenten in Nederland en de naburige landen waren reeds geruime tijd overgegaan op industriële produktie. De chromolithografie had de oude ambachtskunst vervangen. Beersmans was trouw ge­bleven aan de traditionele volkskunst. In tegenstelling tot de prenten van Hemeleers en tot die van Glenisson en Zoon waren de prenten van Beersmans doorgaans goed verzorgd en levendig gekleurd. Enkele prenten zijn vermoedelijk met de losse hand gekleurd, de meeste met schablonen. In de regel gebruikte hij de kleuren geel, rood en groen; steeds hetzelfde geel; het rood wordt soms paars tot bruin; in plaats van groen wordt uitzonderlijk blauwgroen of blauw gebruikt.

In deze titellijst vermelden wij geen namen van collecties. Van de prenten van Beersmans zijn veel exemplaren bewaard. In de grote verzamelingen is het fonds Beersmans meestal vrij volledig aanwezig. In de collectie Waller ontbreken behalve de nummers 17, 37, 42, welke onbekend zijn en vermoedelijk zelfs nooit bestaan hebben, de nummers 18 en 80. Deze laatste twee nummers vindt men in de collectie Van Heurck (Prentenk. Brussel). In Van Heurck en Boekenoogen, I.P.F., zijn ge­reproduceerd de prenten nummers 8, 33, 85, 88, 100, 102 en 107. Van de volgende nummers is een originele uitgave in dit boek ingeplakt 24, 35, 51, 59, 60, 67, 70, 76, 81, 85, 90 en 101.

 

Prentlijst

nog onbekende prenten nrs. 17, 42

 

 1. -.8 hsnn., allerlei taferelen.

 2. -. 6 hsnn., dieren.

 3. Bekwame Coursenrijders. - Les habiles Coursiers. 1 hsn., ruiters.

 4. -. 8 hsnn., kinderbezigheden.

 5. Volkeren van verschillende Landgewesten. - Hâbitans de diverses Contrées. 15 hsnn., theaterpersonages naar een voorstelling van „La Muette de Portici".

 6. - 8 hsnn., spotprent op de neuzen.

 7. - 12 hsnn., kinderbezigheden.

 8. -. 20 hsnn., allerlei voorstellingen.

 8. -. andere uitgave met slechts 12 hsnn.

 9. -. 12 hsnn., allerlei voorstellingen.

10. -. 12 hsnn., allerlei taferelen uit het kinderleven.

11. -. 12 hsnn., dieren.

12. -. 8 hsnn., landelijke taferelen.

13. Armee Belge. 8 hsnn., militairen.

14. -. 12 hsnn., allerlei voorstellingen.

15. Geschiedenis van Jan de Wasscher en zijn Griet. - (Fr. Tit.). 24 hsnn.

16. Wonderbare historie van Mijnheer en Madame || Croquemitaine. - (Fr. tit.). 12 hsnn.

17. onbekend of niet uitgegeven

18. Volkeren van verschillende Landgewesten. - (Fr. tit.). 5 afb. (lijnclichés) ges. Sopieau en Bodart.

19. Luilekkerland. - Pays de Cocagne. 12 hsnn.

20. De verkeerde wereld. - Le monde renversé. 16 hsnn.

21. Gepaste boerterij mag u, o jeugd, vermaken, || Doch volg geen guitentrek van Uilenspiegel op... 2 vss., (Fr. tit.). 24 hsnn.

22. -. 42 hsnn., kinderspelen.

23. Belgisch Leger. - Armee Beige. 28 hsnn. op 4 rijen, op elke rij 7 soldaten.

24. Klein Duimken's leven. - Vie du petit Poucet. 20 hsnn.

25. Leven van Sint Nicolaas. - Vie de Saint Nicolas. 12 hsnn.

26. Geschiedenis van Rood-Kapje. - Histoire du petit Chaperon-Rouge. 20 hsnn.

27. De hervormde school. - L'école réformé. 16 hsnn., de verkeerde wereld op de school.

28. -. 16 hsnn., heiligenbeeldekens.

29. Geschiedenis van Blauw-Baard. - Histoire de Barbe-Bleue. 16 hsnn

30. -. 16 hsnn., allerlei voorstellingen.

31. Hier wordt u, 6 jeugd! gegeven, Tetjeroen zijn kluchtig leven. 24 hsnn.

32. Vices et Vertus d'Enfants. - Kinder deugden en gebreken. 16 hsnn., moraliserende taferelen.

33. Danseurs de Corte et Sauteurs. - Koord-Dansers en Springers. 4 hsnn.

34. Les bons enfans. - De lieve kinderen. 12 hsnn., kindervermaak.

35. Deez kinderprent leert, kort en goed || Wat nut de Werktuigkunde doet. (Fr. tit.). 8 hsnn., werktuigkunde.

36. Het nieuw vermakelyk Arlequinspel. 1. hsn.

37. Deez prent vertoont in menig beeld…, 12 hsnn., taferelen rond 1830 en andere militaire successen.

38. Beyersche Artillerie. - Artillerie de la Bavière. 2 hsnn.

39. Cavalerie. - Ruyterye. 18 hsnn., Hollandse lansiers en huzaren.

40. Leer Kind'ren door dez' Prent in uwe grille Jeugd, || Dat niets uw pryslyk maakt als 't onderhoud der deugd, 8 hsnn., avonturen van Pierrot.

41. Ourson den Wildeman word Jongheyd, U gegeven... 2 vss., (Fr. tit.). 20 hsnn.

42. onbekend of niet uitgegeven

43. Bruiloft van Doris en Roosje. - Manage de Theodore et Rose. 8 hsnn.

44. Nieuw letterspel voor kleine kinderen. - (Fr. tit.). 25 hsnn., alfabet met dieren.

45. Alfabet 1. deel. - Alphabet 1 partie. 12 hsnn.

46. Gevecht tusschen de Russen en de Turken || Gevecht der Russen en Polen. 4. hsnn.

47. Verschillende afbeeldingen. - Différents Dessins. 20 hsnn., dieren, personages en voorwerpen.

48. Laet lieve kinderen, laet, de moordlust en bedrijven... 4 vss., (Fr. tit.). 20 hsnn., avonturen van Cartouche.

49. Spreekwoorden. - Proverbes. 12 hsnn.

50. Lamme Goedzak. - Le bon Guillaume. 20 hsnn.

51. Dien, die den oorlog niet en ziet... 2 vss., (Fr. tit.). 11 hsnn., oorlogstaferelen en cavalerie.

52. Maar zie toch wat vieze kwasten... 2 vss., (Fr. tit.). 25 hsnn., gekarikaturiseerde afbeeldingen van misvormde neuzen.

53. Markten. - Marchés. 12 hsnn. ges. H.D., leurders.

54. Ziet lieve jeugd, voor uw plezier... 2 vss., (Fr. tit). 20 hsnn., allerlei personages en bezigheden.

55. Het Leven van den kleinen deugeniet. - La vie du petit polisson. 12 hsnn.

56. Vermakelijke Kinderoefeningen. - Amusements d'enfants. 24 hsnn., kinderspelen en bezigheden.

57. Nouvel Alphabet militaire. - Nieuw militaire alphabeth. 13 hsnn., letters A tot M.

58. Onderscheidene bedrijven. - Différents métiers. 16 hsnn., ambachten en bezigheden.

59. -. 36 hsnn., allerlei personages.

60. Ziet kindren lief, deez' trouwe hond... 2 vss., (Fr. tit.). 1 hsn., hond.

61. Sint Nikolaas. - Saint Nicolas. 1hsn.

62. -. 21 hsnn. met 30 personages welke spreek woorden en zegswijzen verbeelden.

63. Militaire Muziek. - Musique Militaire. 10 hsnn. op 3 rijen en op elke rij zeven personages.

64. Ruiterij. - Cavalerie. 25 hsnn.

65. Engelsche jagers. - Chasseurs anglaises. 33 soldaatjes op 3 rijen, op elke rij 11 ruiters,

 5 of 6 personages op elke hsn.

66. Militairen van verschillende regimenten. - (Fr. tit.). 4 hsnn., op elke rij 8 ruiters.

67. -. 24 hsnn. ges. J.O.(ortman), allerlei personages en bezigheden.

68. Floskaartjes. 36 hsnn.

69. Perten en grappen der Jonkheid. - Espiègleries de la Jeunesse. 22 hsnn., kinderspelen.

70. -. 48 hsnn., leven van het meisje van doop tot huwelijk.

71. Velerhande Vogelen, volgens alphabetische orde gerangschikt. 24 hsnn., alfabet met vogelnamen.

72. Straat-Roepers. - Crieurs de rue. 40 hsnn.,leurders.

73. Negocianten. 20 hsnn., leurders, straatroepen.

74. Caricaturen. - Caricatures. 28 hsnn.

75. De kleine diergaerde voor kinderen. 24 hsnn., l dierenalfabet.

76. Geschenk Voor De Leergrage Jeugd. 4 hsnn., taferelen uit het volksleven, verhuis, kermis,

 Sint-Maartensvuur, Sint-Nicolaasavond.

77. Opdragt aan de leerzame Jeugd. 16 hsnn., rekenprent.

78. Uitverkoopers. - Colporteurs. 45 hsnn., leurders.

79. Onderscheidene vogelen. - Différents oiseaux. 16 hsnn.

80. Verscheydene Vogelen. - Différens oiseaux. 72 hsnn., grote vogelkooi.

81. 1 hsn., Christus aan het kruis.

82. -. 5 hsnn., militaire muziek.

83. -. 32 hsnn., driekoningenbriefjes.

84. Domino en kaartspel. -Jeu de domino et de cartes. 60 hsnn.

85. Asschepoester door haar deugd en schoonheid || Wordt verheven tot de vorstelijke waardigheid. (Fr. tit.). 12 hsnn.

86. In Paul en Viriginie ziet men op deze prent... -2 vss. (Fr. tit.). 16 hsnn.

87. -. 18 hsnn. ges. D.V.L., 9 afb. landbouwbezigheden en 9 afb. visvangst, jacht en winter-vermaak.

88. -. 12 hsnn., de geschiedenis van Klein Duimpje.

89. -. 4 hsnn., vogels.

90. -. 24 hsnn., gekarikaturiseerde afb. van muzikanten.

91. -. 16 hsnn., de geschiedenis van Harlekijn.

92. -. 16 hsnn. ges. J.O.(ortman) en H. Numan, allerlei taferelen.

93. Vermaak voor de jeugd. - Amusement pour la jeunesse. 16 hsnn. ges. Lubeek, allerlei taferelen.

94. Merkwaardige dieren. - Animaux remarquables. 4 hsnn.

95. Van alles wat. - Un peu de tout. 16 hsnn. ges. J.O.(ortman), allerlei taferelen.

96. Koophandel en Stielen. - Commerce et Métiers. 16 hsnn., leurders.

97. Verschillende dieren. - Différents animaux. 12 hsnn.

98. Nero oefent zich in de verschillende kunsten. - (Fr. tit.). 16 hsnn., de geschiedenis van Moeder Gaudichon.

99. Nieuwe Historie Van Roodkapje. 12 hsnn.

100. Stielen. - Métiers. 16 hsnn., verschillende ambachten.

101. De Gevolgen Van Het Hardloopers bedrijf. – (Fr. tit.). 8 hsnn. ges. H. Numan, straatmuzikanten en kreupelen.

102. -. 35 hsnn., de Amsterdamse dienstmeisjes.

103. Kinderoefeningen. - Exercices d' enfants. 48 hsnn., kinderspelen en kindervermaak.

104. -. 42 hsnn., allerlei personages, voorwerpen en dieren.

105. -. 1 6 hsnn., kinderspelen en kindervermaak.

106. Jan, De Snaak. - Jean Le Farceur. 16 hsnn., de kluchten van Jan Klaas.

107. Kinderlezingen. - Lectures pour les Enfants. 36 hsnn., landelijke taferelen.

108. -. 20 hsnn., allerlei personages en gekarikaturiseerde voorstellingen van dieren met koddige onderschriften.

109. -. 20 hsnn., allerlei personages en bezigheden.

-          . De Godzaligen Huiszegen. - La Bénédiction du Ménage. 2 hsnn.

 

____________________

1. Deze gegevens zijn ontleend aan Van Heurck en Boekenoogen, I.P.F., blz. 473-474.

 

 

p. 77

W. van Bergen en W. G. van der Sande — W. van Bergen en W. van

Bergen & C° te Breda

Onderstaande gegevens zijn ontleend aan een manuscript van A. Hallema „Het drukkersvak te  Breda in de loop der eeuwen en de geschiedenis der firma Broese en C° aldaar in het bijzonder" 1. De inlichtingen over Willem van Bergen heeft de auteur A. Hallema zelf ontleend aan een nagelaten manuscript van H. Palier 2.

Willem van Bergen, een rasechte Bredanaar, was de zoon van een wijnkoper; hij trouwde in 1790, en was toen gevestigd aan de Grote Markt te Breda. Zijn eerste uitgave verscheen in 1784, en van dit jaar af tot 1815 gaf hij 48 boeken uit, wat in vergelijking met de produktie van andere Bredase uitgevers, veel mag genoemd worden. Het is ons niet bekend in welk jaar Willem van Bergen zijn

_________________

1 Dit manuscript werd ons bereidwillig ter inzage bezorgd door de N.V. v.h. Broese en Peereboom te Breda. — 2 Dit manuscript is thans bewaard in het Prov. Genootschap van Kunsten en Wetenschappen te 's Hertogenbosch.

 

 

p. 78

 

bedrijf heeft overgebracht naar de Torenstraat, waar hij in 1818 overleed. Willem van Bergen was protestant en de eerste drukker die te Breda een courant uitgaf. In de Bredase Courant van 24 october 1818 (nr. 43) wordt door de weduwe W. van Bergen bekendgemaakt, dat de zaak zal worden voort­gezet onder de firmanaam W. van Bergen & C°. In 1828 werd deze zaak samen met bet bedrijf van F.B. Hollingerus-Pypers overgenomen door Petrus Rudolf Broese te Breda.

Willem van Bergen was gehuwd met een Van der Sande; dit zal wel de aanleiding geweest zijn tot de samenwerking van Willem van Bergen met W.G. van der Sande. De oudste prenten uitgegeven door Van Bergen en gedateerd 1805 of 1806 verschenen op beider naam. Deze samenwerking heeft geen twee volle jaren geduurd. Reeds uit 1806 hebben wij een prent waarop enkel de naam van Van Bergen voorkomt (nr. n, De Slagttijd). In de periode van deze samenwerking zijn een twintig­tal prenten ontstaan, enkele hiervan zijn gesigneerd (Johannes) Waleson (nrs. 9, n, 15), enkele zijn overgenomen uit het fonds Van Egmont (nr. 3 = Van Egmont 103, nr. 16 = Van Egmont 129, nr. 20 = Van Egmont 82, nr. 23 = Van Egmont 105), verschillende prenten (nr. i, 2, 8, 21, kennen wij enkel uit veilingcatalogi.

De lijst van de ons bekende prenten vertoont een grote leemte. Zijn de nummers 26 tot 48 ooit verschenen; Van 51 tot 68 volgen de nummers zonder onderbreking, maar verschillende prenten met deze hogere nummers zijn slechts herdrukken van nummers uit de eerste reeks 53 = 3, 54 = 9, 55 = il. Geen enkele van de prenten genummerd van 1 tot 25 draagt het adres W. van Bergen & C°. De prenten genummerd van 49 tot 68 dragen of de firmanaam W. van Bergen of W. van Bergen & C°.

Het fonds van Van Bergen is een trouwe voortzetting van de 18e-eeuwse traditie. Rechtstreekse invloed van het fonds Stichter is goed merkbaar. Vele prenten van Van Bergen zijn min of meer getrouwe kopieën van prenten van Stichter.

 

Prentlijst

Nog onbekend of niet uitgegeven: 4, 5, 6, 14, 17, 18, 19, 22, 26-48.

De uitgaven W. van Bergen en W. G. van der Sande zijn gemerkt: 1. v.B. & v.d.S.; deze van W. van Bergen: 2. v.B.; deze van Van Bergen & C°: 3. v.B. & C°.

 

1. -. (Titel afgescheurd) 16 hsnn., kinderspelen, Westfriesmuseum.

2. -, dierenprent, vermeld door R.W.P. de Vries in Bulletin des Livr. Anc., XI-XII, 1905, nr. 2526.

3. O Jeugd! gij ziet hier ernst en spel, || Behaagt dit Printtafreel u wel... 4 vss. 12 hsnn., allerlei taferelen,

 ook vissen en spelen, 2. v.B. gedat. 1809, coll. Waller 1, gedat. 1807 en 1808, coll. Muller 6372.

4. onbekend of niet uitgegeven

5. onbekend of niet uitgegeven

6. onbekend of niet uitgegeven

7. Urbaan en Isabel verbonden aan den ander, || zijn eerst gescheiden, toen vereenigd met elkander. 24 hsnn., 1. v.B. & v.d.S., gedat. 1805, coll. Waller 1.

8. De Apen Kermis. Vermeld in Bull. des Livr. Anc., XI-XII, 1905 nr. 2526.

9. = nr 54; Ziet in deez Kind'ren haar bedrijven, || De Spiegel van de Uwe, o Jeugd! 9 hsnn. ges. Waleson, kindertaferelen, 1. v.B. & v.d.S., gedat. 1806, coll. Waller 1.

10. Zie hier wat jonge Knapen spelen... 4 vss. 12 hsnn., kinderspelen, 2. v.B., gedat. 1810.

11. De Slagttijd. 12 hsnn. ges. Waleson, 2. v.B., gedat. 1806, coll. N.O.M.; gedat. 1809 coll. Atlas v. Stolk 5817. (= nr. 55)

12. Zie hier, o lieve Jeugd! gy kunt hier weer beschouwen, || Een aantal van gediert'... 4 vss. 16 hsnn., vogels, 1. v.B. & v.d.S., gedat. 1805.

13. Kermis-Print. 1 hsn., 3 personages in 18e-eeuwse klederdracht (fragment van grotere hsn.), coll. N.O.M.

14. onbekend of niet uitgegeven

15. Zie hier, ô lieve Jeugd! die 't Speelen steeds bemind... 4 vss. 25 hsnn., ges. Waleson, ABC, 2. v.B., gedat. 1808, coll. Waller 1, gedat. 1807.

16. De Amstelkerk. 1 hsn. ges. H. Numan, gedat. 1808, vermeld in veilingcatal. G.T. Bom & Zn., A'dam, 10 mei 1910.

17. onbekend of niet uitgegeven

18. onbekend of niet uitgegeven

19. onbekend of niet uitgegeven

20. Afbeelding van het dorp Ouderkerk aan de Amstel. 1 hsn. ges. H. Numan, 1. v.B. & v.d.S., gedat. 1906.

21. Ambachten. Buil. des Livr. Anc., XI-XII, 1905, nr. 2526.

22. onbekend of niet uitgegeven

23. Zie in deez' Prent de Vrolijkheid, Van Saartjejansz de Keukenmeid. 24 hsnn., 2. v.B., coll. Waller 1, gedat. 1809.

23. Dit is nu het vervolg van der nagebleven schat, van Jacob Cats waar in veel wonderen zijn bevat. Vermeld in Bull. des Livr. Anc., XI-XII, nr. 2526.

24. Kinderen wilt vlijtig leeren, || Dan zal men «... 4 vss. 12 hsnn., personages, ambachten en bezigheden, 2. v.B., gedat. 1807, coll. Waller 1, gedat. 1808.

25. Deez' Kinderprent leert kort en goed, || Wat nut de Werktuigkunde doet.... 4 vss. 8 hsnn., verschillende manieren om lasten gemakkelijk te verhandelen, 2. v.B., coll. Ottema.

26.- 48. onbekend of niet uitgegeven.

49. Daar wij hier bij Poezy, Teeken, Sny- en Drukkunst voegen... 4 vss. 9 hsnn. ges. A. Cranendoncq, beroepen, leurders en schepen, 3. v.B. & C°, coll. Waller 1.

50. onbekend of niet uitgegeven

51. Het meest o Jeugd! dat gij hier ziet || Is Kinderspel en anders niet... 8 vss. 16 hsnn., kinderspelen, 3. W.v.d.S. & C°.

52. Gij, Jeugd! die 't speelen steeds bemind, || 't Is Kinderspel wat gij hier vind... 4 vss. 16 hsnn., kinderspelen, 2. v.B., gedat. 1810, coll. Atlas v. Stolk 5817 b; 3. v.B. & C°, coll. Waller 1.

53. = nr. 3; 2. v.B., coll. Ottema; 3. v.B. & C°, coll. Waller 1. 9; 2. v.B., gedat. 1810; coll. Waller 1.

54- = nr. 9. v.B. & O.

55. = nr. 11; 2. v.B., coll. Waller 1; 3. v.B. & C°.

56. Dit ras van Vog'len, dat gij hier... 4 vss. 12 hsnn., vogelen, 3. v.B. & C°, coll. Waller 1.

57. Beschouw in deze Prent een aantal dappere Helden... 4 vss. 16 hsnn. ges. Waleson, militairen, 3. v.B. & C°, coll. Waller 1, De Deventer Mus.

58. Deez' Print vertoont U, lieve Jeugd! Een aantal Helden... 4 vss. 20 hsnn. ges. Waleson, 10 militairen van verschillende rang en 10 „manuaal", 3. v.B. & C°, op naam Mindermann, N.O.M.

59. Het ras der Honden. 24 hsnn. ges. Waleson, 3. v.B. & C°.

60. = nr. 10; 3. v.B. & C°, coll. Waller 1.

61. = 23; 3. v.B. & C°, coll. Waller 1, e. a.

62. = nr. 24; 3. v.B. & C°, coll. Waller 1, op naam Mindermann.

63. = nr. 25; 2. v.B., coll. Waller 1, 3. v.B. & C°.

64. De Konst nooit uitgeput, stelt U, o Jeugd! te voren... 6 vss. 12 hsnn., dieren, 3. v.B. & C°, coll. Waller 1

65. In deze Print, o Jonge Liên, || Kunt gij bezigheden zien... 4 vss. 8 hsnn., ambachten, 3. v.B. & C°, coll. Waller 1.

66. = nr. 15; 3. v.B. & C°, coll. Waller 1.

67. De Nieuwe Jan de Wasser. 24 hsnn., 3. v.B. & C°.

68. -. 16 hsnn., militairen, 2. v.B., coll. Ottema; 3. v.B. & C°, coll. Waller 1.

    . Afbeelding der Overstrooming van den Spaarendamscbe Dijk, buiten de Haarlemmer Poort te Amsterdam, Zpoals II dezelfde zich heeft voorgedaan bij den booge watervloed van dm 15 November 1775 // Te zien van bet Bolwerk bij den Steenen Beer. 1 hsn., coll. y.

 

 

p. 79

 

Weduwe H. Bontamps  te  Venlo

In het begin der vorige eeuw heeft de Wed. H. Bontamps een merkwaardige reeks religieuze volks-prenten uitgegeven. Deze reeks is van een geheel andere aard dan de overige Nederlandse pren­ten. Ze zijn nauwer verwant met de religieuze prenten uitgegeven omstreeks dezelfde tijd in België en Noord-Frankrijk. Enkele van deze prenten zijn gedateerd, de vroegste van 1804, de laatste van 1818.

Op 1 maart 1734 verleende de magistraat van Venlo aan Henricus Korsten, geboren te Venlo in 1698, het privilegie tot stichting van een drukkerij annex lettergieterij aan de Maaspoort in die stad. Henricus Korsten had zijn broeder Franciscus tot beheerder van dit bedrijf aangesteld. Diens dochter Sibylla trad in 1760 in het huwelijk met H. Bontamps. Deze nam de zaak over in 1773, en overleed te Venlo in 1779 1.

De weduwe zette de zaak voort onder de naam Wed. Hub. Bontamps. Deze naam is aan de zaak verbonden gebleven ook na de dood van de wed. Hub. Bontamps (9 oktober 1817), en wel tot 1 januari 1936; in dit jaar werd de firma opgeheven.

De activiteit van deze firma op het gebied van de volksprenten bleef beperkt tot het eerste kwart van de vorige eeuw. De religieuze prenten van de Wed. Bontamps zijn geen kinderprenten maar eigenlijk volksprenten. Op het adres „te Venlo en Gelder bij de Weduw Hub. en F. en G. Bontamps"

___________________

1 Nieuwsblad van den Boekhandel, 9 maart 1934. — 2 Medegedeeld door de gemeentearchivaris te Venlo.

 

p. 80

 

verscheen een abc-prent, de enige kinderprent welke ons bekend is uit dit fonds. Franciscus Bontamps, zoon van Hubertus, is bekend als chef van de firma Bontamps te Geldern.

De prenten van de Wed. H. Bontamps, echte „heyligen" volgens de originele betekenis van het woord, zijn geïllustreerd met één houtblok omlijst door teksten : de levensbeschrijving van de voor­gestelde heiligen, een gebed of beide samen. Sommige prenten bevatten een houtsnede op de bovenste helft en een levensbeschrijving of een litanie van de betreffende heilige op de onderste helft.

Al deze prenten zijn met de hand gekleurd, de meeste met drie kleuren oranje, geel en donker­blauw. Soms is er bovendien gebruik gemaakt van licht paars en van zwart. Jammer dat de gebruikte kleuren zo weinig doorzichtig zijn, dat de kleur de houtgravure soms geheel bedekt en onzichtbaar maakt.

Voor de studie van de patroonschappen en de volksverering van de heiligen zijn deze prenten van bijzonder belang. We verwijzen hier enkel naar „De Martelie van de H. Maagd Lucia, Patrones tegen den Buikloop, Bloedvloed en kwade oogen", met „Twee Gebedekens aan de H. Maagd Lu^ia, om geholpen te worden van deze elendige ziekten" en naar de gelijkaardige prent gewijd aan de H. Apollonia „wonderbaare Patrones voor de pynen in de Kaaksbeenderen en Tandpyn".

 

Prentlijst

-. De Geboorte Christi. || Litanie Aan Het Kindeken Jezus, 1 hsn., gedat. 1808, coll. Waller 1.

-. Het leven || van de || H. Apolonia, || Maagd en Martelaresse || Als een wonderbaare Patrones voor de pynen in de Kaaksbeenderen en Tandpyn. 1 hsn.

-. Het Leven van de H. Maria Magdalene. 1 hsn., gedat. 1808.

-. Korte Levensbeschrijving || van den || H. Martinus, || Bisschop van Tours, 1 hsn., gedat. 1809.

-. Afbeelding || Van het nieuwe Beth-Jeruzalem, alwaar de voornaamste punten van onze verlossing, welke Christus voor 't heele menschelyk Geslacht tot Jeruzalem uitgewerkt heeft, van plaats tot plaats, gelyk hier in 't breed vertoond word. 1 hsn. met 4 afb. betref, de Kapel Beth-Jeruzalem te Anrath bij Keulen, coll. Atlas v. Stolk S 1864 A.

-. Litanie || Ter eeren van den Heiligen Martelaar || Donatus || en van andere heilige Patroonen. 1 hsn., H. Donatus.

-. Litanie van de H. Barbara, Maagd en Martelares, 1 hsn., coll B-K.

-. De Verryssenis || van || Christus, 1 hsn., gedat. 1818.

-. Consolatrix Afflictorum ora pro nobis. 2 hsnn., beide O.L.Vr. van Kevelaar.

-. Nuwe kerch-Consolatrix-afftictorum- ora pro nob - Nuwe capel. 1 hsn., O.L.Vr., gedat. 1817.

-. Het leven van den || Heiligen Nicolaas, || Belyder en Bisschop van Myra. 1 hsn. mod. afdruk coll. B-K.

-. Het Leven || van den || H. Petrus, || Prins der Apostelen, 1 hsn., gedat. 1808.

-. Gebed tot den H.Johannes Nepomecenus in alle particuliere nooden. 1 hsn., gedat. 1818.

-. Lam Godts. 1 hsn., coll. Norge (gerepr. in Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.P.B., tegenover blz. 8).

-. H. Lucia, 1 hsn.

-. Litanie tot U.L.F. || van Lauretten. 2 hsnn., boven : S. Maria Lauretia, beneden : het kruis van Lotharingen omringd door 51 houtsneden voorstellende personages en voorwerpen, gedat. 1804, coll. Ottema.

-. De Martelie || van den H. Paus || Cornelius, || Bijzonderen Patroon || tegen de stuipen, gigtigheden en vallende ziektens, wiens reliquieen met grooten toeloop en devotie geëerd worden en wiens bystand vurig aangeroepen wordt in zyne vermaarde kapelle binnen het dorp van Beerse bij Turnhout, 1 hsn.

-. Levensbeschrijving || van den || H. Rochus, || By-zonderen patroon tegen de Pest en besmettelijke Ziektens. 1 hsn. gedat. 1815, coll. B-K.

-.Jesus || van || Naza || reth || Koning der Joden, 1 hsn., kruisiging, gedat. 1805.

-. H.Brigida, || Besondere Patrones tegen de besmettelijke Sieckte van het Hoorn-vee, 1 hsn. ges. H. Camps.

7. Kinder wilt ge Hoogduits leeren; dan moet ge in deez' A.B. studeeren. 24 hsnn., gotisch abc met personages en dieren, met adres : Te Venlo en Gelder by de Weduw Hub. en F.C. Bontamps, coll. Waller 1.

 

 

p. 81

 

Jan Jacobsz Bouman, Jacobus Bouman en Jan Bouman te Amsterdam

Van Jan Jacobsz Bouman is er slechts één enkele prent bewaard, bevattende vierentwintig merk­waardige afbeeldingen van „Schimp en spreeckwoorden". Deze prent is niet gedateerd, maar ver­meldt als adres : „op 't Water, tegenover de Koorn-Beurs, in de Lelye onder de Doornen". Wel zijn ons enkele boeken bekend, uitgegeven door Jan Jacobsz Bouman, met hetzelfde adres en geda­teerd 1658, 1661 en 1662 1.

Het uithangteken „In de Lelye onder de doornen" vindt zijn oorsprong in het vignet met de kenspreuk „Christus spes mea inter spinas", dat prijkte op de Bibel in Duyts, uitgegeven te Emden in 1556 door de uitgeweken Vlamingen S. Mierdeman (Mierdmans) en J. Gheillaert (Gailliaert) 2. Beide Antwerpse drukkers waren ter wille van de protestantenvervolging in het Zuiden, uitgeweken naar Duitsland. In 1560 verscheen te Emden, bij „Nicolaes Biestkens van Diest", Den Bibel j In­houdende dat Oude / ende Nye Testament, met op de titelpagina het zelfde vignet met de lelie onder de doornen. Deze „Biestkensbijbel" werd later herhaaldelijk herdrukt te Amsterdam waar „In de Lelye onder de Doornen" ook verschillende andere boeken verschenen op naam van Nicolaes Biest­kens 3. Het bijbelvignet was dus uithangteken geworden. Volgens vondsten van mr. H.F. Wijnman, medegedeeld door prof. mr. H. de la Fontaine-Verwey 4, zou Nicolaes Biestkens de schuilnaam zijn van de hoger genoemde J. Gailliaert (Gheillaert). De naam Nicolaes Biestkens ontmoeten we het laatst op de titelpagina van een boek in 1626 5. Jan Jacobsz Bouman die tot 1646 „in de Salvator" als uit-hangkenteken voerde heeft tussen 1646 en 1651 dit teken geruild voor „de Leley onder de Doornen" 6. Heeft Jan Jacobsz Bouman de zaak overgenomen van de erven Biestkens (Gailliaert) ? In welke om­standigheden ? Hierover is ons niets bekend.

Van Jacobus Bouman, zoon van Jan Jacobsz, zijn vijf prenten bewaard, waarvan twee met adres „'t Amsterdam by Jacobus Bouman, in de Pylsteegh in de Lelye onder de Doornen", beide gedateerd 1673; twee met adres „op den Nieuwendyck tussen de twee Heerlemmer Sluysen in de Lelye ondéf de Doornen", gedateerd 1690 en 1693, en de vijfde met adres „over de Haarlemmer-Sluys in de Lely onder de Doornen". Deze laatste prent is niet gedateerd, maar gesigneerd met het monogram van C. van Sichem (vermoedelijk Christoffel van Sichem IV, geboren 1642, overleden 1698) 7.

Jan Bouman, zoon van Jacobus, treedt in 1704 op als medefirmant van zijn vader 8. Er is een prent bewaard waarop de namen van vader en zoon samen als uitgevers vermeld staan. Het is de oudst bekende versie van het thema „Tetjeroen". Zes van de zeven prenten welke uit het fonds van Jan Bouman jr. bewaard gebleven zijn, hebben nog het adres „op deti Nieuwendyck". Eén hiervan is gedateerd 1715, de vijf overige 1716. Eén prent, met de afbeeldingen van zestien vorstelijke personages, vermeldt als adres „op de Haarlemmerdyk, tussen de Vissersstraat en de Vis­markt".

Daar de Boumans gedurende drie geslachten prenten hebben uitgegeven, veronderstellen we dat de enkele prenten die wij kennen, slechts een gering deel vertegenwoordigen van het oorspronkelijke fonds Bouman.

 

Prentlijst

1. Uitgave van Jan Jacobsz. Bouman

-. Afbeeldinge vanverscheyde Schimp en Spreek-woorden. 24 hsnn., coll. Stoffel.

 

2. Uitgaven van Jacobus Bouman

-. Dees Vogeltjes / haer soete stem te uytten / tot groot vermaeck en vreugd voor alle Jonge Spruyten. 15 hsnn., vogels, gedat. 1673, coll. Stoffel.

-. Die met gemack zijn kost wil winnen | Die set zijn Varcken aen het spinnen, 1 hsn., haspelende en spinnende varkens, allegorische satire, gedat. 1673, coll. Muller 2541 2, Ottema.

-. Siet hier / O schrand'rejeught / als in een Schildery /na waerheydt afgebeelt / der Franse Tyranny. 16 hsnn., gedat. 1690, coll. Atlas v. Stolk 2551.

-. -. 8 hsn., de eerste zes met dieren : muilezel, neushoorn enz., de twee laatste twee personages : Friese boer en boerin, gedat. 1693.

-. Hier hebt ghy Jonge Lien, Vogels, Uyl, Kat en Nest te sien. 4 hsnn. ges. C.V.S.(ichem), coll. Waller 1.

 

3. Uitgave Jacobus en Jan Bouman

-.Jongens wilje vreught vermeeren, wilt in dese print stuhdeeren. Want het is Tetjeroen, die een yder kon voldoen. || Soo gy u meer wilt verblijden, maeckt hiervan dan schildrijen. Snytse uyt dan na d' swier, en plackt ze dan op root Papier. 24 hsnn., coll. Waller 1.

 

4. Uitgaven Jan Bouman jr.

-. -. 16 hsnn. welke niet samenhoren, portretten van Willem III en Maria Stuart, spelen, allegorische afb., de vier jaargetijden en de vier tijden van de dag, coll. K.O.G. XIX A.

-. -. 8 hsnn., schepen gedat. 1716, coll. Waller 1.

-.Jongens, ey siet dees Vryagie aen / Van Krelis en Maertje van Oostzoen. 16 hsnn., gedat. 1716.

-. Hier kunt gij Jonge Lien || Veel Adelijke Ruyters sien. 24 hsnn., vorstelijke personages, gedat. 1715.

-. Hier kunt gy sien o jeugt, en ook wel merken aan, Wat wonderen in haar tyd d'Apostelen hebben gedaan. 16 hsnn., taferelen uit het N. T., gedat. 1716.

-. Hier siet gy jonge Jeugt / dees' Vasten-avont | Paasch / Boere en Kermis-vreugt. 24 hsnn., taferelen uit het volksleven, gedat. 1716.

 

_____________________

1 Dronckers, Verz. IValler, nrs. 531, 1394, 1633, 1836. — 2 Moes en Burger, II, blz. 3. Zie ook L. Voet, Lexicon der boek­drukkers en -verkopers in België (XVe en XVIe eeuw), in Handelingen van het XXIVe Vlaamse Filologencongres, 1961, blz. 487. — 3 Moes en Burger, IV, blz. 292-295. — 4 Nieuwsblad voor de boekhandel, jg. 128 (1961), blz. 2149. — 5 Dronckers, Verz. Waller, nr. 427 (Samuel Coster, Iphigenia, 3e druk). — 6 Waller, Biogr. Woordenb., blz. 431. — 7 Ibid., blz. 301. — 8 Dronckers, Verz. Waller, nr. 1298.

 

p. 83

 

Marten Jansen Brandt  te Amsterdam

Volgens een aantekening bij zijn akte van ondertrouw was Marten Brandt afkomstig van „Marne", in Ditmarschen en drieëntwintig jaar oud, toen hij op 19 oktober 1613 ondertrouwde met Marritjen van Naarden 1. Hij werd opgenomen in het Amsterdamse gilde der boekverkopers op 9 december 1617 2.

M.J. Brandt was achtereenvolgens gevestigd „op den hoek van de Vrouwensteeg", „in de Grave-straat", „aen (by) de Niéuwe-Kerk" en „bij de Jan-Roon-Poorts-Toorn". Hij voerde als uithangteken „in de ghereformeerde Catechismus". Hij gaf vooral geschriften uit tegen de Remonstranten 3.

Marten Jansen Brandt „boecvercooper tot Amsterdam" zoals vermeld staat op de enige prent welke van hem bewaard bleef, overleed eind 1649 of begin 1650. Op 7 maart 1650 vraagt zijn weduwe bevestiging van de octrooien die haar echtgenoot enkele weken v66r zijn overlijden had verkregen 4.

___________________

1 Kleerkooper en Van Stockum, I, blz. 103, II, blz. 1191-1193. — a Gemeentearchief Amsterdam, Gildeb. Boekver., blz. 178. —3 Ledeboer, De Boekdrukkers, blz. 17. — 4 Minute Octroyen Holland 1606.

 

p. 84

 

De enige prent welke van M.J. Brandt bewaard bleef, is van bijzonder belang, omdat het een typisch voorbeeld is van een 16e-eeuwse stichtelijke kunstprent met latijns onderschrift, die in de 17e eeuw als volksprent verschijnt met nederlands onderschrift, en in de 18e eeuw zal worden opge­nomen in een reeks kinderprenten, i. c. die van de Erven der Wed. J. van Egmont (nr. 116).

M.J. Brants prent „Van de Twee Aenbidders" maakte oorspronkelijk deel uit van een reeks van een zevental stichtelijke prenten uitgegeven door de karthuizermonnik Gaspar Coolhaes, geboren in 1506 te Keulen, die op de leeftijd van vierentwintig jaar was overgegaan tot de hervorming. Deze Coolhaes was van 1574 tot 1581 predikant te Leiden, maar zijn grote verdraagzaamheid bracht hem in conflict met de Calvinisten en hij werd uit de kerk gebannen. Hij is de ontwerper van de uitgever van de bedoelde stichtelijke prenten, waarvan „Die waemchtige en de valsche aenbidderd Godts" de vierde was, en gedateerd is 1591 1.

 

Prentlijst

-. -. 1 hsn., 37x24,5 cm, allegorische voorstelling vande ware hemelse en de valse aardse liefde, R.P.K. Holl. Hsnn. n° 12, gereprod. bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 535.

____________________

1 L.P. Burger jr., Zestiende-eeuwsche Volksprenten, Tijdschrift voor Boek- en Bibliotheekwezen, VIII (1910), afb. 6.

 

p. 84                    

 

De firma  Brepols te  Turnhout

 

De N.V. Brepols is heden ten dage één der belangrijkste Bel­gische ondernemingen op het gebied van de druknijverheid. De oorsprong van deze drukkerij gaat terug tot het eind van de 18e eeuw. Pieter Corbeels, de held uit de Boerenkrijg, in december 1798 gevangen genomen in de slag bij Hasselt en in 1799 door de Franse bezetters te Doornik gefusilleerd, was de stichter van dit bedrijf. Pieter Corbeels en Philippus Jacobus Brepols werden beiden geboren te Leuven, de eerste in 1755, de tweede in 1778 2. Corbeels bezat te Leuven een drukkerij en gaf er o.m. ge­bedenboeken uit 3. Het lijkt niet onwaarschijnlijk dat P.J. Brepols eerst werkzaam was in het Leuvense bedrijf van Corbeels en zijn patroon later vergezelde naar Turnhout, toen deze zich aldaar vestigde in 1796 of vroeger 4. De weduwe Corbeels hertrouwde op 28 januari 1801, en van deze datum af heeft P.J. Brepols de zaken vermoedelijk voor eigen rekening voortgezet.

Wanneer is Brepols begonnen met het drukken van volks- en kinderprenten? Het is mogelijk dat Corbeels reeds eerder gods­dienstige prenten uitgegeven had, en dat Brepols deze reeks on­onderbroken voortgezet heeft. Het begin van de profane reeks is gemakkelijker te dateren, zoals reeds E. van Heurck heeft aangetoond. De prent nummer 2 geeft het verhaal van de slag van Leip-

______________

2 Cfr. Van Heurck en Boekenoogen, I.P.F., blz. 30. — 3 Gedenkboek N.V. Brepols 1796-1947, blz. 38. — 4 E. van Heurck meende dat de drukkerij te Turnhout gesticht was in 1797 (I.P.F.,blz. 132) maar in het hierboven geciteerde Gedenkboek staat tegen­over blz. 16 een bekendmaking gereproduceerd, gedrukt „Tot Turnhout, bij P. Corbeels, Boekdrukker en Boekverkooper omtrent de E.E.P.P. Minder-Broeders". Deze bekendmaking bevat een oproep tot het bijwonen van een publieke ver­gadering van de Municipale Raad, vastgesteld op 15 Primaire van het 5e jaar der republiek (5 december 1796).

 

 p. 85

 

zig (1813). Met de profane reeks werd dus een aanvang gemaakt na 1813, wat niet belet dat talrijke gravures uit deze reeks veel ouder zijn. P.J. Brepols had namelijk een partij houtblokken overgenomen uit het fonds van J.H. Le Tellier te Lier. Deze drukker-uitgever overleed op 29 juli 1809, maar zijn bedrijf werd nog enkele jaren voortgezet door zijn weduwe, bijgestaan door haar twee zonen 1. Nr. 17, Klein Duimpje, uit het fonds Le Tellier, wordt nr. 5 in het fonds Brepols. Talrijke andere prenten uit het fonds Brepols, o. m. de nummers 2, 3, 4, 7, 8, 10, 13, 14, 15, 16, 18, 19, 20, 29 en 31, f hebben dezelfde kenmerken : sobere lijnen, open tekening, dynamische voorstellingen van de per­sonages. Ook de houtblokken van deze prenten zijn vermoedelijk afkomstig van J.H. Te Tellier. P.J. Brepols heeft dit fonds verder opgebouwd en uitgebreid tot ongeveer het midden van de vorige

eeuw.

In 1820 was de dochter van P.J. Brepols gehuwd met J.J. Dierckx, zoon van een rijke textiel­fabrikant. De schoonzoon overleed in 1843, ongeveer driejaar v66r het overlijden van P.J. Brepols zelf op 3 januari 1845. De weduwe J.J. Dierckx, geboren Antoinette Brepols, zette de zaak voort, bijgestaan door haar zoon Jean Guillaume Dierckx. Deze trad in 1860 in het huwelijk met mejuffer Joséphine Dessauer, vermoedelijk een zuster van de lithograaf Aloys Dessauer, die te AschafFenburg een belangrijke steendrukkerij exploiteerde, welke ook prenten met Nederlandse teksten in de handel bracht. Zes jaar later overleed J.G. Dierckx, en in 1868 hertrouwde de weduwe Dierckx met Arthur Dufour, grootvader van het hoofd der huidige bedrijfsleiders, baron Jean Dufour.

De firma Brepols was veruit de belangrijkste uitgeefster van volks- en kinderprenten in België. Haar activiteit op dit gebied heeft een eeuw geduurd. Het fonds godsdienstige prenten bevatte 83 genummerde en enkele ongenummerde prenten. Het profane fonds omvatte ruim 400 nummers. Maar het meest oorspronkelijke en het meest belangrijke gedeelte van dit fonds volks- en kinder-prenten is tot stand gekomen v66r 1845, dus tijdens het leven van de stichter Philippus Jacobus Brepols. Dit geldt voor bijna het gehele religieuze fonds en voor de eerste 140 nummers van de profane reeks.

Ten tijde van het Verenigd Koninkrijk (1815-1830) beleefde het huis Brepols zijn eerste bloei. Zoals wij reeds gemeld hebben, waren verschillende prenten uit deze periode gewijd aan het Neder­landse koningshuis (nrs. 14 en 33), aan het Nederlandse leger (nrs. 64, 73), aan Nederlandse kleder­drachten (nr. 59). Vele andere prenten waren gekopieerd of geïnspireerd op Nederlandse modellen (nrs. 61 en 68, geïnspireerd op gedichten van Van Alphen; nrs. ui, 113, 116, 120, 122Jan de Wasscher e. a.). Ook de historische gebeurtenissen uit deze periode hebben hun stempel gedrukt op de prenten welke P.J. Brepols gedurende deze jaren heeft uitgegeven : De inneming van Moskou (nr. 22), de slag bij Austerlitz (nr. 25), de slag van Wagram (nr. 35), de slag van Jena (nr. 37), de oorlog tussen Frankrijk en Spanje, 1823 (nr. 45), het beleg van Cadix (nr. 46), de moord op de hertog van Berry (nr. 47), de slag van Waterlo (nr. 48), de verdrinking van prins Poniatowski (nr. 51), de oorlog tussen Rusland en Turkije, 1828 (nr. 63). De belangstelling voor de historische gebeurtenissen, in de eerste plaats de veldslagen, had tot gevolg dat meer dan vroeger aandacht werd verleend aan leger en soldaten. In de eerste helft van de ipe eeuw kennen de militaire prenten overal in West-Europa een grote opbloei. Ook de Oostenrijkse tijd komt hier nog bij te pas. De eerste profane prent van Brepols geeft tweeëntwintig afbeeldingen van officieren en manschappen van de Oostenrijkse artillerie, de Oostenrijkse cavallerie en verder van Belgische en Engelse grenadiers; prent nr. 6 brengt in beeld Het Huis van Oostenrijk, met deszelfs bij-

______________

1 Van Heurck en Boekenoogcn, I.P.F., blz. 117.

p. 86

zonderste Krijgshelden. Enkele van deze prenten zijn geïnspireerd op Franse modellen, maar een groter aantal, groter dan E. van Heurck vermoed heeft, zijn navolgingen van Duitse prenten 1.

Naast de onderwerpen gebonden aan het tijdsverband, zijn de traditionele thema's van de Neder­landse kinderprenten uit het einde der 18e en het begin der ipe eeuw in het fonds Brepols uitstekend vertegenwoordigd. We vinden hier verschillende prenten met kinderspelen, straatroepen, spreek­woorden, ambachten, abc-prenten en dierenprenten; buiten ^£ oude onderwerpen als de Verkeerde Wereld, het Luilekkerland, Uilenspiegel, Jan de Wasser, Cartouche, de Boeren-Kermis en Vasten­avond, heeft Brepols ook de nieuwe onderwerpen als Gulliver en Robinson Crusoë in zijn fonds opge­nomen. Voegen we bij deze profane reeks de godsdienstige volksprenten door Brepols uitgegeven — de belangrijkste reeks welke op dit gebied in de Nederlanden verschenen is — dan kunnen we ons een gedachte vormen van de betekenis van het oude fonds Brepols. Al deze prenten waren doorgaans goed gedrukt, op mooi en stevig handgeschept papier. Ze waren ook smaakvol gekleurd, soms zeer sober met slechts twee kleuren : geel en roodbruin, meestal met drie kleuren : geel, blauw en rood­bruin of geelgroen en roodbruin.

Omstreeks 1845, overlijdensjaar van P.J. Brepols, had het goedkoop machinaal gefabriceerd papier het duurdere maar mooiere handgeschept papier grotendeels vervangen in de produktie van de volks- en kinderprenten. Het machinaal papier luidt de periode in van verval en vervlakking. Er werd geleidelijk minder zorg besteed zowel aan de druk als aan het smaakvol kleuren van de prenten. Deze vervlakking liet zich het meest gevoelen ten tijde van de uitbouw van het fonds.

Tussen de jaren 1840 en 1850 werd door de firma Brepols een belangrijke partij houtblokken over­genomen van de firma Noman en Zoon te Zaltbommel. Deze Hollandse prenten werden in het fonds opgenomen onder de nummers 149 tot 201 (alleen de nrs. 192-194 zijn van andere oorsprong). Op zich zelf waren deze prenten zeker niet onbelangrijk. Vele houtblokken van deze prenten dateren uit de 18e eeuw, enkele zelfs uit de iye eeuw, maar vanzelfsprekend droegen deze prenten er niet toe bij om het eigen karakter van het fonds te bevestigen. De verdere aangroei was even karakterloos. De nummers 202 tot 213 werden samengesteld met oude blokken van bidprentjes. Dan volgen een tiental kopieën van Franse gravures o. a. de vertellingen van Moeder de Gans. Van nummer 227 af gaat het fonds geleidelijk over naar de industriële produktie, en verliest het grotendeels zijn karakter van volkskunst. Ook de traditionele onderwerpen van de kinderprenten worden geleidelijk verlaten. De nummers 227 tot 23 5 zijn dierenprenten en soldatenprenten gedrukt met zinkclichés. De nummers 238 tot 245 zijn terug in hout gegraveerd, maar de laatste acht nummers zijn slaafse kopieën van „Mün-chener Bilderbogen" van Braun en Schneider. Van nummer 246 af werd overgegaan op chromolitho-grafie. De oude ambachtskunst was nu definitief vervangen door een industriële produktie, meestal geïnspireerd door Franse modellen. Maar op technisch gebied waren deze prenten uitstekend verzorgd, zodat de produktie uit de laatste periode op gunstige wijze de vergelijking kan doorstaan met de con­currerende Franse produktie van Epinal. Een lijst van de nieuwe prenten uit deze industriële periode is in dit boek niet opgenomen. Tot aan het nummer 308 zijn ons tweetalige prenten bekend. Vanaf het nummer 322 werden enkel nog eentalige uitgaven gefabriceerd : Frans tot nummer 395. De Ne­derlandstalige kregen dezelfde nummers voorafgegaan door het cijfer i, en waren dus genummerd van 1322 tot 1395.

___________

1 Bij prent 82 „Italiaanse Costumen" merken Van Heurck en Boekenoogen (I.P.F. blz. 187) op „bois francais ou d'après prototype francais". Deze gravures zijn echter getrouwe kopieën van „Italienische National-Costume" prent XCVI van Herman K. Barth te München. De oude litho nr. 6 „Ferme-Landhoef" van P.J. Brepols is nauw verwant met het „Bauer-hof", prent nr. 39 van Arnz & C° in Dusseldorf. Het is hoogst waarschijnlijk dat in het fonds van deze uitgevers verschil­lende prenten te vinden zijn welke als model gediend hebben voor bepaalde prenten van Brepols.

p. 87

In deze zogenaamde industriële periode werden ook prenten herdrukt uit vroegere periodes. De tekeningen van deze houtgravures werden overgebracht op steen, en het kleuren van de prenten ge­beurde niet meer met schablonen maar werd machinaal uitgevoerd. Deze herdrukken worden wel herhaaldelijk vermeld in onderstaande lijst. Ze zijn immers van belang doordat de uitgaven uit de eerste periode vrij zeldzaam zijn en sommige prenten uit de oudste periode slechts bekend zijn door herdrukken uit de tweede of de derde periode.                                                                                                                 »

De kinderprenten van het huis Brepols hebben een buitengewoon succes gekend. Het aantal miljoenen prenten welke door deze firma gedrukt en verspreid werden, is niet te schatten. Niet alleen in ongeveer alle Vlaamse en Waalse dorpen van België, maar ook tot in de verste hoeken van Neder­land werden de prenten van Brepols te koop gesteld. Voor de verspreiding in Nederland heeft het huis Brepols gedurende ongeveer een halve eeuw de medewerking gehad van niet minder dan dertig grossiers. Deze wederverkopers kochten de prenten van de firma Brepols niet grote aantallen en kregen deze bedrukt met hun firmanaam. Zo komt het dat er zoveel prenten van Brepols, vooral uit de eerste periode, bewaard gebleven zijn waarop enkel de naam van een Nederlandse firma vermeld staat. De prenten van Brepols werden in Nederland verspreid op naam van de volgende grossiers : Erven H. Rynders, J.A. Aldag, J.C. Botvis, A. Jacobs, Gebr. Koster & C°, Schalekamp & Van de Grampel, Mindermann & C°, Erven Wijsmulier, allen te Amsterdam; — te Amersfoort : Jacobs & Meyers; — te Bergen op Zoom : J. Verkouteren en D. Pauwels; — te Breda : Van Gullick en Her­mans; — te Delft : A. van Alphen; — te Dordrecht : T. Pieren Jz.; — te 's Gravenhage : L. Lazare; — te Maastricht : J.J. Louvrier; — te Leeuwarden : J. Proost; — te Rotterdam : B. Schuuring, J.H.C, van Dooremalen, J.Th. de Brouwer, Gebr. Hendriksen, P.J. Masier, J.C. Neiszen, W. Rycks en J. Valcken; — te Rijswijk : Gebroeders Van Kapel; — te Sneek : F. Holtkamp en E.J. Meyer Hz.; — te Utrecht : W. Van de Weyer; — te Zutphen : W. Hissink.

De prenten van Brepols zijn uitvoerig beschreven en gecommentarieerd in de werken van Van Heurck, voornamelijk in het hier herhaaldelijk geciteerde standaardwerk „Histoire de l'imagerie populaire flamande" (I.P.F.).

De lijst samengesteld door Van Heurck is vrij volledig. Wij hebben deze lijst slechts kunnen aanvullen met zeventien onbekende prenten, waarvan acht godsdienstige, vier litho's en vijf profane prenten.

 

Prentlijst

Onbekende of niet uitgegeven prenten:

Brepols godsdienstige reeks in houtsnede: 5-17-23-24-34-36-39-42-43-47-55-64-70-79-82

Brepols vroege prn. in lithografie: 7-8-9-11-12-13-14

Brepols prn. in lithografie: 327-343-344

 

Indeling in periodes

1. Brep., de prenten gedrukt op geschept papier en voorzien van het adres „Tot Turnhout, bij P.J. Brepols, Boek-drukker" of „Te Turnhout uyt de Fabriek en Boek-drukkerij van P.J. Brepols" of een variant hiervan.

1. B. & D., de prenten gedrukt op geschept papier en voorzien van het adres „Ter Drukkery van Brepols en Dierckx, Zoon".

1. z.a., de prenten uit dezelfde periode maar zonder adres.

1. op naam van... (naam van wederverkoper), de prenten uit dezelfde periode gedrukt op naam van een wederverkoper.

2. B. & D., de prenten uit de tweede periode gedrukt op machinaal papier, met de hand gekleurd met schablonen, en bedrukt met het adres „Bij Brepols & Dierckx Zoon, Fabrykanten in gekleurde en gemarmerde papieren", of „Uyt de Fabryk van Brepols & Dierckx, Zoon", of een variant hiervan.

2. B., de prenten uit dezelfde periode gemerkt B naast het nummer.

2. met of zonder letter B op naam van... (naam van wederverkoper), de prenten uit dezelfde periode gedrukt op naam van een wederverkoper.

2. z.a., de prenten uit dezelfde periode zonder adres.

3. B. & D., de herdrukken uit de industriële periode op naam van Brepols & Dierckx zoon, Turnhout.

3. N.V. Brep., de herdrukken uit de industriële periode op naam van „Etablissements Brepols S.A." of „N.V. Brepols".

3. z.a., de herdrukken uit dezelfde periode zonder adres.

De datering en toeschrijving aan de graveurs volgens Vansummeren (1996), gebaseerd op de facturering van het houtblok in de archieven van Brepols.

 

1. GODSDIENSTIGE REEKS

1. Het Mirakuleus Beeld van Onze Lieve Vrouwe te Scherpenheuvel. - Den Godzaligen Huys-zegen. 2 hsnn., 1. Brep., zonder nr., Volksk. Mus. Antw. ; 2. B. & D., nieuwe blokken, tweetalige titel, coll. Waller C 1, coll. BK, e. a.; 3. B. & D., Volksk. Mus. Antw.

1. -. 36 hsnn., afbeeldingen van heiligen, (bidprentjes) 1. Brep., Prentenk. Brussel (later herdrukt in de gewone reeks nr. 202).

2. Het mirakuleus beeld van O.L. V. van Holle. - Den Godzaligen Huys-Zegen. 2 hsnn., 1. Brep. Prentenk. Brussel (gereprod. bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 45).

2. -. 16 hsnn., afbeeldingen van heiligen, (bidprentjes) 1. Brep., Prentenk. Brussel (later herdrukt in de gewone reeks nr. 208).

3. Het Mirakuleus Beeld van Onze Lieve Vrouwe te Kevelaer. - Den Godzaligen Huys-Zegen. 2 hsnn., 1. Brep., z. nr. Prentenk. Brussel, e. a.; 2. B. & D., Prentenk. Brussel.

4. Het Mirakuleus Beeld van onze lieve Vrouwe || Van Der Linden Tot Uden || In 't Land van Ravensteyn.- Den Godzaligen Huys-Zegen. 2 hsnn., 1. Brep., z. nr., coll. Waller C 1 , e. a.; 2. B. & D., Prentenk. Brussel.

5. onbekend

6. Het Leven Van Den Heyligen || Rochus, Belyder, || Bezonderen patroon tegen de pest en de besmettelyke ziektens. 1 hsn. in versierde omlijsting, 1. Brep., Prentenk. Brussel, Waller C 1, e. a.; 2. B. & D., Prentenk. Brussel; 2. z. nr., coll. Norge.

7. Litanie ter eeren van den H. Donatus, Martelaer, Beschermer tegen den Donder, Blixetn, Onweder en Tempeesten, 1 hsn. in oml (C.A. Moermans, 1818), 1. Brep., Prentenk. Brussel, Crick; 2. B. & D., met andere tekst, Prentenk. Brussel, Waller C 1.

8. Het leven van den H. Antonius De Padua. 2. B. & D., coll. BK, Prentenk. Brussel.

8. -. 16 hsnn., „bidprentjes" in de gewone reeks als nr. 209, 1. Brep., coll. Waller C 1.

9. Leven van de H. Brigitta, Weduwe, 1 hsn. in vers. omsl., 2. B. & D., coll. BK, Prentenk. Brussel (gereprod. bij Van Heurck en Boekenoogen, LP.F., blz. 51) 2. z. nr. coll. Norge.

10. My dorst na Uwe Zaligheyd o Menschen (hierop volgen de zes overige kruiswoorden). 3 hsnn.,waarvan de middelste Christus aan het kruis voorstelt, met links een „Korte overdenkinge van het Lyden Christi" waarbij een afbeelding van de goede moordenaar, en rechts het gebed „Tot den gekruysten Jesus, Om te verkrygen eene Zalige dood" met een afbeelding van de slechte moordenaar. Onderaan „vidit" | /L / de Cervajal L.C. te Antwerpen 30 Dec. 1760. 1. Brep., coll. Crick , e. a.; 2. B. & D., met andere, tweetalige titel en teksten, volgens Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 52.

11. De Hemelvaart van de heylige Maegd Maria, Moeder Gods... 3 lijnen, 1 hsn. in oml., 1. Brep., coll. BK, Waller C 1; z. nr. coll. Norge; 2. B. & D., Prentenk. Brussel.

12. Het Stalleken van Bethlehem oft de geboorte Jesu Christi. 1 hsn. in vers. oml. (C.A. Moermans, 1820), 1. Brep., Volksk. Mus. Antw., Waller C 1, z. nr., coll. BK, Prentenk. Brussel, e. a.; 2. B. & D., Prentenk. Brussel.

13. Beeltenis van den vermaerden Boetprediker Pater Ber-nardus. 1 hsn. in oml., 2. B. & D., Prentenk. Brussel.

14. Zeven Groetenissen tot de || H. Moeder Anna. 1 hsn. in oml., 1. Brep., coll. Prentenkab. Brussel, 2. B. & D., Prentenk. Brussel.

15. Den Duyvels Dans. 1 hsn. (C.A. Moermans, 1820), 1. Brep., 2. B. & D., Prentenk. Brussel (gereprod. bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 56).

16. Het leeven en de Dood van den Heyligen Apostel Petrus, 1 hsn. in oml., 1. Brep., coll. BK, Volksk. Mus. Antw.; 2. B. & D. met gewijzigde titel, Prentenk. Brussel, Waller C 1.

17. onbekend

top

18. Leven Van Den Heyligen Paus en Martelaer || Cor-nelius, || Patroon tegen de stuypen, gigtigheden en vallende ziekte, 1 hsn. in oml. 2. B. & D., Prentenk. Brussel, Waller C 1.

19. Het laetste Avondmael dat Christus met zyne Apostelen gehouden, en dat || hy hun de voeten gewasschen heeft, 1 hsn. in vers. oml. (C.A. Moermans, 1820), 1. Brep., Prentenk. Brussel, Waller C 1, e. a.; 1. z.a., coll. Waller C 1 ; 2. B. & D., Prentenk. Brussel, Norge.

20. Trap des Ouderdoms. 1 hsn., 1. Brep., Prentenk. Brussel (gereproduceerd bij Prentenk. Brussel en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 60), coll. BK, Waller C 1, e. a.; 2. z.a., Volksk. Mus. Antw.

21. De Begraeffenis van onzen Zaligmaeker Jesus Christus, 1 hsn. in versierde oml., 1. Brep., z. nr., coll. Waller C 1, Norge; 2. B. & D., nieuwe hsn., Prentenk. Brussel.

22. Trap des Ouderdoms. - Degré des Ages. Zelfde hsn. als nr. 20, 4. B., coll. Deventer Mus.

23. onbekend

24. onbekend

25. Jesus word afgenomen van 't Kruys. 1 hsn. in vers. oml., 2. B.

26. Het Leven van de H. Maeget en Martelaeres || Ca-tharina. 1 hsn. in vers. oml., 1. Brep., met nr. 29, Volksk. Mus. Antw. ; 2. B. & D., Prentenk. Brussel, z. nr., coll. Norge ; met nr. 29 en gewijzigde titel, coll. Waller C 1.

27. Het Leven van den Heyligen || Hubertus, || Die gevierd word den 3 November, 1 hsn. in oml. (C.A. Moermans, 1818), 1. Brep., coll. BK, coll. Waller C 1 , z. nr. Volksk. Mus. Antw.; 2. B. & D. (gereproduceerd bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 64).

28. Het leven van den Heyligen Joseph, bruydegom van de H. Moeder Maria, 1 hsn., 1. Brep., z. nr., coll. BK, Prentenk. Brussel; 2. B. & D., Prentenk. Brussel, Norge.

29. = nr. 26, coll. BK..

30. Lam Gods. ges. L. Hendrickx, 1. Brep., coll. BK, Volksk. Mus. Antw., Crick, e. a.; 1. z. nr., Norge; 2. B. & D., Prentenk. Brussel, Waller C 1.

31. De vlugt naer Egypten. 1 hsn. ges. L. Hendrickx, in oml., 1. Brep., coll. BK, coll. Waller C 1, N.O.M., e. a.; 1. z. nr., ; 1. B. & D. Prentenk. Brussel, Norge, e. a.

32. Het leven van de Heylige Moeder Theresia De Jesus. 1 hsn. oml. met tekst, 1. Brep., coll. BK, Volksk. Mus. Antw.

33. De Martelie van de Heylige Maegd Barbara. 1 hsn. in oml., 1. Brep., coll. Waller C 1; 2. B. &D., Prentenk. Brussel .

34. onbekend

35. Kort verhael van het miraculeus H. Bloed onzes liefs heere Jesu Christi, Het welk zig eertyds vertoond heeft tot Boxtel... 1 hsn., 2. B. & D., Prentenk. Brussel.

36. onbekend

37. Het Leven van den Heyligen Martelaer ]| Georgius. 1 hsn. in oml., 1. Brep., z. nr., ; 2. B. & D., Prentenk. Brussel.

38. Hoe dat Christus is Gekruyst geworden, 1 hsn. in oml., 1. Brep., Volksk. Mus., Waller C 1, z. nr. coll. Norge; 2. B. & D., Volksk. Mus. Antw.

39. onbekend

40. Leven van den H. Apostel Paulus. 1 hsn. in vers. oml., 2. B. & D., Prentenk. Brussel.

41. Historie || Van Het Alderheyligste || Sacrament || van Mirakel, 1 hsn. oml. met tekst en legende, 1. Brep., coll. Waller C 1, Atlas v. Stolk, coll. BK; z. nr., Mus. Jubelp. Brussel, e. a.

42. onbekend

43. onbekend

44. Den Godzaligen Huyszegen || Van den zoeten Naem Jesus, en zijne lieve Heyligen. 1 hsn., met imprima-tur „Vidit Antverpiae 8 Augusty 1755. F.J. Van Petegem Lib. Cens." 1. Brep., ; B. & D., coll. Jubelp. Mus. Brussel, Prentenk. Brussel (gereprod. bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 73).

top

45. Hoe dat Pilatus Jesus aen de Joden vertoont heeft, zeggende tot hun; Aenziet den Mensch. 1 hsn. ges. A.(lexander) C.(ranendoncq, 1820), „Ecce Homo", 1. Brep., coll. Norge; 2. B. & D., Prentenk. Brussel.

46. Onze Lieve Vrouw van Handel, 1 hsn. in oml., 2. B. & D., Prentenk. Brussel (gereprod. bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 77).

47. onbekend

48. Het leven van den Heiligen Nicolaes, Bisschop van Myrrea, in Lycië. Beschermheilige der Kinderen, 1 hsn. in oml., 2. B. & D., Prentenk. Brussel.

49. Roosenkrans || van Maria, || Ingesteld en verkondigt door den heyligen Dominicus. - Le Sacré Rosaire || De la Sainte-Vierge || Institué et publié par saint Dominique. 1 hsn. oml. door 15 kl. hsnn., de rozenkrans van Maria, 1. Brep., Volksk. Mus. Antw. , e. a.; 2. B. & D., Prentenk. Brussel.

50. Het waer afbeeldsel van den Wandelenden || Jood gelyk hy door Brussel trekkende, is || te zien geweest op den 22 April 1674. 1 hsn. in oml. (A.C. Cranendonq, 1822), 1. Brep., coll. Waller C 1, coll. BK;. z. nr., Prentenk. Brussel (gereprod. bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., tegenover blz. 1).

51. Geloofweêrdige en by een vergaederde Beschryving || Der merkweêrdige Voorvallen, Weldaden en Heylige Verrigtingen van zyne doorlugtige Hoogheyd den Vorst || Alexander van Hohenlohe,... 4 lijnen, 1 hsn. in oml. (A.C. Cranendonq, 1822), 1. B., coll. BK; 2. B. & D., coll. Waller C 1.

52. De Geesseling van onzen Zaligmaeker Jesus Christus. 1 hsn. in oml., 1. Brep., coll. Waller C 1, Jubelp. Mus. Brussel, e. a.; 2. B. & D., Prentenk. Brussel.

53. Vermaeninge || Dat men behoort zyn zelven te doen inschryven in het || Broederschap van het heylig Roosen-kransken. 1 hsn. in oml. 1. Brep. coll. Prentenkab. Brussel, Waller C 1, e. a.; 1. z. nr., .

54. Zyne Heyligheyd Pius VIL 1 hsn. (C.A. Moermans, 1820), links van de prent, portret van Paus Pius VII, rechts tweetalige tekst van de „vollen Aflaet gegeven te Mechelen den 12 Junius 1823, J. Firgeur, Vic. Gen."; 1. Brep., z. nr., , e. a.

54. Pius VII... 4 lijnen. - Leon coll. BKII || Benoemd Paus van Roomen den 27 September 1823... 5 lijnen. 2 hsnn. (C.A. Moermans, 1820)waarvan de eerste dezelfde is als deze van vorige prent, 1. Brep., Waller C 1, coll. BK.

55. onbekend

56. Litanie van den H. Antonius abt. Zelfde hsnn. als nr. 8; 2. B. & D., Prentenk. Brussel.

56. Zie nr. 59.

57. De geestelyke Loterye en gelukkige haeve voor d'afgestorvene Christene | geloovige Zielen, 1 hsn. oml. met teksten, 1. Brep., Volksk. Mus. Antw., Waller C 1, e. a.; 2. B. & D., Prentenk. Brussel, e. a. (gereprod. bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 83).

58. Het Leven van den Heyligen || Eloy, Bisschop || van Noyon, Patroon der Zilver en andere Smeders. 1 hsn. in vers. oml., 1. Brep., z. nr. coll. Waller C 1 ; 2. B. & D., Prentenk. Brussel.

59. De veertien Statien van onzen || Heere Jesus Christus. 16 hsnn. 2 grote omringd door 16 kleine, in vers. oml., 1. Brep., z. nr. , Norge; z.a., coll. Waller C 1, coll. BK, Prentenk. Brussel; met nr. 56, coll. N.O.M.

60. -. 1 hsn. Christus aan het kruis, omheen het kruis de emblemen van de passie, 1. Brep., met nr. 61, coll. Norge; 2. B. & D., Prentenk. Brussel (gereprod. bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 86).

61. = nr. 60,

62. Het leven van den heyligen Rumoldus. 2 hsnn. in oml. 1. Brep., coll. v. Trappen; 2. B. & D., Prentenk. Brussel.

63. Nieuw Liedeken van de deugdryke Palsgraevin || Genoveva, || getrokken uyt een geapprobeérden Historie-boek. || Stemme: Myn hertjen geeft zoo menigen zucht, 1 hsn. in oml. (A.C. Cranendonq, 1827), 1. Brep., met nr. 73 coll. Waller C 1; met gewijzigde titel coll. Waller C 1, Norge.

64. onbekend

65. Wonder Kruis te Migné by Poitiers te zien geweest den 17 December 1826. 1 hsn. oml. met tekst (A.C. Cranendonq, 1829), 1. Brep. met nr. 66, ; 2. B. & D., Prentenk. Brussel (gereprod. bij Van Heurck en Boekenoogen, 7.P.F., blz. 89).

66. = nr. 65.

66. De Kerstnacht, 1 hsn., 1. Brep., coll. Waller C 1; 2. B. & D., Prentenk. Brussel.

66. -. 18 hsnn., bidprentjes, in de gewone reeks Bre-pols herdrukt als nr. 207, 1. Brep., .

67. Den Calvarie-berg. 1 hsn. in oml., 2. B. & D., Prentenk. Brussel, Jubelp. Mus. Brussel.

68.Jesus-Christus geladen met zyn kruys. 1 hsn., 2. B. & D., Prentenk. Brussel.

69. Eer en lof zy voor eeuwig aen het alderheyligste Sacrament des Autaers. || Loué et adoré soit Ie Tres-Saint-Sacrement de l'Autel a jamais, 1 hsn., 1. Brep., ; 2. B. & D., met gewijzigde titel, Prentenk. Brussel.

70. onbekend

71. O.L.F, der Zeven Weeën, 1 hsn. in vers. oml., 2. z.a., Prentenk. Brussel, Crick.

72. De Doop. - Het Vormsel. - Het H. Sacrament des Altaers. - De Biecht. - Het H. Oliesel. - Het Priesterschap. - Het Huwelyk. Reeks van zeven verschillende prenten, elk met 1 hsn. in vers. oml.(J.J. Delanier), 1836), 2. B. & D., Prentenk. Brussel.

72. -. 20 hsnn., bidprentjes, in de gewone reeks herdrukt als nr. 206, 1. Brep., coll. Waller C 1.

73. Heylig Hert van Maria, 1 hsn. in vers. oml., 2. B. & D., coll. Waller C 1, Prentenk. Brussel, e. a.

73. Zie nr. 63.

74. Maria Moeder van Jesus, Troosteres der Bedrukten, Patroonersse der stad Luxemburg, 1 hsn. in vers. oml. (A.C. Cranendonq, 1825, 2. B.&D., Prentenk. Brussel.

75. Heylig Hert van Jesus. - Sacré Coeur de Jésus. 1 hsn. in vers. oml. (A.C. Cranendonq, 1822), 2. B. & D., coll. Waller C 1, Prentenk. Brussel. Volksk. Mus. Antw.

76. Beknopte Levenschets || Van den H. Alphonsus-Maria de Ligouri, || Stichter Der Congregatie Des Allerheyligsten Verlossers, 1 hsn. in vers. oml., 2. B. & D., Prentenk. Brussel.

77. Korte beschrijving || van het leven en de marteldood van de || H. Philomena. 1 hsn. in vers. oml., 2. B. & D., Prentenk. Brussel, .

78. Précis Historiaue || De || Notre Dame De Basse-Wavre. - Beknopte geschiedenis || van || O.L. Vrouw van Neder-Waver. 1 hsn. in vers. oml., 2. B. & D., coll. BK, Prentenk. Brussel, Jubelp. Mus. Brussel.

79. Christus aan het kruis. Men vloekt hier niet. 1 hsn, 2. B. & D., privéverz. Antwerpen.

80. Het Allerheyligste || Aenzigt || van onzen Zalig-maker Jesus-Christus. 1 hsn. in vers. oml., 2. B. & D., coll. Waller C 1 , e. a.

81. O.L. Vrouw van Bystand. 1 hsn. in vers. oml., 2. B. & D., Prentenk. Brussel.

82. onbekend

83. Den eersten val vanjesus onder het Kruys. 1 hsn. In vers. oml., 2. B. & D., coll. BK, Prentenk. Brussel.

 

Niet genummerde prenten

-. Gevolg van den Dooden-spiegel, door Pater Abraham a Sancta Clara. 35 hsnn. in vers. oml., 1. Brep., Volksk. Mus. Antw., Waller C 1 (gereproduceerd bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 103).

-. Het leven van den heyligen Apostel Jacobus de Meerdere, 1 hsn. In vers, oml. (A.C. Cranendonq, 1820), 1. Brep., coll. BK, coll. Norge.

-. Het leven van den heyligen Apostel || Andreas. 1 hsn. in vers. oml., 1. Brep., Prentenk. Brussel, e. a.

-. Het leven van den Heyligen || Frandscus coll. BKaverius, || Van de Societyd Jesu, Apostel van Indien en Japonien. 1 hsn., 1. Brep., MdM .

-. Litanie tot onze Lieve Vrouwe Van Lauretten. 2 hsnn. omringd met 17 kleine hsnn. in vers. oml. (C.A. Moermans, 1818), 1. Brep., Volksk. Mus. Antw., coll. BK, Ottema; 2. B. & D., Prentenk. Brussel (gereprod. bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 105).

-. Horlogie || van de Passie ||Jesu Christi. 1 hsn., Jesus aan het kruis, zoals afgebeeld op de tweede helft van de prenten 1, 2, 3 en 4, 1. Brep., MdM.

-. Historie van de Verdrukking en Gevangenis van Zyne Heyligheyd || Pius VII. || Paus van Roomen onder de regeering van Napoléon, 1 hsn. in vers. oml., 1. Brep., coll. Waller C 1.

-. Een krachtig kruysgebed ter eere van de vijf wonden van Jesus Christus. 1. B.& D., coll. BK, Volksk. Mus. Antw., coll. BK.

-. De gedachtenisse die men in de H. Kerke houd van alle gelovige Zielen.1. Brep., Stadsarchief Turnhout

-. H. Dympha, 1 hsn. (C.A. Moermans, 1818), archiefbron.

-. Kapelle van Kevelaer. De groote kapelle van Kevelaer. Klooster van Kevelaer. 3 afb. in lithografie, met adres: Uyt de steendrukkery van Brepols en Dierckx zoon Gedeponeerd volgens de Wet Volksk. Mus. Antw..

-. Miraculeus beeld van de heylige moede (sic) Gods Maria te München – den Godszaligen huys-zegen. 2 hsnn., coll. BK.

top

 

2. PROFANE REEKS

 

2.1. OUDE LITHO'S

1. Koningsschieten 1829. Mus. Taxandria Turnhout.

2. Sujets différents. - Verschillende voorwerpen. 6 afb., allerlei taferelen, 1. Brep., .

3. Kunsten, 1 afb. reizend circus met acrobaten, 1. Brep., MdM.

4. Het Leven van den Heiligen Joseph Bruidegom Van De H. Moeder Gods. 1 afb., Prentenk. Brussel.

6. Ferme. - Landhoef. 1 afb. ges. Glenisson, boerderij met erf waarop vee, put, kruiwagen, slijp-steen enz., Volksk. Mus. Antw.

7-9. onbekend

10. Kinderlijke Vermaken. - Jeux d'enfans. 2 rijen afb., kinderspelen ges. Struys, Volksk. Mus. Antw. (gereprod. bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 12.

11-14. onbekend

16. Garde Royale Bavaroise. - Koninklyke Beyersche Burgerwacht. 3 rijen afb., militairen, volgens Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 319.

— . Jeux d'enfants - Kinderspelen. Coll. y.

 

Volgens Vansummeren (1996) blijkt uit archiefbronnen dat ook de volgende ongenummerde prenten getekend door Jacquemin in 1832, in lithografie zijn uitgegeven: Animaux nr. 2, Enfants nr. 3, Enfants nr. 6, Costumes Suisses, Tir a l'arc, Huisdieren, Guillaume Teil, Lanciers, Troupes Belges, Proverbes, Degré des Ages, Agrement de l'été, Oiseaux en Chasseurs et grenadiers.

 

2.2. PRENTEN IN HOUTSNEDE OF –GRAVURE

 1. -.22 hsnn. (C.A. Moermans, 1820), militairen van verschillende landen, 1. Brep., coll. Waller C 1; op naam Schuuring, ; 1. z.a.Prentenk. Brussel; 2. B., op naam Wijsmuller, ; 2. z.a.verz. BK.

 2. Het moedig (bloedig) moord tooneel, by Lypsichs Oorlogs Velden... 2 vss. (Fr. tit.) 20 hsnn., slag bij Leipzig, 1813, 1. Brep., coll. Waller C 1, coll. BK, e. a.; 1. z.a., Prentenk. Brussel, e. a.

 3. Pinetti's Kunsten zoo verheven, Ziet gy (hier] in Prent(en) hier herleven. (Fr. tit.) 20 hsnn., kunstenmakers, 1. Brep., coll. Waller C 1; 2. B., Prentenk. Brussel..

 4. De verkeerde Wereld. - Le Monde Renversé. 24 hsnn., 1. op naam De Brouwer, coll. Waller C 1; 2. B., Prentenk. Brussel, coll. BK, e. a. (gereprod. bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 115).

 5. Leert uyt Duymkens aerdig Leeven... 4 vss. (Fr. tit.) 20 hsnn., verhaal van Klein Duimpje volgens de mondelinge traditie, 1. Brep., coll. Waller C 1 ; 1. z.a., coll. Ottema; 2. B. & D., coll. N.O.M.; 2. B., Prentenk. Brussel, e. a.

 6. Het huis van Oostenrijk, met deszelfs bijzonderste Krijgshelden. (Fr. tit.) 4 hsnn., 1. Brep., coll. BK, coll. Ottema; 1. z.a., Prentenk. Brussel; 2. B., Prentenk. Brussel e. a.

 7. Het Kinderspel. - Le jeu d'Enfants. 24 hsnn., kinderspelen, 1. Brep., coll. Waller C 1, Prentenk. Brussel, e. a. 1. op naam Proost, coll. N.O.M., 1. z.a., Prentenk. Brussel (gereprod. bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 119); 2. B, coll. BK.

 8. Den Verhoren Zoon. - L'enfant prodigue. 20 hsnn., 1. Brep., coll. Waller C 1; 1. z.a., met titel De Verloren Zoon, coll. BK, Prentenk. Brussel; 2. B. Prentenk. Brussel, (gereprod. bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 122), N.O.M. e. a.

 9. Musique Militaire. 3 hsnn. (A.C. Cranendonq, 1820), 1. Brep. Prentenk. Brussel, Waller C 1; 2. z.a., coll. N.O.M., Volksk. Mus. Antw.

10. Het lastig straet geschreeuw van Klyne koop-persoonen... 2 vss. (Fr. tit.) 20 hsnn., leurders, 1. Brep. Prentenk. Brussel, Waller C 1, Norge; 2. z.a., Prentenk. Brussel.

11. Pandouren, Croaten, Russen, Turken. (Fr. tit.). 20 hsnn., militairen, 1. Brep., coll. Waller C 1, Norge; 2. z.a., Prentenk. Brussel, N.O.M.

12. Gewoonelijke Spreekwoorden in figuren afgebeeld. || - Proverbes Familiers représentés par des Figures. 20 hsnn., 1. z.a., coll. v. Gijn; 2. B., op naam J.A. Aldag, .

13. Zy moet doch aardig zyn, de Mode van deés dagen. Mits dat de Dieren zelfs die als nu willen dragen. (Fr. tit.). 12 hsnn., spotprent op de mode, 1. Brep., coll. Waller C 1, N.O.M.; 2. B., Prentenk. Brussel (gereprod. bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 125).

14. Zyne Majesteit den Erf-Prins der nederlanden met verscheide Krygs-helden en Soldaten van Europa. (Fr. Titel). 20 hsnn. 1. Brep., coll. BK (afbeelding bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 126).

15. Luy-Lekkerland. - Pays de Cocagne. 20 hsnn. 1. Brep., coll. Ottema ; 1. B. & D., Prentenk. Brussel, Waller C 1; 1. op naam Louvrier. (Zie ook nr. 51).

15. Luilekkerland. - Pays de Cocagne. 20 hsnn., nieuwe hsnn., 2. z.a., Volksk. Mus. Antw., coll. BK ; 3. B. & D., Prentenk. Brussel (gereprod. bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 128); 3. z.a., coll. BK, Prentenk. Brussel.

16. De ce chef d'oeuvre de la nature, Admirez la barroque structure. - Zie weer tot u vermaek deez' nieuwe Prent bereyd: || Leer uyt de Schepsels hier des Scheppers wonderheyd. 20 hsnn., dieren, 1. Brep., coll. Waller C 1; 1. B. & D., Prentenk. Brussel; 1. op naam Proost, coll. Norge; 2. B., coll. BK, (gereproduceerd bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 130).

17. Zie Gulivers geval... 2 vss. (Fr. tit.) 20 hsnn., 1. Brep., coll. Waller C 1, Ottema; 1. op naam Al-dag, ; 1. z.a., Prentenk. Brussel ; 2. B., Prentenk. Brussel; 2. z.a., N.O.M., Volksk. Mus. Antw., e. a.

17. Geschiedenis van Guliver. - Histoire de Guliver. 12 hsnn., 1e variant, 2. B., Prentenk. Brussel ; 2e variant, 2. z.a., coll. BK, Volksk. Mus. Antw. , e. a.; 3e variant, 3. B. & D., Prentenk. Brussel.

18. Klaas Kapoen. - Colas Capon. 20 hsnn., 1. Brep., coll. Waller C 1 , e. a.; 1. B. & D., coll. BK, Prentenk. Brussel, N.O.M.; 2. op naam Lazare, ; 2. z.a., coll. BK.

19. Lammen Goedzak. - Le bon Guillaume. 20 hsnn., 1. Brep., coll. Waller C 1, Norge; 1. B. & D., Prentenk. Brussel (gereproduceerd bij Van Heurck en Boekenoogen, J.P.F., blz. 135); 2. B., .

20. De Boere-Kermis word verbééld in dit Beschryf, Tot het vermaek der jeugd en leerzaem Tydverdryf. (Fr. tit.) 8 hsnn., 1. Brep., Prentenk. Brussel, N.O.M.; 2. B., coll. BK, Prentenk. Brussel.

21. Tot onderwys der jeugd bedagt ik deze prent: || Mogt de deugd en vlyt in haer steeds woonen onge-schend. (Fr. tit.) 48 hsnn., kunstenmakers, 2. B., Prentenk. Brussel (gereprod. bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 138), Waller C 1; 2. z.a.verz. BK,; 3. z.a.verz. BK .

22. De inneming en verbranding van Moscou. || La prise et l'indendie de Moscou. 7 hsnn., 1. Brep., coll. Norge; 1. z.a., coll. BK, Prentenk. Brussel; 2. B., coll. BK..

23. Kleyn kinder-spel. - Petit jeu d'enfens. 12 hsnn., kinderspelen, 1. B. & D., coll. N.O.M., Norge, 1. op naam Van Kapel, coll. Waller C 1; 1. z.a., coll. v. Trappen; 2. B., met titel : Het kleine Kinderspel, Prentenk. Brussel; 2. z.a., met titel : Kinderspel. -feux divers, .

23. Vermaeckelyk Mengelmoes. - Agréable Mélange. 30 hsnn., allerlei personages te paard, 1. Brep., coll. N.O.M.

24. Hier ziet gy pronken triumphant, De schoonste Neusen van het Land. (Fr. tit.) 20 hsnn., spotprent op de neuzen, 1. Brep., Prentenk. Brussel (gereprod. bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 140), Volksk. Mus. Antw., Waller C 1.

25. Slag van Austerlits. - Bataille d'Austerlitz. 4 hsnn., 1. Brep., coll. Norge; 1. B. & D., (gereprod. bij Van Heurck en Boekenoogen 1.P.F., blz. 141), Prentenk. Brussel; 1. op naam Erven Rynders, .

26. -. 32 hsnn., driekoningenbriefjes, 1. Brep., Prentenk. Brussel, Waller C 1, e. a.; 1. z.a., coll. BK; 1. op naam Proost, coll. N.O.M.;2. B., Prentk. Brussel (gereprod. bij Van Heurck en Boekeneogen, 1.P.F., blz. 142); 2. z.a.

27. Het Groot vermaak der Kinders. (Fr. tit.) 12 hsnn., kinderspelen, 1. Brep., coll. BK, Volksk. Mus. Antw., Waller C 1, e. a.; 1. op naam Proost, coll. v. Gijn; 1. z.a., Prentenk. Brussel; 2. z.a., Prentenk. Brussel.

28. Pruischen Lancier en Cosakken, in gevegt tegen de Fransche wagt. (Fr. tit.) 6 hsnn., 1. Brep., coll. BK, N.O.M. , e. a.; 1. z.a., Volksk. Mus. Antw.; 1. op naam Proost, coll. Waller C 1; 2. B., coll. BK.

29. Ourson, den Wildeman, word Jonkheyd, U, gegeéven: Weést niet aen hem gelyk door ongeregelt Leéven. (Fr. tit.) 20 hsnn., 1. Brep., Norge; 1. B. & D., Prentenk. Brussel (gereprod. bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 146); 2. B. op naam Wijsmuller.

30. Koninklijke Grenadiers. - Grenadiers royaux. 8 hsnn., militairen, 2. z.a., Prentenk. Brussel, met titel : Grenadiers de la garde. - Grenadiers van de garde, coll. BK.

30. Nu wordt u wederom een kinderspel gegeéven', Nochtans een groot verschil aen dat van November zeven. (Fr. tit.) 42 hsnn., kinderspelen, 1. Brep., coll. Waller C 1; 2. B., Prentenk. Brussel.

31. Uile-spiegel. - Thyl-Capon. 20 hsnn., 1. Brep., coll. Waller C 1; 1. B. & D., Prentenk. Brussel, (gereprod. bij Prentenk. Brussel en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 147), N.O.M.; 2. B., met titel : Thyl Uilenspiegel. - L'Espiègle, op naam J. Valken, coll. BK.

32. Jagers te paard. - Chasseurs a cheval. 16 hsnn., 1. B. & D., Prentenk. Brussel, Waller C 1; 2. z.a., Volksk. Mus. Antw.; 3. z.a., coll. BK.

33. Den Koning der Nederlanden, met zyne Bezonderste Krygs-helden. (Fr. tit.) 16 hsnn., 1. Brep.; onderschriften gewijzigd, bij 2de plaatje Willem III in plaats van Willem II, 2. B., Prentenk. Brussel ; Frederik Hendrik in plaats van Willem III, 2. z.a., coll. BK, Volksk. Mus. Antw., e. a.

34. -. 16 hsnn., militairen, 1. Brep., coll. Ottema ; 1. z.a., coll. BK; 2. op naam Aldag.

34. De oorlog is een twist... 4 regels. (Fr. tit.) 16 hsnn., militairen, 1. z.a., coll. Waller C 1, Prentenk. Brussel; 1. op naam Wijsmulier, coll. N.O.M.; 2. z.a., .

top

35. Slag van Wagram. - Bataille de Wagram. 12 hsnn., 1. Brep., coll. Waller C 1 , 1. z.a., coll. Z.; 1. op naam Mindermann, Prentenk. Brussel; 2. z.a., coll. BK, Prentenk. Brussel, Volksk. Mus. Antw.

36. Stielen en Ambachten. - Arts et Métiers. 20 hsnn., beroepen en ambachten, 1. Brep., coll. Waller C 1, N.O.M.; 1. z.a.verz. BK, N.O.M.; 2. B., Prentenk. Brussel ; 3. z.a., coll. BK, Prentenk. Brussel, e. a.

37. Slag van Jena. - Bataille de Jena. 4 hsnn. (C.A. Moermans, 1822), 1. Brep., Prentenk. Brussel, N.O.M., e. a.; 2. B., coll. BK; z.a., Prentenk. Brussel.

38. Marche de la Cavalerie. - Togt der Ruitery. 16 hsnn. (C.A. Moermans, 1822), 1. Brep., coll. Waller C 1, Norge, coll. BK; 1. z.a.Prentenk. Brussel.

39. Engelsche Koninklyke Husaeren. - Hussards du Roi d'Angleterre. 2 hsnn. (C.A. Moermans, 1822), officier, trompetter en zes soldaten, 1. Brep., coll. Waller C 1 , 1. z.a., coll. BK, met nr. 49, Prentenk. Brussel.

40. Krygsmans daeden door Russchen en Turken. (Fr. tit.) 4 hsnn. (C.A. Moermans, 1822), 1. Brep., Prentenk. Brussel , e. a.; 2. B., Prentenk. Brussel.

41. Ziet hier, tot uw vermaek dee'z Kinder-Spreeken vloeyen, || Welke zy overal met vlytigheyd uit-stroeyen. 30 hsnn. (C.A. Moermans, 1822), spreekwoorden en gezegden, 1. Brep., coll. Waller C 1, N.O.M.; 1. op naam Wijsmulier, ; 2. B., coll. BK, Prentenk. Brussel (gereproduceerd bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 154).

42. Land-beschryf-kundig Nieuw-jaar, of zeden en gewoonten van de voornaamste volken der wereld. (Fr. tit.) 16 hsnn. (A.C. Cranendonq, 1822), klederdrachten van verschillende volkeren, 1. Brep., coll. BK, Prentenk. Brussel, N.O.M.; 1. op naam Aldag, coll. Waller C 1 ; 2. B., coll. BK, Volksk. Mus. Antw. ; 2. z.a., coll. Z.

43. Den Vasten Avond. - Le Carnaval. 10 hsnn. (C.A. Moermans, 1823), personages in achttiende-eeuwse klederdracht, gekarikaturiseerd voorgesteld, 1. Brep., Prentenk. Brussel, Waller C 1, e. a.; 1. z.a., coll. N.O.M.

44. -. 6 hsnn. (A.C. Cranendonq, 1823), Koninklijke Beyerse grenadiers, Russische grenadiers en Oostenrijks voetvolk, 1. op naam Holtkamp, ; 2. met titel Oostenrijksch Beijersch en Russisch voetvolk (Fr. tit.), coll. BK, Volksk. Mus. Antw., Prentenk. Brussel, Waller C 1, e. a.

45. Oorlog tusschen Vrankryk || en Spanjen in 't jaar 1823. (Fr. tit.) 15 hsnn. (A.C. Cranendonq, 1823), 1. Brep., coll. Waller C 1 , e. a.; 1. z.a.Volksk. Mus. Antw. 1. op naam Rynders, ; 2. z.a., Prentenk. Brussel.

46. In 1823. || Cadix word nauw belegt door 't Fransche leger-magt. || Den Spanjaerd d'uytval waegt by 't Maenlicht in den nagt. (Fr. tit.) 1 hsn., 1. Brep., coll. Waller C 1 ; 1. z.a., coll. Fries Gen.; 1. op naam Proost, coll. BK, op naam Mindermann coll. Boekenoogen (gereprod. bij Van Heurck en Boeken-oogen, 1.P.F., blz. 158).

47. La Mort|| Du Duc de Berry. Assassiné a Paris Ie 13 Février 1820. - De Dood van den || Hertog van Berry, || Vermoord te Parys den 13 Februari 1820. 6 hsnn., 1. Brep., Prentenk. Brussel, v. Gijn, op naam Rynders, coll. Waller C 1; 1. z.a. coll. BK; 2. z.a., Volksk. Mus. Antw., e. a.; 2. B., coll. BK.

48. Slag van Waterloo. - Bataille de Waterloo. 6 hsnn., 1. Brep., coll. BK, Waller C 1, De Waag, e. a.; 1. op naam Rynders, Prentenk. Brussel; 1. z.a., ; 2. B.m, coll. BK; 2. z.a., Volksk. Mus. Antw.

49. Reis van de Dogter van den Uitgebannen. (Fr. tit.) 8 hsnn., vier taferelen van de reis van het meisje dat voor haar vader genade gaat afsmeken bij de tsaar, en vier verschillende militaire taferelen. 8 hsnn., 1. Brep., Prentenk. Brussel, Waller C 1; 1. op naam Proost, ; 2. z.a., met titel Leert, Kindren ... 2 vss., Volksk. Mus. Antw.

49. = nr. 39.

50. De Toover-Fluyt Jn Onderscheide Kleedsels. (Fr. tit.) 9 hsnn., op 3 rijen, toneelpersonages uit de opera „Die Zauberflöte" van Mozart, 1. Brep., Prentenk. Brussel ; 1. z.a., coll. Norge; 1. op naam Rynders, coll. Waller C 1;

 2. z.a., met gewijzigde titel, Prentenk. Brussel; 2. B., De Deventer Mus.

51. Veldslagen, waar dat Mars zyn felle woed' kwam koelen, || En menig grooten Held, den schicht der dood deed' voelen... 4 vss. (Fr. tit.) 9 hsnn., dood van prins Poniatowski, 1. op naam Proost, Prentenk. Brussel, Waller C 2; 1. op naam Mindermann en zonder nr. verz., Norge, 1. op naam Rynders met foutief nr. 15, ; 2. z.a., coll. BK, op naam Neiszen, coll. gemeentearchief Rotterdam.

52. Het nieuw Arlequin-spel. (Fr. tit.) 1 hsn. (C.A. Moermans, 1827), 1. Brep., ook met nr. 55, Prentenk. Brussel; 1. op naam Wijsmuller, coll. Waller C 2; 2. z.a., Volksk. Mus. Antw.; 2. z.a., andere hsnn., coll. BK, Prentenk. Brussel; 3. B. & D., Prentenk. Brussel, Deventer Mus; 3. N.V. Brep., Volksk. Mus. Antw., e. a.

52. Manneken-Pis || Den oudsten Borger der stad Brussel, || in zyne groote kleeding. || Hei Joppa Signorken. 2 hsnn., 1. Brep., Prentenk. Brussel, Waller C 1, e. a.; 2. B., coll. Norge; 2. B, met nr. 193, Prentenk. Brussel.

53. Afbeeldsels der jonkheid. - Tableau de lajeunesse. 9 hsnn. (A.C. Cranendonq, 1825, kinderspelen en bezigheden, 1. Brep., Prentenk. Brussel (gereprod. bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 165); 1. z.a., coll. BK; 2. z.a., coll. BK.

54. Het is zoo als men zegt, - Een spreekwoord is wel regt... 4 vss. (Fr. tit.) 30 hsnn. (A.C. Cranendonq, 1825), 1. op naam Proost, coll. BK,; 1. op naam Mindermann, coll. Waller C 2, N.O.M.; 1. z.a., coll. BK; 2. z.a.., coll. BK, Prentenk. Brussel (gereprod. bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 166).

55. Kluchtige gesteltenissen en Dieren. (Fr. tit.) 24 hsnn. (A.C. Cranendonq, 1825), koddige taferelen en afbeeldingen van dieren, 1. op naam Schalekamp, coll. Norge; 1. op naam Holtkamp en met nr. 57, coll. Waller C 2; 2. B., Prentenk. Brussel ; 2. z.a., coll. BK, Deventer Mus, Volksk. Mus. Antw.

56. Laat, lieve kinderen laat, de moordlust en bedryven, || Van dezen grooten schurk, in uw geheugen bïyven... 4 vss. (Fr. tit.). 20 hsnn. (A.C. Cranendonq, 1826), leven van Cartouche, 1. Brep., coll. Norge; 1. op naam Rynders, coll. Waller C 2, 2. z.a., coll. BK, Prentenk. Brussel (gerepr. bij Van Heurck en Boekenoogen, LP.F., blz. 168); 2. B., Volksk. Mus. Antw.; 3. B. & D., Prentenk. Brussel, De Deventer Mus; 3. B., coll. BK, Volksk. Mus. Antw.

57. Garde impériale Turque. - Keizerlijke wagt der Turken. 3 rijen hsnn. (A.C. Cranendonq, 1826), militairen, 1. Brep., coll. Waller C 2; 1. B. & D., ; 1. op naam Schalekamp, Prentenk. Brussel; 1. z.a., coll. BK, coll. Crick; 2. z.a., coll. BK.

58. Grenadiers Suisses. - Switsersche Grenadiers. 5 hsnn. op 1 rij (A.C. Cranendonq, 1826), militairen, 1. Brep., coll. Waller C 2 ; 1. op naam Schalekamp & v. d. Grampel, Prentenk. Brussel; 1. z.a., coll. BK; 2. B., Volksk. Mus. Antw. .

59. De Kleederen der Nederlanden || Verschillen veel in iedre stand... 4 vss. (Fr. tit.) 20 hsnn., Hollandse klederdrachten, 1. Brep., coll. BK, met foutief nr. 72 ; 1. z.a., coll. BK, Prentenk. Brussel; 1. op naam Schalekamp & v. d. Grampel, coll. Waller C 2 ; 2. z.a., Volksk. Mus. Antw., Prentenk. Brussel; 2. op naam Aldag, ; 3. z.a., coll. BK, Volksk. Mus., Antw.

60. -. 25 hsnn. (A.C. Cranendonq, 1828), allerlei dieren, 1. z.a., met titel : Dieren A.B.C. - Histoire naturelle alphabétique, 1. op naam Rynders coll. Waller C 2; 2. z.a., coll. BK, Prentenk. Brussel, Folkl. Mus., e. a.

61. Door liefde gedrongen, besteê ik deze plaat ten dienste der jeugd... 2 vss., 15 hsnn. (A.C. Cranendonq, 1828), spelen en bezigheden, met versjes van Van Alphen, 1. z.a., coll. BK, coll. Norge; 1. op naam Rynders, Prentenk. Brussel; 2. B, coll. BK. 2. z.a., coll. BK; 2. op naam A. Jacobs, ; 3. B. & D., coll. Waller C 2; 3. z.a., Volksk. Mus. Antw., e. a.

62. Nieuw Letterspel voor Kleine Kinderen. 25 hsnn. (A.C. Cranendonq, 1829), alfabet met dieren, en versjes van Van Alphen, 1. op naam Rynders, coll. Waller C 2 ; 1. z.a., coll. BK ; met Franse ondertitel : Nouveau jeu d'alphabet pour les Enfants, 2. B., coll. BK, coll. Norge; 2. z.a., Volksk. Mus. Antw., Prentenk. Brussel; met titel Nieuw Letterspel voor kleine Kinderen || Nouveau jeu d'animaux pour les petits enfans, 2. z.a., coll. N.O.M.; 3. B. &D., Prentenk. Brussel, Waller C 2, e. a.

top

63. Oorlog tusschen Rusland en Turkijen in 1828. (Fr. tit.) 15 hsnn.(A.C. Cranendonq, 1928), 1. Brep., (C.A. Moermanset nr. 64), coll. Waller C 2 , e. a.; 1. B. & D., Prentenk. Brussel; 1. B., coll. BK; 2. B., coll. BK.

64. Schutterij der Nederlanden. - Garde-nationale des Pays-Bas. 3 rijen hsnn. (A.C. Cranendonq, 1829), 21 soldaten, 1. Brep., coll. Waller C 2; 1. op naam Rynders, Volksk. Mus. Antw., 2. z.a., coll. BK.

65. Huisselijke Bedrijven. - Ouvrages Domestiques. 6 hsnn. (A.C. Cranendonq, 1829), vrouwelijke bezigheden, 1. Brep., Prentenk. Brussel, 1. op naam Rynders, coll. Waller C 2; 2. B., coll. Norge.

66. Verlustig u, o Jeugd! deez' Natiën te bekijken... 4 vss. 9 hsnn., typen van verschillende volkeren, 1. Brep., coll. BK, coll. v. Trappen; 1. z.a., Prentenk. Brussel, Norge; 2. B., .

67. Trommelslagers van de koninklijke garde. (Fr. tit.) 4 hsnn., militairen, 2. B., Prentenk. Brussel; 2. z.a., coll. BK, Volksk. Mus. Antw., Waller C 2. (C.A. Moermansoderne afdruk bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., tussen blz. 176-177.)

68. Aanmaning tot de jeugd. (Fr. tit.) 15 hsnn., allerlei personages en bezigheden, 1. z.a., Prentenk. Brussel; 1. op naam Schalekamp, coll. Waller C 2; 2. B., Prentenk. Brussel; 2. z.a., coll. BK, Volksk. Mus. Antw. .

69. Afbeelding van Vogels. Dieren enz. te dienste der Jeugd. (Fr. tit.) 17 hsnn., 2. B., Prentenk. Brussel.

70. Natuurlijke Historie. - Histoire Naturelle. 18 hsnn., 2. B., Prentenk. Brussel.

71. Leert uit Duimkens aardig leven, ('t geen wij u in prent hier geven:}... 4 vss. 20 hsnn. (A.C. Cranendonq, 1829), verhaal van Klein Duimpje volgens de mondelinge traditie, 1. Brep., coll. Norge; 1. op naam Rynders coll. Waller C 2; 2. B., Prentenk. Brussel; 2. op naam Aldag, coll. N.O.M.; 2. z.a., coll. BK, Volksk. Mus. Antw., Deventer Mus; 3. B. & D., Prentenk. Brussel; 3. z.a., coll. BK, Volksk. Mus. Antw.

72. Crédit est mort, les mauvais Payeurs l'ont tué. 1 hsn. (C.A. Moermans, 1830), 1. Brep. coll. Norge (gereprod. bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 179), met nr. 73 coll. Waller C 2; 1. op naam Rynders, Prentenk. Brussel; 2. B. & D.; 2. z.a., Prentenk. Brussel.

73. Troepen der Nederlanden. - Troupes des Pays Bas. 12 hsnn. (A.C. Cranendonq, 1830), militairen, 2. z.a., Prentenk. Brussel .

74. Neemt kinders die dit leest, aandacht op deze men-schen || En ziet of zulk een staat U wel zou zijn naar wenschen... 4 vss., (Fr. tit.) 6 hsnn., taferelen betreffende ontslagen militairen, 1. op naam Verkouteren coll. N.O.M.

75. Paardevolk in verscheidene oefeningen. (Fr. tit.) 12 hsnn., militairen, 1. z.a., coll. BK, Volksk. Mus. Antw.; 2. B., Prentenk. Brussel ; 2. z.a., coll. BK.

76. Krygsbedryven. - Exploits Militaires. 8 hsnn., militairen, 1. Brep., Prentenk. Brussel (gereprod. bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 183); 2. B., Prentenk. Brussel.

77. Godefried en zijne Familie. 4 hsnn., 1. Brep., ; 1. z.a., coll. BK, Volksk. Mus. Antw.; 2. z.a., Prentenk. Brussel, Norge.

78. Het Roverleven. 6 hsnn., taferelen uit het leven van een rover, 1. Brep., coll. N.O.M.; 2. z.a., Prentenk. Brussel, Waller C 2, e. a.

79. Het buitenleven. 6 hsnn., landleven, 1. z.a., coll. BK, Prentenk. Brussel , e. a.; 2. z.a., met Nederl. en Franse tekst, Prentenk. Brussel.

80. De buiten kermis. 16 hsnn. (A.C. Cranendonq, 1832), kermistaferelen, 1. z.a., coll. bibl. Berlijn (naar van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 186); 1. op naam Wijsmuller, coll. Waller C 2; 2. B., met titel : De buitenkermis. - Les Saltimbanques, Prentenk. Brussel; 2. z.a., coll. BK, Volksk. Mus. Antw.

81. Modes. 16 hsn., kledij van de heren, 1. op naam Rynders, Prentenk. Brussel, 2. z.a.Prentenk. Brussel.

82. Costumes Italiens. - Italiaansche Costumen. 16 hsnn., beroepen, 1. Brep., coll. BK, Prentenk. Brussel; 1. z.a., coll. Norge.

83. Onderscheyde Voorwerpen. - Sujets differens. 6 hsnn., 1. Brep., coll. Norge; 2. z.a., Prentenk. Brussel..

84. Land- en Water-dieren. (Fr. tit.) 8 hsnn., dieren, 2. B., Prentenk. Brussel.

85. Het Huys-houden. - Le Ménage. 12 hsnn., 1. op naam Rynders, coll. Waller C 2 e. a.; 2. B., Prentenk. Brussel (gereprod. bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 188); 2. z.a., coll. BK.

86. De Land Storm, soldaten, 20 hsnn., 2. z.a., ZeBi?

87. Soldaten op Bivouac. - Soldats au Bivouac. 9 hsnn., militairen, 1. op naam J. Proost, coll. Fries Genootsch.; 2. B., Prentenk. Brussel; 2. z.a., coll. BK.

88. Leger in aentogt. - Armee en marche. 5 hsnn., 34 soldaten en 3 kanonnen, 2. B., Prentenk. Brussel.

89. -. 4 hsnn., landleven, 1. z.a., coll. BK, Prentenk. Brussel; met titel : Schetsen uit het landmansleven. - Scènes de la vie champétre. 2. B., Prentenk. Brussel, Norge.

90. -. 4 hsnn., verschillende taferelen, 1. z.a., coll. BK, Prentenk. Brussel, Volksk. Mus. Antw.; 1. op naam Jacobs & Meyers, ; z. B., Prentenk. Brussel, Waller C 2.

91. -. 4 hsnn., verschillende taferelen, 1. z.a., coll. BK, Prentenk. Brussel ; 2. B., Prentenk. Brussel.

92. -. 9 hsnn., verschillende taferelen, 1. op naam Verkouteren, MdM.

93. — . 17 hsnn. taferelen uit het soldatenleven, twee­talige onderschriften. Op naam Gebr. van Kapel te Ryswijck. Coll. y.

94. Les douze mois de l'année. - De twaelf maenden van het jaer. 12 hsnn. (A.C. Cranendonq, 1832), 1. op naam Wijsmuller, coll. Waller C 2; 2. B., coll. Fries Gen.; met Ned. titel vooraan, 2. z.a., Volksk. Mus. Antw. , e. a.

95. Artillerie Fran^aise. - Fransche Artillery. 2 hsnn., kanon en kar met batterij, 1. Brep., Prentenk. Brussel; 1. z.a. MdM; 2. B., coll. Waller C 2; 2. z.a., Prentenk. Brussel, e. a.

96. De jong getrouwde. - La jeune mariée. 3 hsnn., dorpshuwelijk en kermisvertoningen, 1. z.a., coll. Norge, 2. z.a., Prentenk. Brussel ; met tweede titel : Marktvertooningen. - Parades et Foires, coll. BK.

97. Costumes des Gardes nationaux. - Kleeding der nationale Wagten. 8 hsnn., militairen, 1. B. & D., ; met titel : Uniformes des Gardes nationaux en Frame. - Kleeding der nationale Garde in Frankryk, 2. z.a., coll. BK, coll. Waller C 2 ; 3. B., Prentenk. Brussel.

98. Dragons (Bavarois). - (Beyersche) Dragonders. 12 hsnn., 2. B., Prentenk. Brussel; 2. z.a., coll. Waller C 2, met Nederl. titel vooraan, coll. BK, Volksk. Mus. Antw.

99. Divertissemens du Carnaval. - Vastenavondsche Vermaken. 3 rijen hsnn., stoet met de vette os, prins Karnaval en „vastenavondlykstatie", 1. z.a., coll. Norge, Z.; 1. op naam Masier, Prentenk. Brussel, op naam Rynders, coll. Waller C 2; 2. B. op naam Wijsmuller; 2. z.a., coll. BK.

100. -. 32 hsnn., driekoningenbriefjes, 2. z.a., coll. BK, coll. Waller C 2, Folkl. Mus., e. a.; 3. B. & D., Volksk. Mus. Antw.; 3. z.a., Prentenk. Brussel.

101. Costumes Francais.-Fransche Kleeding. 1 hsn., 1. op naam Holtkamp, coll. Waller C 2; 2. B., Prentenk. Brussel, Deventer Mus, ook met titel: Monstering van Fransche ruitery. - Uniformes de la Cavalerie Française, 2. B. op naam Wijsmuller.

102. Sapeurs et Tambours Francais. - Franse Sapeurs en Tamboers. 18 hsnn., militairen, 1. z.a., ; 2. B., Prentenk. Brussel; 2. z.a., Volksk. Mus. Antw., Waller C 2.

103. Togt der infanterie. - Infanterie en marche. 24 hsnn., militairen, 2. B., Prentenk. Brussel; 2. z.a., coll. Waller C 2, ook met titel : Militaires Français; 3. B., Prentenk. Brussel.

104. Troupes de Ligne. - Linie Troepen. 15 hsnn., militairen, 1. op naam Mindermann, ; 2. B., Prentenk. Brussel, met titel : Fransch Linie Voetvolk. - Infanterie de Ligne Fran^aise, 2 z.a., coll. BK, Volksk. Mus. Antw., Waller C 2, op naam Aldag, coll. Norge.

105. Militaire Excercitie. (Fr. tit.) 40 hsnn., militairen, 2. B., coll. BK, coll. Waller C 2, Volksk. Mus. Antw.

top

106. Les Quatre grandes Puissances de l'Europe. - De vier groote Mogendheden van Europa. 12 hsnn. op 3 rijen, Russische, Franse en Oostenrijkse generaals, 1. B. & D., Prentenk. Brussel, Waller C 2, e. a.; 2. z.a., met titel : Troepen der vier groote Mogendheden van Europa. (Fr. tit.) coll. BK, Volksk. Mus. Antw., Deventer Mus, e. a.

107. La danse sur la Corde. - De dans op de koord. 20 hsnn., kunstenmakers, 1. z.a., coll. Waller C 2; 2. B., Prentenk. Brussel, Volksk. Mus. Antw.; 2. z.a., coll. BK.

108. Russische Cavalerie. - Cavalerie Russe. 16 hsnn., militairen, 1. z.a., coll. Norge; 2. B., met titel : Cavalerie Russe, Prentenk. Brussel; 2. B., op naam Lazare, ; 2. z.a., coll. BK, coll. Waller C 2.

109. Costumes de Paris. - Parysche costumen. 9 hsnn. op 2 rijen (A.C. Cranendonq, 1832), verschillende taferelen, 1. z.a., coll. Waller C 2; 2. z.a., coll. BK, Prentenk. Brussel.

110. Het spel der jonge juffrouwen. - Le jeu des jeunes demoiselles. 14 hsnn. op 3 rijen, spelen en bezigheden, 1. Brep., met nr. 101, Prentenk. Brussel; 1. z.a., Prentenk. Brussel, Waller C 2, e. a.; 1. op naam Aldag, ; 2. B., met titel : Meisjes-spelen (Fr. tit.) coll. BK, op naam Wijsmuller, Volksk. Mus. Antw.

111. Prentgeschenk voor de Jeugd, om de A B C al spellende te leeren. (Fr. tit.) 25 hsnn., alfabet met deugden en ondeugden van de jeugd, 1. Brep., coll. N.O.M., Norge; 2. z.a., coll. BK, Volksk. Mus., Waller C 2, e. a.

112. Le beau genre. - Het fraey geslagt. 16 hsnn. (J.J. Delanier, 1834), lotgevallen van Mayeux, 1. z.a., coll. Bibl. Berlijn, 2. B. & D., coll. Z.; 2. z.a., coll. Waller C 2, Norge; 2. op naam Aldag, ; met titel : Aventures de Mayeux. - Lotgevallen van een Bultenaar, 2. B., Prentenk. Brussel, Deventer Mus.

113. Opdragt aan de Jonge en Leerzame Jeugd. 16 hsnn., rekenles, 1. B. & D., coll. Norge; 1. op naam Rynders, met jaartal 1835 in laatste hsn., Prentenk. Brussel, Waller C 2 ; 2. B. & D., met jaartal 1840, coll. Z.; 2. B., coll. Waller C 2; 2. z.a., met jaartallen 1840, 1857, coll. BK, 1874, (gereproduceerd bij Van Heurck en Boeken-oogen, 1.P.F., blz. 204), 1885, 1889, Volksk. Mus.

114. Domino en kaartspel. -Jeu de domino et de cartes. 60 hsnn. dominospel 28 hsnn., kaartspel 32 hsnn. (J.J. Delanier, 1835), 1. z.a., Prentenk. Brussel; 2. B., coll. Waller C 2, Deventer Mus, e. a.; 2. z.a., coll. BK.

115. Verscheyde vogels. - Différens Oiseaux. 72 omlijste hsnn. (J.J. Delanier, 1836), 1. B. & D., Prentenk. Brussel, Waller C 2, e. a.; 2. B. & D., coll. Z.; 2. B., ; 2. z.a., coll. BK, Volksk. Mus. Antw., Deventer Mus, e. a.

115. 72 Verscheidene Vogels. - 72 Différents Oiseaux. 72 hsnn. zonder omlijsting, 3. z.a., coll. BK, Volksk. Mus. Antw.

116. -. 36 hsnn. (J.J. Delanier, 1836), floskaartjes, 1. z.a., Prentenk. Brussel, Waller C 2, e. a.; 1. op naam Aldag, ; 2. z.a.met titel : Deez prente strekke U, lieve jeugd, || Tot tijdverdrijf... 4 vss., en in de 6e hsnn. „Abdisse" in plaats van „Bisschopsvrouw" coll. BK, Prentenk. Brussel. (Afdruk van de oorspr. houtblokken, bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 207-210); 2. B. Prentenk. Brussel.

117. De yzeren spoorweg. - Le Chemin de Fer. 12 hsnn. op 4 rijen, 1. B. & D., coll. Norge; 1. z.a., Prentenk. Brussel, Waller C 2; met tweetalige titel, 2. B. op naam Aldag, ; 2. z.a., coll. BK, Volksk. Mus. Antw. e. a.

118. Tooneel Kleedsels. - Galerie theatrale. 24 hsnn., toneelpersonages, 1. z.a., coll. Norge; 2. op naam Louvrier, ; 2. B. & D., coll. BK; 2. z.a., Prentenk. Brussel, Volksk. Mus. Antw.

119. Leert, Kindren! door deez' prent of prijs! || De lees-kunst, naar de dichtren wijz'. (Fr. tit.). 12 hsnn., spelen en bezigheden, 2. B., coll. BK; 2. z.a., Prentenk. Brussel, Volksk. Mus. Antw. e. a.; 2. op naam Lazare, coll. Waller C 2.

120. Als gy o lieve jeugd! Uw lessen hebt geleerd, || Dan zij deez' prent het loon, waarmee gij wordt vereerd. (Fr. tit.) 20 hsnn., spelen en bezigheden, 1. B. & D., Prentenk. Brussel, Waller C 2; 1. z.a.; 2. z.a., coll. BK, Volksk. Mus. Antw. , e. a.

121. Wilt gij van mij wat huisraad koopen? || Zoo behoeft g' bij geen buur te loopen! (Fr. tit.) 48 hsnn., huisraad, 2. B. & D., coll. Waller C 2; 2. B., ; 2. z.a., coll. BK, Volksk. Mus. Antw.

121. Huisgerief. - Ustensiles de Ménage. 48 nieuwe hsnn., 3. z.a., coll. BK, Volksk. Mus. Antw., Prentenk. Brussel, e. a.

122. Bij 't achtenveertigtal van deez verscheidenheden, || Kunt gij uw tijd met vreugd en leerzaamheid besteden. (Fr. tit.) 48 hsnn., allerlei personages, dieren en bezigheden, 1. z.a., Prentenk. Brussel ; 2. B. & D.; 2. z.a., coll. BK, Volksk. Mus. Antw., Deventer Mus, e. a.

122.72 Verscheidenheden. - 72 Sujets Divers. 80 hsnn., allerlei voorwerpen en dieren, 3. z.a., coll. BK, Waller C 2, Volksk. Mus. Antw., e. a.

122. 80 Verscheidenheden. - 80 Sujets divers, litho, 3. B. & D., coll. Waller C 2 , e. a.

123. Jan De Wasscher. - Jean le Buandier. 24 hsnn., 2. B. & D., coll. Z.; met gewijzigde Franse titel : Jean-Fait-Tout, 2. B., ; 2. z.a., coll. BK, Prentenk. Brussel, Waller C 2, Volksk. Mus. Antw. e. a.

124. Ziet, Kinderen! wat nu is geschied, || Van de Wasscher met zijn Griet... 4 vss_. (Fr. tit.) 24 hsnn., de historie van Jan de Wasscher, voorgesteld met apen, 1. op naam Rynders, ; 2. B. & D., coll. Z.; 2. B., Prentenk. Brussel, Waller C 2; 2. z.a., coll. BK, Volksk. Mus. Antw., Norge; 2. op naam Pieren, ; 3. z.a., met nieuwe hsnn., coll. Z., e. a. (gereprod. bij Van Heurck en Boekenoogen, LP.F., blz. 226).

125. Kinderschrik. - Croquemitaine. 12 hsnn. (J.J. Delanier, 1838), 1. op naam Rynders, Prentenk. Brussel, Waller C 2; 2. B. & D., coll. Z.; 2. B., coll. BK, Prentenk. Brussel (gereprod. bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 227); 2. z.a., .

125. Kinderschrik. - Croquemitaine. 12 nieuwe hsnn., 2. z.a., coll. BK, Volksk. Mus. Antw.; 3. z.a., Deventer Mus.

126. Groote muziek en zang van beroemde muziekanten. (Fr. tit.) 16 hsnn. koddige personages met muziekinstrumenten, 1. z.a.verz. N.O.M.; 2. B. & D., coll. BK, Waller C 2, N.O.M.; 2. z.a., Volksk. Mus. Antw. ; 3. B. & D., coll. BK, Prentenk. Brussel; 3. z.a., Volksk. Mus. Antw., e. a.

127. Men geeft van tyd tot tyd een print, tot looon en onderwys aen het brave kind. (Fr. tit.) 15 hsnn., kunstenmakers en militairen, 1. B. & D., coll. Waller C 2, Norge; 2. B., Prentenk. Brussel.

128. Mouvements militaires. - Militaire Bewegingen. 8 rijen soldaten, 1. B. & D., ; met titel : Galerie Militaire. - Militaire Manoeuvres, 2. z.a., coll. BK, Volksk. Mus. Antw., Waller C 2, e. a.; met titel : Krygsoefeningen. - Militaire Manoeuvres, 3. z.a., coll. BK, e. a.

129. Nieuwe straetgeroepen. 48 hsnn., leurders, 1. B. & D., Prentenk. Brussel, Waller C 2, N.O.M.; 1. op naam Rynders, ; met gewijzigde titel : Nieuwe Straatgeroepen. - Divers Commerfants Ambulants. 2, z.a., coll. BK, Volksk. Mus. Antw. (gereprod. bij Van Heurck en Boekenoogen, LP.F., blz. 233).

130. Allerley beeltenissen. 80 hsnn. (J.J. Delanier, 1839), allerlei personages en voorstellingen, 1. Brep., coll. Norge; niet titel : Om van een tachtigtal... 2 vss. (Fr. tit.) 1. op naam Wijsmulier, coll. Waller C 2; 1. B&D, coll. BK; 2. B., Prentenk. Brussel; 2. z.a., met titel : Allerlei beeltenissen. - Sujets divers, coll. BK; 2. op naam Aldag, ; 3. B., Deventer Mus.

131. Kinderoefeningen. 48 hsnn., spelen en bezigheden, 1. B. & D., coll. BK, Prentenk. Brussel, Waller C 2, e. a.; 1. z.a., coll. N.O.M.; 2. z.a.met titel : Kinderoefeningen. - Récréations de la jeunesse, Volksk. Mus. Antw., Waller C 2, e. a. (gereprod. bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 235).

132. -. 7 hsnn., dieren en exotische vruchten, 2. B., Prentenk. Brussel, 3. B., Prentenk. Brussel.

133. onbekend

top

134. Het Gebed des Heeren. - L'Oraison Dominicale. 8 hsnn., 2. z.a., Prentenk. Brussel, Volksk. Mus. Antw., e. a.; 2. op naam Aldag.

135. Militaire A.B.C. - Alphabet militaire. 24 hsnn., A. Adjudant, 2. B., ; 2. B. op naam Aldag, ; 2. z.a., coll. Waller C 2, Volksk. Mus. Antw., e. a.

136. Geschiedenis van Robinson-Crusoé. (Fr. tit.) 12 hsnn., 2. B., Prentenk. Brussel, (gereprod. bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 238), Waller C 2; 2. z.a., coll. BK, Volksk. Mus. Antw. , e. a.; 2. B. op naam Lazare, ; 3. z.a., Folkl. Mus., Fries. Gen.

137. Voornaamste levenstrekken van Napoleon. (Fr. tit.) 20 hsnn., 2. B., Prentenk. Brussel, Volksk. Mus. Antw. e. a.; 2. z.a., coll. Norge; 3. B. & D., coll. BK, Waller C 2; 3. B., Volksk. Mus. Antw.

138. Kluchtige Kleedsels en Gestalten. (Fr. tit.) 19 hsnn., oude en vreemde klederdrachten, koddige personages enz., 2. B., Prentenk. Brussel; 2. z.a., Prentenk. Brussel.

139. Lotgevallen van een jong soldaat. (Fr. tit.) 25 hsnn., taferelen uit het soldatenleven en andere afbeeldingen, 2. z.a., ; met gewijzigde titel : Leer jongheid... 20 hsnn., 2. z.a., coll. BK, Volksk. Mus. Antw., Waller C 2, e. a.

140. Verdichtselen, met zedelyke bemerkingen. (Fr. tit.) 24 hsnn., naar de La Fontaine, 2. B., op naam Lazare, ; 2. z.a., Prentenk. Brussel.

141. Kleederdragt van Zwitserland. - Costumes Suisses. 6 hsnn., 2. B. Prentenk. Brussel, Waller C 2, e. a.

142. Troupes de differentes nations. - Troepen van verschillende natiën. 19 hsnn. op 3 rijen, 2. z.a., coll. BK, Prentenk. Brussel, Waller C 2, e. a.; 3. z.a. Volksk. Mus. Antw. e. a.

143. Het nieuw vermakelijk ganzenspel – Le nouveau jeu de l’oie. 3. z.a., Volksk. Mus. Antw.

144. Het leven van Sinte Nicolaas. (Fr. tit.) 12 hsnn., 2. B. Prentenk. Brussel (gereprod. bij Prentenk. Brussel en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 243), Waller C 2, e. a.; 2. z.a., coll. BK, Volksk. Mus. Antw. , e. a,

145. Geschiedkundige beschrijving van China, Japan, Tartarije, Turkije en Griekenland. (Fr. tit.) 36 hsnn., mannen en vrouwen in nationale klederdracht, 2. z.a., Prentenk. Brussel , e. a.

146. Lyfwacht van den onder-koning van Egypten. (Fr. tit.) 12 hsnn. op 3 rijen, tweede titel boven de tweede rij : Geregelde infanterie van Ab-el Kader in Algiers, 2. z.a., Volksk. Mus. Antw., Waller C 2, e. a.

147. Zouaven (Fransche troepen van Afrika). (Fr. tit.) 13 hsnn. op 4 rijen, tweede titel boven de derde rij : Arabische (Afrikaansché) infanterie op vier gelederen, 2. z.a., Volksk. Mus. Antw., Waller C 2, e. a.

148. Rytuigen voor yzeren weg. (Fr. tit.) 6 hsnn., zes verschillende rijtuigen met paarden, 2. B., coll. BK; nieuwe hsnn., vijf rijtuigen, 2. z.a., coll. BK, Prentenk. Brussel, Waller C 2, e. a.

148. Rytuigen. - Voitures. Gedeeltelijk lithografische kopie van vorige prent, onderste rij vervangen door spoorwegrijtuigen, 3. z.a., Prentenk. Brussel, e. a.; 3. B. & D., Volksk. Mus. Antw.

149. Geen nutter dier voor .rot en muis, || Als een mooi katje in uw huis... 4 vss. (Fr. tit.) 1 hsn., kat zittend op tafel, 2. z.a., coll. BK, Volksk. Mus. Antw., Waller C 2, e. a.; 2. op naam Jacobs & Meyers, coll. Norge.

150. Komt kinderen ziet dez wakkere Haan, || Die u tot nijverheid spoort aan. (Fr. tit.) 1 hsn. ges. LBM, 2. z.a., coll. BK, Prentenk. Brussel, (gereprod. bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 248), Waller C 2, e. a.

151. Groote zang en muziek van beroemde Muzijkanten. (Fr. tit.) 16 hsnn., dwergmuzikanten, 2. B., op naam Wijsmuller, coll. Waller C 2; 2. z.a., coll. Norge.

152. De wijde zee hereent verafgelegen landen; || Elk voert zijn overvloed van de een naar de andre Stranden... 4 vss. (Fr. tit.) 12 hsnn. ges. J. Plugger, schepen, 2. B., coll. BK, Prentenk. Brussel, Volksk. Mus. Antw.

153. Al wat men op dees prent beziet || Is aperij, en anders niet... 4 vss. (Fr. tit.) 24 hsnn. ges. Cra-nendonq, personages voorgesteld als apen verbeeldende het huiselijk leven, en enkele leurders, 2. B., Prentenk. Brussel.

154. Het is Sint Maarten, als men ziet aan 't helder vuren || Der knapen die om turf en brandhout bij de buren, || Zijn rond geweest... 4 vss. (Fr. tit.) 1 hsn. ges. Robyn, 2. B., coll. BK, Prentenk. Brussel , e. a.; 2. z.a.verz. N.O.M.

155. Ziet hoe dit hondje zittend wacht... 6 vss. (Fr. tit.) 1 hsn., zittende hond, 2. z.a., coll. BK, Waller C 2 , e. a.

156. -. 9 hsnn., dieren, 2. B., Prentenk. Brussel, coll. Norge.

157. Zijn vissen, dieren, zoo bekend || Als vreemd uit ieder element... 8 vss. (Fr. tit.) 21 hsnn., op elke blok vier afbeeldingen van dieren, 2. z.a., Prentenk. Brussel; 2. op naam Aldag, coll. Waller C 2.

158. Wilt mijn olifant niet schromen, kust hem vrij - hij doet geen leed... 2 vss. (Fr. tit.) 4 hsnn., dieren, 2. B., Prentenk. Brussel, coll. BK, Waller C 2, e. a.

159. -. 4 hsnn., dieren, 2. B., coll. BK, Prentenk. Brussel, Waller C 2.

160. 't Onschuldige vermaak der kindren, || Is aangenaamen kan niet kindren... 4 vss. (Fr. tit.) 4 hsnn., kinderspelen, 2. B., coll. BK, Prentenk. Brussel, Waller C 2, e. a..

161. De ijdelheid van s'werelds streelen, || Verbeeldt men hier met kaartkasteelen. (Fr. tit.) 2 hsnn. ges. Numan, tafereel met rolstoeltje en kaartenhuisjes bouwen, 2. B., Prentenk. Brussel, Waller C 2, e. a.

162. De kunst vertoont u hier, zoo land als waterdieren... 4 vss. (Fr. tit.) 9 hsnn., dieren en schepen, 2. B., Prentenk. Brussel, Waller C 2; 2. op naam Proost, .

163. -. 4 hsnn. ges. H.V.L.(ubeek), Hollandse klederdrachten, 2. B., Prentenk. Brussel e. a.

164. Zoo deze prent, o lieve jeugd, voldoet aan uwen smaak,|| Dan kunt gij verzekert wezen, dat ik weer hervat mijn taak. (Fr. tit.) 8 hsnn. ges. G.O.(ortman), allerlei personages en bezigheden, 2. B., Prentenk. Brussel.

165. D'een loopt hier op een kruk, of rijdt met eenen wagen, || Om zoo van huis tot huis, een aalmoes te vragen. 8 hsnn., kreupelen en bedelaars, 2. B., coll. BK, Prentenk. Brussel.

166. Mejuffer Alida, wiens zinnen... 4 vss. (Fr. tit.) 16 hsnn., Alida trouwt een schoorsteenveger, 2. B., coll. BK, Prentenk. Brussel, Waller C 2, e. a.

167. Ziet hier twee fraaije printtafreelen... 8 vss. (Fr. tit.) 2 hsnn., landleven, 2. B., Prentenk. Brussel, coll. BK, Norge.

168. Vermaak, o jeugd! uw oog en geest... 4 vss. (Fr. tit.) 8 hsnn., allerlei personages en bezigheden, 2. B., coll. BK, Waller C 2 , e. a.

169. Kinderen! hier ziet gij Van Speyk's leven, daden en dood. (Fr. tit.) 12 hsnn., 2. B., coll. BK, Prentenk. Brussel , e. a.; 2. z.a., coll. BK, Volksk. Mus. Antw., Waller C 2, e. a.; 3. B. & D., Prentenk. Brussel, e. a.

170. Beschouwt hier, kinderen! een achttal wilde dieren || Die weinig ons hekend, in vreemde landen tieren. (Fr. tit.) 8 hsnn., dieren, 2. B., Prentenk. Brussel.

171. November 's slagters beste tijd, || Mits goed gemest en vet geweid. (Fr. tit.) 12 hsnn., de slachttijd, 2. B., coll. BK, Prentenk. Brussel (gereprod. bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 267), Waller C 2, e. a.; 2. z.a., Volksk. Mus. Antw.

172. Hier geeft een ieder ons een blijk, || Voor 't kunstig speeltuig en muzijk. (Fr. tit.) 24 hsnn., koddige personages met muziekinstrumenten, 2. B., coll. BK, Prentenk. Brussel.

173. Jan Klaassens kluchtige bedrijven, || Ziet gij, tot uw vermaak, in prent... 6 vss. (Fr. tit.) 16 hsnn. ges. Robyn, 2. B., Prentenk. Brussel , coll. BK, e. a.

174. Verkiest, o kinderen! uit de onderstaande heelden, || Uw smaak, of zij misschien uw keuze en zinnen streelden. (Fr. tit.) 12 hsnn., allerlei personages en bezigheden, 2. B., Prentenk. Brussel, Waller C 2, e. a.

175. Het gebouw van Barmhartigheid, staande op de Nieuwe Keizersgracht te Amsterdam, 1 hsn., 2. B., coll. BK, Prentenk. Brussel, Waller C 2, e. a.

top

176. Hoort, jongens! hoe dees prent u kan ten spel verstrekken; || Gij moet ze heel-en-al met wit papier bedekken, || En laten dan uw maat, die 't spel met u begint, || U wijzen op 't papier, wat werk hij 't meest bemind... 8 vss. (Fr. tit.) 18 hsnn., leurders, 2. B., coll. BK, Prentenk. Brussel, Deventer Mus.

177. Aanziet, o lieve jeugd! hoe elk in zijnen staat, || Tot nut is van 't gemeen en zoo zijn zelven haat. (Fr. tit.) 20 hsnn., ambachten en beroepen, 2. B., Prentenk. Brussel.

178. Afbeelding van het Luthersche Wees- en Oude Mannen en Vrouwenhuis, op 't Weesper-Veld te Amsterdam, 1 hsn. ges. H. Numan, 2. B., coll. Waller C 2 , e. a.; 2. op naam J. Valken, Prentenk. Brussel.

179. Afbeelding van Heidensche goden en godinnen. (Fr. tit.) 12 hsnn. ges. 1.C.I.(egher), 2. B., volgens Prentenk. Brussel en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 274.

180. Een zevental Hoedanigheden || Ziet gij hier trap bij trap bekleden... 4 vss. (Fr. tit.) 1 hsn. ges. Robyn; 2. B. op naam v. Kapel, ; 2. op naam Aldag, ; 2. B., Prentenk. Brussel, e. a.

181. Beschouwt, met diepen ernst, de ontzettende taferelen; || Beschouwt de rampen van uw dierbaar vaderland... 4 vss. (Fr. tit.) 6 hsnn. ges. H. Numari, grote rampen uit de Nederlandse geschiedenis : overstromingen van Texel, Dykerhuizen enz., 2. B., coll. BK, Prentenk. Brussel, Waller C 2, e. a.

182. Allerhande slag van dieren || Die in vreemde landen tieren... 4 vss. 36 hsnn., dieren, 2. B. coll. Norge, coll. BK.

183. Met wild en tam en huisgediert, || Is deez' menagerie versiert... 4 vss. (Fr. tit.) 8 hsnn. ges. Cranendoncq, dieren, 2. B., Prentenk. Brussel , e. a.

184. Zie daar, o jeugd! u weer onthaald, || Op schilderijen van ons leven... 4 vss. (Fr. tit.) 16 hsnn. ges. J. O.(ortman), kunsten, ambachten en beroepen, 2. B., coll. BK, Prentenk. Brussel, Waller C 2; 2. B.

185. Onderscheiden Ambachten en Bedrijven. (Fr. tit.) 30 hsnn., 2. B., Prentenk. Brussel, Waller C 2, e. a., met titel : Verscheiden stielen en ambachten, 2. z.a., coll. Waller C 2, Volksk. Mus. Antw. (gereprod. bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 279).

186. Wilt, hier, o jeugd! met lust begluren, || Een reeks van fraaije Dwerg Posturen... 4 vss. (Fr. tit.) 24 hsnn. ges. H. Numan, dwergen, 2. B., coll. BK.

187. Zinnebeelden der heidensche goden en godinnen. (Fr. tit.) 12 hsnn. ges. 1.C.I.(egher), 2. z.a., coll. BK.

188. Nog eenige der dwerg-posturen, || O jeugd! en 'f hedendaags bestaan || Der mode... 4 vss. (Fr. tit.) 24 hsnn. ges. H. Numan, kleine koddige personages en spot op de mode, 2. B., MdM.

189. Van al de letters, op de Letterlijst gesteld... 4 vss. (Fr. tit.) 24 hsnn., alfabet met dieren, 2. B., Prentenk. Brussel (gereproduceerd bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 282); 2. z.a., coll. BK, Volksk. Mus. Antw. ; 2. op naam Aldag, coll. Waller C 2.

190. Kinderen zoo ge u wilt vermaken... 4 vss. (Fr. tit.) 24 hsnn., allerlei personages, ook schaatsen, jagen, vissen en landbouwwerk, 2. B., Prentenk. Brussel , e. a.

191. Ziet hier, o kinderen, iets raars: || Een ganschen stoet van bedelaars... 4 vss. (Fr. tit.) 20 hsnn. ges. H. Numan, kreupelen en bedelaars, 2. B., Prentenk. Brussel, Waller C 2.

192. De Dey van Algiers. - Le Dey d'Alger. 1 hsn. (J.J. Delanier, 1834), 2. B., Prentenk. Brussel .

193. = nr. 52.

194. Kort verhaal || Van den dood van zijne Majesteit || Lodewijk den coll. BKVIIIen. (Fr. tit.) 1 hsn. met vers. oml., 2. B., Prentenk. Brussel, Waller C 2, coll. BK.

195. Laurens Koster, uitvinder der Boekdrukkunst in den jare 1421, te Haarlem. (Fr. tit.) 1 hsn. ges. A.C.(ra-nendoncq, 1829), standbeeld van Laurens Koster, 2. B., Prentenk. Brussel, Waller C 2, e. a.

196. Zie, tot verheuging van uw geest... 4 vss., (Fr. tit.) 24 hsnn. ges. H. Numan, allerlei personages en bezigheden, 2. B., Prentenk. Brussel, Waller C 2, e. a.

top

197. Het viertal Evangelieschrijvers, || Vol geests, vol vuurs, verstands en ijvers... 8 vss. (Fr. tit.) 1 hsn. ges. Robyn, vier versierde medaillons, 2. B., coll. BK, Prentenk. Brussel, Waller C 2, e. a.; 2. op naam Wijsmuller, coll. N.O.M.

198. -. 15 hsnn., dieren, 2. z.a., coll. BK, Prentenk. Brussel; 2. op naam Wijsmuller, coll. N.O.M.

199. -. 15 hsnn., dieren, 2. B., Prentenk. Brussel.

200. -. 15 hsnn., dieren en planten, 2. z.a., Prentenk. Brussel, Waller C 2; 2. op naam Wijsmuller, coll. N.O.M.

201. Wil deze Prentjes, met hun versjes, bestudeeren, || Gij zult er zekerlijk niet weinig goeds uit keren. (Fr. tit.) 16 hsnn. in versierde rand, ges. G. O.(ortman), fabels, 2. B., v. Trappen.

202. -. 36 hsnn., heiligen, 2. B., Prentenk. Brussel, Waller C 3, e. a.; met nr. 1, 1. Brep., Prentenk. Brussel.

203. -. 30 hsnn., heiligen, 2. B., Prentenk. Brussel; 2. z.a., coll. Waller C 3, Volksk. Mus. Antw., e. a.

204. -. 24 hsnn., heiligen, 2. B., Prentenk. Brussel, 2. z.a., coll. BK, coll. Waller C 3, Volksk. Mus. Antw.

205. -. 20 hsnn., heiligen, 2. B., Prentenk. Brussel; 2. z.a., Volksk. Mus. Antw.

206. -. 20 hsnn., leven van Jesus, 2. B., Prentenk. Brussel, 2. z.a., Volksk. Mus. Antw., Waller C 3, e. a.

207. -. 18 hsnn., heiligen, 2. B., Prentenk. Brussel; 2. z.a., Volksk. Mus. Antw., Waller C 3, e. a.

208. -. 16 hsnn., heiligen, 2. B., Prentenk. Brussel, Waller C 3; 2. z.a., Volksk. Mus. Antw.; gemerkt nr. 1, Brep., Prentenk. Brussel.

209. -. 16 hsnn., heiligen, 2. B., Prentenk. Brussel, Jubelpark; 2. z.a., coll. BK, Volksk. Mus. Antw., Waller C 3, e. a.

210. -. 12 hsnn., medaillons met versierde rand, heiligen, 2. B., Prentenk. Brussel; 2. z.a., Volksk. Mus. Antw., Waller C 3, e. a.

211.-. 12 hsnn., godsdienstige onderwerpen, 2. z.a., Prentenk. Brussel, Waller C 3, e. a.

212. -. 8 hsnn. ges. A. Cranendoncq, heiligen en godsdienstige onderwerpen, 2. B., Prentenk. Brussel; 2. z.a., coll. BK, Waller C 3, Volksk. Mus. Antw., e. a.

213. -. 8 hsnn., godsdienstige onderwerpen, 2. z.a., Volksk. Mus. Antw., Waller C 3, e. a.

215. De Dood van Napoleon Bonaparte. (Fr. tit.) 1 hsn. met versierde rand, Napoleon op zijn sterfbed, 2. B., Prentenk. Brussel.

216. De veertien Statten van onzen Heerjesus Christus. (Fr. tit.) zelfde prent als nr. 59 relig. reeks, 2. z.a., Prentenk. Brussel.

217. Wij brengen u, o jeugd! een nieuwe prent voor oogen, || Wildoor Uw' leerzaamheid uw' dank daarvoor betoogen. (Fr. tit.) 9 hsnn., allerlei taferelen, ook vogels, 2. z.a., .

218. Pantins. - Papieren mannekens. 7 figuren voor draadpoppen, 2. B., Prentenk. Brussel.

220. Geschiedenis van Rood-Kapje. (Fr. tit.) 20 hsnn., 2. B., Prentenk. Brussel, Waller C 3, e. a.; nieuwe hsnn. 2. z.a., Volksk. Mus. Antw., Prentenk. Brussel, e. a. ; 3. N.V. Brepols, coll. BK.

221. Generaal Duimpje. - Le général Tom-Pouce. 12 hsnn., 2. B., Stadsarchief Turnhout, Archief Brepols Turnhout; 2. z.a.verz. Prov. Bibl. Leeuwarden.

222. Geschiedenis van de Kleine Aschpoester. (Fr. tit.) 12 hsnn., 2. B., MdM.

223. Historie van het Ezelsvel. (Fr. tit.) 12 hsnn., 2. z.a., coll. BK, Volksk. Mus. Antw., Waller C 3, e. a.

224. Geschiedenis van Blaauw-Baard. (Fr. tit.) 12 hsnn., 2. B., coll. BK, coll. Waller C 3 ; 2. z.a., coll. BK, Prentenk. Brussel , e. a.

225. Burgerwacht van België. (Fr. tit.) 4 rijen hsnn., 2. B., coll. BK; 2. z.a., coll. BK, Prentenk. Brussel, Waller C 3, e. a.; 3. z.a., Volksk. Mus. Antw.

226. Het Uilenbord. -Jeu de la Chouette. 1 hsnn., 2. op naam Jacobs & Meyers, Prentenk. Brussel, Waller C 3; 2. z.a., Volksk. Mus. Antw.; 3. B. & D., coll. BK.

227. Afbeeldingen van vogels en dieren. (Fr. tit.) 7 afbeeldingen, 2 hsnn. en 5 zinkclichés, 2. z.a., Prentenk. Brussel; 3. z.a., coll. BK, Prentenk. Brussel, Volksk. Mus. Antw., e. a.

228. Verschillende wilde dieren. (Fr. tit.) 5 zinkclichés, sign. De Berny, 2. z.a., Prentenk. Brussel, 3. z.a., coll. BK, Prentenk. Brussel, Waller C 3, e. a.

229. Afbeeldingen van vogels en dieren. (Fr. tit.) 4 zinkclichés, sign. De Berny, 2. z.a., Prentenk. Brussel, 3. z.a., Prentenk. Brussel, Waller C 3, e. a.

230. Afbeeldingen van dieren en vogels. (Fr. tit.) 10 hsnn. overgezet op steen, 2. z.a., Prentenk. Brussel, 3. z.a., coll. BK, Prentenk. Brussel, Waller C 3, e. a.

231. Afbeeldingen van dieren en vogels. (Fr. tit.) 6 zinkclichés, sign. Sotain, 2. z.a., Prentenk. Brussel; 3. z.a., Prentenk. Brussel, coll. BK, Waller C 3, e. a.

232. Afbeeldingen van dieren en vogels. (Fr. tit.) 6 zinkclichés, 2. z.a., Prentenk. Brussel, 3. z.a., Prentenk. Brussel, coll. BK, Waller C 3, e. a.

233. Fransche Dragonders. -Dragons francais. 10 hsnn., 37 soldaatjes, 2. z.a., coll. BK, Prentenk. Brussel , e. a.

234. Zouaven. - Zouaves. 12 hsnn., 2. z.a., Prentenk. Brussel, Waller C 3, e. a.; 3. z.a., coll. BK, Volksk. Mus. Antw. .

235. Lanciers. 8 hsnn., 2. z.a., Prentenk. Brussel ; 3. N.V. Brep., coll. BK; 3. z.a., coll. BK, Volksk. Mus. Antw.

236. Geschiedenis van Moeder Moreau en van haren wonderbaren hond. (Fr. tit.) 8 hsnn., 2. z.a., Volksk. Mus. Antw., Prentenk. Brussel, e. a.; 3. z.a., coll. BK, Waller C 3.

237. Geschiedenis van Klein Duimken.-Histoire de Torn Pouce. 8 hsnn., 2. z.a., Prentenk. Brussel, Waller C 3 e. a.; 3. z.a., coll. BK, Volksk. Mus. Antw. , e. a.

238. De gebradene Gans of de ongehoorzaamheid gestraft. (Fr. tit.) n hsnn. van verschillend formaat, 2. z.a., verz., Prentenk. Brussel, Waller C 3, e. a.; 3. B. & D., Prentenk. Brussel, Waller C 3; 3. z.a.verz. BK.

239. De kleine Pepi met de nieuwe broek. (Fr. tit.) 14 hsnn. van verschillend formaat, 2. z.a., Prentenk. Brussel, Waller C 3, e. a.; 3. B. & D., coll. Waller C 3, Z.; 3. z.a.verz. BK.

240. De Muis. - La Souris. 12 hsnn., 2. z.a., Prentenk. Brussel, Waller C 3, e. a.; 3. B. & D., Prentenk. Brussel; 3. z.a., coll. BK.

241. De Honigdieven. - Les voleurs de Miei. 12 hsnn., 2. z.a., Prentenk. Brussel, Waller C 3, e. a.; 3. B. &D., coll. Folkl. Mus. Antw., Z.; 3. z.a., coll. BK.

242. De listige Henri. - Henri Ie malicieux. 12 hsnn., 2. z.a., coll. v. Heurck, Waller C 3, e. a.; 3. z.a., coll. BK, Volksk. Mus. Antw., e. a.

243. Droevige gevolgen der luiheid. - Tristes suites de la paresse. 16 hsnn., 2. z.a., Prentenk. Brussel, Waller C 3, e. a.

244. Natie de stoeffer. - Ignace Ie fanfaren. 12 hsnn., 2. z.a., Prentenk. Brussel , Waller C 3, e. a.; 3. B. & D., coll. BK, Prentenk. Brussel; 3. z.a., coll. BK..

245. De booze hond. - Le chien méchant. 9 hsnn., 2. z.a., Volksk. Mus. Antw., Waller C 3, e. a.; 3. B. & D., Prentenk. Brussel; 3. z.a., coll. BK..

top

De volgende prenten van de firma Brepols zijn alleen in lithografie uitgegeven.

246. Het betooverde kasteel - La terreur au chdteau. 3. B&D, Waller C 3, Prentenkabinet Brussel, Archief Brepols Turnhout; 3. nv, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout

247. De wonderlijke draadpop - Le pantin merveilleux.3. B&D, Waller C 3, Prentenkabinet Brussel, Archief Brepols Turnhout; 3. nv, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout

248. Het gebabbel van Mevrouw Francisca - Le caquet de Dame Francisca. 3. B&D, Waller C 3 Prentenkabinet Brussel; 3. nv, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stads-. archiefTurnhout

249. Marius Castolade bij Ménélick - Marius Castoulade chez Ménélick. 3. B&D, Waller C 3, Prentenkabinet Brussel, Archief Brepols Turnhout; 3. nv, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout

250. De drij haren van Rigobert - Les trois cheveux de Rigobert 3. B&D, Waller C 3, Prentenkabinet Brussel, Archief Brepols Turnhout; 3. nv, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout

251. Het paard der tovernimf Lente - Le cheval de la fee Printemps 3. B&D, Waller C 3, Prentenkabinet Brussel, Archief Brepols Turnhout; 3. nv, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

252. De betooverde vijl - La time enchantée. 3. B&D, Waller C 3, Prentenkabinet Brussel, Archief Brepols Turnhout; 3. nv : Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout

253. De ridder Rosette - Le chevalier Rosette. 3. B&D, Waller C 3, Prentenkabinet Brussel, Archief Brepols Turnhout; 3. nv, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout, Nationaal Museum van de Speelkaart Turnhout.

254. Hoc Tijl Uilenspiegel den koning bestal en ervoor door hem bedankt werd - Comment Ticl l'Espiègle vola Ie roi et en fut remerdé par lui. 3. B&D, Waller C 3 Archief Brepols Turnhout; 3. nv, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout; 3. sa, Waller C 3, Nationaal Museum van de Speelkaart Turnhout.

255. De huid van de beer - La peau de l'ours. 3. B&D, Waller C 3 Archief Brepols Turnhout; 3. nv, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

256. De prins met het houten hoofd - Le prime et la tête de bois 3. B&D, Waller C 3 Archief Brepols Turnhout; 3. nv Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

257. De luchtprinses - La princesse aérienne. 3. B&D, Waller C 3, Prentenkabinet Brussel, Archief Brepols Turnhout; 3. nv, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

258. De hoovaardige gestraft - L'ambitieux puni. 3. B&D, Waller C 3, Prentenkabinet Brussel, Archief Brepols Turnhout; 3. nv, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

259. Wondervoorvallen vanjeroboam Blagforsen - Merveillcuses avcntures dejeroboam Blagforsen. 3. B&D, Waller C 3 Volksk. Mus. Antw., Prenten­kabinet Brussel; 3. nv, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

260. De betooverde harp - La harpe enchantée. 3. B&D, Waller C 3, Prentenkabinet Brussel, Archief Brepols Turnhout; 3. nv, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

261. Pieter's reis - La voyage de Pierre. 3. B&D, Waller C 3 Prentenkabinet Brussel; 3. nv Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

262. De zwarte ridder - Le chevalier noir. 3. B&D, Waller C 3, Prentenkabinet Brussel, Archief Brepols Turnhout; 3. nv, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

263. Het huwelijk van Gilda met de gouden haarlokken - Le mariage de Gilda aux cheveux d'or 3. B&D, Waller C 3, Prentenkabinet Brussel, Archief Brepols Turnhout; 3. nv : Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

264. De Antwerpsche schipper - Le batelier d'Anvers. 3. B&D, Waller C 3, Prentenkabinet Brussel, Archief Brepols Turnhout; 3. nv, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

265. De prinses Giselle en Sinbad de zeevaarder - La princesse Giselle et Ie marin Sinbad. 3. B&D, Waller C 3, Prentenkabinet Brussel, Archief Brepols Turnhout; 3. nv : Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

266. Wonderlijke voorvallen van Niklaas Poucet - Merveillcuses aventures de Nicolas Poucet. 3. B&D, Waller C 3, Prentenkabinet Brussel, Archief Brepols Turnhout; 3. nv, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

267. De wraak van de duivel - La vengeance du diable. 3. B&D, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout; 3. nv, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

268. Leugentaal gestraft - Le mensongc puni. 3. B&D, Waller C 3 Archief Brepols Turnhout; 3. nv Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

269. Loontje komt om zijn boontje - Rit bien qui rit Ie dernier. 3. B&D, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout; 3. nv Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

270. De drie verwenschte prinsen - Les trois primes maudits. 3. B&D, Waller C 3, Prentenkabinet Brussel, Archief Brepols Turnhout; 3. nv, Archief Brepols TurnhoutVolkskun-demuseum Antwerpen.

271. De vos en de ooievaar - Le renard et la cigogne. 3. B&D, Waller C 3,Volksk. Mus. Antw., Archief Bre­pols Turnhout; 3. nv, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

272. De hond van den armen bedelaar - Le chien du pauvre 3. B&D, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout; 3. nv, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

273. Eerste zeereis van Frans Lodewijk - Premier voyage sur mer de Francois Louis. 3. nv, Volksk. Mus. Antw., Archief Bre­pols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

274. Het betooverd paleis - Le palais habitc par les diables. 3. B&D, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout; 3. nv, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

275. De eikel en de pompoen - Le gland et la citrouille,. 3. nv, Volksk. Mus. Antw., Archief Bre­pols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

276. De wolf en de magere hond - Le loup et Ie chien maigre. 3. nv, Volksk. Mus. Antw., Archief Bre­pols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

277. De twee reizigers - Les deux voyageurs. 3. B&D, Waller C 3 Archief Brepols Turnhout; 3. nv Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

278. De kat, de wezel en het konijn - Le chat, la belette et Ie pctit lapin. 3. B&D, Waller C 3 Prentenkabinet Brussel; 3. nv Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

279. De raaf en de vos - Le corbeau et Ie renard. 3. nv, Waller C 3, Volksk. Mus. Antw., Archief Bre­pols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

280. Het paard en de wolf - Le cheval et Ie loup. 3. nv, Waller C 3, Volksk. Mus. Antw., Archief Bre­pols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

281. De ezel en de hond - L'Ane et Ie chien. 3. B&D, Waller C 3 Archief Brepols Turnhout; 3. nv :Volkskun-demuseum Antwerpen, Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

282. Een gelukkige visscher - Le pêcheur chanfard. 3. nv :Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

283. Eene gedaanteverandering - Une métamorphose. 3. B&D, Waller C 3, Prentenkabinet Brussel; 3. nv, Volksk. Mus. Ant., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

284. Hondenwraak - La revanche d'un chien. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

285. De twee geburen - Les deux voisins. 3. nv, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

286. De scholier en de bij - L'Ecolier et l'abeille. 3. nv :Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

287. De pauw zich beklagende bijjuno - Le paon se plaignait a Juon. 3. nv, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Brepols.

288. De dood en de houtkapper - La mort et Ie bücheron. 3. nv, Waller C 3,Archief Brepols Turnhout ,Volksk. Mus. Antw. , Stadsarchief Turnhout.

289. De visscher en het jong Vischje - Le petit poisson et Ie pêcheur. 3. nv : Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

290. De Noordpool (1ste deel) - Le Pêle Nord (Ie partie). 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout.

291. De Noordpool (2de deel) - Le Pôle Nord (suite). 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout

292. De Noordpool (einde) - Le Pêle Nord (suite).

293. Woorden zijn geen oorden - Trop parler nuit. 3. nv, Waller C 3, Volksk. Mus. Antw., Archief Bre­pols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

294. Waarachtige gechiedenis van Padmanaba - Histoire au-thentique de Padmanaba. 3. nv :Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

295. De reiziger en de reus - Le voyageur et Ie géant. 3. nv :Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

296. De wolf en de hond - Le loup et Ie chien. 3. nv :Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

top

 

297. Df duif en de mier - La colombe et lafourmi.3. nv, Waller C 3, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

298. De wolf en het lam - Le loup et l'agneau. 3. nv, Waller C 3, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

299. Het kind en de wesp - L'Enfant et la guêpe. 3. nv :Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

300. Grootvaders geschenk - Le cadeau de Grand-Père. 3. nv, Waller C 3, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

301. De tweeteschzak - La besace. 3. nv :Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout

302. De kat en de vos - Le chat et Ie renard. 3. nv :Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

303. De steedsche rat en de veldrat - Le rat de ville et Ie rat de champs. 3. nv :Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

304. De konijnen - Les lapins. 3. nv :Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

305. De vledermuis en de twee fretten - La chauve-souris et les deux belettes. 3. nv, Waller C 3,Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols, Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

306. Koningsbriefjes. 3. nv :Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout

307. Huiszegen. 3. B&D, Waller C 3,Volksk. Mus. Antw., Natio­naal Museum van de Speelkaart Turnhout; 3. nv, Waller C 3, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout.

308. Vogelpik. 3. nv :Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout.

316. Belgisch leger. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw.

322. La demoiselle Sylvie. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

323. La Marriane du Poilu. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

324. Perno & Pernette. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

325. L'obéissance passive. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

326. L'Enfant-roi. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

327. Onbekend

328. Au royaume des petits animaux. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

329. Le petit acteur. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

330. Le rêve du petit Jean. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

331. ün petit volontaire Liègeois. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

332. Les ombres de Waterloo. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

333. Vie et martyre de Saint-Lambert. 3. sa : Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

334. Le sanglier des Ardennes. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

335. Les premiers voyages dans les premiers chemins de fer. 3. sa : Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

336. Les babouches merveilleuses. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout

337. Tragique aventure du petit Samuel.3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

338. Un diner improvisé. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

339. Le collier de diamant. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

340. Flick et Ploch ou un drame dans une souridère. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

341. U n rêve. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

342. Le piège de Nicolas. 3. sa, Waller C 3, Privéverzameling.

343. Onbekend.

344. Onbekend.

345. Saint Eloi et le maréchal Ferrant. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout..Volksk. Mus. Antw. , Stadsarchief Turnhout.

346. Un prescription de médecin. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

347. La revanche de Pingo. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

348. La déception de l'orgueilleux. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

349. Le moulin a sel. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

350. Le petit briquet. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

351. Poliche est de sortie. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

352. La Catharina. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

353. La journée de mademoiselle Croche Professeur. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

354. Le Kabauke au bois des Capucins. 3. sa, Waller C 3, privéverzameling.

355. A l'Ane-Musicien. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

356. Les quatre métiers de Stann Molderé. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

357. Le salaire du monde. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

358. qmi' désire trop. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

359. Aventure de John.3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

360. Paton a la caserne. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

361. Lefumeur. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

362. Hippolyte l'imprudent. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

363. L'enfant gaté. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief

Turnhout

top

364. Le chemin defer de Torn. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

365. L'étoile filante. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

366. La Légende d'Alexis Ie simple. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

367. La fin du Tyran. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

368. Le minou reconnaissant. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

369. Truc de juge. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

370. Margot et l'ours. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

371. Le singe et Ie morceau de sucre. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

372. Conte de laforêt. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

373. La table de Monsieur Middpin. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

374. Le chapeau de Mimi Pinson. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

375. La drogue de l'ami Fritz. 3. sa, Waller C 3, Archief BrepolsTurnhout,Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

376. Les deux canards. 3. sa, Waller C 3, Archief BrepolsTumhout,Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

377. Le bon numero. 3. sa, Waller C 3, Archief BrepolsTurnhout,Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

378. Jean Content. 3. sa, Waller C 3, Archief BrepolsTurnhout,Volksk. Mus. Antw.

379. Le paysan volé. 3. sa, Waller C 3, Archief BrepolsTurnhout,Volksk. Mus. Antw.

380. La chasse aux canards.3. sa, Waller C 3, Archief BrepolsTurnhout,Volksk. Mus. Antw.

381. Les deux lions de marbre. 3. sa, Waller C 3, Archief BrepolsTurnhout,Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

382. La tulipe bleue. 3. sa, Waller C 3, Archief BrepolsTurnhout,Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

383. La sonate en fa. 3. sa, Waller C 3, Archief BrepolsTurnhout,Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

384. Le sauveteur. 3. sa, Waller C 3, Archief BrepolsTurnhout,Volksk. Mus. Antw.

385. Le peilt soulier de la Vièrge.3. sa, Waller C 3, Archief BrepolsTurnhout,Volksk. Mus. Antw.

386. Le chcval qui mange des harengs. 3. sa, Waller C 3, Archief BrepolsTurnhout,Volksk. Mus. Antw.

387. Sophie, la Pie reamnaissante. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw.

388. L'enseigne trompeuse. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw.

389. Parmentier. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw.

390. Livingstone et Stanley. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw.

391. Washington.3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw.

392. La promesse de Cambronne. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw.

393. Bernard de Palissy. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw.

394. Le petit Porcher. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout, Volksk. Mus. Antw.

395. Le petit Cloutier. 3. sa, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw.

1322. Juffrouw Sylvie. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout

1323. Het meetje van den piot. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw.

1324. Perno & Pernette. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

1325. Blinde gehoorzaamheid. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

1326. Een koninklijk wicht. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw.

1327. De drie onscheidbaren. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

1328. In 't rijk der kleine diertjes. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw.

1329. De kleine comediant. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw.

1330. De droom van kleine Jan. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw.

1331. Een kleine Luikse vrijwilliger. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw.

1332. De schaduwen van Waterloo. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw.

1333. Leven en marteldood van den heiligen Lambertus. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw.

1334. Het everzwijn der Ardennen. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Tumhout,Volksk. Mus. Antw.

1335. De reizen met de opkomende spoortreinen. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw.

1336. De wonderbare pantoffels. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

1337. Avontuur van kleine Sam. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw.

1338. Een onvoorzien smulpartijtje. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw.

1339. Het diamanten halssnoer. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw.

1340. Flick en Ploch of een drama in een muizenval. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw.

1341. Een droom. 3. nv, Waller C 3, Are hief BrepolsTurnhout,Volksk. Mus. Antw.

1342. De valstrik van Klaas. 3. nv, Waller C 3, Vokskundemuseuni Antwerpen, Stadsarchief Turnhout.

1343. Oorlogstaktiek. 3. nv, Waller C 3,Volksk. Mus. Antw.

1344. Jan Piet, de liefdadige jonge boer. 3. nv, Waller C 3,Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

1345. Sint-Eligius en de Hoefsmid. 3. nv, Waller C 3, Archief BrepolsTurnhout,Volksk. Mus. Antw.

1346. Een zonderling doktcrsrecept. 3. nv, Waller C 3, Archief BrepolsTurnhout,Volksk. Mus. Antw.

1347. De wraak van Pingo. 3. nv, Waller C 3, Archief BrepolsTurnhout,Volksk. Mus. Antw.

1348. De straf van den hoogmoedige. 3. nv, Waller C 3, Archief BrepolsTurnhout,Volksk. Mus. Antw.

1349. De zoutmolen. 3. nv, Waller C 3, Archief BrepolsTurnhout,Volksk. Mus. Antw.

1350. Het tondddoosje. 3. nv, Waller C 3, Archief BrepolsTurnhout,Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

1351. Poliche gaat uit. 3. nv, Waller C 3, Archief BrepolsTurnhout,Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

top

 

1352. Katrientje. 3. nv, Waller C 3, Archief BrepolsTurnhout,Volksk. Mus. Antw., Stadsarchief Turnhout.

1353. De dag van Juffrouw Haaknoot, leerares. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw.

1354. De kabouters van het Caputijnenbosch. 3. nv :Volksk. Mus. Antw.

1355. In den Ezel-muzikant. 3. nv, Waller C 3, Archief BrepolsTurnhout,Volksk. Mus. Antw.

1356. De vier ambachten van Stan Molderen. 3. nv, Waller C 3, Archief BrepolsTurnhout,Volksk. Mus. Antw.

1357. 's Werelds loon. 3. nv, Waller C 3, Archief BrepolsTurnhout,Volksk. Mus. Antw.

1358. Wie te veel begeert. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout.Volksk. Mus. Antw.

1359. Een avontuurtje van John. 3. nv, Waller C 3, Archief BrepolsTurnhout.Volksk. Mus. Antw.

1360. Klaas Klomp in de kazerne. 3. nv, Waller C 3, Archief BrepolsTurnhout,Volksk. Mus. Antw.

1361. De rooker. 3. nv, Waller C 3,Archief BrepolsTurnhout,Volksk. Mus. Antw.

1362. De onvoorzichtige Hippoliet. 3. nv, Waller C 3, Archief BrepolsTurnhout,Volksk. Mus. Antw.

1363. Het bedorven kind. 3. nv, Waller C 3, Archief BrepolsTurnhout.

1364. Tom's spoorweg. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout.

1365. De vallende ster. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout.

1366. De legende van Alexis den Onnozele 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout.

1367. Het einde van den dwingeland. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout.

1368. De dankbare poes. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw.

1369. Rechterslist. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volkskundemuseum Turnhout.

1370. Grietje en de beer. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw.

1371. De aap en het klontje suiker. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw.

1372. Een sprookje uit het woud. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw.

1373. De tafel van mijnheer Middpin. 3. nv, Waller C 3, Archief BrepolsTurnhout,Volksk. Mus. Antw.

1374. De hoed van Mietje Vink. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw.

1375. Het geneesmiddel van vriend Fritz. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw.

1376. De twee eenden. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw.

1377. Het goede nummer. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw.

1378. Jan Content. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw.

1379. 't Bestolen boertje. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw.

1380. De eendejacht. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw.

1381. De twee marmeren leeuwen. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw.

1382. De blauwe tulp. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw.

1383. De sonate in fa. 3. nv, Waller C 3, Archief Brepols Turnhout,Volksk. Mus. Antw.

1384. De redder. 3. nv, Waller C 3, Archief BrepolsTurnhout,Volksk. Mus. Antw.

1385. Het Onze Lieve Vrouweschoentje. 3. nv :Archief BrepolsTurnhout,Volksk. Mus. Antw.

1386. Het paard dat haringen eet. 3. nv, Waller C 3, Archief BrepolsTurnhout,Volksk. Mus. Antw.

1387. Sophie, de dankbare ekster. 3. nv, Waller C 3, Archief BrepolsTurnhout,Volksk. Mus. Antw.

1388. Het bedrieglijke uithangbord. 3. nv, Waller C 3, Archief BrepolsTurnhout,Volksk. Mus. Antw.

1389. Parmentier. 3. nv, Waller C 3, Archief BrepolsTurnhout,Volksk. Mus. Antw.

1390. Livingstone en Stanley. 3. nv, Waller C 3, Archief BrepolsTurnhout,Volksk. Mus. Antw.

1391. Washington. 3. nv, Waller C 3, Archief BrepolsTurnhout.Volksk. Mus. Antw. , Stadsarchief Turnhout.

1392. De belofte van Cambronne. 3. nv :Archief BrepolsTurnhout,Volksk. Mus. Antw.

1393. Bernard de Palissy. 3. nv, Waller C 3, Archief BrepolsTurnhout,Volksk. Mus. Antw.

1394. De kleine zwijnenhoeder. 3. nv, Waller C 3, Archief BrepolsTurnhout,Volksk. Mus. Antw.

1395. De kleine nagelsmid. 3. nv, Waller C 3,Archief BrepolsTurnhout,Volksk. Mus. Antw.

top

 

Opnieuw genummerde reeks prenten in lithografie

1. De gelaarsde kat - Le chat botte.3. B & D, Waller C 3, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Prentenkabinet Brussel; 3. nv Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, StadsarchiefTurnhout.

2. Maria het kind der tovergodin - Marie, l'enfant de la fee 3. B & D, Waller C 3, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Prentenkabinet Brussel; 3. nv Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, StadsarchiefTurnhout

3. Zachtheid is beter dan geweld - Mieux vaut douceur que violance. 3. B & D, Waller C 3, Prentenkabinet Brussel; 3. nv Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stads­archiefTurnhout.

4. De guitenstreken van Ernest - Les espiègleries d'Ernest. 3. B & D, Waller C 3, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Prentenkabinet Brussel; 3. nv Volksk. Mus. Antw., Are hief Brepols Turnhout, StadsarchiefTurnhout.

5. Sint Nikolaas - Saint Nicolas. 3. B & D, Waller C 3, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Prentenkabinet Brussel; 3. nv Volks-kundemuseum Antwerpen, Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

6. De ezel, de hond, de haan en de kat of de Amsterdammer stadsmuzikanten - L'Ane, Ie Men, Ie coq et Ie chat ou les musidens Amsterdammois. 3. B & D, Waller C 3, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Prentenkabinet Brussel; 3. nv Volks-kundemuseum Antwerpen, Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

7. Tijl Uilenspiegel – Ulenspiegel. 3. B & D, Waller C 3, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Prentenkabinet Brussel; 3. nv Volks-kundernuseum Antwerpen, Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

8. Geschiedenis van Genoveva - Histoire de Geneviève. 3. B & D, Waller C 3, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Prentenkabinet Brussel; 3. nv Volks-kundemuseum Antwerpen, Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

9. De papegaai - Le perroquet. 3. B & D, Waller C 3, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Prentenkabinet Brussel; 3. nv Volks-kundemuseum Antwerpen, Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

10. De geschiedenis van Ezelsvel - Histoire de Peau-d'Ane. 3. B & D, Waller C 3, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Prentenkabinet Brussel; 3. nv Volks-kundemuseum Antwerpen, Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

11. Geschiedenis van Blauivbaard - Histoire de Barbe-Bleu. 3. B & D, Waller C 3, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Prentenkabinet Brussel; 3. nv Volks-kundemuseum Antwerpen, Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

12. Gendarmen te paard - Gendarmes a cheval. 3. B & D, Waller C 3, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Prentenkabinet Brussel, Stadsar­chief Turnhout; 3. nv: Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

13. Kanonniers-geniekorps, grote tenue, Gendarmen te voet -Artillerie-Génie, grande tenue, Gendarmes a pied. 3. B & D, Waller C 3, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Prentenkabinet Brussel; 3. nv: Stads­archief Turnhout.

14. Grenadiers-geniekorps, veld tenue, ziekenoppassers - Gre­nadiers-Génie, tenue de campagne, Infirmiers. 3. B & D, Waller C 3, Prentenkabinet Brussel, Archief Brepols Turnhout; 3. nv: Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

15. Luilekkerland - Pays de Cocagne. 3. B & D, Waller C 3, Prentenkabinet Brussel, Archief Brepols Turnhout; 3. nv: Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout

16. Gemonteerd geschut, Cadetten van het leger, Burgerwacht -Artillerie montéc, Pupilles de l'armee, Garde. Civique 3. B & D, Waller C 3, Volksk. Mus. Antw., Prenten­kabinet Brussel; 3. nv: Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Stadsarchief Turnhout.

17. Geschiedenis van Guliver - Histoire de Guliver. 3. B & D, Waller C 3, Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Prentenkabinet Brussel; 3. nv Volksk. Mus. Antw., Archief Brepols Turnhout, Prentenkabinet Brussel, Stadsarchief Turnhout.

top

Niet genummerde prenten

-. Slag van den Berg Saint-Jean gezeyt van Waterloo of van de Belle-Alliance. 1 hsn. 1. Brep., Prentenk. Brussel, Waller C 1, e. a.

- Het nieuw en vermakelyk Ganzen-spel, op welke wyze en hoe men het zelve spelen moet. 1 hsn. (J.J. Delanier, 1834), 1. Brep., Prentenk. Brussel , e. a.

- Jeu de l'Oie – Ganzenspel. litho (begin 20ste eeuw). Volksk. Mus. Antw., coll. BK, Archief Brepols Turn­hout, Stadsarchief Turnhout, Nationaal Museum van de Speelkaart Turnhout

-. Het nieuw vermakelijk Ganzenspel. - Le nouveau jeu d'Oie. 1 hsn. (nieuwe tekening) 1. B. & D. met uitsluitend Franse tekst, coll. v.d. Linden, 1. op naam van Alphen, met uitsluitend Nederlandse tekst, coll. v.d. Linden; 2. z.a.Prentenk. Brussel; 3. z.a.Prentenk. Brussel, e. a.

-. Oostenrijkse kanoniers-Oostenrijkse Ruyterij-Belgieksche Grenadiers-Engelsche Grenadiers l. Brep : Stadsarchief Turnhout

-. Een krachtig kruysgebed. 1 kl. hsn., 2. B&D, coll. BK.

-. Miraculeus beeldvan de heylige moede (sic) Gods Maria te Munchen. 2 hsnn., huiszegen. 2. B&D, coll. BK.

 

Volgens Vansummeren blijkt uit archiefbronnen van de firma Brepols dat de volgende niet genummerde prenten zijn uitgegeven: Groeningen, Paysages (J.J. Delanier, 1838), Pendule- of Horlogieplaat (J.J. Delanier, 1839) en Cees.

 

 

p. 104

 

J.P. Bronstring, Broedelet en Rijkenberg, D. Broedelet & C°, J. Schuitemaker te Purmerend. — D. Noothoven van Goor te Leiden

 

In een circulaire van 1 Maart 18271 kondigt J.P. Bronstring, drukker en boekverkoper te Purmerend, een boekje aan van P. Beets : „Vriend der Jeugd", nagezien en omgewerkt door G. van Sandwijk. Deze Van Sandwijk zal later een belangrijke rol spelen bij het tot stand komen van de prenten die hier ter sprake komen.

J.P. Bronstring is ons verder bekend als een wederverkoper van de prenten van J. Noman te Zaltbommel. Daarbuiten zijn ons de drie volgende prenten bekend, gedrukt op naam van J.P. Bron­string :

18. De Vier Getijden van den Dag. De Vier Getijden des Jaars. De Vier Elementen. — 12 hsnn., coll. Ottema.

46. Afbeelding van de Graf-Tombe van Zijne Doorluchtige Hoogheid Overleden  te  Brunswijck de 9 April 1806. — 1 hsn., grafzerk van Willem V, datum 1816, in de prent gegraveerd, coll. Borms.

—. —. 32 kleine hsnn., rebus, coll. Waller 2.

 

Deze prenten, voorzien van dezelfde nummers, zijn ons niet bekend uit andere fondsen van kinderprenten. Wij moeten dus voorlopig aannemen dat deze prenten gedrukt en uitgegeven zijn door P.J. Bronstring zelf, alhoewel wij het onwaarschijnlijk achten dat van een fonds van een vijftig­tal prenten uit het begin der negentiende eeuw, slechts drie prenten zouden bewaard gebleven zijn.

_____________

1 Bibliotheek van de Vereeniging ter Bevordering van de Belangen des Boekhandels, te Amsterdam. Archief, Personalia, Bronstring.

p. 105

Omstreeks 1832 zal J.P. Bronstring zich geassocieerd hebben met Broedelet en Rijkenberg, want in dat jaar verscheen een boekje van G. Sandwijk : „Karakterschetsen... uit den belgischen opstand", uitgegeven door J.P. Bronstring, Broedelet en Rijkenberg.

J.P. Bronstring overleed in de aanvang van het jaar 1835 1. In het Nederlandsch Letterkundig Nieuws­blad van 8 jan. 1834 wordt bekend gemaakt dat de firma Broedelet en Rijkenberg, boekhandel en drukkerij, per 1 jan. 1834, overgedragen werd aan A.M. Broedelet.

In het Nederlands Openluchtmuseum te Arnhem zijn een paar prenten bewaard waarop als adres vermeld staat : „Te Purmerende, bij Broedelet en Rijkenberg". De eerste prent, Figuren om uit te knippen en op de vlieger te plakken, draagt het volgnummer 39 en is een uitgave van de firma J. Hendriksen te Rotterdam (1782-1829); de tweede is getiteld, Galerij van Beroemde Vaderlandsche Mannen en draagt het nummer 146. Dit is een uitgave van T.L. Thompson (1830-1834) eveneens te Rotterdam. Hieruit kunnen wij besluiten dat omstreeks het jaar 1835 de firma Broedelet en Rijken­berg als wederverkoper fungeerde van beide hogervermelde Rotterdam.se uitgevers van kinder-prenten.

Tien jaar later (1839) verdween de naam Rijkenberg uit de titel van de vennootschap en de handelsnaam luidde nu „D. Broedelet & C°". Deze firma gaf onder de titel „Prentenmagazijn voor de Jeugd" een reeks prenten uit die aansloten bij de vormende en stichtende „schoolprenten", die in het begin van de 196 eeuw, onder de auspiciën van de Maatschappij tot Nut van het Algemeen, ver­schenen waren te Amsterdam bij de Erven Wed. C. Stichter en bij J. Bouwer & D. Le Jolle. Deze prenten weken geheel af van de naïeve, maar meestal zeer leuke, traditionele kinderprenten van de 18e eeuw.

He „Prentenmagazijn" van D. Broedelet werd samengesteld door de schoolmeester G. van Sandwijk, die vroeger gewerkt had voor P.J. Bronstring.

De firma D. Broedelet & C° heeft van 1839 tot 1841 vierentwintig prenten 2 uitgegeven, zeer leerzame prenten, maar die de aantrekkelijkheid missen van de oude kinderprenten.

 

1. Vaderlansche Geschiedenis. — Voorstellingen uit de Hoeksche en Kabeljauwsche twisten. 6 hsnn., 2e druk gedat. 1841, coll. Waller 1.

2. Aardrijkskunde. — De Provincie Noord-Holland. 4 hsnn. ges. W. Bal, 2e druk gedat. 1841, coll. Waller i, Atlas v. Stolk 5820.

3. Kinderspelen. 6 hsnn., coll. Waller 1.

4. Ambachten. 4 hsnn. ges. Hoffman, coll. Wal­len.

5. Bijbelsche geschiedenis. 6 hsnn., 1. Adam de eerste mensch, coll. Waller 1.

6. Natuurkunde. 4 hsnn., 1. De regen, coll. Wal­len.

7. Vaderlandsche geschiedenis. Vroegere godsdienst der bewoners dezer landen. 6 hsnn., herdruk van J. Schuitemaker, coll. Waller 1.

8. Aardrijkskunde. — De provincie Zuid-Holland. 4 hsnn. ges. Bal, herdruk van J. Schuitemaker, Coll. Waller 1.

9. Kinderdeugden. 6 hsnn., herdruk van J. Schuite­maker, coll. Waller 1.

10. Ambachten. 4 hsnn., 1. De koek- en banketbakker, coll. Waller 1.

11. Bijbelsche geschiedenis. 6 hsnn., 1. De wateren des zondvloeds nemen af, coll. Waller 1.

12. Natuurkunde. 4 hsnn. ges. Bal, 1. De Vesuvius, coll. Waller 1.

13. Vaderlandsche geschiedenis. 6 hsnn., 1. Voorstel­lingen uit de regeering der graven uit het Hol-landsche Huis, herdruk van J. Schuitemaker, coll. Waller 1.

14. Aardrijkskunde. — De provincie Zeeland. 4 hsnn. ges. Bal, coll. N.O.M.

15. Kinderspelen. 6 hsnn., 1. Gerrit heeft een optica gekregen, coll. Waller i, Pro v. Bibl. Leeuwar­den.

16. Ambachten. 4 hsnn., 1. De wagenmaker, coll. Waller 1.

_________________

1 De nummers 7 tot 10. 13. 18. 20 en 24 zijn ons enkel bekend door de herdruk van deze1 Ibid., Personalia, Broedelet. -reeks door J. Schuitemaker.

 

p. 106

 

 

17. Bijbelsche geschiedenis. 6 hsnn. 1. Abrahams uittogt naar Kanaan, coll. Waller 1.

18. Natuurkunde. 4 hsnn., 1. de luchtbal, herdruk van J. Schuitemaker, coll. Waller 1.

19. Vaderlandsche geschiedenis. 6 hsnn., 1. Karel de Eenvoudige bevestigt Dirk I in het gravelijk bewind, coll. Waller 1.

20. Aardrijkskunde. 4 hsnn. ges. Jacobson, 1. De prov. Utrecht, coll. Ottema.

21. Kinderdeugden. 6 hsnn. ges. Jacobson, 1. Beleefd­heid, coll. Waller 1.

22. Ambachten. 4 hsnn., 1. de koopman, coll. Wal­len.

23. Bijbelsche geschiedenis. 6 hsnn., 1. Ezau verkoopt aan Jacob zijn eerstgeboorteregt, coll. Waller r

24. Natuurkunde. 4 hsnn., 1. De waterhoos, herdruk van J. Schuitemaker, coll. Waller 1.

Uit deze lijst blijkt dat wij hier meer met systematische lessen over vaderlandse geschiedenis, aardrijkskunde, natuurkunde en bijbelse geschiedenis te doen hebben dan met vrolijke kinderprenten. Uit een aankondiging van D. Broedelet & C°, gedateerd 15 Maart 1842, zijn ons van deze prenten ook de prijzen bekend : „De prenten per riem, waarin 24 soorten zijn voortdurend verkrijgbaar a F. 4,75 netto, verkopen F. 6 en bij enkele boeken a 31 ets netto, verkopen 40 ets". (Eén riem is 500 stuks of 20 boeken, één boek is 25 stuks).

 

Per circulaire van 15 december 1842, maakt J. Schuitemaker aan de boekhandelaars bekend dat hij, door overname eigenaar is geworden van de leesbibliotheek, boekdrukkerij en boekhandel, tot die datum in Purmerend gedreven onder de firmanaam D. Broedelet & C° en dat hij die zaak op 1 januari op zijn naam zal voortzetten 1.

Schuitemaker pakt de zaak op grootscheepse wijze aan. Hij voert de produktie op, zorgt ervoor dat zijn prenten zo goedkoop mogelijk verkocht worden en noemt zijn bedrijf, geheel terecht, „Pren-tenfabriek".

De gehele vaderlandse geschiedenis, de aardrijkskunde, de natuurkunde, de bijbelse geschiedenis, worden systematisch in beeld en op de prent gebracht en aangevuld met moraliserende lessen, spreek­woorden, zanglessen en biografieën van beroemde mannen.

J. Schuitemaker begint met de 24 prenten van D. Broedelet & C°, in licht gewijzigde volgorde 2, te herdrukken. Een tweede jaargang verschijnt onder de titel : „1834 — Prentenmagazijn voor de Jeugd"; de zes volgende jaargangen, elk eveneens van 24 prenten, verschijnen met de vermelding : 3e jaargang, 46 jaargang enz. Steeds worden de onderwerpen — vaderlandse geschiedenis nrs. i, 7, 13 en 19, aardrijkskunde nrs. 2, 8, 14, 20, kinderspelen of spreekwoorden nrs. 5, n, 17 en 23, am­bachten of Nederlandse uitvindingen nrs. 4, 10, 16, 22, bijbelse geschiedenis nrs. 5, n, 17, 13, natuur­kunde nrs. 6, 12, 18, 24 — in dezelfde volgorde herhaald als bij Broedelet. De kinderspelen en spreek­woorden werden in de laatste jaargangen vervangen door „Kinderdeugden" of door „Zangkunst". In de laatste twee jaargangen duiken een paar meer populaire onderwerpen op : De avonturen van Joris Prop" (7e jg. nrs. i, 7, 13 en 20) en „Spookhistoriën, medegedeeld door meester Penneschacht" (8e jg. nrs. i, 7, 13, 19).

J. Schuitemaker bracht zijne prenten steeds ongekleurd in de handel. Dit werd hem verweten. Maar daarop heeft hij in een circulaire aan zijne afnemers geantwoord :

„Deze en gene heeft mij gevraagd, waarom ik mijne prenten niet, even als de Brabantsche, gekleurd in den handel brenge? De voornaamste reden waarom dit niet geschiedt ... is deze. Het doel van mijn prenten-uitgave is sedert de aanvang gerigt tegen de vaak onzedelijke strekking van die uit België enz., als middel tot smokkelarij, tegen ongehoord lage prijzen ingevoerd wor­den; ik wensch in plaats van die produkten van wansmaak, iets beters en iets meer hollandsch te

__________________

1 Circulaire Schuitemaker, in collectie Waller, portefeuille Ui. — 2 Nr. 1 van liet „Prenten-Magazijn" Broedelet, werd nr. 7 van liet „Prenten-Magazijn" Schuitemaker en omgekeerd.

 

p.  107

leveren : daarom beschouwe men den tekst en de versjes van mijne prenten als het meerdere deel der waarde en de plaatjes als de middelen om de leeslust aan te wakkeren" 1.

De tekst is dus hoofdzaak geworden, de plaatjes zijn bijzaak. Dit zegt hij nog duidelijker in een ander circulaire, gedateerd 1853 : „De ondergeteekende biedt zijne producten... aan, niet als voor­treffelijke kunst, maar als industrieprodukten, de waarde bestaat in leerzame lectuur in proza en poëzij, voor jong en oud..." 2.

Maar Schuitemaker is er vooral op uit, om tegen lage prijs te kunnen verkopen. Dit verklaart hij nogmaals in een „Berigt en Uitnoodiging aan mijne vermogende landgenooten", eveneens van 1853 : „de raadgevers en voorstanders van mijne onderneming, vergeten te dikwijls dat het hier eene zaak geldt voor het volk, dus voor de minvermogende kinderen in ons land; dat de eerste voorwaarde dus is en blijven moet : Eén prent voor één cent" 3.

Deze lage prijs belette niet dat de prenten typografisch goed verzorgd waren. De vogels van prent 6 van de zesde j g. en de insecten van prent 12 van de achtste j g. kunnen doorgaan als modellen van illustratie voor een leergang van natuurwetenschappen; maar deze tekeningen zijn te degelijk, te mooi voor een leuke kinderprent. In 1853 beschikte Schuitemaker over 192 prenten4, die hij herhaaldelijk heruitgaf maar niet steeds in dezelfde volgorde en met dezelfde nummering. Na het verschijnen van de acht jaargangen (±1849) bracht Schuitemaker zijn „Prenten-Magazijn" op de markt in acht reek­sen, doorlopend genummerd van 1 tot 192. Het reeksnummer is vermeld onderaan op de prenten, tussen haakjes in de linker hoek. In 1853 kondigt hij zijn prenten aan geklasseerd in reeksen volgens onderwerpen 5.

1. Vaderlandsche Geschiedenis met 120 plaatjes, prijs 24 cent.

2. Aardrijkskunde van ons Vaderland met 28 kaartjes 84 plaatjes, 24 et.

3. Deugd en Vreugd met 80 plaatjes, 20 cent.

4. Natuurkunde met 48 plaatjes, 16 cent.

5. Bijbelsche geschiedenis met 192 plaatjes, 20 cent.

6. Spreekwoorden met 48 plaatjes, 16 cent.

7. De Dierenwereld met 168 plaatjes, 32 cent.

8. Levens van beroemde mannen met 64 plaatjes, 20 cent.

9. Lezen en zingen met 16 muziekstukjes, 20 cent.

10. Vertellingen en Liedjes met 56 plaatjes, 16 cent.

Buitendien benutte J. Schuitemaker de blokken van deze prenten ook nog voor het samenstellen van een kinderbibliotheek, 10 delen in kwarto, samen 1536 pagina's; en voor het drukken van om­slagen van schriften.

In de reeds hoger aangehaalde circulaire „Berigt en Uitnoodiging aan mijne vermogende land­genooten" lezen we dat .Schuitemaker in 1853 „sedert 3 maanden ruim 2000 riem of 1 millioen stuks" prenten verkocht had. Het aantal prenten van de reeks „Prenten-Magazijn voor de Jeugd" dat van 1840 tot 1860 verhandeld werd, moet op enkele tientallen miljoenen geschat worden.

In 1860 heeft Schuitemaker zijn „Prenten-Magazijn" overgelaten aan D. Noothoven van Goor te Leiden, die niet alleen de prenten van Schuitemaker herdrukt heeft, maar ook nog een veertigtal

_____________________

1 „Ten slotte nog een Antwoord op een Vraag". Circulaire van J. Schuitemaker in collectie Waller portefeuille Ui. — 2 „Hollandsche Nijverheid en Graveerkunst. — Hollandsche Taal en Zeden". Circulaire Schuitemaker in collectie Waller portefeuille Ui. —3 Circulaire Schuitemaker, in collectie Waller, portefeuille Ui. — 4 Een bijna volledige verzameling van het „Prenten-Magazijn voor de Jeugd" bevindt zich in de collectie Waller portef. U 1 en 2. Zeer vele van deze pren­ten bevinden zich ook in het Openluchtmuseum te Arnhem en in de meeste overige verzamelingen.

 

p. 108

nieuwe prenten heeft uitgegeven. Deze nieuwe prenten zijn genummerd van 193 tot 214 en van nr. 1 tot 16 of verschijnen ongenummerd 1. De nieuwe prenten genummerd van 1 tot 16 hebben groten­deels dezelfde opvoedende strekking als de prenten van het „Prenten-Magazijn"; zij behandelen o. m. het leven op zee, de dierenwereld, de ambachten en bedrijven, de aardrijkskunde van Nederland. Op de prenten genummerd van 193 tot 214 vinden wij nieuwe onderwerpen van verhalende trant : 196, De drie beeren (ook met nr. 204); 197, De kinderen in het woud (ook met nr. 205); 199, Whitting-ton en zijn kat; 200, Jack de Reuzendooder; 203, De geschiedenis van Blauwbaard (ook met nr. 211); 204, De geschiedenis van Roodkapje (ook met nr. 212); 206, Hoe men zijn kost verdiend (ook met nr. 214); 209, De geschiedenis van Jan Klaassen; 210, Sinbad de zeeman. De nummering van deze prenten is dus zeer willekeurig, eenzelfde prent heeft herhaaldelijk twee verschillende nummers en een zelfde num­mer is soms gebruikt om verschillende prenten te nummeren.

Met Broedelet, Schuitemaker, Noothoven van Goor en de uitgevers die na hen komen, hebben de Nederlandse volk- en kinderprenten hun traditioneel en volks karakter grotendeels verloren. Van ambachtskunst wordt deze prentkunst meer en meer nijverheidskunst. Deze nieuwe prenten zijn serieprodukten geworden. De uitgevers noemen zich ook „Prentenfabriek Schuitemaker", „Prentenfabriek D. Noothoven van Goor", J. Schuitemaker spreekt van zijn „fabrieksartikelen".

Alhoewel deze kinderprenten niet meer tot de eigenlijke traditionele prentkunst behoren, hebben wij het nuttig geoordeeld een overzicht te geven van deze reeksen welke, niettegenstaande hun indu­strieel karakter, toch een rechtstreekse voortzetting zijn van het oude genre. Wij achten deze moderne reeksen echter niet voldoende belangrijk om elke prent, die erin verschenen is, afzonderlijk te in­ventariseren.

__________________

1 Prenten van Noothoven van Goor vindt men in ongeveer elke verzameling van kinderprenten. De volledige collecties zijn te vinden in het Rijksprentenkabinet te Amsterdam en in het Nederlands Openluchtmuseum te Arnhem.

 

p. 108

 

Joost Broersz te Amsterdam

 

De trap des ouderdoms van Joost Broersz (afb. 115) is een van de oudste volksprenten over dit onderwerp 2. Deze boekdrukker was geboren omstreeks 1609 en werd lid van het boekver-kopersgild op 2 december 1634 3. Als boekdrukker heeft hij o. m. uitgegeven : G.A. Bredero, An-geniet, vertoont op d'oude Kamer, In Liefd' Bloeyende, den XXII oct. 1623, 't Amsterdam, Ghedruckt by Joost Broersz wonende in de Pijlsteegh 1638 en De Vlaamsche klucht van Willem van Bruyningen, anno 1645 4-

Joost Broersz overleed op 5 mei 1647 en liet twee minderjarige kinderen na. Op 16 april wordt de zaak publiek verkocht, „gebonden en ongebonden boeken, houte letters en een partij grote en kleine Figueren, en alles wat verder aan een Druckerij is behoorende" 5. Het is natuurlijk niet uitge­sloten dat bij deze „Figueren" zich ook verschillende houtblokken bevonden voor het drukken van volksprenten.

 

Prentlijst

-, Trap des Ouderdoms. 1 hsn. ges. M., coll. x.

 

___________

2 De Trap des Ouderdoms, van Corn. Anthonisz (Prcntenk. Amsterd.) van omstreeks 1520 is geen eigenlijke volksprent, en de voorstelling is ook zeer afwijkend van de traditionele voorstelling van de volksprenten. — 3 Klccrkooper en Van Stockum, T, blz. 106-107. — 4 Cfr. Dronckers, Verz. Waller, nr. 328 en nr. 347. — 5 Amsterd. Courant, 31 maart 1674.

 

J.P. Bronstring

18. De Vier Getijden van den Dag. De Vier Getijden des Jaars. De Vier Elementen. - 12 hgs., coll. Ottema.

46. Afbeelding van de Graf-Tombe van Zijne Doorluchtige Hoogheid Overleden te Brunswijck de 9 April 1806. - 1 hsn., grafzerk van Willem V, datum 1816, in de prent gegraveerd, coll. BK.

-. -. 32 kleine hgs., rebus, coll. Waller 2.

 

p. 110

 

C.  Brouwer te Hoorn

 

Van C. Brouwer is alleen bekend wat vermeld staat op de enige prent die uit zijn fonds bewaard gebleven is, namelijk dat hij boekverkoper was „In de Ramen" te Hoorn. Wel kunnen we ver­moeden dat hij een afstammeling was van het drukkersgeslacht Brouwer, dat van het begin van de 18e eeuw af te Hoorn werkzaam was. In 1717 verscheen te Hoorn een Zegen en Af-scheydts Wensch, Aen de... Bewinthebberen van de O.I. Maetschappy... uitgegeven door R. Brouwer. En omstreeks 1740 een Examen der Süerlieden door Adriaan Brouwer 1. Waren R. en A. Brouwer de grootvader en de vader van onze C. Brouwer, die te Hoorn werkzaam was van 1773 tot 1790 2?

De prent van C. Brouwer bevat 24 illustraties over de fabelen van Esopus. Deze prent is gesigneerd I.C.I., initialen van de Antwerpse houtsnijder Jan Christoffel Jegher, die gewerkt heeft zowel voor Noord- als voor Zuidnederlandse uitgevers. Hij graveerde 47 hsnn. voor de schooluitgave van de Fabulae Aesopi Graece et Latine, verschenen te Amsterdam in het jaar 1660 bij Paulus Matthysz.

 

Prentlijst

-. Ezophus leert en beveelt alle dieren, || Dat yder zal leeven in goede manieren. 24 hsnn. ges. 1.C.I.(egher), coll. Waller 2, Muller 6376.

 

______________

1 Cartotheek Enschedé, Bibl. Vereeniging, A'dam. — 2 Waller, Biogr. IVoordenb., blz. 434.

 

p. 110

 

R. Callenbach-Klenk  te Enkhuizen

"Er is slechts één volksprent bekend met het adres : „Toe Enckuijzen / By R. Callenbach-Klenck, J—' boekverkoper in de Oude Wester-straat". Er bestond dan ook twijfel of R. Callenbach wel een drukker en uitgever was van volksprenten of slechts een wederverkoper. Doch uit het feit dat R. Callenbach-Klenk van 1734 tot 1754 werkzaam was als boekdrukker te Enkhuizen 3 en uit het feit dat op bedoelde prent het stadhuis van Enkhuizen is afgebeeld, blijkt voldoende dat we hier met een eigen uitgave van R. Callenbach te doen hebben.

We zeggen met een eigen uitgave en niet met een originele uitgave, want R. Callenbach heeft voor het samenstellen van deze prent gebruik gemaakt van houtblokken welke vroeger gediend had­den voor andere doeleinden. Op het middenstuk is de markt van Enkhuizen afgebeeld met op het voorplan de „askar" en een man van de ophaaldienst die een brief aanbiedt aan een burger op de drempel van zijn woning. Deze gravure heeft vroeger ongetwijfeld dienst gedaan als nieuwjaarswens. Daar het formaat van deze plaat te klein was voor een normale oortjesprent heeft men ze boven aangevuld met drie houtsneden : links het portret van Maria Theresia, tussen de wapens van Holland en West-Friesland, rechts het portret van hertog Frans de He van Lotharingen (de latere keizer Frans de Ie); onderaan was de gravure van de nieuwjaarswens aangevuld met de wapens van Gelder­land, Utrecht, Groningen, Friesland, Zeeland en Overijssel.

 

Prentlijst

-. Kinders Leest met veel Oplettentheyd / Wat Onder dees' Prent al wordt gezeid. 10 hsnn.

____________

3 Ledeboer, Boekdrukkers, blz. 143. In de Cartotheek Enschedé, Bibliotheek van de Vereeniging ter Bevordering van de Belangen des Boekhandels te Amsterdam, vonden we voor het jaar 1764 een uitgave vermeld van N. Callenbach-Klenck te Enkhuizen, vermoedelijk een zoon of neef van R. Callenbach.

 

p. 111

 

Clement, De Vri en Van Stegeren te  Zwolle

 

Over deze uitgeverij is zeer weinig bekend. Inlichtingen verschaft door de stadsarchivaris van Zwolle leren ons, dat Clement, de uitgever van de kinderprenten, de laatste is van een boek-handelaarsgeslacht dat reeds in het eerste kwart van de 18e eeuw in Zwolle gevestigd was.

François Clement was in 1725 werkzaam als boek- en papierverkoper aan de Melkmarkt op de hoek van de Steenstraat 1. Bij zijn overlijden in 1734 woonde hij in de Diezerstraat 2. Op 5 september 1751 werd aan Dirk Rampen en Wed. Clement octrooi verleend om de Zwolse Almanak te drukken. Simon Clement, vermoedelijk zoon van François, verkreeg het klein burgerschap der stad Zwolle op 10 april 1752.

Van deze Simon zijn uitgaven bekend gedateerd van 1767 tot 1785 3.

Een zoon van Simon werd op 31 aug. 1756 gedoopt te Zwolle onder de naam Francois. Deze François Clement, gevestigd aan de Grote Aa te Zwolle, trad op 24 april 1777 in het huwelijk met Aaltje Brinkman uit Hogeveen, en in maart 1783 werd hun een zoon geboren die eveneens Francois gedoopt werd.

Er zijn boekjes bekend uitgegeven op naam F. Clement en gedateerd 1807 en 1814 4, maar wij kunnen niet met zekerheid vaststellen of dit uitgaven zijn van Fran9ois senior of Francois junior.

De firma gevestigd onder de naam Clement, De Vri & Van Stegeren was volgens F.G. Waller werkzaam van 1816 tot 1836 5. Ons zijn uitgaven bekend van deze firma, gedateerd 1817 en 1822 6.

Het uitgeversbedrijf Clement, De Vri en Van Stegeren heeft geen enkele nieuwe prent laten graveren. Maar het heeft in het begin van de ipe eeuw nog enkele belangrijke, zeer oude prenten herdrukt, als de merkwaardige16e-eeuwse gravure „Het Key Snijden" en de zeldzame „Icarus en Dedalus".

De firma Clement, De Vri en Van Stegeren heeft haar prentenfonds gevormd door overname van een aantal houtblokken uit het 1 8e-eeuwse fonds van Ratelband & Bouwer 7.

Eén enkele van de dertien hieronder vermelde prenten is ons niet bekend in een druk van Ratel­band & Bouwer, namelijk de mooie prent getiteld „Een Indiaansche Man en Vrouw de Penekaas geheeten". Hoogstwaarschijnlijk heeft dus ook deze prent vroeger deel uitgemaakt van het fonds Ratelband & Bouwer.

 

Prentlijst

1. onbekend

2. onbekend

3. Afbeeldingen van de voornaamste Gebouwen der stad Amsterdam. 16 hsnn., onderschrift 1e pl. : Het dolhuis, coll. Waller 2.

4. Afbeeldingen van de voornaamste Gebouwen der stad Amsterdam. 16 hsnn., onderschrift 1ste pl. : De Mont Albaans Tooren van het Eiland te zien, coll. Waller 2.

-. Bybelsche Figuren van het Nieuwe Testament. 16 hsnn., begin onderschrift 1e pl. : Uw Zoon Zach'rias zal den Heer || Den weg bereiden door zijn leer, coll. Waller 2, Ottema.

- Bybelsche Figuren van het Nieuwe Testament. 16 hsnn., begin onderschrift 1e pl. : 't Moet al / op Jezus stem bedaren / Zelfs stormwinden / woeste baren, coll. Waller 2.

- Bybelsche Figuren uit het Nieuwe Testament. 16 hsnn., begin onderschrift 1e pl. : Uw heil Cornelius is gewis / Nu Jezus u geschonken is, coll. Waller 2.

- Bybelsche Figuren uit het Nieuwe Testament. 16 hsnn., begin onderschrift 1e pl. : Hoe hatelijk mijn persoon ook was || Ik ben Gods Zoon o Cajaphas, coll. Ottema.

- Bybelsche Figuren uit het Nieuwe Testament. 16 hsnn., begin onderschrift 1e pl. : Geen magt gaat Jezus magt te boven || Een blindgeboorne zal hem loven, coll. Ottema.

- Is iemand met de Kei gebruit, Die komt maar hier ik snijze uit, Probatum of daarvoor geen duit. 1 hsn., snijden van de kei, coll. Waller, x.

- Een Indiaansche Man en Vrouw | de Penekaas gehee-ten... 2 vss. 1 hsn., coll. Waller 2, Ottema.

- Die met Icarus vliegt tot aan de Zonnestralen, || Die stort met hem ter neer moet naar den afgrond dalen; || Maar die met Dedahis, in alles behoud de middelmaat, || Vliegt veilig over Zee, geniet een gewenschten staat. 1 hsn., coll. Waller 2.

- Dees Beesten wreed Doen niemand leed. 4 hsnn., dieren, coll. Waller 2, Ottema.

- De Koning van Pruyssen te paard, 1 hsn., koning in bladerkrans, coll. Ottema.

-     Hier hebt gij zee en land gediert, verbeeld en levend afgesiert. En vogelkens o jonge jeugt. Tot u vermaak met lust en vreugd. 48 hsnn., dieren, coll. Ottema.

________________________

1 Schoolboek betreffende de namen der geslagten van Adam tot op Christus toe, gedrukt bij Francois Clement, boek- en papier-verkoper aan de Melkmarkt op de hoek van de Steenstraat, Zwolle 1725. — 2 Ledeboer, De boekdrukkers, blz. 383-84. — 3 B.J. van Hattum, Geschiedenis van Zwolle, te Zwolle bij S. Clement en J. A. van Santen, 1767-1773 (4 dln.). Carp, Beknopt samenstel van de godgeleerdheid ten dienste der leerlingen, 2e druk, bij S. Clement 1785. — 4 Enige korte vragen voor kleine kinderen door Jacobus Borstius, te Zwolle bij Francois Clement 1807. — Zwolsche Almanak op het jaar 1814, F. Clement. — 6 Waller, Biogr. Woordenb., blz. 437. — "J. A. Oostkamp, Aardrijkskundig Schoolboek van de provincie Overijssel, 2e druk, Zwolle, Clement de Vri en Van Stegeren 1817. — Antwoorden op de voorbeelden ter oefening voorkomende achter de handleiding, door J. ter Pelkwijk, te Zwolle, Clement de Vri & Van Stegeren 1822. — ' De vermelde bijbelprenten van Clement, de Vri en van Stegeren komen voor in het fonds Ratelband & Bouwer onder de nrs. 81, 82, 83, 84 en 85; de „Amsterdamse gebouwen" onder de nrs. 52 en 56; de dierenprenten onder de nrs. 59 en 78; de „koning van Pruisen" onder nr. 65; „het key snijden" nr. 69; „Icarus en Dedalus" nr. 77.

 

p. 113

 

Cornelis  Dircksz.   Cool  te  Amsterdam.

 

C.D. Cool is meer dan vijftig jaar lang werkzaam geweest als uitgever van boeken en prenten. Hij was achtereenvolgens gevestigd in de Kalverstraat (1613-14), in de Sint-Jansstraat (1615...) en in de Warmoesstraat (1628-69) te Amsterdam 1.

In het Rijksprentenkabinet te Amsterdam bevindt zich tussen de prenten gesigneerd door Corne­lis Anthonisz of toegeschreven aan deze graveur, een Ecce Homo gedrukt op naam van Cornelis Dircksz. Cool. Het is een van de oudste voorstellingen van het Ecce Homo met de Christus-figuur te halve lijve (afb. 36). Deze gravure was voor het eerst uitgegeven, vijftig jaar vroeger, door Jan Ewoutsz te Amsterdam. Zie aldaar.

________________

1 Waller, Biogr. Woordenb., blz. 438.

 

 

p. 114

 

Nicolaas  Cornel  te  Rotterdam

 

N. cornel wordt het eerst vermeld als boekverkoper, op 17 april 1777 in het kasboek van het Rotterdamse boekverkopersgild.

Een rekwest van Nicolaas Cornel aan de stad Rotterdam, van 14 october 1787, geeft een kijkje op de activiteit van deze uitgever1. Hij vraagt octrooi op de alleenuitgave van de Rotterdamse Almanak voor de tijd van 15 jaar, ook op de nieuwjaarsprenten: „de prenten welke men gewoon is bij de aan­vang van het jaar aan de burgerije te presenteren, met uitsluiting van alle anderen...". Hem wordt inderdaad op 17 april 1788 toegestaan het alleenrecht tot het „drukken of laten drukken van de karre-mans-, klap wakers-, lantaarnaanstekers-, kraankinders-, toorn wachters- en nieuwjaarsprenten".

Nicolaas Cornel zal op het eind van de 18e eeuw wel een der belangrijkste Rotterdamse drukkers­uitgevers geweest zijn. In 1789 verkrijgt hij toestemming tot het uitgeven van de bijbel met nieuwe psalmberijming 2.

In de ipe eeuw blijkt het bedrijf van N. Cornel in belang af te nemen. Op 7 augustus 1807 wordt het octrooi voor het drukken van de almanak en de nieuwjaarswensen niet meer uitsluitend aan Cornel toegekend maar moet hij dit recht voortaan delen met zijn concurrenten H. Wyt en J.P. van Ginkel 3.

In april 1831 worden de fondsartikelen van N. Cornel mede vermeld op de aankondiging van een publieke veiling ingericht door T.J. Wijnhoven-Hendriksen te Rotterdam : „Te houden eene ver-koopinge van ongebonden boeken en copijen gedeeltelijk uit het fonds van den eerst ondergeteekende (N. Cornel) benevens een tweede fonds..." 4.

Uit het fonds van Nicolaas Cornel zijn slechts drie prenten bewaard, waarvan één zonder volg­nummer, en de twee overige gemerkt met de nummers 2 en 31. Twee van deze drie prenten zijn gesigneerd H. van Lubeek, de Nederlandse houtgraveur die ook voor verschillende andere Rotter­damse uitgevers van kinderprenten heeft gewerkt, namelijk voor J. Scheffers, J. Hendriksen en J. Thompson.

De houtblokken van de ongenummerde prent met de afbeelding van de askar en van de burger­wacht zullen hoogstwaarschijnlijk vroeger wel gediend hebben voor het drukken van de nieuwjaars-wens van „de karremans" en van „de klapwakers".

De prent nr. 2 „Steeven Lieven Steeven" is later in het bezit gekomen van P J. Masier (werkzaam 1828-1843). Dit kan gebeurd zijn na de veiling van het fonds Cornel. Maar het is niet uitgesloten dat de prenten van Cornel reeds vroeger overgemaakt waren aan J. Scheffers, en via A. Rijke in het bezit waren gekomen van P.J. Masier.

 

Prentlijst

1. onbekend

2. Sie daar al weer wat nieuws / van Steeven lievenSteeven: Jongens / loopt / en koopt wyl zij noch in 't Leven. 24 hsnn. ges. H. v. Lubeek, dienstmeid Steeven; coll. N.O.M.

3-30. onbekend

31. Komt hier nu Kinders reyn, en lees dees Vogels al: Gy hebt met groot en kleyn, hier Honderd in 't getal. 24 hsnn., grote vogelkooi, coll. Waller 2.

-.-. 2 hsnn. ges. Lubeek, askar en burgerwacht,verz. Waller 2.

 

_______________

1 Gem. Arch. Rotterdam, Rekwest 17 april 1788. — 2 Ibid. Rekwestenboek, nr. 7, blz. 224. — 3 Ibid. nr. 12, blz. 249. — 4 Bibl. Vereeniging, Personalia.

 

p. 115

 

De Wed. J.  van Egmont  te  Amsterdam

 

Het bedrijf van Jacobus van Egmont, van zijn weduwe, en later van zijn erven, was gevestigd op de Regulier s Breestraat „In de Nieuwe Drukkerij". Dit was voorheen het uithangteken en het adres geweest van Otto Barentz. Smient.

Uit het 18e-eeuwse fonds van Van Egmont zijn talrijke volks- en kinderprenten bewaard, waar­van de houtblokken afkomstig zijn uit de iye eeuw. Dit is o. m. het geval met de prenten 7, 104, 130 gesigneerd I.C.I. (J.C. Jegher), en prent 38 gesigneerd met het monogram van ChristofFel van Sichem. Ook bij de niet gesigneerde, moeilijker te dateren prenten, zijn er verschillende afkomstig uit de iye eeuw. We verwijzen hier enkel naar de mooie „kermisprent" (nr. 48) met de drie tamboers1.

Met zekerheid staat vast dat Otto Barentsz. Smient en zijn opvolgers, „In de Nieuwe Drukkery" op de Reguliers Breestraat, „heijligen" drukten en uitgaven. Het lijkt dus niet onwaarschijnlijk, dat het oudste gedeelte van het fonds Van Egmont afkomstig zou zijn uit het fonds Smient, hoewel we geen enkele volks- of kinderprent op deze naam vonden.

De oudste ons bekende drukker uit het geslacht Smient is Barent Otsz. Smient, geboren in 1585, van 21 october 1619 af lid van het Amsterdamse boekverkopersgild, en overleden in 1647 2.

Zijn zoon, Otto Barentsz. Smient, geboren in 1614, komt op 31 mei 1635 in het boekverkopers-gild3. Op ii februari 1640 blijkt deze Otto Barentsz. Smient te wonen bij de Regulierspoort, maar v66r 6 oktober 1649 was hij verhuisd naar de Reguliers Breestraat „In de Nieuwe Druckerije" 4, waar zijn nakomelingen en hun opvolgers, de Van Egmonts, gevestigd blijven.

In zijn testament van 28 maart 1674 verklaart Otto Smient zijn dochter Maria, gehuwd met Ni-colaas van Duyst, en zijn zoon Barent tot zijn erfgenamen. Een groot gedeelte van de eigenlijke winkel­en drukkersinventaris werd in juni 1674 publiek verkocht; drie persen, vele lettersoorten, figuren, kasten en ander drukkersgereedschap kwamen onder de hamer. Onder de te verkopen inventaris van de winkel worden o. a. vermeld : „verscheyde riemen Heyligen, Gansespullen en Uylen Borden" 5. Waarom deze verkoop plaats had, is ons niet duidelijk, want Otto Smient blijkt op 26 maart 1682 nog te drukken. Deze Otto Barentsz. Smient werd op 22 februari 1689 begraven. Uit de inventaris van de zaak, ruim eenjaar na zijn dood opgemaakt, blijkt dat hij nog een drukpers met houten en een met koperen degel bezat, naast allerlei ander drukkersmateriaal waarvan wij slechts vermelden :

„12 houte printe ramen

een bakje met figuren van de almanak

nog een goede quantiteit zoo oude als nieuwe houte figuren van verscheyde soort

eenige riemen zoo gedrukte lietjes als historiën" 6.

 

Barent Otto Smient junior overleefde zijn vader slechts enkele jaren. Hij overleed in 1693 en liet een zoon Otto na, die in 1731 kinderloos overleed 7. Na de dood van Barent Otto junior wordt de drukkerszaak publiek verkocht 8. De boekhandel daarentegen wordt voortgezet door Barents' zuster en haar echtgenoot Nicolaas van Duyst, onder de naam „D'erven van Otto Barents Smient". Nicolaas van Duyst wordt op 5 februari 1701 begraven. Zijn weduwe, Maria Smient, staat nog een negental jaren in de boekwinkel, totdat zij de inboedel op donderdag 24 april 1710 publiek laat verkopen. Onder het te verkopen goed worden vermeld :

_____________________

1 Muller, Historit'platen, deel III, blz. 177. — 2 Kleerkooper en Van Stockum, I, blz. 724-25. — 3 Ibid., blz. 726. — 4 Ibid., blz. 726-27. — 5 Ibid., blz. 730. — " Ibid., blz. 31. — ' Ibid., I blz. 734. — 8 Not. Prot. Notaris Wallendael, Amsterdam, Kleerkooper en Van Stockum, I, blz. 733 „Het papier, de parsen, de letterkassen, letteren, figuren, het uithangbort worden verkocht".

p. 116

„eenige 100 riemen liedjes schrijf- en druk-papieren, heyligies, strooygoed en 't gene verder bij de catalogus te sien is" l.

In hetzelfde jaar 1710 waarin Maria Smient, weduwe van Duyst, de gehele inventaris van haar boekwinkel had laten verkopen, vestigde Jacobus van Egmont zich in het huis der Smients „op de Reguliers Bree-straat, in de Nieuwe Drukkerij". J. van Egmont werd omstreeks 1686 in den Haag geboren 2, was werkzaam, eerst als letterzetter bij de Haagse drukker Limburg, en na zijn huwelijk in 1707 bij de Amsterdamse boekdrukker Hogenhuyse, tot hij zich in 1710 zelfstandig vestigde.

Daar de drukkerij van de Smients met de ,,parsen" en „figuren" publiek verkocht was in 1693, is het uitgesloten dat dit materiaal zou aangekocht geweest zijn door Jacobus van Egmont die toen pas 7 jaar oud was; uiteraard nog minder het gedeelte van de inventaris dat reeds in 1674 onder de hamer was gebracht. Hoogstens kon Van Egmont een partij „heyligjes" gekocht hebben op de veiling van de winkelvoorraad van Maria Smient op 24 april 1710.

Er is geen enkele prent bekend die gedrukt of uitgegeven zou zijn geweest door Jacobus van Eg­mont, werkzaam van 1710 tot omstreeks 1724 3. Van Egmont kan dus niet beschouwd worden als rechtstreekse voortzetter van het fonds Smient.

Van de weduwe Van Egmont, werkzaam van omstreeks 1724 tot 1761 4, zijn wel een aantal kinderprenten bewaard (in de lijst gemerkt W.) en ook populaire boeken 5.

De grootste activiteit op het gebied van de uitgave van kinderprenten en volksboeken werd ver­toond door de Erven der Weduwe Jacobus van Egmont (1761-1804) 6.

Zoals wij reeds lieten opmerken, bevat het fonds Van Egmont talrijke platen afgedrukt van 17e-eeuwse blokken. Hoe zijn die in het bezit gekomen van de weduwe van Egmont? Behoorden al deze oude platen, of de meeste hiervan, oorspronkelijk tot het fonds Smient en zijn ze langs omwegen en tussenpersonen terug in het bezit gekomen van ,,De Nieuwe Drukkerij" op de Reguliers Breestraat? Deze vraag zou slechts kunnen beantwoord worden, zodra er „heyligen" uit het fonds Smient zouden te voorschijn komen.

In het fonds Van Egmont zijn niet enkel prenten verschenen gedrukt met 17e-eeuwse blokken, maar ook prenten met houtgravures uit de16e eeuw. Zo de Thyl Uilenspiegel (nr. 13) gedrukt van de blokken van de Antwerpse Uilenspiegel-uitgave van Jan van Ghelen van 1575 7; zo de „Paasch-Prys" (nr. 7), Suzanna in het bad, gedrukt met een houtgravure van Jorg Brew (eerste helft 16e eeuw) 8 of liever met de onderste helft van deze houtgravure, want de originele houtgravure werd middendoor gezaagd om een blok te verkrijgen geschikt voor het formaat van de volks- en kinderprenten; zo ook de zogenaamde „Kermis-Printen" (nr. 57 en 59) met de mooie l6e-eeuwse ruiterportretten, de eerste van Koning Hendrik II van Frankrijk, de tweede van Karel en Filips II, en de zeer merkwaardige ongenummerde prent De Vermaakelyke V asten-Avond Vreugd ges. N.M.

Het fonds Van Egmont is bijzonder aantrekkelijk door zijn grote afwisseling. Naast het oude „vervallen cultuurgoed", de kunstprenten die tot volks- en kinderprenten geworden waren, en de eigenlijke kinderprenten met de traditionele onderwerpen : Jan de Wasser (nr. i), Steven van der Klok (nr. 10), De trap des ouderdoms (nr. 37) enz., vinden wij in dit fonds gelegenheidsprenten als de „Welkoms-Groet, aan Zijne Doorlugtiche Hoogheid, den Grave van Buuren" (nr. 15), de Oranje-

______________

1 Kleerkooper en Van Stockum, I, blz. 734. — 2 Ibid., blz. 195. — 3 Het oudste ons bekende boek uitgegeven door Jacobus van Egmont is gedateerd 1711 (E. Dronckers, Verz. Wallcr, nr. 1023) en het jongste 1724 (Het Boek, jg. 14, blz. 105). — 4 Waller, Biogr. Woordenboek, blz. 443. — 5 Dronckers, Verz. Wallcr, nrs. 330, 617, 900, 1030, l610. Een boek, nr. 1030, is gedateerd 1736, een ander, nr. 330, is gedateerd 1752. — 6 Waller, Biogr. Woorden])., blz. 443. — ' Van Heurck en Boekenoogen, I.P.F., blz. 149. — * Das Kupferstichkabinet, Fischer Franke Buch- und Kunstverlag, Berlin, 1901.

p. 117

prent met het ruiterportret van Willem IV, W.C.H. Friso (nr. 60) (dezelfde afbeelding wordt later, onder hetzelfde volgnummer, gebruikt als portret van Willem V), en ook totaal nieuwe prenten, ge­graveerd in opdracht van de Erven Van Egmont door de knapste 18e-eeuwse Nederlandse graveur van volks- en kinderprenten, H. Numan, of door de Firma Van Egmont overgenomen uit het eigen fonds van deze graveur die zelf ook een tijdje uitgever gespeeld had (nrs. 6, 12, 17, 21, 26, 27, 37, 58, 82, 84, 97, 108, 112, 114, 124, 125, 128).

Ook A. Bouwens, een knappe graveur, heeft voor het fonds Van Egmont enkele nieuwe prenten gegraveerd (de nrs. 16, 93 en een ongenummerd oorlogschip).

In deze lijst hebben we niet opgenomen de spelen, nieuwjaars-, paas-, pinkster-, kermis- en verjaarsbrieven verschenen bij Van Egmont buiten de genummerde reeks. Ook vele van deze brieven zijn gesigneerd H. Numan.

Evenals hun voorgangers en hun tijdgenoten hebben de Van Egmonts zich beziggehouden met de uitgave van volksboeken; herdrukken van middeleeuwse ridderromans : De Historie van Malegysl; Margareta van Limburgh 2; moderne kluchten : De vrolijke Kramer (ne druk!), De vrolijke Louw en Krelis 3; almanakken : Het vrouwenalmanakje van Diewertje en Grietje 4 en tenslotte volksboekjes die de firma samenstelde met de blokken van volksprenten : De nieuwe en Vermaaklijke Kinderen Bogaard, zijnde voorzien met drie honderd vijftig soorten van Figuren. De vierde druk is van 1794 5.

 

Prentlijst

Onbekende prenten: 11-22-24-25-29-32 tm 35-43-49-52-54-55-61-64 tm 67-72-78-91-95-101-102-107-120-121-

 

1. Hier hebt je 't leven en bedryf, / Van Jan de Wasser en zyn Wyf. 24 hsnn., coll. Waller E., x.

2. Gy Kinderen die dit Werk beziet, Gedenkt dat God dit al gebied. 24 hsnn., eerste 12 pi. tegenslag op boerderij, volgende 12 de slachttijd, coll. Waller E, x.

3. Paasch-Prys. 1 hsn., Christus aan het kruis met Maria, Johannes en Maria-Magdalena, coll. Waller E, x, e. a.

4. Hier wordt door Jacob Cats, ô Jeugd! u voorge-schreeven, Al de verandering in 's Menschen gant-sche Leven. 24 hsnn., levensloop, coll. N.O.M.

5. Door Jacob Cats is veel beschreeven, Voorbeelden gesteld hier beneeven. 18 hsnn., spreuken en ge­zegden, coll. Waller E, x.

6. Het Waapen en Afbeelding der Stad Alkmaar, 1 hsn., coll. Waller E, x.

6. Hier is der Jeugd geschetst de Maanden van het jaar... 4 vss. 12 hsnn. ges. Numan, coll. Waller E, x, e. a.

7. Paasch-Prys. 1 hsn., de kuise Suzanna, onderste helft van houtblok gegraveerd door Jörg Brew, coll. Waller E, N.O.M., e. a.

7. Tot vermaak der Jeugd, || Is hier weer een nieuwe vreugd. 24 hsnn. ges. 1.C.I.(egher), taferelen uit het O. en N. Test., coll. Waller E.

8. Hier hebt gy Jonge Lien, Vogels, Uyl, Kat en Nest te sien. 4 hsnn., kinderen met dieren, coll. Waller E, x, e. a.

9. Komt hier nu Kinders fyn en lees dees Vogels al / Gy hebt met groot en kleyn | hier hondert in 't getal. 24 hsnn., grote vogelkooi, coll. N.O.M., Muller 3987, e. a.

10. Ziet Steven van der Klok, met al zyn vroome daaden, Waarmee hy was voorzien en rykelyk beladen. 24 hsnn., coll. Waller E, Muller 3978.

12. Af-Beeldinge hoedanig de Kinderen Israëls waaren Gelegerd: Met aanwyzinge hoe en waar eiken Stam is geplaatst geweest. Nevens || de Verbeeldinge van eenige der voornaamste Zaaken, welke onder hun hebben gediend tot der Tabernakel, of Tente der t' Za- || men komste, enz.; welke was in het midden van het Leger der Twaalf Stammen. 13 hsnn., coll. Waller E, Kuyk e. a.

12. Afbeelding van den Brand der Ouden Schouwburg, te Amsterdam, 1 hsn. ges. H. Numan, coll. Waller E.

13. Leven en Daden van Thyl Ulenspiegel. 16 hsnn., (W), coll. Waller E.

14. De nieuwe hedendaagsche Ambachten. 30 hsnn., coll. Waller E, x.

15. Welkomst-groet aan Zyne Doorluchtige Hoogheid, den || Grave van Buuren. || Aanspraak der Katwyks-ze Herderinnen, aan Haare Doorl. Hoogheid, || Carolina, Princes van Oranje Nassau, by het aanbieden van een Bloem-Bouquet. 2 hsnn. ges. A.M., coll. Waller E, gedat. 1767, coll. x.

16. Dit schijnt wel in de daad - Een vrouw van hoogen staat. Zo fier te Paard geseten. En zonder stap te meeten. 1 hsnn. ges. A. Bouwens, edeldame te paard, Prentenk. Amsterd., Holl. Hsnn. 1.

17. De Anticque Schilder en Beeldhouwer. 2 hsnn. ges. H. Numan, apen als schilders en beeldhouwers, coll. Waller E.

17. Het Gezigte van Ezechiel, by de Riviere Chebar. En eenige Afbeeldingen der Gezigten van Joannes, in het Eiland Patmos, n hsnn., taferelen uit het O. en N. Test., coll. Waller, x.

18. Wonderlyke Avontuuren van Schipper Willem Ysbrantsz. Bontekoe. 8 hsnn., coll. Waller E, x; z. nr. coll. Atlas v. Stolk 1636.

19. Hier hebt gy, jonge jeugd! nu afgebeeld het leven, Van Jan Klaassen met zyn Saartje Jans verheven. 16 hsnn., coll. Waller E.

20. Daar Ouders Sterven de Kindren treuren, Gelyk men dagelyks ziet gebeuren, 1 hsn., moeder op sterfbed, coll. Waller E, Atlas v. Stolk.

21. Komt, Kindertjes! komt hier, wilt Docter Steven kyken, || Met zyn Knecht Spring in 't Veld, gy zag nooit zynsgelyken. 24 hsnn. ges. H. Numan, coll. Waller E, x.

23. Hier ziet gij veel byzonderheden / Uit Oost-Indien nu ontleden. 8 hsnn., taferelen uit Oost-Indië, coll. Waller E.

26. De Nieuwe Oost-Indische, Oorlogs- en Koopvaardy-Vloot. 26 hsnn., coll. Waller E, x.

26. Afbeelding van het Luthersche Wees- en Oude-Mannen en Vrouwenhuis, op 't Weesper-Veld, te Amsterdam, 1 hsn. ges. Numan, coll. Waller E.

27. Afbeelding van het Slot van Abcoude en van de Nieuwersluis. 2 hsnn. ges. H. Numan, coll. Waller E, N.O.M., e. a.

28. Allons sla pauken, blaas trompetten. 18 hsnn., mili­taire en andere onderwerpen. Cat. Beyers, Utrecht, 1966, nr. 1672.

30. Scherpt uw Verstand en vat den Zin, || Daar steekt hier nog al Leering in. ... 4 vss. 8 hsnn., 8 ver­schillende rebussen, coll. Waller E, N.O.M., e. a.

31. Beleegering van Leiden: Begonnen den 5 Mey 1574. Verlaten den 3 October. 8 hsnn., coll. N.O.M. 33. Valentyn en Oursson. 8 hsnn., coll. Ottema.

36. Het Hollandsen Oorlogsschip de admiraal de Ruiter, van 64 stukken Kanon, onder bevel van den schout by nacht, nu Vice-Admiraal J. A. Zoutman. - Het Engelsch Oorlogsschip de Fortitude, van 74 stukken Kanon, onder bevel van den Admiraal Ay de Parker. 2 hsnn. ges. A. Bouwens, oorlogsschepen, coll. Atlas v. Stolk 4391, z. nr., coll. x.

37. De Trap des Ouderdoms. 1 hsn., coll. Waller E, N.O.M., zonder nr., coll. Atlas v. Stolk suppl. 63.

38. Gy Kind'ren, die uw Oog op deeze Prenten slaat... 2 vss. 8 hsnn. ges. C.V.S.(ichem), protestantse geloofsmartelaten, coll. Muller 3978.

39. Zo zag men hen, die voor de Waarheid streeden, || Weleer geplaagd, gepynigd en ter Dood || Gebragt, die zy vol moed gewillig leden, || Hier door verlost uit al hun druk en nood. 8 hsnn., protest, geloofs-martelaren, coll. Waller E, x.

40. De Jongens vermaaklyke Tydkortinge. 24 hsnn., kinderspelen en bezigheden, coll. x.

41. Urbaan en Isabel, verbonden aan den ander, Zyn eerst gescheiden toen vereenigd met elkander. 24 hsnn., coll. Waller E, x.

42. De Jeugd werd hier gesticht, door 't werk in tucht gehouwen, Gelyk men daaglyks ziet, van 't Doopen af tot 't Trouwen. 48 hsnn., levensloop van doop tot huwelijk, coll. Waller E, N.O.M, (gereprod. bij v. Heurck en Boekenoogen, LP.F., blz. 450).

44. Ziet eens, o jonge Jeugd! hoe dat den Huis-Man slaaft; || En met zyn Melk en Waar, heel vroeg naar stad toe draaft. 24 hsnn., boerenleven, coll. Waller E, N.O.M.

45- Jongens wil je vreugd vermeeren, Wilt in deeze Prent studeeren; want het is van Tetjeroen, Die een ieder kon voldoen... 8 vss. 24 hsnn., coll. Waller E, x.

top

46. Beziet dit Volkje eens terdeeg: Zij staan elkaêr niet in de weeg. 36 hsnn., allerlei personages, coll. x.

47. Beschouw eens deze Dieren zij spreeken met haar vieren. 4 hsnn., dieren, coll. Ottema; zonder nr., coll. x.

48. Kermis-Print. 1 hsn., drie tamboers, coll. Waller E, Atlas v. Stolk 3978.

50. De Verkeerde Nieuwe Waereld. 2 hsnn., twee wagens, coll. N.O.M., x, e. a.

51. Die Lui en Lekker is, moet zich op reis begeeven, Om in Lui-Lekkerland als al de rest te leeven. 1 hsn., coll. N.O.M., Atlas v. Stolk 3796, e. a.

53. Hier ziet gy Schepen die bereid, || En vaardig zyn ten allen tyd. 6 hsnn., twee schepen, halsrecht, drie personages in verschillende klederdracht, coll. Waller E. 55. Het Leeven en Bedryf van Cartouche. 16 hsnn., coll. Atlas v. Stolk 5821 b, x.

56. Heidensche Goden en Godinnen. 16 hsnn., coll. x, Ottema.

57. Kennis-Print, 1 hsn., ruiterportret van koning Hendrik II, coll. x.

58. Afbeelding van de Luthersche Nieuwe Kerk, te Amsterdam, 1 hsn. ges. Numan, coll. Waller E, N.O.M, e. a.

59. Kermisprent. 1 hsn., ruiterportretten van Keizer Karel V en Fillips II, coll. Ottema.

60. Kermis-Prent. 1 hsn., Willem IV te paard in bladerkrans, coll. Waller E; zelfde prent met titel : Lang Leeve Oranje, en in de prent gedrukt „W.C.H. Friso", coll. x, Waller E; id. met in de prent gedrukt : „Willem de Vde", coll. x.

62. Dese Kat en snoept niet. 1 hsn., kat, coll. x.

63. Deeze hond byt niemand, 1 hsn., hond, verz.

N.O.M.; met nr. 62, coll. x. 66. De Nieuwe Warande der Dieren. 24 hsnn., verz.

Waller E, Muller 3978.

68. Beziet eens Jonge Jeugd... 2 vss. 6 hsnn., dieren, (W) coll. x.

65. Ziet deeze Visscben met dit Hoorntje eens aan // Of Zij U wel terdeeg behaagen en aanstaan. 6 hsnn., vissen. coll. Y.

68. Bybelsze Historiën. 1. 24 hsnn., taferelen uit het O. T., coll. Waller E, x.

69. Af-Beelding van de Haarlemmer-Poort. | Af-Beelding van de Zaag-Moolens Poort: Met de Klok-Gietery in het verschiet. 2 hsnn., coll. Waller E, N.O.M., e. a.

70. Bybelsche Historiën. II. 24 hsnn., taferelen uit het O. T., coll. Waller E, x.

71. Verscheide soorten van Vogelen. 24 hsnn., coll. Waller E, Muller 3978.

73. Lustig, Jongens! tree naar binnen, || De Aapen-Kermis zal beginnen || Keesje-Maat is bly van Geest, || Op het zoete Kermis-Feest. 24 hsnn., tafe­relen met apen, coll. x.

74. Gy, jeugd! die 't Speelen bly bemint, || Het Kind kan nooit vermaak ontbeeren... 4 vss. 16 hsnn., kinderspelen, coll. Waller E, N.O.M., e. a.

75. Hier ziet gy, Jeugd! des Pausen magt En Heerlijk­heid, met al zyn pragt. 8 hsnn,, taferelen uit het leven van verschillende pausen, coll. x.

76. De Verkeerde Waereld. 1 hsn., coll. Waller E.

76. De Verkeerde Waereld. 36 hsnn., coll. Waller E, x.

77. Gelyk de Zoete Jeugd, tot Tydverdryf geneegen, || Hun grootste blydschap vind in kinderlyk bedryf, || Zo heeft der Oudren Doen somtyds ook niets om 't Lyf, |[ Veele Ouden gaan nog wel op Kinderlyke wegen. 4 hsnn., kinderen met vogels, coll. Ottema, Norge.

79. Die Hemel, Aarde en Alles wat || Wy zien, hetWeezen gaf en Leven || Gaf alles ook zyn tyd, op dat || Het Alles op zyn Tyd zou geeven. 4 hsnn., de vierjaargetijden, coll. N.O.M., v. Gijn.

80. De Al-Magtige Opper-Heer schonk aan zijn Beeld Vijf Zinnen. || Gelukkig / die hier Niets dan in Gods Vrees Beginnen, 1 hsn., de vijf zinnen, coll. x, Stoffel.

81. De Amsterdamse Slagt-Tyd, Ossen- en Varken-Markt. 4 hsnn., coll. N.O.M.

82. Afbeelding der Kerk van het Dorp Ouderkerk aan den Amstel. 1 hsn. ges. Numan, coll. Waller E, x.

83. Het Lyden van Onzen Heere en Heyland Jesu Christi. 8 hsnn., coll. Waller E, Atlas v. Stolk 5821 c, e. a.

84. Afbeelding van de Schouwburg te Amsterdam... 5 regels. 2 hsnn. ges. H. Numan, Schouwburg en oorlogsschip Alphen, coll. Waller E.

84. Dit zyn vier Schoone Viszen. 4 hsnn., coll. x.

85. Kermis - Print. 2 hsnn., papegaai en paradijsvogel. Coll. N. O. M.

86. Bybelsche Historiën. III. 24 hsnn., taferelen uit het O. T., coll. Waller E, x.

88. De Nieuwe Sint Nicolaas-Prent. 1 hsn., vorst te paard, coll. Waller E, N.O.M., e. a.

89. Gild- ofKermis-Os. l hsn., coll. Waller E, N.O. M., e. a.

90. Wilt l o! Jonge Jeugd dees Vogelen bekyken / Die zeer uitstekende na Levendig gelyken. 5 hsnn., coll. Waller E, x.

92. Geen vreemder Beesten men ooit vand, Als in 't Amerikaansche Land. 4 hsnn., dieren, coll. Waller E.

93. Zie hier naar Kunst geschets, Lucht, Water, Vuur en Aarde. De vier Hoofdstoffen, daar Natuur door moet bestaan... 4 vss. 4 hsnn. ges. A. Bouwens, de vier elementen, coll. Waller E, x, e. a.

94. Het meest, o jeugd! dat gy hier ziet, Is Kinderspel en anders niet... 8 vss. 16 hsnn., kinderspelen, coll. Waller E, Muller 3978.

96. Bijbelsche Historiën IV. 24 hsnn., taferelen uit het O. T., coll. Waller E, N.O.M., e. a.

97. -. 2 hsnn. ges. H. Numan, spelen : blindeman en tekenkunst, coll. Waller E, N.O.M., e. a.

98. Dit is een schone Paling / Zeequak en een Noor-weegze Korp. 3 hsnn., vissen, coll. Waller E.

99. Tweede Afdeeling van eenige der voornaamste ge­beurtenissen van het Huis van Oranje. 4 hsnn. ges. Perske, coll. Waller E.

100. Bijbelsche Historiën. V. 24 hsnn., taferelen uit het O. T., coll. Waller E, x.

103. O Jeugd! gy ziet hier ernst en spel, Behaagt dit Printtafreel u wel... 4 vss. 12 hsnn., allerlei tafe­relen ook kinderspelen en bezigheden, coll. Waller E, Muller 3978.

104. Hier ziet gy, Jonge Jeugd! de nagebleeven Schat van Jacob Cats waarin veel deugden zijn bevat. 24 hsnn. ges. 1. leghers, coll. N.O.M., Ottema.

105. Dit is nu het vervolg des nagebleeven Schat van Jacob Cats, waarin veel Wonderen zyn vervat. 24 hsnn., coll. Waller E, N.O.M., e. a.

106. Geboorte van 's Waerelds Heyland. 8 hsnn., coll. Waller E, N.O.M., e. a.

108. Deeze Heer neemt afscheid van zyn Vrouw, Zyn Zoontje hem wel volgen zou. 1 hsn. ges. H. Nu-man, huiselijk tafereel, coll. Waller E, N.O.M.

109. Afbeelding van de Buiten-Amstel / des Winters. Afbeelding van de Buiten-Amstel / des Zomers. 2 hsnn., coll. Waller E, N.O.M., e. a.

110. -. 2 hsnn., wagen en arreslee, coll. Waller E,

N.O.M., e. a.

111. Gezicht van het Dorp Slooten. Gezicht van de Sparwouder Poort te Haarlem. 2 hsnn., coll. Waller E, Muller 3978, e. a.

112. De omgekeerde kar. De omgewentelde Kruiwagen. 2 hsnn. ges. H. Numan, coll. Waller E, Muller 3978.

113. -. 2 hsnn., het dorp Diemen en de Diemerburg, coll. N.O.M., x.

114. Jaagt en ryd in Wintertyd. 2 hsnn. ges. H. Numan, wintervermaak, coll. Waller E, N.O.M., e. a.

115. Het Trouw-Verbond. 1 hsn., huwelijksprent, coll. Waller E, N.O.M., e. a.

116. Paasch-Prijs. Van de twee Aenbidders. 1 hsn., allegorische voorstelling van het ware en het valse gebed, coll. Waller E, x, e. a.; zelfde prent met titel : Afbeelding van de Waare Aanbidders, coll. N.O.M., x.

117. -. 2 hsnn., gezicht op Ouderkerk en op Baam-brugge, coll. Waller E.

118. Beschouw dit Kinderspel tot uw vermaak, o Jeugd. Doch houd vooral in 't oog de schoone Deugd. 24 hsnn., kinderspelen, coll. Waller E, N.O.M., e. a.

119. De Afbeelding van het Hof en 't Stadhouderlijk Kwartier in 's Hage... 3 lijnen, 1 hsn., gezicht van den Haag en statiekoets (gereprod. bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.P.B., blz. 59.)

122. Kermis-Prent. 1 hsn., drie heren met steek, coll. Waller E.

123. Afbeelding van de Nieuwgebouwde Muyder-poort. Afbeelding van de Weesper-Poort. 2 hsnn., coll. Waller E, Muller 3978, e. a.

124. Kermisprint. Met de Afbeelding van de Spullen en Kraamen en de Optrekkende Jongens na de Beurs. 2 hsnn. ges. H.Numan, coll. Waller E, N.O.M., e. a.

125. Jonge Luy Haar Werk. 2 hsnn. ges. H. Numan, slede met mand flessen hipocras en slede met huwelijkspaar, coll. Waller E, N.O.M., e. a.

126. Het daaglyks Werk der Dienst-Meisjes. 40 hsnn. coll. Waller E. Ottema.

127. De Heugelyke Geboorte van den Prins van Orange. 1 hsn., coll. Waller E, N.O.M., e. a.

128. Afbeelding van het Waaien-Weeshuis, te Amsterdam. 1 hsn. ges. H. Numan, coll. Waller E, x.

129. Afbeelding van de Amstelkerk, te Amsterdam. 1 hsn. ges. H. Numan, coll. N.O.M., zonder nr., coll. Muller 3978, x.

130. Eenige Afbeeldingen uit het Oude en Nieuwe Testa­ment. 15 hsnn., samenraapsel van 15 verschil­lende blokken van versch. formaat, eerste drie ges. 1.C.I(egher), coll. Waller E, Atlas v. Stolk 5821 f, e. a.

144. Moxes Aaron, 1 hsn., ges. monogr. Corn. Anthonisz. Coll. Prentenkabinet Rijksmuseum. Corn. Anthonisz 1 gr. form.

-. -. 2 hsnn. ges. H. Numan, rolstoeltje en kaartenhuis, coll. Waller E, Van Gijn.

-. Een Haantje met een bok, een Vogeltje daarneven, Hoe gy ze ook gebruikt, dat is my om het even. 3 hsnn., coll. Waller E.

-. De Vermaakelyke Vasten-avond Vreugd, 1 hsn. ges. NM, coll. x.

-. De Trap des Ouderdoms. 1 hsn. ges. Numan, coll. Waller E.

_____________

1 De Schoone Historie || Van Den Ridder || Malegys, || Die het Vervaarlyk Paard Ros || Beyaard Wan : ||En die veel wondcrlyke en avontuerlyke dingen || bedreef, in zyn leven met zyne konsten, gelyk || de Historie verklaart en is zeer genoeglyk te || lezen voor jong en oud. || Van nieuws Gecorrigeerd en verbeterd naa de || Fransche Taal. || Te Amsterdam, Gedrukt by de Erven de Weduwe Jacobus van || Egmont, op de Reguliers Breê-straat. [j En te || Gend, by L. || van Paemel, op den Brabanddam. || (Dronckers, Catalogus nr. 774). Uit deze uitgave blijkt tevens dat de Erven van de weduwe Jacobus van Egmont samenwerk­ten met de bekende Gentse uitgeversfirma Van Paemel. Zie ook Tijdschr. Boekw.,]^. 6, blz. 269. — 2 Catalogus Boeken-oogen, blz. 16. — 3 Dronckers, Vers. Waller, nrs. 971 en 1121. — 4 Ibid., nr. 140. — 5 Collectie Borms.

 

p. 121

 

Isaak  Enschedé  te  Haarlem

 

Het huis Enschedé te Haarlem, thans het belangrijkste grafische bedrijf in Nederland, werd gesticht door Izaak Enschedé. Deze Izaak werd in het jaar 1703 ingeschreven in het gild van de boekdrukkers en boekverkopers van Haarlem 1.

Izaak Enschedé heeft ook volksprenten uitgegeven. Eén hiervan is in een paar exemplaren be­waard gebleven (afb. 49). Het is een merkwaardige satirische prent welke verder beschreven wordt in het iconografisch gedeelte onder de rubriek : satirische onderwerpen. Er zijn van deze prent uitgaven verschenen in 1730 en 1731. De houtblokken werden later gebruikt door Johannes Enschedé voor het boekje XXXVI aartige figuuren geinventeert door Fr. v. Ostade tot Haarlem 2. Zo weten we wie

___________________________________

1 Het huis Enschedé 1703-1953, Haarlem 1953, blz. XXXI. 2 Muller, Historicplatcn, supplement 3981 B.

 

p. 122

 

deze houtsneden ontworpen heeft. Uit het standaardwerk van Charles Enschedé: Fonderies de caractères et leur matériel, dans les Pays-Bas du XVe au XlXe siècle, vernemen wij verder dat de tekeningen van Van Ostade in hout gegraveerd werden door Izaak van der Vinne, en dat deze houtblokken in het bezit kwamen van Izaak Enschedé door aankoop van het materiaal van de drukkerij van Christiaan Vermey te Leiden, op 9 oktober 1724 1.

Vermey, afkomstig uit Antwerpen, was dus de oorspronkelijke uitgever van deze prent. Hij werd in 1707 te Leiden ingeschreven als boekdrukker en boekverkoper 2. Izaak van der Vinne geboren te Haarlem in 1665, was aldaar werkzaam tot zijn overlijden op 15 april 1740 3. Het huis Enschedé is ook in het bezit van nog achtenveertig andere houtblokken gegraveerd door Van der Vinne. Op deze blokken zijn allerlei dieren en personages afgebeeld zoals gebruikelijk was op de kinderprenten van die tijd. Komen ook deze blokken uit het bezit van Vermey > Vermoedelijk wel. Het is niet onwaar­schijnlijk dat Izaak Enschedé met deze en met nog vele andere, oudere houtblokken, welke nu nog in het bezit zijn van de firma Enschedé, kinderprenten heeft gedrukt. Dit geldt o. m. voor „de twaalf maanden" getekend door Esaïas van de Velde en gegraveerd door Christoffel van Sichem 4, en voor de afbeeldingen van vogels gegraveerd door Dirk de Bray 5. Dit geldt vooral voor een reeks afbeel­dingen van allerlei personages. Deze reeks bestaat uit dertig houtblokken waarvan het formaat juist geschikt is om er samen een prent van 40 X 30 cm mede te drukken 6. Verschillende boertige taferelen uit deze prenten als de moeder met het urinerend kind en de brakende dronkaard, komen ook voor op andere volksprenten uit die tijd. Dit geldt ook nog voor de achttien mooie gravures met afbeel­dingen van „dwergfiguren" : kreupelen, bedelaars en muzikanten, naar gravures van Callot 7. Ook de achtentwintig houtblokken met afbeeldingen van volkstypen, vrouwelijke en mannelijke paren 8, vormen samen het juiste formaat voor een oortjesprent.

De acht houtblokken met ambachten en beroepen, en de negen gravures uit het leven van Tyl Uilenspiegel 9, blijken onvolledige reeksen te vormen en kunnen oorspronkelijk gediend hebben voor het drukken zowel van volksboeken als van volksprenten.

Deze17e-eeuwse blokken komen niet uit het fonds Vermey, maar hoogstwaarschijnlijk uit het fonds Casteleyn. Dirk de Bray was als etser en houtsnijder werkzaam in Haarlem van 1651 tot 167810. Illustraties voor een uitgave van Vincent Casteleyn, werkzaam als boekdrukker te Haarlem van 1612 tot 1659, worden hem toegeschreven11. Esaïas van de Velde was werkzaam te Haarlem van 1610 tot161812. Het is zeer aannemelijk dat de houtblokken gegraveerd of getekend door De Bray en door Van de Velde, alsook de andere houtblokken uit deze periode, nu in het bezit van Enschedé, afkomstig zijn van de firma Casteleyn. Omstreeks het midden van de 18e eeuw kochten Izaak en zijn zoon Jo-hannes de Haarlemse Courant. De Casteleyns waren eveneens stadsdrukkers en ook dit recht werd over­gedragen aan de Enschedé's. Trouwens Johannes Enschedé had zich bij zijn huwelijk in 1736 gevestigd

__________________________

1 Enschede, Fonderies, blz. 144. — 2 Ledeboer, De boekdrukkers, blz. 286. Indien de datum van inschrijving te Leiden, 1707, zoals vermeld door Ledeboer, juist is, zou hieruit blijken dat Christiaan Vermey nog enkele jaren als uitgever werkzaam bleef te Antwerpen, nadat hij reeds ingeschreven was in het boekengild te Leiden. Immers in 1709 verschenen nog te Antwerpen „Meditatien tot de H. Communie door Abraham van der Mal, canonik tot Uytrecht. 't Antwerpen voor Christianus Vermey, in de Koorn-Brugsteeg, 1709". Zie Olthoff, De Boekdrukkers, blz. 109. — 3 Wallcr, Biogr. Woordcnb., blz. 343. — 4 Enschedé, Fonderies, blz. 132, reprodukties blz. 140-141. Het is niet zeker dat deze plaatjes bedoeld waren als een voorstelling van de twaalf maanden. Zulke kalender-gravures stellen in de regel de typische bezigheden voor van elk seizoen : het zaaien, het hooien, het oogsten van het graan, de slachttijd enz. Deze karakteristieke maandbeelden komen hier niet voor. Wij zijn geneigd deze plaatjes te beschouwen als bestemd voor een prent gewijd aan het land­en buitenleven in het algemeen. Dergelijke prenten komen voor in verschillende fondsen van volks- en kinderprenten. Zie iconografische lijsten. — 5 Ibid., afbeeldingen blz. 151-153. — 6 Ibid., afb. blz. 156-157. — ' Ibid., afb. blz. 160-161. — 8 Ibid., afb. blz. 158-159. — 9 Ibid., afb. 163. — 10 Waller, Biogr. Woordenb., blz. 46. — 11 Dronckcrs, Vers. Wallcr, blz. 151, nr. 616. — 12 Waller, Biogr. Woordenb., blz. 335.

 

p. 124

 

in een huis dat aan de familie Casteleyn had toebehoord 1. Zo begrijpen we hoe talrijke houtblokken van volksprenten uit de eerste helft van de 17e eeuw in het bezit gekomen zijn van het huis Enschedé. Oorspronkelijke prenten waarop deze gravures zijn afgedrukt, zijn echter niet bewaard gebleven.

 

Prentlijsten

Isaak Enschedé te Haarlem

-. Hier hebt gy afgebeeld en uytgedrukt naar 't leeven || Veel meerder koddigheyd / als ons Ovied' beschreven || Heeft in zyn geestig Boek / de Metamorphosis. Ey koopt dan deeze Print / geen raarder in ‘t land is. 36 hsnn. gedat. 1730, coll. Enschedé; gedat. 1731, coll. v. Gijn; herdruk van 1895, coll. Waller 2.

Izaak en Joh. Enschede

- Spelen van Cupido, herdruk uit 1895 van de prent van Margaretha van Bancken. coll. BK

 

___________________________

1 Het huis Enschedé, a. w., blz. XXXIII.

 

p. 124

 

Jan Ewoutsz  te  Amsterdam

 

In het historisch overzicht van de l6e  eeuw hebben we reeds gewezen op de talrijke mooie rijmpren-ten uitgegeven door Jan Ewoutsz, Peter Warnersoen, e. a. We hebben gezegd dat we deze artistieke prenten niet beschouwen als volksprenten en hebben ze dan ook niet opgenomen in deze catalogus. We maken een uitzondering voor een Ecce Homo, „Gheprent tot Aemstelredam by my Jan Ewouts-zoo(n)". Jan Ewoutszoon was werkzaam als graveur, lettersnijder, boek- en prentdrukker van 1535 tot 1564 2. Dit Ecce Homo sluit aan bij de l6e eeuwse „hilgen", werd vijftig jaar later als volksprent herdrukt door Dircksz Cool te Amsterdam en diende tot model voor een gelijkaardige prent gegra­veerd door J.C. Jegher.

 

_______________________

2 Waller, Biogr. Woordenb., blz. 232.

 

p. 124

 

Abraham  Ferwerda  te  Leeuwarden

 

Omstreeks 1740 3 vestigde Abraham Ferwerda zich als drukker te Leeuwarden in het huisje, genaamd„De Zaadzaayer", in de Peperstraat. V66r hem waren hier ook reeds uitgevers-drukkers gevestigd. De boekdrukker Rintjes had hier goede zaken gedaan, en zijn weduwe had de zaak over­gelaten aan Pieter Ruurds, evenals Rintjes leraar bij de doopsgezinden. Omstreeks 1716 werd Ruurds opgevolgd door Johannes Thyssens, van wie enige godsdienstige uitgaven bekend zijn.

Klein begonnen, heeft Ferwerda door ijver, bekwaamheid en ondernemingsgeest zijn zaak na enkele jaren opgevoerd tot een voornaam uitgeversbedrijf. Evenals zijn voorgangers heeft Ferwerda zich toegelegd op de uitgave van religieuze en theologische publikaties; daarbuiten gaf hij nog weten­schappelijke werken uit over wiskunde en plantkunde, o. m. een Pomologie, waarvan de fraaie gra­vures met de hand gekleurd werden door zijn dochter. In 1752 richtte hij de Leeuwarder Courant op. De grote uitbreiding van zijn zaken bracht mede, dat hij in 1760 zijn winkel in de Peperstraat verliet en zich vestigde in de Slotenmakersstraat, in een pand dat aan de achterzijde paalde aan zijn couranten­drukkerij in de Speelmanstraat. Zijn winkelzaak had hij overgelaten aan zijn schoonzoon Gerrit Tresling. Volgens F.G. Waller was Ferwerda werkzaam tot 1778 4.

 

 

__________________

3 Zie EekhofF, Biblioth. Leeuwarden. — 4 Waller, Biogr. Woordenboek, blz. 445.

 

p. 125

 

Van de negen kinderprenten welke uit het fonds van Ferwerda bewaard zijn gebleven, zijn er acht gewijd aan religieuze (meest bijbelse) en moraliserende onderwerpen. Eén prent geeft een gezicht op Leeuwarden. Bijna alle prenten zijn gesigneerd met het monogram van Christoffel van Sichem. Deze houtsneden hebben hoogstwaarschijnlijk oorspronkelijk gediend ter illustratie van religieuze uitgaven en niet voor de aanmaak van kinderprenten. Het is niet uitgesloten dat Rintjes, Ruurds, Thyssens of Ferwerda zelf deze houtsneden hebben overgenomen van een Amsterdamse uitgever, om er hun eigen bijbelse of andere religieuze uitgaven mede te illustreren.

Gerrit Tresling had dus de boekwinkel overgenomen en de drukkerij werd na het overlijden van Abraham Ferwerda in 1783 voortgezet door diens erven, maar het prentenfonds werd overgedragen aan Johannes Seydel, gevestigd bij de Vismarkt op de hoek van de Koningstraat.

 

Prentlijst

onbekende prenten: 4-6-8-9-10-11-13-14-15-16-19-20

1. Bybelsche Figuuren en andere Zinnebeelden voor de Jonge Jeugd. 12 hsnn., taferelen uit het O. T. en moraliserende afb., coll. Waller 2.

2. Historische Zinnebeelden van C. van Sichem. Vermeld in Gids Historische Tentoonstelling 1877.

3. Diverse Figuuren door C. van Sichem, 9 hsnn. ges. met monogram van C. van Sichem bijbelse taferelen en andere godsdienstige voorstellingen, coll. Hist. Gen. Leeuw.

4. onbekend

5. Historische Zinne-beelden door C. van Sichem. 8 hsnn. ges. met monogram van C. van Sichem, bijbelse taferelen en andere godsdienstige voorstellingen, coll. Waller 2.

6. onbekend

7. Historische zinnebeelden van C. van Sichem. Vermeld in Gids Historische Tentoonstelling 1877.

8-11. onbekend

12. Diverse Figuuren door C. van Sichem. 9 hsnn. ges. met monogram van Van Sichem, taferelen uit het N. T., coll. Hist. Gen. Leeuw.

13-16. onbekend

17. Bybelse Zinne-beelden door C. van Sichem. 15 hsnn. ges. met monogram van C. van Sichem, taferelen uit het N. T., coll. Prov. Bibl. Leeuw.

18. Evangelische Figuuren door C. van Sichem. 12 hsnn. ges. met monogram van C. van Sichem, taferelen uit het N. T., coll. Z.

19. onbekend

20. onbekend

21. …Leeuwarden de Hoofdstad... (titel gedeeltelijk verdwenen), 1 hsn., gezicht op Leeuwarden en 5 ornamenten, Hist. Gen. Leeuw.

 

_______________

1 Gids voor de Bezoekers der Historische Tentoonstelling van Friesland, gehouden in Z. M. Paleis te Leeuwarden in den zomer van 1877. Leeuwarden 1877.

p. 125

Glenisson en van Genechten,  Glenisson en Zonen en A.  van Genechten te Turnhout

NB. De concordantietabellen zijn als afbeeldingen toegevoegd en niet te bewerken.

De firma Glenisson & Van Genechten werd gesticht te Turnhout in 1833. Jaak Edward Glenisson, afkomstig uit het Rijnland, was gehuwd met de schoonzuster van P.J. Brepols; Antoon van Genechten was de zoon van Walter van Genechten, arrondissementcommissaris te Turnhout 2.

In 1856 werd de vennootschap ontbonden en de inboedel verdeeld. Jaak Edward Glenisson, samen met zijn zonen Edward en Gustaaf, zette de zaak voort in de Parkstraat onder de firmanaam Glenisson & Fils (Glenisson en Zonen). Deze firma hield op te bestaan in 1900 en de nog overgebleven houtblokken werden verbrand.

Antoon van Genechten vestigde zich in 1856 op de de Merodelaan en heeft slechts gedurende korte tijd kinderprenten uitgegeven. Omstreeks 1870 heeft hij de houtblokken van zijn prenten ver­kocht aan M. Beersmans, oud-boekbinder uit het huis Brepols, die zich in 1866 zelfstandig gevestigd had te Turnhout als boekbinder en kantoorboekhandelaar.

_____________________________________

1 Gids voor de Bezoekers der Historische Tentoonstelling van Friesland, gehouden in Z. M. Paleis te Leeuwarden in den zomer van 1877. Leeuwarden 1877. — 2 Cfr. Van Heurck en Boekenoogen, I.P.F., blz. 357, inlichtingen verstrekt door Jozef Glenisson, kleinzoon van Jaak Edward Glenisson.

 

p. 126

 

A. — GODSDIENSTIGE REEKS

De meeste van deze prenten zijn geïnspireerd door gelijkaardige prenten uit de godsdienstige reeks van Brepols. Zij dateren uit de tijd van de oorspronkelijke vennootschap Glenisson & Van Genechten. Deze reeks heeft vermoedelijk een vijftigtal prenten omvat uitgevoerd in houtgravure en een tiental in lithografie.

 

B. — PROFANE REEKS

 

1. PRENTEN IN LITHOGRAFIE

Evenals de godsdienstige prenten dateren de profane litho's uit de tijd v66r de ontbinding van de oor­spronkelijke vennootschap Glenisson & Van Genechten. Deze lithografieën zijn geen kinderprenten en zijn meer bedoeld als kunstprenten dan als volksprenten. De voorstellingen wijken geheel af van de traditionele onderwerpen van de eigenlijke volks- en kinderprenten. Wij hebben deze voorstellingen dan ook niet opge­nomen in het iconografisch register. Het is enkel volledigheidshalve dat wij deze platen hier vermelden.

 

p. 127

 

Een groot aantal van deze prenten geven reprodukties van steden en landschappen, en het is wel opvallend dat er in deze reeks zowel prenten voorkomen met Hollandse steden of landschappen (nrs. 29, 38, 39, 40, 41, 43, 44) als prenten met Belgische stadsgezichten of landschappen (nrs. 46, 59, 62, 68, 69, 81). Hieruit kunnen wij afleiden dat deze prenten een belangrijk afzetgebied vonden in Nederland, wat, zoals wij verder zullen aantonen, ook het geval was voor de kinderprenten.

Deze lithografieën zijn gemerkt ofwel „Lith. Glenisson & Van Genechten", ofwel met het adres „Etabl. Glenisson & Van Genechten".

 

 

p. 128

 

2. PRENTEN IN HOUTGRAVURE

 

A. HET FONDS GLENISSON EN VAN GENECHTEN

 

Het is niet te verwonderen dat Jaak Edward Glenisson, die immers uit het Rijnland kwam, zijn reeks kinderprenten begon met kopieën van Duitse prenten 1. Zijn voorliefde ging aanvankelijk naar militaire onderwerpen. Bij de eerste tien nummers zijn er zes met militaire taferelen 2. Maar zeer vlug ging de firma over tot het kopiëren van de prenten van haar voornaamste concurrent PJ. Brepols. De volgende nummers uit het fonds Glenisson & Van Genechten zijn min of meer getrouwe kopieën van prenten van Brepols waarvan het nummer hier vermeld is tussen haakjes: 12 (no), 14 (115), 16 (114), 18 (5), 19 (29), 20 (18), 21 (19), 22 (41), 23 (117), 27 (17), 29 (125), 32 (124), 33 (113), 35 (i34), 37 (127 gedeeltel.), 38 (121), 39 (119), 42 (120), 43 (148), 44 (129), 46 (61), 47 (130), 55 (94), 60 (116), 93 (131), 97 (21), 103 (173), in (144), 112 (112), 120 (122), 144 (128).

Benevens de prenten van Brepols hebben Glenisson & Van Genechten ook Franse en Nederlandse prenten gekopieerd 3.

Wie graveerde de platen voor deze firma? Hierover is weinig bekend. Een paar prenten slechts zijn gesigneerd. Nr. 13 is gemerkt met de initialen (H.D.) van een onbekend graveur; de nummers 76 en 70 zijn gesigneerd Bal, ongetwijfeld W. Bal, die veel kinderprenten graveerde voor de firma Van Staden; de nummers 111 en 117 zijn gesigneerd W en F W, vermoedelijk P.F. Wellens, de vennoot van Dclhuvennc.

Glenisson en Van Genechten hebben 130 nieuwe prenten laten graveren. Van nummer 131 af hebben zij hun fonds aangevuld met blokken overgenomen van de Hollandse uitgevers Thompson van Rotterdam en Noman uit Zaltbommel.

De volgende nummers uit het fonds Glenisson en Van Genechten konden geïdentificeerd worden met de originele van Thompson.

_________________________

1 Cfr. Van Heurck en Boekenoogen, I.P.F., blz. 365-370. W.C. van Kuyk identificeerde nr. 3 als een kopie vanJ.A. Endter, nr. 41 en nr. 9 als een kopie van G.N. Renner 128. — 2 Ook bij later verschenen prenten zijn er nog een twaalftal met militaire taferelen. — 3 Volgens E. Van Heurck zijn de volgende prenten geïnspireerd door Franse modellen : 4, 25 (naar een gravure van Basset te Parijs), 28, 34, 61, 62, 63, 78, 79, 83, 88, 92, 128 (naar nr. 59 van Gangcl te Metz), 129 en 130. De volgende nummers uit het fonds Glenisson en Van Genechten zijn bewerkt naar Nederlandse modellen : 30, 36, 48 (naar Rynders), 6 (naar Luykens „Des Menschen Begin en Einde"), 49, 51, 53, 56, 57, 58, 59, 72 (naar Van Munster & Zn. B). 73. 81 (Rynders 23), 82, 90 (Hoffers 23), 99 (Van Munster & Zn. E), 100, 102 (naar Rynders 9), 107 (naar Hoffers 25), 108 (Hoffers 32) en 115.

 

p. 129

 

 

De prenten overgenomen uit het fonds Noman en Noman & Zoon zijn minder talrijk.

Zoals men in de beschrijving van de fondsen Thompson en Noman kan nagaan, zijn vele van de hier vermelde nummers afkomstig uit oudere fondsen. Thompson heeft vele prenten overgenomen van J. Hendriksen te Rotterdam, die op zijn beurt prenten overgenomen had uit het fonds van Van Egmont te Amsterdam. Noman heeft de meeste prenten van Stichter overgenomen, die weer voor een belangrijk deel afkomstig waren van Kannewet, die op zijn beurt talrijke 17e-eeuwse prenten van de firma De Groot bij zijn fonds had ingelijfd.

Van enkele met Hollandse blokken gedrukte prenten is de uitgave van Thompson of Noman ons niet bekend, maar wij kennen er wel nog vroegere drukken van :

139, oorlogsschepen, herdruk van Van Egmont zonder nummer.

184, kermisprent, is een herdruk van J. Hendriksen nummer 47, welke op haar beurt een her­druk was van Van Egmont nummer 124.

Op de Hollandse blokken herdrukt door Glenisson & Van Genechten vinden wij de signatuur van de meest bekende Hollandse graveurs van kinderprenten : A. Bouwens (nr. 140), Cranendoncq (nr. 154), Van Lieshout (nrs. 134, 160), D. en H. van Lubeek (nrs. 135, 141, 158, 159, 162, 163, 165, 207), H. Numan (nrs. 151, 201, 204), Oortman (nr. 133), P. Plugger (nr. 191), Robyn (nrs. 181, 186).

Toen de firma Glenisson & Van Genechten in 1856 ontbonden werd, had zij uit de fondsen Thompson en Noman nog niet alle prenten herdrukt waarvan de houtblokken in haar bezit gekomen waren. Van de blokken uit het fonds Delhuvenne waarvan zij kort tevoren eigenaarster was geworden had zij zelfs nog helemaal geen gebruik gemaakt1.

De blokken van de 214 prenten uitgegeven door Glenisson & Van Genechten, een twintigtal nog niet gebruikte blokken uit de fondsen Thompson en Noman, alsmede al de blokken uit het fonds Delhuvenne, werden dus in 1856 verdeeld tussen Glenisson & Zonen en A. Van Genechten.

Daar slechts het kleinste gedeelte van de uitgaven van Glenisson en Van Genechten de naam van de uitgevers vermelden of speciaal gemerkt zijn, en daar geen enkele uitgave van Glenisson & Zonen een aanduiding van uitgever draagt, en slechts enkele prenten van A. Van Genechten gemerkt zijn A.V.G. a T, is het meestal vrij lastig om de niet gemerkte prenten uit deze fondsen te identificeren en om de drie, gedeeltelijk verschillende, fondsen te reconstrueren.

Met het oog op de identificatie van elke afzonderlijke prent en de reconstructie van de drie af­zonderlijke fondsen moeten we niet enkel de samenstelling kennen van het ,,moeder"-fonds, Glenisson en Van Genechten, maar moeten we ook een duidelijk inzicht krijgen in de herkomst en de samenstel­ling van de twee ,,dochter"-fondsen : Glenisson en Zonen en A. Van Genechten. Beide nieuwe firma's beschikten elk over een gedeelte (vermoedelijk de helft) van de door hun voorgangers gebruikte blok-

__________________________

1 Zie hierover de inleiding tot het fonds Wellens en Delhuvenne.

 

p. 130

 

ken van de 214 verschenen prenten en van de door hun voorgangers niet gebruikte blokken uit het fonds Delhuvenne. Daarbij beschikten Glenisson en Zonen ook over de door Glenisson en Van Ge­nechten nog niet gebruikte blokken van een twaalftal prenten uit de fondsen Thompson en Noman. Glenisson en Zonen hebben de nummers uit het fonds Glenisson en Van Genechten die toegewe­zen waren aan A. Van Genechten, vervangen door herdrukken van Hollandse prenten of herdrukken van prenten van Delhuvenne.

Op dezelfde wijze heeft A. Van Genechten de nummers van het fonds Glenisson en Van Genech­ten, die toegewezen waren aan Glenisson en Zonen, vervangen door herdrukken van Delhuvenne en zich verder beperkt tot het herdrukken van het overgeërfde gedeelte van de prenten van Glenisson en Van Genechten, met behoud van de oorspronkelijke nummers.

We weten verder, dat A. Van Genechten zijn volledig fonds heeft overgemaakt aan Beersmans. Voor de reconstructie van het „moeder"-fonds Glenisson en Van Genechten beschikken we vooreerst over talrijke prenten waarop de firmanaam hetzij voluit, hetzij verkort als ,,G. & V.G. te Turnhout", is aangeduid. Daarnaast hebben we de prenten gemerkt G. of bedrukt met de naam van een Nederlandse wederverkoper. Ook deze prenten kunnen we met voldoende zekerheid toeschrijven aan het fonds Glenisson en Van Genechten. Er bestaan immers talrijke prenten gemerkt G. waarvan we ook exemplaren bezitten met de naam Glenisson en Van Genechten voluit of gemerkt G. & V.G.; daarentegen bestaat er geen enkele prent gemerkt G. welke met zekerheid aan Glen. & Zn. of aan A. van Genechten kan toegeschreven worden. Trouwens A. van Genechten had een eigen merkteken : de initialen A.V.G. a T. Wat geldt voor het merkteken G. geldt ook voor de naam van een Neder­landse wederverkoper. Er zijn geen uitgaven bekend gedrukt op naam van Nederlandse grossiers, welke met zekerheid kunnen toegeschreven worden aan Glenisson en Zn. of aan A. v. Genechten. Van de volgende nummers is ons tot op heden geen uitgave bekend met naam of merkteken : 25, 38, 50, 55, 77, 85, 104, 106, no, 112, 113, 115, 120, 121, (122), (123), 124, (125), 126, 127, 144, (148), 149, 173, 177, 180, 192, (194), (196-99), 202, (203), 206, 207, 210, 211, 214. Hiervan zijn de twaalf nummers tussen haakjes tot nu toe geheel onbekend.

Nummer 25, Assepoester, uit de collectie Boekenoogen, door Van Heurck 1 toegewezen aan Glenisson en Van Genechten, is waarschijnlijk een uitgave van Delhuvenne, door A. Van Genechten herdrukt onder nr. 107, door Beersmans onder nr. 85. Glenisson en Van Genechten en Glenisson en Zonen hebben onder nr. 107 een andere prent over assepoester. De uitgave Glenisson en Van Ge­nechten nr. 25 achten we dus onbekend.

Van de prenten 38, 85, 115 en 124, waarvan door het monsterboek van de firma Glenisson en Zonen bekend is dat ze tot dit fonds hebben behoord 2 weten we niet met zekerheid of ze vroeger tot het fonds Delhuvenne of tot het fonds Glenisson en Van Genechten behoord hadden.

Op de nummers 50, 55, 77 en 121 hebben we telkens twee verschillende typen van prenten, alle ongemerkt. Nr. 50 met afb. van 16 dieren, komt voor in het monsterboek van de firma Glenisson en Zonen, het ander nr. 50, Belgisch Peerdevolk, heeft dus tot het fonds A. van Genechten behoord. Een van beide prenten heeft deel uitgemaakt van het fonds Glenisson en Van Genechten, maar we kunnen niet met zekerheid bepalen welk van de twee. De twee nummers 55 stellen allebei de twaalf maanden voor. Een van beide, dit met de meest moderne spelling, komt voor in het monsterboek van Glenisson & Zonen en is een herdruk van Delhuvenne nr. 71. Deze prent heeft dus ter vervanging gediend van de andere prent nr. 55, getiteld De twaelf maenden, uit het fonds Glenisson en Van Ge­nechten, waarvan de blokken ten deel gevallen waren aan A. van Genechten. Van de twee nummers

________________________________

1 Van Heurck en Boekenoogen, I.P.F., blz. 378. — 2 Zie verder bij de behandeling van het fonds Glenisson & Zonen.

p. 131

77 is er een, Arabisch Paardevolk, afkomstig uit het fonds Delhuvenne (nr. 39). Dit is geen uitgave van Glenisson en Van Genechten, maar zal een uitgave geweest zijn van Glenisson en Zonen of van A. van Genechten. Het ander, nr. 77 met zestien militaire taferelen, moet toegewezen worden aan het fonds Glenisson en Van Genechten. Van nr. 121, driekoningen-briefjes, hebben we een uitgave welke later herdrukt is door Beersmans, deze uitgave is dus afkomstig uit het fonds A. van Genechten; de andere uitgave komt uit het fonds van Glenisson en Zonen. We weten echter niet welke van beide prenten tot het fonds Glenisson en Van Genechten behoord heeft.

De ongenummerde prent nr. 104 waarvan uitgaven bekend zijn van Glenisson en Zonen kan origineel tot het fonds Glenisson en Van Genechten behoord hebben, maar kan ook afkomstig zijn van het fonds Delhuvenne. Een kopie van deze prent vinden we onder nr. 44 bij Beersmans. De prent van Beersmans is waarschijnlijk een herdruk van een onbekende A. van Genechten nr. 104.

Evenmin als van Glenisson en Zonen nr. 104 weten we van deze onbekende A. van Genechten 104 of ze origineel tot het fonds Glenisson en Van Genechten of tot het fonds Delhuvenne behoord heeft.

Van de ongemerkte prenten nrs. 106, no en 126 kunnen we niet met volstrekte zekerheid zeggen of ze origineel tot het fonds Glenisson en Van Genechten behoord hebben, ofwel tot een van beide jongere fondsen A. van Genechten of Glenisson en Zonen.

De ongemerkte prent nr. 112, Fortunatus, zal hoogstwaarschijnlijk tot het fonds Glenisson en Van Genechten behoord hebben, daar deze prent van dezelfde hand is als die van de nummers ui en 117, gegraveerd door F. Wellens voor de firma Glenisson en Van Genechten.

De uitgave Glenisson en Van Genechten 113 is niet bekend. De prent 113, De Groenlandsche Visschery, is een herdruk van Noman nr. 78. Glenisson en Van Genechten hebben de blokken van Noman en Thompson maar beginnen te gebruiken van af het nummer 131. A. van Genechten heeft enkel prenten herdrukt van Glenisson en Van Genechten en van Delhuvenne. Het nummer 113 Groenlandsche Visschery kon dus toegeschreven worden aan het fonds Glenisson en Zonen.

Van de ongenummerde gravure nr. 120 weten we met voldoende zekerheid, dat ze tot de fondsen Glenisson en Van Genechten en Glenisson en Zonen behoord heeft, daar A. van Genechten ter ver­vanging van dit nummer beschikte over de blokken van Delhuvenne nr. 22, met gelijkaardige voor­stellingen, later herdrukt door Beersmans onder nr. 104.

De overige prenten zonder merkteken van uitgever, met nummers hoger dan 131 en gedrukt met Hollandse blokken, kunnen in de regel toegewezen worden aan het fonds Glenisson en Van Genechten. Deze uitgevers hebben immers van het nummer 130 af geen nieuwe gravures meer laten aanmaken, doch hun fonds aangevuld met prenten uit de fondsen Thompson te Rotterdam en Noman te Zaltbommel. A. van Genechten heeft voor zijn herdrukken van de nummers hoger dan 130, de oude nummering van Glenisson en Van Genechten bewaard. In zover Glenisson en Zonen nummers van Glenisson en Van Genechten hoger dan 130 vervangen hebben door andere prenten, hebben ze hiervoor gebruik gemaakt van houtgravures afkomstig van Delhuvenne. Bij deze hogere nummers zijn er twee prenten, nr. 177 en nr. 213, waarvan de Hollandse herkomst twijfelachtig is; deze prenten kunnen dus afkomstig zijn zowel van het fonds Delhuvenne als van dit van Glenisson en Van Genechten. Voor prent nr. 180, 36 taferelen uit het leven van herders en boeren, beschikten Glenisson en Van Genechten over twee stel houtblokken : een uit het fonds Thompson (nr. 76) en een ander stel uit het fonds Stichter (nr. 119 = Noman nr. 103). Dit laatste is via A. Van Genechten in het bezit gekomen van Beersmans, die hiermede zijn prent nr. 107 gedrukt heeft. De prent nr. 180, afkomstig van Thomp­son, is dus een uitgave van Glenisson en Zonen. Maar wij weten niet welke van deze twee prenten oorspronkelijk tot het fonds Glenisson en Van Genechten behoord heeft.

 

p. 132

Buiten deze nummers zonder merkteken, zijn er vier nummers waarvan alleen gemerkte uitgaven op naam van A. van Genechten bekend zijn. Een hiervan, nr. 209, komt uit het fonds Thompson en is dus via Glenisson en Van Genechten in het fonds A. van Genechten terecht gekomen. Van de drie andere, nrs. 64, 74 en 213, is de herkomst onbekend en deze prenten kunnen zowel deel hebben uitgemaakt van het fonds Delhuvenne als van dit van Glenisson en Van Genechten.

De laatste jaren zijn veel gemerkte prenten voor de dag gekomen uit de fondsen van Delhuvenne, Glenisson en Van Genechten en van A. van Genechten. Dit heeft ons een beter inzicht gegeven in de samenstelling van deze fondsen. Naarmate er nog nieuwe gemerkte prenten zullen ontdekt worden, zullen deze fondsen steeds beter kunnen gereconstrueerd worden.

De prenten van Glenisson en Van Genechten hebben gedurende meer dan twintig jaar een grote verspreiding gevonden in België, maar zijn vermoedelijk op nog grotere schaal verkocht geweest in Nederland, waar de firma Glenisson & Van Genechten zich de medewerking verzekerd had van talrijke wederverkopers, die de prenten uit haar fonds geleverd kregen gedrukt op hun eigen naam. In de volgende plaatsen waren wederverkopers gevestigd van de firma Glenisson & V. Genechten :

Te Amsterdam : J. Aldag, C.J. Koster, H.M.G. Koster, H.G. Koster en Zoon, Schalekamp & Van de Grampel, Erve Wijsmuller, A. Zweesaart; — te Amersfoort : Jacobs en Meyers; — te Arnhem : J. van Houtum; — te Bergen-op-Zoom : D. Pauwels, J. Verkouteren, J.C. Verkouteren, C.A. Ver-kouteren en J.J. Weys; — te Dordrecht : J.B.J. v~n Rosendael; — te 's Gravenhage : L. Lazare; — te Leeuwarden : J.K. Zeehuyzen; — te Maastricht : J.J. Louvrier; — te Rotterdam : J.C. Neiszen en P.M. van Embden; — te Rijswijk : Gebroeders van Kapel; — te Tiel : Paassen; — te Utrecht : A. Van de Weyer; — te Vaassen : T. van Lohuizen; — te Zutphen : W. Hissink; — te Zwijndrecht : J. Boden.

 

B. HET FONDS A. VAN GENECHTEN

 

Ten tijde van E. van Heurck waren er slechts drie prenten bekend, gemerkt ,,A.(ntoine) V.(an) G.(enechten) a T.(urnhout)", heden zijn er ons vijfendertig bekend, voorzien van dit adres, namelijk de prenten genummerd : 5, 7, 18, 21, 33, 35, 36, 57, 60, 62, 64, 65, 72, 74, 88, 89, 107, 108, 121, 131, 137, 141, 143, 147, 153, 155, 156, 164, 175, 181, 185, 189, 206, 209, 213.

We hebben reeds vermeld dat A. van Genechten al de houtblokken van zijn kinderprenten om­streeks 1870 verkocht had aan Beersmans.Daar het fonds Beersmans bijna volledig bewaard is, kunnen we hierdoor het fonds A. van Genechten verder reconstrueren. We vermelden hieronder de num­mers waarvan we op deze wijze konden vaststellen dat ze deel uitmaakten van het fonds A. van Genechten. Tussen haakjes vermelden we na elk nummer het overeenkomstig nummer uit het fonds Beersmans en duiden met G.G. de prenten aan welke A. van Genechten overgenomen heeft uit het fonds Glenisson en Van Genechten zonder wijziging van het nummer, en met de letter D. de nummers overgenomen uit het fonds Delhuvenne : 3 (6.74, G.G.), 13 (6.53, G.G.), 14 (B.80, G.G.), 16 (B.84, D.1), 17 (B.48, G.G.), 19 (B.4i, G.G.), 39 (B.34, G.G.), 41 (B.5i, G.G.), 44 (8.78, G.G.), 53 (B.43, G.G.), 61 (B.86, G.G.), 69 (B.98, D.9), 83 (B.109, G.G.), 84 (6.36, G.G.), 87 (8.75, G.G.), 93 (B.103, G.G.), 98 (6.96, G.G.), 116 (6.56, G.G.), 120 (6.104, 0.22), 134 (6.58, G.G.), 145 (6.94, G.G.), 149 (B.82, G.G.), 151 (B.76, G.G.), 182 (B.33, G.G.), 187 (6.35, G.G.), 192 (B.32, G.G.), 200 (B.95, G.G.).

Uit het feit dat Glenisson en Zonen bepaalde nummers uit het fonds Glenisson en Van Genechten vervangen hebben door andere houtgravures, kunnen we redelijkerwijze besluiten, dat de houtblok­ken van de oorspronkelijke prenten in het bezit gekomen zijn van A. van Genechten, alhoewel hiervan

 

p. 133

 

in het fonds Beersmans geen herdrukken zijn bewaard. Dit geldt voor de nummers : i, 9, 10, 23, 30, 34, 35, 46, 47, 48, 50, 54, 55, 72, 79, 9i, 95, 97, 100, 101, 103, 105, 118.

Uit het tegenovergestelde feit, dat een bepaalde prent overgegaan is naar het fonds Glenisson en Zonen en er een afwijkende prent bestaat met hetzelfde nummer, kunnen we besluiten dat deze afwijkende plaat uitgegeven werd door A. van Genechten. Dit geldt voor de nummers : 32 en 49.

Noch van de ongemerkte prenten nrs. 77, 106, no, 112, 126, 177, 202 en 210, noch van de onge­merkte herdrukken van de volgende gemerkte uitgaven van Glenisson en Van Genechten, nrs. 22, 24, 26, 28, 31, 40, 59, 66, 71, 75, 76, 102, 119, 133, 136, 138, 142, 158, 159, 160, 161, 169, 170, 174, 178, 179,183, 184, 188, 191, 193, 204 en 205, kunnen we, aan de hand van de huidige gegevens met zeker­heid zeggen of ze tot het fonds A. van Genechten of tot het fonds Glenisson en Zonen behoord heb­ben.

 

C. HET FONDS GLENISSON EN ZONEN

 

Geen enkele prent uitgegeven door Glenisson en Zonen heeft een adres of draagt een uitgevers-merk.

Buiten hetgeen over de identificatie van de prenten uit de drie fondsen, Glenisson en Van Ge­nechten. A. van Genechten en Glenisson en Zonen, hierboven reeds gezegd is, moeten we voor dit laatste fonds in de eerste plaats verwijzen naar het monsterboek dat gebruikt werd door de reizigers van de firma Glenisson en Zonen om hun prenten aan te bieden aan de detaillanten. Een exemplaar van zo 'n monsterboek berust in het Folkloremuseum te Antwerpen en bevat 58 halve prenten. Het laagste nummer van deze monsters is 2, het hoogste 214. Deze prenten vertegenwoordigen niet het volledig fonds maar zijn vermoedelijk de nummers welke tot het laatst verkrijgbaar waren. In onder­staande lijst is bij deze nummers de naam van het Folkloremuseum gevolgd door de letter M (Monster-boek).

In de tweede plaats kunnen we bij het identificeren van de prenten uit het fonds Glenisson en Zonen, steunen op het reeds vermelde feit dat deze firma, bij het samenstellen van haar fonds, de platen, welke uit het oude fonds Glenisson en Van Genechten te beurt gevallen waren aan A. van Genechten, vervangen heeft door platen uit de fondsen Noman, Thompson en Delhuvenne, waar­van door Glenisson en Van Genechten nog geen gebruik was gemaakt.

Volgende nummers van Glenisson en Zonen zijn herdrukken van prenten van Noman, die nog niet verschenen waren bij Glenisson en Van Genechten of waarvan ons geen uitgave met dit adres be­kend is (tussen haakjes het nummer van Noman) :i (ho),21 (112),25 (55), 35 (314),48 (85), 53 (39), 54 (13 gedeelt.), 113 (78). De nummers van Glenisson en Zonen 91, 100 en 103 zijn respectievelijk herdrukken van Thompson 91, 51 en 31.

Volgende nummers uit het fonds Glenisson en Van Genechten werden door Glenisson en Zonen vervangen door herdrukken van prenten uit het fonds Delhuvenne waarvan we het nummer vermel­den tussen haakjes : 3 (88), 7 (z. nr. „Soldatery"), 10 (36), 13 (73), 14 (57), 19 (62), 23 (29), 27 (27), 33 (?), 34 (48), 44 (17), 46 (93), 47 (30), 55 (71), 60 (67), 62 (61), 72 (41), 79 (19), 83 (56), 95 (59), 98 (21), 101 (26), 105 (24), 108 (4), 116 (37), n8 (82), 124 (15), 175 (92).

Tenslotte kan in twijfelachtige gevallen de uitvoering van de prenten ons ook enige aanwijzing geven. De uitgaven van Glenisson en Zonen en die van A. van Genechten, uit de eerste jaren van het zelfstandig optreden van deze nieuwe bedrijven, zijn op grond van hun uitvoering praktisch niet te onderscheiden, noch onderling, noch van die van Glenisson en Van Genechten. Doch de prenten van Glenisson en Zonen uit de laatste decenniën van de vorige eeuw zijn meestal te onderscheiden

 

p. 134

van die van Glenisson en Van Genechten en van A. van Genechten, door hun hardere kleuren en hun minder verzorgde uitvoering.

Enkel op grond van deze slechtere verzorging konden ongemerkte exemplaren van volgende nummers toegewezen worden aan het fonds Glenisson en Zonen : 6, n, 12, 37, 47, 51, 52, 63, 73, 80, 86, 92, 94, 96, 127, 128, 129, 130, 132, 135, 139, 144, 150, 152, 154, 157, 163, 165, 171, 173, 190, 195, 201, 207, 208, 212.

 

Prentlijst

Nog onbekende of niet uitgegeven prenten

religieuze reeks in houtgravure: 2-4-5-6-7-8-9-17-19-22-24-26-28-29-30-32-33-34-36-37-

idem in lithografie: 3-5

profane prn.in lithografie: 1-2-4-6-7-8-10 t/m 15-36-37-45-61-64 t/m 67-70 t/m 73-75-78-79-80-96 t/m/143-145-146-148

 

Religieuze reeks

1. PRENTEN IN HOUTGRAVURE

1. De Kersnacht, 1 hsn., z. a., coll. BK.

2. onbekend

3. Lam Gods. 1 hsn., z. a., Asselberghs.

4-9. onbekend

10. De Godzalige Huis-zegen van den Naem Jezus || en || Zijne Lieve Heiligen. - Het Mirakuleus Beeld van onze Lieve Vrouw van Halle. 2 hsnn., G. &V.G.,

12. Onze Lieve Vrouw van de Zeven Weeën, 1 hsn., z. a., Asselberghs.

13. Heilig Hart van Jezus, 1 hsn., G. & V.G.,

14. Heilige Brigitta. l hsn., G. & V.G., Volksk. Mus. Antw., Fries Gen.

15. Leven van Genoveva van Braband. 1 hsn., z. a., Prentenk. Brussel, e. a.

16. Leven van den H. Franciscus-Xaverius. 1 hsn., G. & V.G., Fries Gen.

17. onbekend

18. Vermaningen dat men behoort zich zelven te doen inschrijven in de Broederschap van het H. Rozekransken. 1 hsn., z. a., Prentenk. Brussel, e. a.

19. onbekend

20. Eer en lof zij voor eeuwig aan het allerheiligste || Sacrament des Altaars, 1 hsn., z. a., coll. BK., Asselberghs, e. a.

21. De Kerstnacht, 1 hsn., G. & V.G., Asselberghs.

22. onbekend

23. Het ware afbeeldsel van den wan delenden Joo d, gelijk hij, door Brussel is te zien geweest op den 22 April 1774. 1 hsn., z. a., Asselberghs.

24. onbekend

25. Onze Lieve Vrouw van Bijstand, 1 hsn., z. a.,

26. onbekend

27. De Engel-Bewaarder. 1 hsn., coll. Z.

28-30. onbekend

31. De Kalvarieberg van Jeruzalem, 1 hsn., z. a., coll. BK, Asselberghs.

32-34. onbekend

35. Onze lieve Vrouw || van Bystand. 1 hsn., z. a., Asselberghs.

36. onbekend

37. onbekend

38. De aanbidding der Drie Koningen, 1 hsn., z. a., Asselberghs, e. a.

40. De heilige Apostelen Petrus en Paulus. 1 hsn., z. a., Asselberghs, c. a.

41. De H. Isidorius, Patroon der Landbouwers, 1 hsn., G. & V.G., Asselberghs.

42. De H. Aloysius de Gonzagua. 1 hsn., G. & V.G., Asselberghs, e. a.

43. -. 2 driehoekige hsnn., het wonder van Onze-Lieve-Vrouw van der Linden tot Uden,

44. De H. Crispinus, patroon der schoenmakers, 1 hsn., G. & V.G., Asselberghs.

top

 

2. PRENTEN IN LITHOGRAFIE

1. Het laetste Avondmael dat Christus met zyne Apostelen gehouden en dat hy hun voeten gewasschen heeft. Met volledig adres, Fries Gen.

2. Hoe dat Jesus Christus is Gekruist geworden. Coll. Arch. Turnhout.

3. onbekend

4. Het Leven van den Heiligen || Joseph || Bruidegom van de H. Moeder Gods. Coll. Prentenk. Brussel; met volledig adres, Asselberghs.

5. onbekend

6. Het leven van de H. Maegd en Martelaresse Cathari-na. Met volledig adres, Fries Gen.

7. Het Mirakuleus beeld van O.L. V. van Kevelaer. Coll. Mus. Antw.

8. -. Kruisiging. Met volledig adres, Fries Gen.

9. Litanie ter eere van den H. Donatus Martelaer, beschermer tegen den donder, blixem, onweder en tempeesten. Met volledig adres, Fries Gen.

top

Profane reeks

1. PRENTEN IN LITHOGRAFIE

1. onbekend

2. onbekend

3. Verschillende voorwerpen. - Différents sujets. Coll. Arch. Turnhout.

4. onbekend

5. Chiens de Chasse. -Jagt Honden. Coll. .

6-8. onbekend

9. Les Brigands. - De Roovers. Coll. coll. verz. BK.

10-15. onbekend

16. Cerf. - Harten. Coll. Arch. Turnhout.

17. Vasten avond. - Carnaval. Coll. Waller G 2, Arch. Turnhout.

18. De zorg eener moeder. - Le soin d'une mère. Ges. A.V. Loco, Arch. Turnhout.

19. Les deux petites soeurs. - De Twee Zustertjes || La petite maman. - Het lieve moedertje. Coll. Arch. Turnhout.

20. De duyvel brug bij Cassel. - Le pont du diable pres Cassel. Coll. Arch. Turnhout.

21. Singes. - Apen. Coll. N.O.M., Arch. Turnhout. 23. Fransche Militairen. - Militaires Francais. Coll.

 Arch. Turnhout.

22-25. Genoveva. coll. BK

26. Toneeldecor. Coll. Prentenk. Brussel, y.

27. Toneeldecor. Coll. Arch. Turnhout.

28. Kasteel. - Chateau. Coll. Arch. Turnhout.

29. De Lek by Krimpen. Coll. Kossmann.

30. L'Ouragan. -De Orkaan. Coll. Arch. Turnhout.

31. De Jonge Stier. - Le Jeune Taureau. Coll. Prentenk. Brussel, y.

32. L'amour filial - Ouderliefde. coll. BK

33. Laféte de la Bonne Maman. - De verjaardag van de Grootmoeder. Coll. y, Ottema.

34. Het Bezoek Van Den Onderwijzer. - La Visite Du Précepteur. Coll. Ottema.

35. Het Bezoek van den Grootvader.-La visite du Grand Père. Ges. P. Sterckx, coll. Kossmann.

36. onbekend

37. onbekend

38. Gezicht van Ramtnekes (Zeeland). - Vue de Rammekes (Zélande). Coll. Waller G 2.

39. Een Geldersch Landschap. Coll. Kossmann.

40. Une Vue de Hollande. || Een Hollandsch Gezigt. Ges. P. Sterckx, Waller G 2, coll. BK.

41. Chateau de Drakestein pres d'Utrecht. - Kasteel van Drakestein bij Utrecht. Coll. Waller G 2.

42. Le Bois A La Haye. - Het Haagsche Bosch. Coll. Ottema.

43. La Maison du Bois a la Haye. || Het huis in het Bosch te 's Hage. Coll. Waller G 2.

44. Le Vijverberg a la Haye. - De Vijverberg in 's Hage. Coll. y.

45. onbekend

46. Le Chateau de Barse prov. de Liège. - Het Kasteel van Barse, prov. Luik. Coll. Waller G 2, Kossmann.

47-49. onkekend

50. Le retour des paturages - De terugkomst uit de weiden. Coll. Arch. Turnhout.

54. Etalon pur sang. - Hengst heel bloed. Coll. Waller G 2. 57. Boucs. - Bokken. Coll. Waller G 2.

59. L'Eglise de Notre Dame d'Anvers. - O.L. Vrouw Kerk te Antwerpen || Le Vieux Bourg a Gand. - De Oude Burg te Gend. Coll. Prentenk. Brussel.

60. Beer. Coll. Kossmann.

61. onbekend

62. Ruines de Franchimont. - Ruines van Franchimont. || Une familie Nordhollandaise. - Eene Noord-hollandsefamilie. Coll. Waller G 2.

63. Sanglier. - Wild Zwyn. Coll. Waller G 2.

64-66. onbekend

67. Brebis - Schapen. Ges. A.N. Loco. Coll. Arch. Turn­hout.

68. Eglise de St. Rombaut a Malines. - De Rombouts-kerk te Mechelen. || Eglise de St. Michel et Gudule a Bruxelles. - De St. Michiel en Gudula kerk te Brussel. Coll. Waller G 2.

69. Chateau sur la Meuse. - Een kasteel aan de Maas. || L'Andenne porte de Hattum (Gueldre). - De oude poort van Hattum (Gelderland). Coll. Waller G 2.

70-73. onbekend

74. De onbevlekte ontvangenis. 2 taf., coll. BK.

75. onbekend

76. Het Binnenste van een Bivak. - Intérieur d'un Bivouac. Coll. coll. BK.

77. Gezigt van eene legerplaats. - Vue d'un Camp. Coll. Waller G 2.

78-80. onbekend

81. Le chateau Royal de Laken pres de Bruxelles. Coll. Prentenk. Brussel.

84-86. De geschiedenis van Mathilde en Malek. - Adhel. 4 lith., Waller G 2.

87-91. Paul et Virginie. 4 taf, Waller G 2.

92-95. Geschiedenis van Jozef. 4 taf, Waller G 2.

96-143. onbekend

144. Historia De Un Official Frances en Africa. (ook Ned. en Fr. titel). Coll. Ottema.

145. onbekend

146. onbekend

147. Guillaume Teil Abat La Pomme. - Teil Schiet Den Appel Van Het Hoofd Zijns Zoons. Coll. Ottema.

148. onbekend

149. Guillaume Teil Echappe A Son Persécuteur. - Willem Teil Ontsnapt Aan Zijnen Vervolger. Coll. Ottema.

-. Het spel der monumenten van Parijs. - Jeu des monumens de Paris. Volgens v. Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 469.

-. Le Lac de Genève. - Het Meer van Gerieve. Coll. Arch. Turnhout.

-. Het Buiten goed. - La Maison de Campagne. Ges. Aug. van Loco, Arch. Turnhout.

-. De vier Seizoenen. Zonder adres, Arch. Turnhout.

-. Le pain en 12 tableaux. - De geschiedenis van het brood. In 12 af b. met versjes. Coll. arch. Turnhout.

-. -. 15 afbeeldingen van dieren, N.O.M.

-. Calista. coll. BK.

top

 

2. PRENTEN IN HOUTGRAVURE

 De oudste uitgaven zijn gemerkt „Uyt de Fabriek en Boekdrukkery van Glenisson en Van Genechten" of „Glenisson & Van Genechten te Turnhout" of een variant hiervan, maar met de namen van de firmanten voluit. Deze oudste uitgaven zijn in de lijst aangeduid : 1. naam G. & V.G. voluit. De daaropvolgende uitgaven zijn op de prenten zelf gemerkt „G. & V.G. te Turnhout", in deze lijst : 2. G. & V.G. Latere uitgaven zijn gemerkt „G.", en in deze lijst aangeduid : 3. G. De jongste uitgaven zijn niet gemerkt, en kunnen dus van Glenisson en Van Genechten zijn of van hun opvolgers : A. Van Genechten of Glenisson en Zonen; deze uitgaven zijn in onze lijst aangeduid met : 4. z(onder) a(dres). We hebben in de mate van het mogelijke bij deze niet gemerkte prenten aangeduid tot welk of tot welke van de drie fondsen ze hebben behoord of kunnen behoord hebben. Enkele uitgaven van A. van Genechten zijn op de prenten gemerkt „A.V.G. a T.", deze zijn dan in onze lijst aangeduid : 5. A.v.G.

Wanneer van bepaalde prenten slechts uitgaven bekend zijn van Glenisson en Van Genechten, en als we in onze inventaris dan ook enkel deze firma vermelden, sluit zulks niet uit, dat deze prenten niet tevens zouden zijn uitgegeven door Glenisson en Zonen of door A. van Genechten.

 

1. Militaire-Muziek. - Musique-Militaire. 16 hsnn., 1. naam G. & V.G. voluit, N.O.M.;

2. G. & V.G. v. Trappen; 3. G. Coll. ; 4. z. a. (Glenisson & Van Genechten of A. v. Genechten), Prentenk. Brussel.

1. Zoo kunt ge u wederom verblyden... 4 vss. 16 hsnn., ges. Numan, ambachten, 4. z. a. (Glen. & Zn.), Prentenk. Brussel, x, Waller G 1, e. a.

2. Officiers de diverses armes. - Officieren van onder-schyde wapenen. 9 hsnn., op naam J.B.J. van Rosendaeï, ; 4. z. a. (Glen. & v. Gen. of Glen. & Zn.), Waller G 1, Volksk. Mus. Antw., e. a.

3. Caricaturen. - Caricatures || Met den Vasten-Avondtyd || Doen wyze menschen zottigheyd. (Franse titel) 28 hsnn., 1. naam G. & V.G. voluit en 2. G. & V.G., alleen met hoofdtitel, ; 4. z. a. (Glen. & V.G. of A.v.G.), Waller. G 1.

3. Pentin. 4 hsnn., draadpoppen, 4. z. a. (Glen. & Zn.), Prentenk. Brussel, x, Waller G 1, e. a.

4. Door werk de luyaerdy verjagen, || Is beter dan een aelmoes vragen. (Fr. tit.) 12 hsnn., ambachten, 1. naam G. & V.G. voluit, Waller G 1, Ottema; 2. G. & V.G., Atlas v. Stolk 5868 a; 4. z. a. (Glen. & V.G. of Glen. & Zn.), Prentenk. Brussel, .

5. Fuseliers Der Burgerw. In Beyeren. (Fr. tit.) 18 hsnn., 1. naam G. & V.G. voluit, x, Deventer Mus; op naam J.K. Zeehuyzen, Prentenk. Brussel, Waller G 1, e. a.

5. Voorgedaen en nabedacht, || Heeft menig man in leed gebragt. (Fr. tit.) 16 hsnn., moraliserende taferelen, waarschuwing tegen de gevaren van de onvoorzichtigheid, 4. z. a., Deventer Mus, Z.; 5. A.v.G., Deventer Mus.

6. Onderschedene Militaire Afbeeldsels. - Différentes Scènes Militaires. 12 hsnn., 1. naam G. & V.G. voluit, Atlas v. Stolk 5868 b, ; 3. G., y; 4. z. a. (Glen. & v. Gen. of Glen. & Zn.) Prentenk. Brussel, Waller G 1, e. a.; op naam J.C. Verkouteren, N.O.M.

7. Beyersche Artillerie. - Artillerie de la Baviere. 2 hsnn., 1. naam G. & V.G. voluit, y; 5. A.v.G., Deventer Mus.

7. Soldaten Muzyk. - Musique militaire || Geoefende soldaten. - Des soldats dressés. 12 hsnn. op vier rijen, 4. z. a. (Glen. & Zn.), e. a.

8. Volkeren van verscheyde Landgewesten (Fr. tit.) 18 hsnn., 1. naam G. & V.G. voluit, Ottema; 3. G., Waller G 1, ; 4. z. a. (Glen. & Zn.), Volksk. Mus. Antw. e. a.

9. -. 6 hsnn. elk verdeeld in vier vakjes, landleven, 1. naam G. & V.G. voluit, y; op naam Gebr. v. Kapel, Waller G 1.

9. Zoo Mans als Vrouwenwerk, van Kunstenaars, Ambachtslien. || En Winkeliers, kunt gy, 5 Kinderen! hier zien. 16 hsnn. ges. H. Numan, ambachten en beroepen, 4. z. a. (Glen. & Zn. = Glen. & V.G. 178), Prentenk. Brussel, Waller G 1, e. a.

10. Scènes Militaires. - Militaire Vertooningen. 12 hsnn., 1. naam G. & V.G. voluit, Prov. Bibl. Leeuw.; 2. G. & V.G.,

10. Dit prente geschenk, o lieve jeugd, strekt in uw spceluur tot uw vreugd... 2 vss. (Fr. tit.). 16 hsnn., landleven, 4. z. a. (Glen. & Zn.), x, Prentenk. Brussel, Waller G 1, e. a.

11. La Foire. - Kennis-Merkt, (ook De Jaermerkt.) 9 hsnn., 2. G. & V.G. x; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn.), Prentenk. Brussel, Waller G 1, e. a.

12. Kinder spelen. -Jeux d'Enfens. 3 rijen hsnn., 1. naam G. & V.G. voluit en 2. G. zonder titel, ; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn.), Fr. tit. : Jeux d'enfans, Prentenk. Brussel, x, e. a.

13. Markten. - Marchés. 12 hsnn. ges. H.D., leurders, 2. G. & V.G., Prentenk. Brussel; 3. G. Waller G 1, Ottema; op naam Aldag,

13. Zinnebeelden uit de Fabelen van de Lafontaine. (Fr. tit.) 24 hsnn., 4. z. a. (Glen. & Zn.), Prentenk. Brussel, x, Waller G 1, e. a.

14. Verscheyde Vogelen. - Différens Oiseaux. 72 hsnn., „grote vogelkooi", 1. naam G. & V.G. voluit, 2. G.&V.G., N.O.M.; 3. G., ; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.), Waller G 1, e. a.

14. Geschiedenis van Robert de duivel. (Fr. tit.) 8 hsnn., 4. z. a. (Glen, & Zn.), x, Volksk. Mus. Antw. x, Waller G 1, e. a.

15. Cavallerie. - Ruyteryen. 18 hsnn., ruiters, naam G. & V.G. voluit, J.F. Bosker, Assen.

15. Deez' Prent is 't geld wel dubbeld waard, Ziet dieren tam en wild van aard. 24 hsnn., 4. z. a. (Glen. & Zn. = Glen. & V. Gen. 179), Prentenk. Brussel, Waller G 1, e. a.

16. Domino En Kaert Spel. - Jeu De Domino Et De Cartes. 2 hsnn., domino met 28 af b., kaartspel met 32 afb.; 1. naam G. & V.G. voluit, Prentenk. Brussel, ; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn.), x, Waller G 1, Volksk. Mus. Antw., e. a.

17. Laet lieve kindren, laet, de moordlust en bedrijven Van dezen groeten schurk, in uw geheugen blijven... 4 vss. (Fr. tit.) 20 hsnn., het leven van Cartou-che, 2. G. & V.G,, y; op naam Hissink, ; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.), Prentenk. Brussel.

17. Onderscheidene vogels. - Différents oiseaux. 25 hsnn., 4. z. a. (Glen. & Zn.), Volksk. Mus. Antw., Waller G 1, e. a.

18. Kleyn Duymkens leven. - Vie du petit Poucet. 20 hsnn., verhaal van Klein Duimpje volgens mondelinge traditie, 1. naam G. & V.G. voluit, Prentenk. Brussel; op naam Aldag, y; 3. G., Atlas v. Stolk 5868 c; 4. z. a. (Glen. & Zn.), x, Volksk. Mus. Antw., Waller G 1.

18. Leert uit Duimpjes aerdig leven 't geen wij U, in deez' prent hier geven... 4 vss., 20 hsnn., 4. z. a. (A.v.G.), ; 5. A.v.G., Ottema.

19. Ourson, den Wildeman, word Jonkheyd, U gegeven: Wees niet aen hem gelyk door ongeregeld Leven. (Fr. tit.) 20 hsnn., 1. G. & V.G. voluit, y; 2. G. & V.G., ; 3. G., Prentenk. Brussel, Waller G i; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.), Fries Gen., x., e. a.

19. Vragen En Antwoorden. - Demandes Et Réponses. 6 hsnn., personages in Bretoense klederdracht, 4. z. a. (Glen. & Zn.), Prentenk. Brussel, Waller G 1, e. a.

20. Klaes Kapoen. - Colas Capon. 20 hsnn., 1. naam G. & V.G. voluit, Waller G 1, Ottema; op naam Aldag, ; met gewijzigde titel : Historie van Jan Klaas. - Histoire de Jean Colas, 4. z. a. (Glen. & Zn.), x, Volksk. Mus. Antw.

21. Lamme Goedzak. - Le Bon Guillaume. 20 hsnn. 1. naam G. & V.G. voluit, y; op naam Rosendael, ; 3. G., y; 4. z. a., Waller G 1; 5. A.v.G.,

21. Volg Zedekunde, en haare Lessen. De Mode strookt niet met haar Wet... 4 vss. 16 hsnn. ges. Numan, karikaturen op de mode; 4. z. a. (Glen. & Zn.), x, Prentenk. Brussel, Waller G 1, e.a.

21. Lamme Goedmak. - Le Bon Guillaume. 20 hsnn. 2. G. & V.G., coll. N. O. M. 12996.

22. Ziet hier tot uw vermaek deez' Kinderspreken vloeyen, Welke zy overal met vlytigheyd uyt-stroeyen. (Fr. tit.) 30 hsnn., spreuken en zegswijzen, op naam Rosendael, ; 4. z. a. (Glen. & V. Gen., A. v. Gen. of Glen. & Zn.), Ottema.

23. IJzeren Spoorweg. - Chemin de Fer. 4 rijen hsnn., 1. naam G. & V.G. voluit, v. Trappen; 2. G. & V.G., Norge; 3. G., Waller G 1; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A.v.G.), Deventer Mus, .

23. IJzerenweg. - Chemin de f er. 4 rijen hsnn., 4. z. a. (Glen. & Zn.), x, Volksk. Mus. Antw., Waller G 1, e. a.

24. Evolutions Militaires. - Krygs-Oefeningen. 41 hsnn., 3. G.,

24. Kinderen ziet van Fortunatus het leven || Het zal U lust tot lezen geven. (Fr. tit.) 16 hsnn., 4. z. a. (Glen. & Zn. of A. v. Gen.), Norge.

25. Verschillende handwerken. 12 hsnn., ambachten, 4. z. a. (Glen. & Zn.), Volksk. Mus. Antw., x, Waller G 1, e. a.

26. Allerley (2 plaet). (Fr. tit.) 40 hsnn., 3. G., Prentenk. Brussel, Waller G 1.

27. Verschiet van zaken kunt gij vinden Leergrage Jeugd!... 2 vss. 16 hsnn. ges. H. Numan, ambachten, 2. G & G, x.

27. Zie GULIVERS geval, de landen 't allerwegen || Beschreven in deez' prent, zyn in de maan gelegen. (Fr. tit.) 20 hsnn., 4. z. a. (Glen. & Zn.), Volksk. Mus. Antw., Waller G 1, e. a.

28. Divertissemens de l'enfance. - Verlusting der Jeugd. 9 hsnn., kindervermaak, 1. naam G. & V.G. voluit, Waller G i; 2. G. & V.G., Prentenk. Brussel; op naam v. Kapel

29. Wonderbare Historie van den Heer en Madame Croquemitaine. (Fr. tit.) 12 hsnn., 1. naam G. & V.G. voluit, Atlas v. Stolk 5868 d; 2. G. & G. ; 3. G., Ottema; 4. z. a. (Glen. &Zn.) Volksk. Mus. Antw., Waller G 1.

30. jonkheid, ... 2 vss., 11 hsnn. - 2. G. & V.G. Coll. N. O. M. 12997.

30. Kinderlyke Vermaken. -Jeux d'Enfans. 12 hsnn.,1. G. & V.G. voluit, Fries Gen., ; 2.

G.&V.G., e. a.; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.), Prentenk. Brussel, Waller G 1, x.

30. Jonkheid, ik kom u hier, in deze prent, te geven, || Een aantal personen, die zonder werken, op uw beurzen leven. (Fr. tit.) n hsnn., gekarikaturiseer de personages, 4. z. a. (Glen. & Zn.), Prentenk. Brussel, Waller G 1, x, e. a.

top

 

31. Zie, lieve kind'ren, op deze prent, || waarop we U tachten(ig) plaatjes lieten maken... 8 vss. 10 hsnn. met elk 8 af b., allerlei personages en voorwerpen 2. G. & V.G., Prov. Bibl. Leeuw.; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen. of Glen. & Zn.), x, Prentenk. Brussel.

32. Geschiedenis van Jan den Wasscher. - Aventures de Janot Ie Singe. 24 hsnn., 3. G., Atlas v. Stolk 5868 e, y; op naam Aldag, Waller G i; 4. z. a. (Glen. & Zn.) met gewijzigde titel : Geschiedenis van Jan den Aap, Volksk. Mus. Anitw. M., Waller G.

32.Jonkheid hoort verstandige menschen spreken || Wacht U van Paarden vol gebreken. (Fr. tit.) 20 hsnn., gevaren van het paardrijden, 4. z. a. (A. v. Gen.), Prentenk. Brussel.

33. Opdragt aen de leerzame Jeugd. 16 hsnn., rekenles, 1. G. &V.G. voluit, Fries Gen., ; op naam Rosendael, Waller G i; 3. G., ml l N.O.M., e. a.; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. ..| A. v. Gen.), x, Volksk. Mus. Antw.

33. Opdragt aen de leerzame Jeugd. 16 hsnn., spiegelbeeld van vorige prent, 4. z. a. (Glen. & Zn ). Prentenk. Brussel, Waller G 1, e. a.

34. Histoire du petit Chaperon Rouge. – Historie van het kleyn Rood Kapje. - Histoire du Buchnon enchanté. - Historie van den Houthakker. 8 hsnn , 2. G. & V.G., Waller G 1; 3. G., x, e. a.; op naam Aldag,

34. Het Kampspel. 2 hsnn., (Glen. & Zn.) volgen-, v. Heurck en Boekenoogen, 1.P.P.B., blz. 183.

35. Den Vaderons in zeven uitleggingen. 8 hsnn., 1 naam G. & V.G. voluit, Waller G 1; op naam Lazare, ; 3. G., 5. A.v.G. Waller G 1.

35. Afbeelding van het slot Abcoude. 2 hsnn., het slot van Abcoude en de Diemerbrug, 4. z. a. (Glen & Zn.), Prentenk. Brussel, Waller G 1, e. a.

36. De verkeerde wereld. - Le monde renversé. 16 hsnn 1. naam G. & V.G. voluit, Ottema; 2. G. & V.G. v. Trappen; 3. G. Waller G 1, ; op naam Wijsmuller N.Q.M.; 4. z. a. (Glen. & Zn.), x, Volksk. Mus. Antw., e. a.

36. De verkeerde Wereld. - Le monde a rebow* 16 hsnn., 4. z. a. (A. v. Gen.), Prentenk. Brussel. 5. A.v.G., v. Gijn.

37. Het Paerden spel is fraai om zien... 2 vss. (Fr. tn.) 12 hsnn., circusspel, tornooi en militaire taferelen, 1. naam G. & V.G. voluit, N.O.M., 2. G. & V.G., x; 3. G., Prentenk Brussel; 3. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn.), Waller G 1, Folkl. Mus., e. a.

38. Wilt gij van mij wat huisraad koopen?... 2 vss (Fr. tit.) 48 hsnn., huisraad, 3. z. a. (Glen. & Zn.), Volksk. Mus. Antw., x, Waller G 1.

39. Les bons enfants. - De lieve kinderen. 12 hsnn., kindervermaken, 2. G. & V.G., Prov. liilil Leeuw., y; op naam v. Rosendael, v Kuyk; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.). Deventer Mus.

39. Ziet Kinderen, met deze Prent met uw opnicrL'iii|' aan, Hoe zij in 't Paarden-Spel hun kunst verrigtrii gaan. 16 hsnn., circustaferelen, 4. z. a. (Glen. i| Zn.),

40. Knoddigheden. - Grotesque. 14 hsnn., gekarikaturiseerde voorstellingen, 1. naam G. & V.(. voluit, Waller G 1; 2. G. & V.G.,

41. Dien, die den oorlog niet en ziet || Meent dal nn-n daer met wit brood schiet. (Fr. tit.) n hsnn., ooi logstaferelen, 3. G., y.

41. Vermaak uwe oogen Jeugd! m 't zevental Planeeten...4 vss. (Fr. tit.) 1 hsn. ges. Robyn, trap der zeven planeten, 4. z. a. (Glen. & Zn.= Glen. & V. Gen. 186), Waller G 1.

42. Als gy o lieve jeugd! uw lessen hebt geleerd... 2 vss. (Fr. tit.) 20 hsnn., kinderspelen; 2. G. & V.G., Volksk. Mus. Antw.; 4. z. a. (Glen. & Zn.), Volksk. Mus. Antw., x, Waller G 1, e. a.

43. Rytuig voor IJzerenweg. - Voitures pour chemin defer. 8 hsnn., 3. G., Prov. Bibl. Leeuw.; op naam Zeehuyzen, Prentenk. Brussel, e. a.; 4. z. a. (Glen. & Zn.), x, Volksk. Mus. Antw.

44. Uitverkoopers. - Colporteurs. 45 hsnn., leurders, 3. G., N.O.M.; op naam Paassen, ; op naam Aldag, Waller G i; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.), Prentenk. Brussel, Deventer Mus.

44. Hier ziet gij pronken in triumphant, de schoonste neuzen van het land. - ld vons voyez, mes amis, les plus jolis nez dupays. 25 hsnn., 4. z. a. (Glen. & Zn.), Prentenk. Brussel.

45. Optelling. - Addition || Vermenigvuldiging - Multiplication. 24 hsnn., rekenprent, 2. G. & V.G, Ottema, ; 3. G., y; op naam Aldag, Waller G i; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn.),

46. Kindervreugd. - Amusement D'Enfance. 15 hsnn., 2. G. & V.G., ; 4. z. a. (Glen. & v. Gen. of A. v. Gen.), Waller G 1, Z., e. a,

46. Lottery van kleyne beeldekens. - Lotterie aux petites images. 90 hsnn., allerlei voorstellingen; 4. z. a. (Glen. & Zn.), Prentenk. Brussel, x, Waller G 1, e. a.

47. Schuttery des Pays-Bas. 2 hsnn., 3. G., MdM.

47. Onderscheidene Figuren. - Les figures diverses. 80 hsnn., 4. z. a. (Glen. & Zn.), Prentenk. Brussel, x, Waller G 1, e. a.

48. 's Menschen intrede op deze Wereld. - L'Entree de l'Homme en ce Monde. 8 hsnn., geboorte en eerste levensjaren van het kind, 2. G. & V.G., N.O.M., e. a.; 3. G., Fries Gen.; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.), Prentenk. Brussel; 5. A.v.G., v. Trappen; op naam Aldag,

48. Ziet kinderen in deze print, Of gij er uw vermaak in vindt. 8 hsnn., vrouwelijke bezigheden, 3. G., Ottema; 4. z. a. (Glen. & Zn.), Prentenk. Brussel, x, Waller G 1, e. a.

49. Luilekkerland. - Pays de cocagne. 12 hsnn., 2. G. & V.G., Z.; 3. G., y; 4. z. a. (Glen. & Zn.), Volksk. Mus. Antw., Waller G 1, e. a.

50. Belgische Peerdevolk. - Cavalerie Beige. 25 hsnn., 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.),

50. Zie kinders in deez' prent, een aental vreemde dieren... 2 vss. (Fr. tit.) 16 hsnn., 4. z. a. (Glen. & Zn.), Volksk. Mus. Antw., x, Waller G 1, e. a.

51. Eentoonigheid verveelt, verwisseling streelt het oog... 2 vss. (Fr. tit.) 8 hsnn., emblemata, 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn.), Prentenk. Brussel, x, Waller G 1, e. a.

52. Geschiedenis van Robindon Crusoë. - Histoire de Robindon Crusoë. 15 hsnn., 3. G., Waller G 1, Ottema; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn.), Prentenk. Brussel, x, Deventer Mus.

53. Bruiloft van Doris en Roosje. - Manage de Théo-dore et Rose. 8 hsnn., 2. G. & V.G., Fries Gen., e. a.; 3. G., Waller G 1, e. a.

53. Verlustigt, Kind'ren U een poosje... 4 vss. 8 hsnn., bruiloft van Doris en Roosje, 4. z. a. (Glen. & Zn.), Prentenk. Brussel, Waller G 1, e. a.

54. De spelende lieve kinderen. - Les charmants enfans au jeu. 24 hsnn., kinderspelen, 2. G. & V.G., Waller G I; 3. G., ; op naam Aldag, Prentenk. Brussel; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.), x.

54. Huisselijke bezigheden. 8 hsnn., 4. z. a. (Glen. & Zn.), Prentenk. Brussel, x, Waller G 1, e. a.

55. De twaelf maenden van liet Jaer. - Les douze mois de l'Année. 12 hsnn., 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.),

55. De twaalf maanden van het Jaar. - Les douze mois de l'Année. 12 hsnn., 4. z. a. (Glen. & Zn.), Volksk. Mus. Antw., x, Waller G 1, e. a.

56. Nieuwe prentkundig A.B.C, voor lieve Kinderen, met toepasselyke versjes. 13 hsnn., letters A-M. 3. G., Enschede; 4. z. a. (Glen. & Zn.), Volksk. Mus. Antw., Waller G 1, e. a.

57. Vervolg van het nieuw prentkundig ABC voor lieve kinderen, met toepasselijke versjes. 13 hsnn., letters N-Z, 2. G. & V.G., N.O.M.; 3. G., Atlas v. Stolk 5868 g; op naam Jacobs en Meyers, ; 4. z. a. (Glen. & Zn.), Volksk. Mus. Antw., x, Waller G 1, e.a.

57. Verschillende afbeeldingen. - Différents Dessins. 20 hsnn., allerlei dieren voorwerpen en personages, 4. z. a. (A. v. Gen.), Deventer Mus; 5. A.v.G., Ottema.

58. Het leven van den kleinen deugniet. - La vie du petit polissen. 12 hsnn., 2. G. & V.G., ; 3. G., Waller G'i, e. a.; op naam Van Kapel, ; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.), Prentenk. Brussel, Deventer Mus, e. a.

59. Verscheidenheid van zaken, || Kan meest de jeugd vermaken. (Fr. tit.) 12 hsnn., allerlei taferelen en enkele spreekwoorden, op naam Zweesaardt, ; 3. G., coll. BK; 4. z.a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn. of A. v. Gen.), coll. BK.

60. Floskacrtjes. 36 hsnn., 1. naam G. & V.G. voluit, v. Trappen; 3. G., ; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.), Prentenk. Brussel, N.O.M., e. a.; 5. A.v.G.,

top

 

60. -. 36 hsnn., floskaartjes, (kopie van vorige prent, gedeeltelijk in spiegelbeeld), 4. z. a. (Glen. & Zn.), Prentenk. Brussel, x, Waller G. 1, e. a.

61. In Paul en Virginie ziet men op deze prent, ]| De liefde en deugd, als op den zclvcn stam geënt. (Fr. tit.) 16 hsnn., 2. G. & V.G., Fries Gen., e. a.; 3. G., y; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. V. Gen.), Waller G 1, x.

61. Sint Nikolaas. - Saint Nicolas. 1 hsn., 4. z. a. (Glen. & Zn.), Prov. Bibl. Leeuw., e. a.

62. Nouvel alphabet militaire. - Nieuw militaire alphabeth. 12 hsnn., letters A-M, 1. naam G. & V.G. voluit, Fries Gen.; 3. G., Waller G i; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.), Prentenk. Brussel, Deventer Mus; 5. A.v.G.,

62. Soldaten leven. - Vie militaire. 12 hsnn., 4. z. a. (Glen. & Zn.) Prentenk. Brussel, Waller G 1, e. a.

63. Nouvel alphabet militaire. - Nieuw militaire alphabet. 13 hsnn., letters N-Z, op naam Wijs-muller, ; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn.), Prentenk. Brussel, Waller G 1, e. a.

64. Calkeer plaat voor lieve Kindjes. - Planche a calquer pour les charmans enfans. 31 hsnn., allerlei personages, 5. A.v.G., Deventer Mus.

65. Ziet, Kindren! afgebeeld een reeks van Liên, wim handel... 4 vss. 25 hsnn., leurders, 2. G. & V.G., v. Trappen; 3. G., Prentenk. Brussel, x, e. a.; 5. A.v.G., Deventer Mus; met titel Het kinderspel, 4. z.a., coll. BK.

66. Ziet allerlei bedrijf en werk... 4 vss. 12 hsnn., allerlei ambachten en personages, 2. G. & V.G., v. Trappen; 3. G., Ottema; 4. z. a. (Glen. & Zn., mogelijk ook Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.), Prentenk. Brussel, x, Waller G 1, e. a.

67. Fridolin ou Ie page du Roi de Portugal. - Fridolin of den Edelknaep van den Koning van Portugael1. 8 hsnn., 2. G. & V.G., Ottema e. a.; 4. z. a. (Glen. & Zn.), Volksk. Mus. Antw., x, Waller G 1, e. a.

68. Zie op deze print, ô lieve jeugd, || Een kleine schets van Kermtsvreugd. (Fr. tit.) 16 hsnn., kermis-taferelen, 3. G., y; op naam Rozen-dael, ; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.), e. a.; 5. A.v.G., v. Trappen.

69. Het leven van Moeder Gaudichon en haer Hond... 2 vss. (Fr. tit.) 16 hsnn., 2. G. & V.G., ; 3. G., x, 4. z. a. (Glen. & Zn.), Volksk. Mus. Antw., Waller G 1, e. a.

70. Verschillige voorwerpen in ronde plaetjes. (Fr. tit.) 42 hsnn., 3. G., Atlas v. Stolk 5868 i; 4. z. a. (Glen. & Zn.), Volksk. Mus. Antw., Waller G 1, e. a.

71. Militaire Vertooningen voor lieve Kinderen. 14 hsnn., 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn. of A. v. Gen.), coll. BK. Met titel Scènes militaires || Militaire vertooningen. coll. BK.

72. Nederlandsche Spreekwoorden in voorstellingen. (Fr. tit.) 20 hsnn., 2. G. & V.G., ; 3. G., ; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.), Waller G 1; 5. A.v.G.,

72. Nederlandsche Spreekwoorden in Voorstellingen. (Fr. tit.) 20 (andere) hsnn., 4. z. a. (Glen. & Zn.), e. a.

73. Kinders wilt u vreugd vermeeren... 4 vss. 16 hsnn., fabelen van Esopus, 2. G. & V.G., Prov. Bibl. Leeuw.; 3. G., Waller G 1, e. a.; op naam v. Kapel, y; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn.), Prentenk. Brussel, e. a.

74. Hier wordt u, ô jeugd gegeven, || Tetjeroen zyn klugtig leven. (Fr. tit.) 24 hsnn., 5. A.v.G., Ottema.

75. De 14 Statiën van onzen Heer Jesus-Christus. (Fr. tit.) 2 hsnn., omringd door 14 kleinere, 1. naam G. & V. G. voluit, Z.; 2. G. & V.G. Coll. N. O. M. 12999; 3. G., Waller G 1; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn. of A. v. Gen.), x, Prentenk. Brussel.

76. Onderscheidene wapens der Nederlandsche krygs-magt. 8 hsnn. ges. Bal, 3. G. volgens v. Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 401.

77. Ziet eens met welken kloeken aerd... 4 vss. 16 hsnn., militaire taferelen, 4. z. a. (Glen. & V. Gen.), MdM.

77. Arabisch paardevolk. 8 hsnn. ges. C.V.D.B., 4. z. a. (Glen. & Zn. of A. v. Gen.), x, Waller G 2, e. a.

78. Die 's lands geluk en roem beoogt, Heeft reeds zyn waerde als mcnsch verhoogd. 16 hsnn., militaire taferelen, op naam Verkouteren, ; 3. G., Atlas v. Stolk 5868 k; 4. z.a. (Glen. & Zn.), Volksk. Mus. Antw., x, Waller G 2, e. a.

79. Volbrengt, myn vriendjes, staeg Uw pligt, zooals deez' knapen, Dan zult gy steeds uit 't spel, ook ware deugden rapen. 12 hsnn., kinderspelen, 3. G., ; op naam Verkouteren, N.O.M.; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.), Deventer Mus.

79. Jongens spelen. - Les jeux des galons. 12 hsnn., 4. z. a. (Glen. & Zn.), Volksk. Mus. Antw., N.O.M.

80. Als gy myne Kind'ren, uw les hebt geleerd, Dan wordt ge tot loon met deez' prenten vereerd. 20 hsnn. ges. Bal, allerlei taferelen, 1. naam G. & V.G. voluit, Atlas v. Stolk 5868 1; 2. G. & V.G., ; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn.), Prentenk. Brussel, Waller G 2, e. a.

81. De Amsterdamsche Kermisvreugd. 24 hsnn., 2. G. & V.G., Atlas v. Stolk 5868 m; 3. G., coll. BK; 4. z. a. (Glen. & Zn.), Volksk. Mus. Antw., N.O.M., e. a.

82. Hier wordt u, 6 Jeugd! gegeven, Tetjeroen zyn kluchtig leven. 24 hsnn., 2. G. & V.G., Prentenk. Brussel; 3. G., e. a.; op naam Aldag, y; 4. z. a. (Glen. & Zn.), Volksk. Mus. Antw., x, Waller G 2, e. a.

83. Wanneer gy staeg met vlyt uw pligten zult betrachten... 4 vss. 20 hsnn., allerlei personages, 2. G. & V.G., Fries Gen.; 3. G., y; op naam Lazare, Prentenk. Brussel; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.), volgens v. Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., hlz. 405.

83. Verscheidene personen. - Dijférents personnages. 20 hsnn., 4. z. a. (Glen. & Zn.), Waller G 2, e. a.

84. Het nieuw vermakelyk Arlequin spel. 1 hsn., 2. G. & V.G., ; 3. G., Waller G 2; op naam Koster, Waller G 2.

84. Htt nieuw Arlequin spel. - Le nouveau jeu d'Arle-qmn. 1 hsn., 4. z. a. (Glen. & Zn.), Volksk. Mus. Antw., 4, Waller G 2, e. a.

85. Wij streven steeds naar pligt, in onzen krijgerenstand, En wagen goed en bloed voor 't dierbaar vaderland. 30 hsnn., militairen, 4. z. a. (Glen. & Zn.), Volksk. Mus. Antw., Waller G 2, x, e. a.

86. Leert kinderen! uit deez' prent u altyd wel gedragen... 4 vss. 12 hsnn., moraliserende taferelen, 2. G. & V. Gen., ; op naam v. Kapel, y; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn.), Prentenk. Brussel, x, e. a.

87. De kleine diergaerde voor kinderen. 25 hsnn., alfabet met dieren, 2. G. & V. Gen., Prentenk. Brussel; 3. G., v. Trappen; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.), Deventer Mus.

88. Beschouw hier op dees prent van allcrlcye standen... 4 vss. 25 hsnn., alfabet met namen van beroepen, 3. G., ; 4. z. a. (Glen. & V. Gen.), Prentenk. Brussel, Waller G 2; 5. A.v.G., Deventer Mus.

89. Hier hebt gy, lieve jeugd, weer grillige gezellen, Die elk u, op zyn beurt, zyn grappen zal vertellen. 12 hsnn., alfabet met doopnamen van A tot M, 3. G., Waller G 2; 5. A.v.G., Ottema, v. Trappen.

90. Gepaste boertery mag u, o jeugd vermaken | Doch volg geen guitentrek van Uilenspiegel op... 4 vss. 24 hsnn., historie van Uilenspiegel, 2. G. & V.G., Ottema; 3. G., v. Trappen; 4. z. a. (Glen. & Zn.), Volksk. Mus. Antw., x, Waller G 2, e. a.

91. Aen u, o lieve jeugd, die steeds met yver leert || Wordt uit een kindermin dees mooye prent vereerd. 12 hsnn., alfabet met doopnamen, letters N tot Z, 3. G., N.O.M.; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.), Waller G 2.

91. Daar kinderen hebt ge een print, Waar ge uw vermaak in vindt. 8 hsnn., kinderspelen, 4. z. a. (Glen. & Zn.), Prentenk. Brussel, x, Waller G 2, e. a.

92. Ziet hier, lieve knaepjes, een aardige prent... 4 vss. 16 hsnn., geschiedenis van den bultenaar Ma-yeux, 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. &Zn.), Prentenk. Brussel, Waller G 2, x, e. a.

93. Kinder Oefeningen. 48 hsnn., kinderspelen, 2. G. & V.G., Waller G 2.

top

 

94. Myn knaepjes! deze prent verbeeldt den krijgeren stand... 4 vss. 6 rijen hsnn., militaire taferelen, 2. G. &V.G., ; op naam Vande-weyer, ; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn.), Prentenk. Brussel, x, Waller G 2, e. a.

95. Myn knaepjes, wiltgestaeg met deze prent verkeeren, Dan zult ge in korten tyd, het A.B.C, goed leeren. 12 hsnn., letters M tot Z, 2. G. & V.G. , x.

95. A B C 2e deel. - Alphabet 2e partie. 12 hsnn., alfabet, letters N-Z, 4. z. a. (Glen. & Zn.), Prentenk. Brussel, Waller G 2, e. a.

96. Ziet knaepjes, ten geschenk een nieuwe fraeije prent, En zorgt dat ge weldra hiervan de letters kent. 12 hsnn., alfabet, letters A-M, 2. G. & V.G., e. a.; 3. G., Waller G 2; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn.), Prentenk. Brussel, Deventer Mus, e. a., met nr. 13, x.

97. Tot onderwijs der jeugd bedagt ik deze prent... 2 vss. (Fr. tit.) 48 hsnn., acrobaten, 2. G. & V.G. volgens v. Heurck en Boekenoogen, J.P.F., blz.688.

97. Tot onderwys der jeugd bedacht in deze prent... 2 vss. 48 hsnn., kopie van vorige prent, 4. z. a. (Glen. & Zn.), Volksk. Mus. Antw., x, Waller G 2, e. a.

98. Ziet, kleinen, wat al raers u deze prent vertoont, || Hoe in verschillend vak de handel wordt gedreven... 4 vss. 15 hsnn., leurders, op naam v. Houtum, Waller G 2,

98. De handel, schoon in 't klein gedreven... 2 vss. (Fr. tit.) 16 hsnn., leurders, 4. z. a. (Glen. & Zn.), Volksk. Mus. Antw., x, Waller G 2, e. a.

99. Ziet kleinen, wat al raers u deze prent vertoont, || Hoe in verschillend vak de handel wordt gedreven... 4 vss. 12 hsnn., ambachten betreffende het bouwbedrijf, 2. G. & V.G., ; 3. G., Prentenk. Brussel, Ottema; op naam Lazare, Waller G 2; 4. z. a. (Glen. & v. Gen. of Glen. & Zn.), col. Volksk. Mus. Antw., x, N.O.M., e. a.

100. Sint Nicolaes te paerd gezeten... 8 vss. 1 hsn., 1. naam G. & V.G. voluit, Atlas v. Stolk 5868 n; 2. G. & V.G., Waller G 2, e. a.

100. Sint Nicolaas te paard gezeten... 8 vss. andere hsn., 4. z. a. (Glen. & Zn.), Volksk. Mus. Antw., x , e. a.

101. Aenmaning tot de jeugd. - Exhortation a lajeunesse. 15 hsnn., moraliserende taferelen met versjes van Van Alphen, 2. G. & V.G., Fries Gen.; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.),

101. Vermaning aen de Jeugd. - Exhortation a la Jeunesse. 15 hsnn., moraliserende taferelen, 4. z. a. (Glen. & Zn.), Volksk. Mus. Antw., x, e. a.

102. Voorziet U dezen tyd, opdat de winterdagen... 4 vss. 24 hsnn., de slachttijd, 2. G. & V.G., Waller G 2; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn. of A. v. Gen.), x, e. a.

103. Zoo als ter kennis, in een tent, || Ziet gy ook hier Jan Klaessen klucht bewyzen... 4 vss. 16 hsnn., Jan Klaassen-spel, 3. G., Atlas v. Stolk 5868 o; op naam Verkouteren,

103. Zoo als ter kermis... 4 vss. 16 (andere) hsnn., 4. z. a. (Glen. & Zn.), Waller G 2.

104. Nieuw letterspel voor kleine kinderen. 25 hsnn., alfabet met dierennamen; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn.), Prentenk. Brussel, x, Waller G 2, e. a.

105. -. 15 hsnn., mythologische voorstellingen van de zeven dagen van de week en acht andere voorstellingen van verschillende volkeren en mythologische figuren, 2. G. & V.G., Waller G 2, x.

105. Verschillende dieren. - Différens animaux. 12 hsnn., 4. z. a. (Glen. & Zn.), Volksk. Mus. Antw., Waller G 2, e. a.

106. Jeu polonais of damspel. 1 grote en 2 kleine hsnn., 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn. of A. v. Gen.), x, Waller G 2, e. a.

107. Deez' prent is 't geld wel dubbel waard... 4 vss. 12 hsnn., geschiedenis van Assepoester, 3. G., Ottema; 4. z. a. (Glen. & Zn.), Volksk. Mus. Antw., Waller G 2, e. a.

107. Aschepoester door haar deugd en schoonheid. Word verheven tot de vorstelijke waardigheid. (Fr. tit.) 12 hsnn., 4. z. a. (A. v. Gen.), x, Prentenk. Brussel; 5. A.v.G., Deventer Mus.

108. Leert, kindren! uit deez' prent van Genoveva's leven... 2 vss. 12 hsnn., geschiedenis van Genoveva van Brabant, 2. G. & V. Gen., Waller G 2, e. a.; 3. G., Prentenk. Brussel, Ottema; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.), Volksk. Mus. Antw.; 5. A.v.G.

top

 

108. H. Genoveva. - S. Geneviève. 12 hsnn., 4. z. a. (Glen. & Zn.), Waller G 2.

109. Krygsmuziek. 12 hsnn., op naam Lazare, naar v. Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 418; 4. z. a. (Glen. & Zn.), Volksk. Mus. Antw., x, Waller G. 2, e. a.

110. Russische Ruytery. 16 hsnn., 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn. of A. v. Gen.), Waller G 2.

111. Het leven en de bedryven van Sint Nicolaes. 12 hsnn. ges. W(ellens), op naam Jacobs en Meyers, ; 4. z. a. (Glen. & Zn.) Volksk. Mus. Antw., x, Waller G 2, e. a.

112. Fortunatus beurze en zyn wenschhoedje. 16 hsnn. (gegraveerd door Wellens), 4. z. a. (Glen. & V. Gen.),

112. Lotgevallen van een Bultenaer. - Aventures de Mayeux. 16 hsnn., 4. z. a. (A. v. Gen. of Glen. & Zn.), Waller G 2.

113. De Groenlandsche Visschery. 4 hsnn., 4. z. a. (Glen. & Zn.), coll. Folkl. Mus. Antw., c. a.

114. Militaire Beweging. 8 rijen hsnn., militairen te voet en te paard, op naam Verkouteren, coll. N.O.M.; 2. G. &V.G., coll. Ottema; 4. z. a. (Glen. & Zn.), coll. Folkl. Mus. Antw., "Waller G 2, e. a.

115. Het Brood. 16 hsnn., landbouwtaferelen in verband met het winnen van het graan, 3. z. a. (Glen. & Zn.), coll. Folkl. Mus. Antw., Waller G 2, e. a.

116. Vermakelyke kinderspelen. 24 hsnn., alfabet met doopnamen, 1. naam G. & V.G. voluit, coll. Waller G 2; op naam v. Kapel, coll. N.O.M.

116. Zie in deez' prent de vrolijkheid van Saartje Jans de keukenmeid. (Fr. tit.) 24 hsnn., 4. z. a. (Glen. & Zn.), coll. Folkl. Mus. Antw., Waller G 2, e. a.

117. Levensgeschiedenis van mooi Antje van Ouwerkerk. 20 hsnn. ges. F.W.(ellens), 2. G. & V.G., coll. Waller G 2; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn.), coll. v. Heurck, e. a.

118. Geschiedenis van Reinaert den Vos. 20 hsnn., 2. G. & V.G., coll. y; op naam v. Kapel

118. Geschiedenis van Reinaert den Vos. 20 (andere) hsnn., 4. z. a. (Glen. & Zn.), coll. Folkl. Mus. Antw., Waller G 2, e. a.

119. Geschiedenis van Kleine Jan || Die langzaam werd een groot man. 30 hsnn., op naam Koster, coll. BK..

120. Bij 't acht en veertigtal van deez' verscheidenheden || Kunt gij uw tijd met vreugd en leerzaamheid besteden. 48 hsnn., allerlei personages, dieren en voorwer­pen, 4. z. a. (Glen. & Zn.), coll. Folkl. Mus. Antw., Waller G 2, e. a.

121. —. 32 hsnn., driekoningenbriefjes, 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen., gekenmerkt door de schrijfwijze „de Koning"), coll. Waller G 2, e. a. 121.—. 32 hsnn., driekoningenbriefjes, 4. z. a. (Glen. & Zn., andere hsnn., tekst gekenmerkt door de schrijfwijze „den Koning"), coll. v. Heurck, Waller G 2, e. a.

124. Mogt gij begeerig zijn het krijgsmansambt te keren.. 4 vss. 20 hsnn., militaire taferelen, 4. z. a. (Glen. & Zn.), coll. Folkl. Mus. Antw., Waller G 2, e. a.

126. —. 13 hsnn. van verschillend formaat, dieren en landschappen, zonder onderschriften, 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen. of Glen. & Zn. of Lutkie & Cranenburg), coll. v. Heurck.

127. Krijgsbeweging. 20 hsnn., militaire ruiterij, 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn.), coll. v. Heurck, Waller G 2, e.a.

128. Nieuwe historie van het klein Duirnken. 16 hsnn., 2. G. &V.G., coll. Prov. Bibl. Leeuw., e. a.; op naam v. Kapel, coll. ; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn.), coll. Folkl. Mus. Antw.

129. Harmonie. 20 hsnn., musicerende mannen en vrouwen, 2. G. & V.G., coll. ; op naam Verkouteren, coll. ; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn.), coll. v. Heurck, Waller G 2, e. a.

130. Verwerk Plaet. 1 hsn., 1. naam G. & V.G. voluit, coll. Fries Gen.; op naam Aldag, coll. Waller G 2; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn.), coll. v. Heurck, e. a.

131. Negocianten. 20 hsnn., leurders, op naam Wijs-muller, Z.; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.), coll. ; 5. A.v.G., coll. Crick.

132. O Kind'ren ziet deez' fraaije prent... 4 vss. 12 hsnn., allerlei bezigheden, 3. G. volgens v. Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 426; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn.), coll. v. Heurck, e. a.

133. Het stadhuis van Rotterdam. || De Kraan te Rot­terdam. 2 hsnn. ges. J.O.(ortman), 2. G. & V.G., coll. Waller G 2.

134. Onderscheidene bedrijven. 16 hsnn. ges. Lieshout, leurders en allerlei bezigheden, 2. G. & V.G., coll. ; op naam Jacobs & Meyers, coll. Waller G 2; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.), coll. .

135. De Kat. 1 hsn., 2. G. & V.G., coll. Waller G 2; op naam Aldag, coll. ; 4. z. a. (Glen. & v. Gen. of Glen. & Zn.), coll. v. Heurck, N.O.M., e. a.

136. De vette Krans-Os. 1 hsn., 1. naam G. & V.G. voluit, coll. y; 2. G. & V.G., coll. Waller G 2; op naam Aldag, coll. ; 4. z. a. (Glen. & v. Gen. of Glen. & Zn. of A. v. Gen.), coll. v. Heurck, e. a.

137. Afbeelding Van De Nieuwgebouwde Muider-Poort. || Afbeelding Van De Weesper-Poort. 2 hsnn., 1. naam G. & V.G. voluit, coll. y; 2. G. & V.G., coll. Z.; 3. G. op naam Wijsmuller, coll. ; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.), coll. v. Heurck; 4. A.v.G., coll. .

138. Der leergrage jeugd zij in 't kort verbeeld, || Ver­scheiden bedrijven des daaglijkschen leven... 4 vss. 8 hsnn., ambachten en beroepen, 1. naam G. & V.G. voluit, coll. v. Trappen; 2. G. & V.G., coll. ; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn. of A. v. Gen.), coll. Waller G 2.

139. —. 2 hsnn. ges. Bouwens, oorlogsschepen, 2. G. & V.G., coll. Ottema e. a.; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn.), coll. v. Heurck, Waller G 2, e. a.

140.—. 4 hsnn., kinderspelen en bezigheden, 3. G. op naam Aldag, coll. y; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn.), coll. Waller G 2, e. a.

141. Willem II, Koning der Nederlanden, 1 hsn., 2. G. &V.G.,coll. ; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.), coll. ; 5. A.v.G., coll. Waller G 2.

142. Het zyn Heere met Beere. 1 hsn. ges. D.V.L.(u-beek), 2. G. & V.G., coll. Waller G 2, e. a.; op naam Louvrier, coll. z; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn. of A. v. Gen.), coll. v. Heurck, e. a.

143. Ziet kinderen, hoe men in de jeugd || Al spelende kan zijn verheugd... 4 vss. 8 hsnn., spelende kinderen, 2. G. & V.G., coll. y; 4. z. a. (Glen. & Zn.), coll. Folkl. Mus. Antw., e. a.

143. Het Nieuw Vermakelijk Ganzenspel. || Le Nouveau Jeu D'Oie. 1 hsn., 4. z. a. (A. v. Gen.), coll. Folkl. Mus., Waller G 2, e. a.; zonder nummer 5. A.v.G., coll. Prentenk. Brussel.

144. Leer uit deez'prentjes, jeugd, de lieve deugd be­trachten... 4 vss. 20 hsnn., moraliserende taferelen, 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn.), coll. v. Heurck, Waller G 2, e. a.

145. —. 4 hsnn., dieren, 1. naam G. & V.G. voluit, coll. v. Trappen; 2. G. & V.G. coll., Waller G 2; 3. G., coll. N.O.M.; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.), coll. .

146. —. 4 hsnn., pluimgedierte, 1. naam G. & V.G. voluit, coll. v. Trappen; 2. G. & V.G., coll. ; op naam Hissink, coll. ; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn.), coll. v. Heurck, Waller G 2.

147. Hier hebt gy het leven en bedryf, van Jan de Was-scher met zyn wyf. 24 hsnn., 2. G. & V.G., coll. N.O.M., v. Trappen; op naam Aldag, coll. y; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.), coll. v. Gijn, e. a.; 5. A.v.G., coll. .

147. Jan de Wasscher. —Jean Ie Buandier. 24 hsnn., 4. z. a. (Glen. & Zn.), coll. Folkl. Mus. Antw., Waller G 2, e. a.

149. —. 5 hsnn., militaire muziek, 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.), coll. .

150. Galery Van Beroemde Nederlandsdie Mannen. 16 hsnn., 2. G. & V.G., coll. y; op naam Wijsmuller, coll. Waller G 2; 4. z. a. (Glen. &V. Gen. of Glen. & Zn.), coll. v. Heurck, e. a.

top

 

151. Geschenk voor de leergrage jeugd. 4 hsnn. ges. Numan, taferelen uit het volksleven, 2. G. & V.G., coll. Waller G 2, ; 3. G., coll. v. Heurck; op naam v. Houtum, coll. y, e. a.; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.), coll. .

152. De Oude Rotterdamsche Rustbewaarders || Piket der Oude Rotterdamsche Schutterij. 2 hsnn., 2. G. & V.G., coll. Waller G 2, e. a.; 2. G., coll. v. Trappen; op naam Wijsmulier, coll. v. Heurck; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn.), coll. Folkl. Mus. Antw., e. a.

153. —. 8 hsnn., schepen op zee, 2. G. & V.G., coll. y, e. a.; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.), coll. Waller G 2; 5. A.v.G., coll. .

154. —. 6 hsnn. ges. Cranendoncq, taferelen uit het leven van Van Speyk, 2. G. & V.G., coll. Waller G 2; 3. G., op naam Aldag, coll. ; op naam Hissink, coll. Fries Gen.; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn.), coll. v. Heurck, e. a.

155. Gevecht tusschen de Russen en de Turken. || Ge­vecht der Russen en Polen. 4 hsnn., 1. naam G. & V.G. voluit, coll. y; 2. G. & V.G., coll. ; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.), coll. v. Heurck; 5. A.v.G., coll. N.O.M.

156. Het Hobbelpaard, 1 hsn., 2. G. & V.G., coll. ; op naam Hissink, coll. v. Heurck; op naam v. Kapel, coll. Waller G 2; 5. A.v.G., coll. y.

157. De Vermakelijke Arlequin 1. 1 hsn., 2. G. & V.G., coll. Waller G 2, e. a.; 3. G., op naam Aldag, coll. y; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn.), coll. v. Heurck, e. a.

158. De Delftsche poort te Rotterdam. || De blaauwe molen, bij den Cingel te Rotterdam. 2 hsnn. ges. Lubeek, 2. G. & V.G., coll. , e. a.; 3. G. op naam Weys, coll. ; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn. of A.v.G.), coll. Waller G 2, e. a.

159. Winter-Vermakelijkheden. 2 hsnn. ges. Lubeek, 2. G. & V.G., coll. ; op naam Louvrier, coll. ; 4. z. a. (Glen. & v. Gen. of Glen. & Zn. of A. v. Gen.), coll. Waller G 2.

160. Laetste gesprekken van Jezus Christus met zyne leerlingen, 1 hsn. ges. v. Lieshout, het Laatste Avondmaal, 2. G.&V.G., coll. Waller G 2, e.a.; 3. G. op naam Weys, coll. Waller G 2; 4. z.. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn. of A. v. Gen.) coll. v. Heurck, e. a.

161. De wijze en de dwaze maegden. 1 hsn., parabel Math. 25, 1-13, 2. G. & V.G., coll. , e. a.; 3. G. op naam v. Kapel, coll. Waller G 2; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn. of A. v. Gen.), coll. v. Heurck.

162. Trap des Ouderdoms. 1 hsn., ges. D.V.L.(ubeek), 2. G. & V.G., coll. , e. a.; 3. G. op naam v. Kapel, coll. v. Heurck; op naam Koster & Zn., coll. Waller G 2; 4. z. a. (Glen. & Zn.), coll. Folkl. Mus. Antw., .

163. Kort verhael van den Verloren Zoon. 1 hsn. ges. Lubeek, 2. G. & V.G., coll. Waller G 2, e. a.; 3. G., coll. v. Trappen; op naam Wijsmulier, coll. y; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn.), coll. y- Heurck, e. a.

164. Deze Hond bijt niet. 1 hsn., 2. G. & V.G., coll. Waller G 2, e. a.; op naam Verkouteren, coll. ; 4. z. a. (Glen. & v. Gen. of A. v. Gen.), coll. v. Heurck; 5. A.v.G., coll. .

165. Deez'prente strekke U, lieve jeugd! || Tot tijdver-dryf vermaek en vreugd... 4 vss. 36 hsnn. ges. Lubeek, floskaartjes, 2. G. & V.G. volgens v. Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 444; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn.), coll. v. Heurck, Waller G 2, e. a.

166. De Spreeuw De Gans. 2 hsnn., 2. G. & V.G., coll. • ; 3. G. op naam Jacobs en Meyers (slechts onderste helft), coll. Waller G 2; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn.) coll. v. Heurck, e. a.

167. De Walvisch is te groot, om 's middags op te dis-schen... 2 yss. 12 hsnn., vissen, 2. G. & V.G., coll. t. Kuyk; 4. z. a. (Glen. & Zn.), coll. Folkl. Mus. Antw., Waller G 2, e. a.

168. Velerhande Vogelen, volgens alfabetische orde ge­rangschikt. 24 hsnn., alfabet met vogelen, 2. G. & V.G., coll. BK..

169. —. 8 hsnn., allerlei taferelen, het eerste de ger kroonde os, 2. G. & V.G., coll. Fries Gen. e. a.; op naam Verkouteren, coll. .

170. Ziet, kindren ziet, dit is uw zaak... 4 vss. 12 hsnn., kinderspelen; 1. naam G. & V.G. voluit, coll. v. Trappen; 2. G. & V.G., coll. Waller G 2; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn. of A. v. Gen.), coll. , e. a.

171. Nederlandsche Nyverheid. 14 hsnn., haringnijver­heid en molens, 2. G. & V.G., coll. v. Heurck gereprod. bij v. Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 447); op naam Aldag, coll. Waller G 2; 4. z. a. (Glen. & Zn.), coll. Folkl. Mus., e. a.

172. De vogeltjes die gy hier ziet || O lieve Kindren! zingen nitt... 4 vss. 24 hsnn., vogels, 2. G. & V.G., coll. ; op naam Jacobs en Meyers, coll. ; 4. z. a. (Glen. & Zn.), coll. Folkl. Muv Antw., e. a.

173. Laat ons dat incroijable leven, Een schets van | menschen dwaasheid, geven. 8 hsnn., gekariLi-turiseerde taferelen, 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn.), coll. v. Heurck, Waller G 2, e. a.

174. Zie, lieve Jeugd, deez' prentjes staan... 4 vss. i(> hsnn., leurders, 2. G. & V.G., coll. Waller G 2.

175. —.48 hsnn., leven van jong meisje tot huwelijk, 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.), coll. Waller G 2; 5. A.v.G., coll. Ottema.

175. —. 48 (andere) hsnn., leven van jong meisje tot huwelijk, 4. z. a. (Glen. & Zn.), coll. v. Heurck, e. a.

176. Hier hebt gij, jeugd, beziet het wel, 't Vermaaklijk honde- en apenspel. 36 hsnn., 2. G. & V.G., coll. Waller G 2, e. a.; 4. z. a. (Glen. & Zn.), coll. Folkl. Mus. Antw., N.O.M., e. a.

177. Verschiet van allerhande Zaken, Ziet u hier weer voor 't oog gebragt, || O Jeugd! wil u hier mee ver­maken; Maar neem uw Pligt er by in acht. 16 hsnn., ambachten, 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn. of A. v. Gen.), coll. , e. a.

178. Zoo Mans- als Vrouwen-werk, van Kunstnaars, Ambachtslién, || En Winkeliers, kunt gy, ô Kin­deren! hier zien. 16 hsnn. ges. Numan, ambachten, 2. G. & V.G., coll. ; op naam Hissink, coll. Waller G 2; 4. z. a. (Glen. & v. Gen. of Glen. & Zn. of A. v. Gen.), coll. .

179. Deez' prent is 't geld wel dubbel waard, || Ziet dieren tam en wild van aard. 24 hsnn., dieren, 2. G. & V.G., coll. y.

180. Der Boeren en der Herdren Leven... 4 vss. 36 hsnn.,

4. z. a. (Glen. & v. Gen. of Glen. & Zn.), coll. Folkl. Mus., Waller G 2, e. a.

181. De schikking van het Albestier... 4 vss. 16 hsnn. ges. Robyn, taferelen uit het O. T., 2. G. & V.G., coll. Waller G 2; 3. G., coll. ; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.), coll. Z.; 5. A.v.G., coll. v. Heurck.

182. Koor-dansers en Springers. 4 hsnn., 2. G. & V.G., coll. y; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.), coll. v. Heurck.

183. Afbeelding van de Luthersche nieuwe kerk te Amsterdam, 1 hsn., 3. G. volgens Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 455.

184. Kermisprent. 1 hsn. ges. H. Numan, savoyard met orgel, 2. G. & V.G., coll. v. Gijn; op naam v. Lohuyzen, coll. ; 4. z. a. (Glen. & v. Gen. of Glen. & Zn. of A. v. Gen.), coll. Waag Deventer.

185. De Twaalf Aartsvaderen, de Zonen Jacobs ziet || Men hier Ten Trappenreigesteld met hunne namen...4 vss. 1 hsn., 2. G. & V.G., coll. , e. a.; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.), coll. Kossmann; 5. A.v.G., coll. Waag Deventer.

186. Vermaak uwe oogen, Jeugd! in 't zevental Planeten. 1 hsn. ges. Robyn, trap er zeven planeten, 2. G. & V.G., coll. , e. a.; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.), coll. v. Heurck, Waller G 2, e. a.

187. Overleggen is het Al. 8 hsnn., werktuigkunde, op naam Wijsmuller coll. Ottema; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.), coll. .

188. Hoe wordt dit schoon geboornt' verzorgt, door Maagden en door Knapen... 2 vss. 2 hsnn., vrijers-en vrijstersboom, 2. G.& V.G., coll. N.O.M.; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn. of A. v. Gen.), coll. , e. a.

189. Ziet, lieve kinderen! als g'u verpoost van 't keren, Deez' mooie prent... 4 vss. 16 hsnn., ambachten, 2. G. & V.G., coll. ; op naam Aldag, coll. Waller G 2; 5. A.v.G., coll. Waag Deventer.

top

 

190. Kiest Kindren! naar uw zinsgenoegen... 4 vss. 16 hsnn., ambachten en beroepen, op naam Wijs­muller volgens Van Heurck en Boekenoogen, J.P.F., blz. 458; 3. G., coll. Ottema; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn.), coll. v. Heurck, Waller G 2, e. a.

191. —. 12 hsnn. ges. J.P.(lugger), allerlei personages en bezigheden, op naam Neiszen, volgens Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 458; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn. of A. v. Gen.), coll. , e. a.

192. Kinderdeugden en gebreken. 16 hsnn., 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.), coll. .

193. Zinnebeelden der heidensche Goden en Godinnen. 12 hsnn., mythologische figuren, op naam v. Kapc-1 coll. op naam P.M. Van Embden, coll. Gemeente- Archief Rotterdam; 4. z.a. (Glen. &V. Gen. of Glen. & Zn. of A. v. Gen.), coll. .

195. Hier is thans veel vreugd te vinden, als gy ziet aen deze vrinden, || In 't onbekend luilekkerland, een ieder heeft het abondant. 8 hsnn., luilekkerland, op naam v. Kapel volgens Van Heurck en Boekenoogen, J.P.F., blz. blz. 460; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn.), coll. v. Heurck, Waller G 2, e. a.

196 tot 199 onbekend.

200. Hier wordt de kleederdracht bespot, | j Den zot behandlen wij als zot... 4 vss. 16 hsnn. ges. J. O.(ortman), karikaturen op de mode, op naam Verkouteren, coll. Z.; 4. z.a. (Glen. & V. Gen. of A. v. Gen.), coll. .

201. Zie jeugd! hoe sterk de mode... 4 vss. 16 hsnn. ges. Numan, karikaturen op de mode, op naam Verkouteren, coll. ; 4. z.a. Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn.), coll. v. Heurck, gere­produceerd bij Van Heurck en Boekenoogen, J.P.F., blz. 461, coll. Waller G 2.

202. Zie, kinderen, weer wat nieuws... 4 vss. 8 hsnn., ambachten en beroepen, 4. z. a. (Glen. & V.Gen. of Glen. Zn. of A. v. Gen.), coll. Waller G 2, e. a.

203. onbekend

204. Zoo ge aardigheden wilt beminnen... 4 vss. 24 hsnn. ges. H. Numan en J. Oortman, allerlei taferelen, op naam van Kapel, coll. Atlas v. Stolk 5830; 4. z a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn. of A.v. Gen.), coll. .

205. Wat gy hier ziet o lieve Jeugd, || Geschiedt tot leering en tot vreugd. 30 hsnn. ges. Oortman, allerlei taferelen, 3. G., coll. Waller G 2; 4. z. a. (Glen. & V. (Jen. of Glen. & Zn. of A. v. Gen.) coll. .

206. Roodkapje, kind'ren! u bekend... 4 vss. 12 hsnn., 4. z. a. (A. v. Gen. of Glen. & V. Gen.), coll. v. Heurck, ; 5. A.v.G.,coll. Schoolmuseum Amsterdam, e. a.

206. Roodkapje, kind'ren u bekend... 4 vss. 12 (andere) hinn., 4. z. a. (Glen. &Zn.), coll. Folkl. Mus. Antw., Waller G 2, e. a.

207. Prins Wiïlem de Vyfde. — F. S. Wilhelmina P.V.O. 2 hsnn. ges. Lubeek, ruiterportretten van prins en prinses, 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn.), coll. v. Heurck, Waller G 2, e. a.

208. —. 2 hsnn., soldaten, op naam Lohuyzen coll. ; 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn.), coll. v. Heurck, Waller G 2, e. a.

209. —. 1 hsn., Jezus aan het Kruis, 5. A.v.G., coll. Fries Gen., e. a.

210. Kunstmatige ligchaams-oefeningen te paard en op de koord. 4 hsnn., kunstenmakers, 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn. of A. v. Gen.), coll. Waller G 2.

211. Krygsverrigtingen. — Voetvolk. 4 hsnn., 29 solda­ten, 4. z. a. (Glen. & Zn.),coll. Folkl. Mus. Antw., Waller G 2, e. a.

212. Krygsverrigtingen. — Artillerie. 4 hsnn. militairen, 4. z. a. (Glen. & V. Gen. of Glen. & Zn.), coll. v. Heurck, Waller G 2, e. a.

213. Onderscheidene vogelen. — Différents oiseaux. 16 hsnn., vogelen, 5. A.v.G., coll. y.

214. Voorstellingen uit het dierenrijk. 16 hsnn., dieren, 4. z. a. (Glen. & Zn.), coll. Folkl. Mus. Antw., Waller G 2, e. a.

 

 

p. 147

 

Isaak  en  Barent  Greve

 

Isaak Greve „kunstverkoper" werd ingeschreven in het boekverkopersgilde op 10 maart 1732 3. Waar hij werkzaam was vermeldt hij zelf op zijn prenten : „'t Amsterdam by Ysack Greve bove de beurs by 't Schermschool in de Kas N° 7".

Barent Greve, vermoedelijk zoon van Isaak, was eveneens werkzaam te Amsterdam, en wel van 1745 tot 1751 4.

 

Prentlijst

6. Nietigheid van 's Mensen leven. Kopergravure met 20 afb., bijbelse taferelen e. a. met spreuken en gezegden die een anagram vormen (christelijk abc), coll. N.O.M.

—. —. Kopergr. met 8 afb. ges. B. Greve, bijbelse taferelen uit het N. T., coll. Waller 2, Sterckshof.

—. —. Kopergr. met 16 afb. ges. Y. Greve, historische taferelen, coll. Waller 2.

—. —. 2 kopergr. ges. B. Greve en Ysack Greve, op elke gravure 4 afb., op de eerste 4 tafer. van het N. T., op de tweede de trap des ouderdoms, der patriarchen, van de oudste mensen, van de 12 apostelen, coll. Waller 2.

 

_____________

3 Gemeentearchief Amsterdam nrs. 65-66, Gildeboek, blz. 140. — 4 Waller, Biogr. Woorden!}., blz. 448.

 

p. 147

 

R. Van  Groenenbergh te  Groningen

 

IN de collectie Waller is er één prent bewaard voorzien van het adres „te Groningen, by R. van Groenenbergh".

Deze Rudolph van Groenenbergh, zoon van Jannes van Groenenbergh, boekverkoper te Gro­ningen, werd aldaar gedoopt op 7 september 1784 1, en vestigde zich in mei 1808 als boekbinder en boekverkoper aan de Vismarkt, Litt. C, nr 204 2. Het is niet uitgesloten dat onderstaande prent, Op naam Van Groenenbergh, een uitgave zou geweest zijn van een andere firma en dat R. van Groe­nenbergh voor deze prent enkel als wederverkoper zou zijn opgetreden.

 

Prentlijst

—. Karakterschetsen van jonge Lieden. 16 hsnn., allerlei taferelen, coll. Waller 2.

_______________

1 Volgens mededeling van het Gemeentearchief Groningen. — 2 Volgens advertentie in de Groninger Courant van 10 mei 1808.

 

p. 148

 

Michiel de  Groot  en  Opvolgers  te  Amsterdam

Naast de firma Lootsman-Van der Putte was de firma De Groot de belangrijkste Nederlandse uitgeefster van volks- en kinderprenten uit de tweede helft van de iye en de eerste helft van de 18e eeuw.

Door het huwelijk van Michiel de Groot junior met Catharina Lootsman werden beide firma's aan elkander verwant. Het geslacht De Groot was ook verwant met de drukkersfamilie Blaeu, na­melijk door het huwelijk van Gysbrecht de Groot met Hendrina Blaeu.

Wat de samenstelling van het drukkersgeslacht De Groot betreft, hebben de meeste auteurs zich vergist. Ledeboer 1 vermeldt één Michiel de Groot, Dronckers 2 vermeldt er twee. Van Heurck en Boekenoogen 3 houden Gysbert de Groot voor een zoon van Michiel de Groot. Bij nader inzicht blijkt, dat er eigenlijk drie verschillende Michiel de Groots als drukkers-uitgevers te Amsterdam werk2aam zijn geweest, dat zij geen rechtstreekse afstammelingen zijn van elkander, en dat Gysbert de Groot geen zoon is geweest van Michiel de Groot.

E. Dronckers vermeldt een Michiel de Groot, werkzaam van 1643 tot 1682, en een Michiel II, werkzaam, van 1716 tot 1771. Deze Michiel I fungeert er voor twee verschillende personages : voor­eerst voor de eigenlijke Michiel I, waarvan enkele uitgaven bekend zijn: de oudste, een Arithnmtica gedateerd 1643, en eenjoiirnael van Bontekoe gedateerd 1654 4. Het is niet bekend of deze Michiel de Groot volks- en kinderprenten heeft uitgegeven. De tweede Michiel, neef van de eerste, werd geboren omstreeks 1634. Toen hij in 1657 op dricëntwintigjarige leeftijd in ondertrouw ging met Cathalina A. Lootsman, de dochter van Theunis Jacobsz. Lootsman, was hij reeds „boeckvercooper" 5. Van de volksprenten uitgegeven door deze Michiel, eigenlijk Michiel II, zijn er drie bewaard gebleven, waarvan de oudste gedateerd is 1659. Behalve een Plinius en de Seven Hoofdsonde van Willem Ogier 6, heeft Michiel de Groot junior ook volksboeken uitgegeven o. m. een Boertige Klucht Vande Saus, De Klucht Van De Bedroogen Smith, een Schat der Armen, De Gaven Van de Milde St. Marlen 7.

Na Michiels' dood — hij werd begraven op 14 october 1680 8 — geeft zijn weduwe, Cathalina Lootsman, een boek uit samen met haar neef Gysbert de Groot: De Klucht van Stijve Piet door W.D. Hooft9. Op 25 april 1683 ondertrouwde zij met Abraham van der Meer10. Volksprenten met haar firmanaam zijn niet bekend.

__________________

1 Ledeboer, De boekdrukkers, blz. 38. — 2 Dronckers, Verz. Waller. Schrijfster vermeldt in haar register op blz. 478 een Michiel de Groot (I) werkzaam 1642-1682 en een Michiel (II) werkzaam omstreeks 1716-1761. — 3 Van Heurck en Boekenoogen, LP.F., blz. 551. Deze vergissing werd herhaald in hun werk, I.P.P.B., blz. 57. — 4 Bibl. Vcreeniging, Cartotheek Enschede. — 5 Gem. Arch. A'dam, Kerk. Huw. procl., Kleerkoopcr en Van Stockum, I, blz. 239. — 6 Carto­theek Enschedé, libl. Vereeniging.— ' Dronckers, Verz. Waller, nrs. 579, 865, 909, 950.— 8 Kleerkooper en Van Stockum, I, blz. 239. — 9 Dronckers, Verz. Waller, nr. 831. — 10 Gem. Arch. A'dam, Kerk. Huwel. procl., Kleerkooper en Van Stockam, I, blz. 239.

 

p. 150

 

Een vijftal jaren na Cathalina's tweede huwelijk werd er een compromis gesloten tussen haar en haar tweede echtgenoot enerzijds en Gysbert de Groot anderzijds1. Dit compromis laat veronder­stellen dat er al enige tijd moeilijkheden gerezen waren tussen beide partijen. In dit compromis werd overeengekomen dat Gysbert samen met zijn zuster de helft van de zaak zou overnemen, meer ge­specificeerd : ,,de helft van de winckelwaren bestaende in boecken papieren, de helft van de cooperc plaaten, houten figuren, recht van kopiën, privilegiën en boekschulden".

Gysbert de Groot was de zoon van een glazenmaker uit de Korsjessteeg die, bij zijn overlijden in 1667, aan zijn weduwe en zijn vier minderjarige kinderen geen rode duit naliet. Gysbert, die toen een jaar of zeven was, werd bij zijn oom Michiel de Groot in huis genomen. Zijn financiële positie verbeterde, nadat hij samen met zijn zuster en halfbroers 1600 gulden had geërfd van zijn grootoom Michiel de Groot. Hij leerde het drukkersvak bij zijn oom Michiel, en woonde nog bij zijn tante, toen hij op 23 november 1684 in ondertrouw ging met de negentienjarige Hendrina Blaeu 2.

Uit het fonds van Gysbert de Groot zijn slechts twee prenten bewaard, waarvan de ene, met de afbeelding van 9 vogels, gedateerd is 1691, en de andere met „land- en zeegezigten" gesigneerd is L.B.M., een signatuur die later herhaaldelijk voorkomt op de prenten van de opvolgers van G. de Groot. Vier jaar slechts, van 1688 tot 1692, bleef Gysbert aan het hoofd van dit bedrijf. Hij overleed in april 1692 3. De zaak werd voortgezet door zijn weduwe, Hendrina Blaeu. Van de prenten gedrukt op naam van „De Weduwe van Gysbert de Groot, op de Nieuwen Dyck, tusschen de twee Haarlem­mer Sluyssen" zijn ook zeer weinig exemplaren bewaard gebleven. Er zijn ons slechts zeven prenten bekend gedrukt op deze firmanaam, o. m. een herdruk van de „land- en zeegezigten" en een geda­teerde prent (1717). Daarentegen zijn er heel wat boeken, waaronder talrijke volksboekjes en school­boekjes, bewaard die gedrukt zijn op deze firmanaam 4. Deze boeken zijn gedateerd van 1694 tot 1717. De weduwe De Groot onderhield ook relaties met de Antwerpse drukker Joannes van Soest, die voor haar drukte De Capucyn van Schotland 5. Hendrina Blaeu onderhield ook nauwe relaties met de opvolgster van de firma Lootsman, de firma Van der Putte. Op 5 april 1700 werd voor notaris J. Boots een „Bybel-Compagnieschap" gesloten tussen Abraham van der Putte, Jan Appelaer (Utrecht) Pieter van Ryschoten (ook een uitgever van kinderprenten, waarvan slechts één enkel exemplaar bewaard is gebleven), Anthony Haselbroeck, Johannes Schodt en Anthony van Dam, deze laatste met procuratie namens Hendrina Blaeu 6.

Van 1719 af tot 1724 verschijnen de uitgaven van de firma De Groot met adres „Erven van de Wed. Gysbert de Groot en Anthony van Dam, Boekverkoper op den Nieuwen-dyk inde groote Bybel". In het boekenfonds vinden wij naast herdrukken van de werken van Cats en een Chronyk van de geschiedenis in Holland, Zeeland, Vriesland en Utrecht (1719), voorheen uitgegeven door Casparus Lootsman (1711) en later (1776) herdrukt door J. Kannewet en in 1802 nogmaals door J. Bouwer en de Wed. J. Ratelband, ook volksboekjes alsjaakje met zijn fluitje 7. Uit de jaren van het compagnon­schap met Anthony van Dam zijn een twintigtal prenten bewaard, waarvan één met dierenfabels, gedateerd 1721, en een andere met als onderwerp „De Franze Tyrany" gedateerd 1724. Bij de ge-

____________________-

1 Ibid., blz. 241. — 2 Ibid., I, blz. 240-241. — 3 Ibid., I, blz. 242. — 4 Dronckers, Verz. Wallcr, nrs. 304, 548, 890, 1345, 1491, 1560, 1618, 1730, 1795, 1873. Het Boek, ie jg., blz. 370, 130 jg. blz. 190. Catal. Boekenoogen, blz. 3, 5, 41, 42. — 5 Bibl. Vereeniging, Cartotheek Enschedé : — De Capucyn van Schotland... geluckige zending naar Engelant en Schotland... Antwerpen J. v. Soest voor Wed. de Groot boeckverkoopster op de Nieuwendijk 1701. — 6 Cfr. J.W. Enschedé, De voorgeschiedenis van de Nederlandsche Bijbelcompagnie, Het Bock, 1914, blz. 283 vlg. — ' Dronckers, Verz. Waller, nrs. 405, 406, 407, 408 en 753. Uit de tijd van het compagnonschap met A. van Dam dateren ook een drietal herdrukken v ai werken vanjacob Cats Huwelyk (1720), Spiegel van den ouden en nieuwen tijd (1722) en 's Werelds begin, midden, eynde (1724). E. Dronckers, nrs. 390, 391, 392.

 

signeerde prenten is er één, een dierenprent, van de reeds vermelde L.B.M., en een prent met fabelen van Esopus, gesigneerd M.A.V.

Van 1725 afvinden wij geen spoor meer van Anthony van Dam en wordt de zaak tot 1738 voortgezet op naam van de „Erven van de Wed. Gysbert de Groot". Wie waren deze erven? Het is bekend dat Gysbert vijf kinderen had, waarvan er drie jong gestorven zijn (in 1678, 1690 en 1695) en twee dochters : Cornelia, geboren in 1685, en Catharina, geboren in 1688. Deze laatste huwde met Dirk Rynders en stierf kinderloos in 1729. Van Cornelia weten we dat zij op 23 Mei 1733 continuatie verkreeg van een octrooi, eertijds in htet bezit van haar moeder. Op 31 december van hetzelfde jaar maakte zij bekend, dat de boekwinkel van „de Nieuwe-Dyk, op de hoek van de Engelse steeg", verhuisd was naar een ander pand in dezelfde straat, twintig huizen dichter naar de Dam toe1. Uit

 

STAMTAFEL VAN HET DRUKKERSGESLACHT DE GROOT

______________

1 Kleerkooper en Van Stockum, I, blz. 242-243.

 

p. 152

 

deze jaren (1725-1738) zijn ons 26 prenten bekend, waarvan een paar reeds vroeger uitgegeven waren door Gysbert de Groot of zijn weduwe. Als graveur van enkele van deze prenten vinden we de reeds twee maal vermelde L.B.M, met de bekende haan waarvan het houtblok via Kannewet, Stichter en Noman in het bezit gekomen is van de firma Brepols te Turnhout, alsook een monogrammist die signeert WH. Naast deze prenten gaven de Erven van de Weduwe Gysbert de Groot ook talrijke volksboeken uit, waarvan we hier enkel vermelden : De beroemde Historie van Floris en Blanchefleur, De Wonderlijke Reyse van Jan Mandevyl en Een schoone historie van Fortunatus Borsel.

Cornelia de Groot was gehuwd met Pieter Keur uit Dordrecht. Hun zoon, geboren omstreeks 1713, werd naar zijn grootvader ook Gysbert genoemd en voerde later de naam Gysbert De Groot-Keur. Onder die naam treedt hij, in 1738, in het Amsterdamse boekverkopersgild 2. Van 1738 af ver­schijnen de uitgaven uit het fonds De Groot met adres „Gysbert de Groot-Keur, boekverkooper op de Nieuwcn-dyk, het derde huys van de Arm-steeg, in de Groote Bybel". Het volksboek Helena van Constantinopel, verschenen met dit adres, is gedateerd 1738; het laatste ons bekende boek met dit adres Het Evangelische Vis-net, gedrukt te Antwerpen voor Gys. de Groot-Keur, is gedateerd 1756 3. Van de gedateerde prenten, verschenen met dit adres, is de oudste van 1739, met afbeeldingen van militairen, de jongste van 1754 met een afbeelding van „De Prins van Frieslant, Erf-Stadhouder". Bij het dertigtal prenten op naam van De Groot-Keur zijn er vier van de monogrammist WH. De prenten uit het fonds De Groot zijn niet genummerd, maar bij de prenten op naam van Gys. de Groot-Keur zijn er vier gemerkt met de letter K en een volgnummer: K n, K*26, K*7Ó, K 94. We weten dat een belangrijk deel van het fonds De Groot overgegaan is naar het fonds Kannewet. K *7Ó (Tetjeroen) en K 94 (spinnende varkens) komen ook voor in het fonds Kannewet met hetzelfde volgnummer. Wij vermoeden dus dat deze prenten gedrukt zijn door Kannewet op naam van De Groot-Keur, zoals Kannewet zulks ook gedaan heeft voor de Erven van Hendrik van der Putte.

Vier geslachten hebben, gedurende honderd jaar ongeveer, het fonds van De Groot in stand ge­houden.

Het fonds De Groot en het fonds Lootsman zijn de enige 17e-eeuwse fondsen waarvan een min of meer belangrijk gedeelte bewaard gebleven is. In het fonds De Groot zijn bovendien verschillende prenten bewaard, gedrukt met houtblokken van16e-eeuwse of vroeg-17e-eeuwse uitgevers. Dit geldt voor de Hoornkruiper (Michiel de Groot), de Ark van Noach (Wed. Gysb. de Groot), het Luilekker­land (Erven Wed. Gysb. de Groot), de „Ses Nederlandse Bataviers" (Gysb. de Groot-Keur) en ver­schillende andere.

Behalve de enkele prenten bewaard op naam van Lootsman, zijn er in het fonds Conynenberg-Van der Putte nog wel andere16e-eeuwse prenten te vinden, maar dat fonds is toch vooral karakteris­tiek voor de 18e eeuw. Het fonds De Groot daarentegen is meer representatief voor de17e-eeuwse Nederlandse prentkunst.

Enkele prenten uit het fonds De Groot zijn gesigneerd : L.B.M, en WH. We weten dat het fonds De Groot, of het belangrijkste gedeelte van dit fonds, successievelijk in het bezit gekomen is van de uitgeTers Kannewet, Stichter en Noman. Ook in deze jongere fondsen vinden we verschillende prenten gesigneerd L.B.M, en WH. Enkele hiervan kennen we reeds uit het fonds De Groot, maar van de prenten nrs. 7, 15, 18, 20, 46 uit het fonds Kannewet en de prenten nrs. 407 en 429 uit het fonds Noman, alle gesigneerd WH, zijn geen uitgaven bewaard uit het fonds De Groot, evenmin als van de prenten Kannewet nrs. 87, 95 en Noman nr. 162 gesigneerd L.B.M. Toch menen we met vrij

____________________

1 Dronckers, Veiz. Waller, nrs. 734 en 1147. Catal. Boekenoogen, blz. 10. — 2 Kleerkooper van Van Stockum, I, blz. 243. — ! Tijdschr. Boekw., XIII, blz. 200.

 

p. 154

 

grote zekerheid te mogen aannemen dat al de prenten, gesigneerd L.B.M, en WH, oorspronkelijk deel hebben uitgemaakt van het fonds De Groot.

In het fonds Kannewet vinden we ook verschillende afdrukken van lye-eeuwse, niet gesigneerde blokken, die ons reeds bekend zijn uit het fonds De Groot. Het is dan ook niet onwaarschijnlijk dat talrijke andere lye-eeuwse platen uit het fonds Kannewet eveneens uit het fonds De Groot zijn overgenomen.

Bij de prenten uitgegeven op naam van De Groot zijn reeds de belangrijkste genres vertegen­woordigd die in de latere volks- en kinderprenten zullen voorkomen : bijbelprenten, historische prenten, satirische prenten zoals de afbeeldingen van „De Nieuwe Verkeerde Wereld" en „Het Lui­lekkerland", mythologische prenten, prenten met spreekwoorden, met dieren, met de verhalen van Krelis en Maartje van Oostzaan, van Jan de Wasser, van Tetjeroen en Steven van der Klok; morali­serende prenten en allegorische prenten naast prenten met ruwe boertige voorstellingen. Alles samen zijn dit nog meer volksprenten dan kinderprenten. Er zijn nog geen prenten bij met kinderspelen, nog weinig didactische prenten of prenten met ambachten, beroepen, vreemde volkeren enz., onder­werpen die in de tweede helft van de 18e eeuw een belangrijke plaats zullen innemen.

 

Prentlijst

In onderstaande lijst zijn de prenten op naam van Michiel de Groot (1657-1680) gemerkt : 1 M.d.Gr.; — deze op naam van Gysbert de Groot (1683-1692) : 2. G.d.Gr.; — deze op naam van de Weduwe van Gysbert de Groot (1692-1719) : 3. Wed. G.d.Gr.; — deze op naam van de Erven van de Wed. Gysbert de Groot en Antony van Dam (1719-1724) : 4. E. Wed. G.d.Gr.v.D.; — deze op naam van de Erven van de Wed. de Groot (1725-1738) : 5. E. Wed. G.d.Gr.; — deze op naam van Gysbert de Groot-Keur (1738-1767) : 6. G.d.Gr.K.

Op één uitzondering na zijn de uitgaven De Groot niet genummerd, we hebben ze alfabetisch gerang­schikt naar de titels, hierbij geen rekening houdend met het lidwoord.

De prenten gemerkt met de letter K, welke vermoedelijk tot het fonds Kannewet behoren hebben we achteraan geplaatst.

 

3. De Zee-Monsters. 12 hsnn., vissen en andere waterdieren, 3. Wed. G.d.Gr., coll. x.

—. Afbeelding der voornaamste Heydensche Goden en Godinnen. 16 hsnn., mythologische figuren, 3. Wed. G.d.Gr., coll. Waller 2.

—. Afbeelding van de Geboorte / Lijden en Sterven] van de Saligkmaecker der Weereld. 36 hsnn., 3. Wed. G.d.Gr., gedat. 1717, coll. x.

—. Besiet alhier 5 soete Jeugd | hoe prijsselyk dat hier is de Deugd. 18 hsnn., allegorische figuren, 5. E. Wed. G.d.Gr., coll. x; 6. G.d.Gr. K., coll. x, Z.

—. Bybelschefiguren van het Nieuwe Testament. 16 hsnn., ichsn.: „'t Lam Gods door teedre zucht genoopt, || wordt door Joannes hier gedoopt", 4. E. Wed. G.d.Gr.v.D. en 5. E. Wed. G.d.Gr. coll. x; 6. G.d.Gr.K., coll. Z.

—.Bybelsche Figuren van het Oude Testament. 16 hsnn., ie hsn. : „De Slang geteelt uyt Sondig Stof, || Verleyt onse Ouders / in den Hof...", 4. E. Wed. G.d.Gr.v.D., coll. v Kuyk; 5. E. Wed. G.d.Gr., coll. Waller 2; 6. G.d.Gr.K., coll. x, Ottema.

—. Bybelsche Figuren van het Oude Testament. 16 hsnn., ie hsn.: „Ziet Samson heeft door groote Kracht, || Stads Deuren op een Berg ge­bracht...", 4. E. Wed. G.d.Gr.v.D. en 6. G.d.Gr.K., coll. x.

—. Dees Dieren van verscheijden Aerd, Dogh yder geldt maer na sijn waerd. 24 hsnn., dieren, 4. E. Wed. G.d.Gr.v.D., coll. Waller 2; 5. Wed. G.d.Gr., coll. x.

—. Dese Vogels die gy siet | En singen noch en krayen niet. 9 hsnn., 2. G.d.Gr., gedat. 1691, coll. x.

—. Die met gemack sijn kost wil winnen / Die set sijn Vaerkens aen het spinnen, 1 hsn., spinnende varkens, sociaal-politieke satire, 6. G.d.Gr.K., coll. x.

—. Dit is de Kroon-Princes uyt 't Huys van Groot-Brittangien. 1 hsn., 6. G.d.Gr.K., coll. Waller 2.

—. Dit is 't Geselschap na de zwier; Men singt, men pronkt, men maekt goet Gier. 24 hsnn., allerlei personages : mannen en vrouwen die musice­ren, wandelen, drinken, roken, 5. E. Wed. G.d.Gr., gedat. 1732, coll. Z.; 6. G.d.Gr K., gedat. 1742, coll. x.

—. Dit zijn Leeringe der Philosophen / Daarvan gy moet weeten | Dat sy meest hebben geleert / De matigheyt niet te vergeeten. 8 hsnn. ges. WH, 6. G.d.Gr.K. gedat. 1742, coll. x.

—. Dit zijn Rare Snaakse guuren, Daar de Jeugd niet om zal truuren. 24 hsnn., Rubbert Janse en zijn Trijn, 6. G.d.Gr.K. gedat. 1738, coll. x.

—. Eusopus leert alle dieren / Dat yder sal leven in goede manieren. 24 hsnn. ges. M.A.V., 5. E. Wed. G.d.Gr., coll. x.

—. Ey siet dees Actie-Handelaers | De een krijg 't ruytn d'ander schaers. 24 hsnn. 6. G.d.Gr.K., coll. Fries Gen.

—. De Franze Tyranny in Nederland bedreven, Ziet men hier afgebeeld en uyt-gedrukt naar 't Leven. 16 hsnn., 4. E. Wed. G.d.Gr.v.D. gedat. 1724, coll. x; 5. E. Wed. G.d.Gr., coll. Waller 2; 6. G.d.Gr.K., coll. x.

—. De Geboorte, Van den Zaligmaker Jezus Christus, uyt de Maaget Maria. 8 hsnn. ges. WH, 5. E. Wed. G.d.Gr. gedat. 1725 en 1731, coll. x; 6. G.d.Gr.K., gedat. 1742, coll. Z.

—. Genesis aen het VII Capittel. 1 hsn., ark van Noach, 3. Wed. G.d.Gr., coll. x; 5. E. Wed. G.d.Gr. en 6. G.d.Gr.K., coll. x.

—. Georgië De 1 ]| Koning van Engelant. 1 hsn., koning te paard, zonder naam v. uitgever, coll. x.

—. (herde)ninnen met hoopen / Komt Je... 36 hsnn., landelijke taferelen, 4. E. Wed. G.d.Gr.v.D., coll. x.

—. Hier hebje 't Leven en Bedrijf || Van Jan de Wasser en zijn Wijf. 24 hsnn. ges. WH, 6. G.d.Gr.K., coll. Waller 2.

—. Hier hebt ghy Jonge Lien, Vogels, Uyl, Kat en Nest te sien. 4 hsnn., 6. G.d.Gr.K., coll. x

—. Hier is al weer wat nieus voor u Kinders in dese Prent / Van Jan van Spanje en Trijn Salie is 't heel pertinent. 24 hsnn., 5. E. Wed. G.d.Gr., coll. x.

—. Hier staan de Boomen met Vruchten behangen: Daar Vryers en Vrysters naa verlangen, 1 hsn., vrijsterboom, 5. E. Wed. G.d.Gr. gedat. 1727 en 1736, coll. x; 6. G.d.Gr.K. gedat. 1743, coll. Z.

—. Hier staan heel cierlyk afgeprent, Vier Vogels wel al bekent: De werelt door gepresen, Naar schoonheyt, moed, en wakkerheyt, Kunt gij ordentlyk leesen. 4 hsnn., pauw, haan, kalkoen, zwaan, 5. E. Wed. G.d.Gr. en 6. G.d.Gr., coll. x.

—. Hier zietge o jonge jeugdt! veel Dieren afgebeeldt: Ey zie hoe elk in aardt, en eigenschap verscheelt. 4 hsnn. ges. L.B.M., leeuw en olifant, apen, paard en koe, kat en hond, 4. E. Wed. G.d.Gr. v.D., coll. x; 6. G.d.Gr.K., coll. Z.

—. Hier ziet ge o Jeugt in vier getije, Het vlugge Jaar ten einde glije. 4 hsnn., de vier jaargetijden, 4. E. Wed. G.d.Gr.v.D., coll. Z.

—. Hier ziet ge o jonge Jeugt het geen uw oogen streelt / De Koninklijke Jagt heel konstig afge-beelt. 8 hsnn., 6. G.d.Gr.K., coll. x.

—. Hier ziet gy afgebeeldt | o jeugt! Heldt Paulus leeven; Die u een voorbeeldt strekt / om Hemel-waardts te streeven. 16 hsnn., 4. E. Wed. G.d. Gr.v.D., coll. x; 5. A. Wed. G.d.Gr., coll. Z.; 6. G.d.Gr.K., coll. x.

—. Hier ziet gy Poesjenelles leven, Zoo u dees Printen te kennen geven. 18 hsnn., 4. E. Wed. G.d.Gr.v.D., coll. x.

—. Hier ziet gy van verscheyde Stof, 't Begin is fin maar 't End is Grof. 12 hsnn. ges. WH, allerlei boertige personages en toestanden, 6. G.d.Gr. K. gedat. 1743, coll. Waller 2.

—. In Land- en Zee-Gesigten hier, Wilt daar in scheppen U playsier. 8 hsnn. ges. L.B.M. : 4 afb. landbouw en veeteelt, 4 visvangst en zeevaart, 2. G.d.Gr., coll. Fries Gen.; 3. Wed. G.d.Gr., coll. x; 5. E. Wed. G.d.Gr., coll. BK..

—. Jeugd Spiegeld uw aan dese Kat / en wilt geen quaat doen leeren / Soo raakt gij niet in groot ver­driet | en sult dees straf afkeeren. 4 hsnn., strijd tussen de kat, de muizen en de kippen, 4. E. Wed. G.d.Gr.v.D., gedat. 1721, coll. x.

—. De Jeugt wert hier gestigt / Door 't werk in tucht gehouwen | Gelijk men daaglijks ziet van 't Doo-pen of tot Trouwen. 48 hsnn., van dopen tot trouwen, 5. E. Wed. G.d.Gr., coll. N.O.M.

—. Jongens | ey siet dees Vryasie aan | van Crelis en Maertje van Oossaan. 16 hsnn., 5. E. Wed. G.d.Gr. en 6. G.d.Gr.K., coll. x.

—. Kind're hier gy voor uw siet || 't Leven van ons Klaas en Griet. 8 hsnn., 4. E.Wed. G.d.Gr.v.D., coll. Waller 2.

—. Jongens wilje vreugd vermeeren / Wilt in dese Print studeren, Want het is van Tetjeroen / Die eenyder kon voldoen... 8 vss. 24 hsnn., 6. G.d. Gr.K., coll. Fries Gen., x.

—. Kindren siet dees Vogels aan / en wilt uw vlijd pronkt, men maekt goet der. 24 hsnn., allerlei personages : mannen en vrouwen die musice­ren, wandelen, drinken, roken, 5. E. Wed. G.d.Gr., gedat. 1732, coll. Z.; 6. G.d.Gr K., gedat. 1742, coll. x.

—. Dit zijn Leeringe der Philosophen / Daarvan gy moet weeten / Dat sy meest hebben geleert / De matigheyt niet te vergeeten. 8 hsnn. ges. WH, 6. G.d.Gr.K. gedat. 1742, coll. x.

—. Dit zijn Rare Snaakse guuren, Daar de jeugd niet om zal truuren. 24 hsnn., Rubbert Janse en zijn Trijn, 6. G.d.Gr.K. gedat. 1738, coll. x.

—. Eusopus leert alle dieren / Dat yder sal leven in goede manieren. 24 hsnn. ges. M.A.V., 5. E. Wed. G.d.Gr., coll. x.

—. Ey siet dees Actie-Handelaers / De een krijg 't ruym d'ander schaers. 24 hsnn. 6. G.d.Gr.K., coll. Fries Gen.

—. De Franze Tyranny in Nederland bedreven, Ziet men hier afgebeeld en uyt-gedrukt naar 't Leven. 16 hsnn., 4. E. Wed. G.d.Gr.v.D. gedat. 1724, coll. x; 5. E. Wed. G.d.Gr., coll. Waller 2; 6. G.d.Gr.K., coll. x.

—. De Geboorte, Van den Zaligmaker Jezus Christus, uyt de Maaget Maria. 8 hsnn. ges. WH, 5. E. Wed. G.d.Gr. gedat. 1725 en 1731, coll. x; 6. G.d.Gr.K., gedat. 1742, coll. Z.

—. Genesis aen het VII Capittel. 1 hsn., ark van Noach, 3. Wed. G.d.Gr., coll. x; 5. E. Wed. G.d.Gr. en 6. G.d.Gr.K., coll. x.

—. Georgië De 1 | Koning van Engelant. 1 hsn., koning te paard, zonder naam v. uitgever, coll. x.

—. ... (herde)rwttett met hoopen / Komt Je... 36 hsnn., landelijke taferelen, 4. E. Wed. G.d.Gr.v.D., coll. x.

—. Hier hebje 't Leven en Bedrijf | Van jan de Wasser en zijn Wijf. 24 hsnn. ges. WH, 6. G.d.Gr.K., coll. WaUer 2.

—. Hier hebt ghy Jonge Lien, Vogels, Uyl, Kat en Nest te sien. 4 hsnn., 6. G.d.Gr.K., coll. x

—. Hier is al weer wat nieus voor u Kinders in dese Prent / Van Jan van Spanje en Trijn Salie is 't heel pertinent. 24 hsnn., 5. E. Wed. G.d.Gr., coll. x.

—. Hier staan de Boomen met Vruchten behangen: Daar Vryers en Vrysters naa verlangen, 1 hsn., vrijsterboom, 5. E. Wed. G.d.Gr. gedat. 1727 en 1736, coll. x; 6. G.d.Gr.K. gedat. 1743, coll. Z.

—. Hier staan heel cierlyk afgeprent, Vier Vogels wel al bekent: De werelt door gepresen, Naar schoonheyt, moed, en wakkerheyt, Kunt gij ordentlyk leesen. 4 hsnn., pauw, haan, kalkoen, zwaan, 5. E. Wed. G.d.Gr. en 6. G.d.Gr., coll. x.

—. Hier zietge ô jonge Jeugdt! veel Dieren afgebeeldt: Ey zie hoe elk in aardt, en eigenschap verscheelt. 4 hsnn. ges. L.B.M., leeuw en olifant, apen, paard en koe, kat en hond, 4. E. Wed. G.d.Gr. v.D., coll. x; 6. G.d.Gr.K., coll. Z.

—. Hier zietge o Jeugt in vier getije, Het vlugge Jaar ten einde glije. 4 hsnn., de vier jaargetijden, 4. E. Wed. G.d.Gr.v.D., coll. Z.

—. Hier ziet ge ô jonge Jeugt het geen uw oogen streelt / De Koninklijke Jagt heel konstig afge-beelt. 8 hsnn., 6. G.d.Gr.K., coll. x.

—. Hier ziet gy afgebeeldt | o jeugt! Heldt Paulus leeven; Die u een voorbeeldt strekt / om Hemel-waardts te streeven. 16 hsnn., 4. E. Wed. G.d. Gr.v.D., coll. x; 5. A. Wed. G.d.Gr., coll. Z.; 6. G.d.Gr.K., coll. x.

—. Hier ziet gy Poesjenelles leven, Zoo u dees Printen te kennen geven. 18 hsnn., 4. E. Wed. G.d.Gr.v.D., coll. x.

top

—. Hier ziet gy van verscheyde Stof, 't Begin is fin maar 't End is Grof. 12 hsnn. ges. WH, allerlei boertige personages en toestanden, 6. G.d.Gr. K. gedat. 1743, coll. Waller 2.

—. In Land- en Zee-Gesigten hier, Wilt daar in scheppen U playsier. 8 hsnn. ges. L.B.M. : 4 afb. landbouw en veeteelt, 4 visvangst en zeevaart, 2. G.d.Gr., coll. Fries Gen.; 3. Wed. G.d.Gr., coll. x; 5. E. Wed. G.d.Gr., coll. BK..

—. Jeugd Spiegeld uw aan dese Kat / en wilt geen quaat doen leeren / Soo raakt gij niet in groot ver­driet l en sult dees straf afkeeren. 4 hsnn., strijd tussen de kat, de muizen en de kippen, 4. E. Wed. G.d.Gr.v.D., gedat. 1721, coll. x.

—. De Jeugt wert hier gestigt / Door 't werk in tucht gehouwen / Gelijk men daaglijks ziet van 't Doo-pen of tot Trouwen. 48 hsnn., van dopen tot trouwen, 5. E. Wed. G.d.Gr., coll. N.O.M.

—. Jongens / ey siet dees Vryasie aan / van Crelis en Maertje van Oossaan. 16 hsnn., 5. E. Wed. G.d.Gr. en 6. G.d.Gr.K., coll. x.

—. Kind're hier gy voor uw siet || 't Leven van ons Klaas en Griet. 8 hsnn., 4. E.Wed. G.d.Gr.v.D., coll. Waller 2.

—. Jongens wilje vreugd vermeeren / Wilt in dese Print studeren, Want het is van Tetjeroen | Die eenyder kon voldoen... 8 vss. 24 hsnn., 6, G.d. Gr.K., coll. Fries Gen., x.

—. Kindren siet dees Vogels aan / en wilt uw vlijd vermeeren || Soo sult gy vroolijk eer gy 't weet / 't A JB | al speelent leeren. 24 hsnn., abc met dieren, 6. G.d.Gr.K., coll. N.O.M., x.

—. Kind'ren weest tog niet bevreest / als gy deese Helden leest. 16 hsnn. met volgende inschriften in de prent gegraveerd : Atlas, Alexander Magni, Romulus, Julius Caesar, Sampson, Hercules, Roelant, De Cid, Amadis van Gaule, Mahomet, Poliphemus, Cadmus, Achillius, Claeske Reus van Sparwou, Le Géant, Capit Mort, 3. Wed. G.d.Gr., coll. x.

—. Komt hier nu Kinder s rcyn | en lees dees Vogels al / Gy hebt met groot en kleyn / hier hondert in 't getal. 24 hsnn., grote vogelkooi, 4. E. Wed. G.d.Gr.v.D., coll. x.

—. De Leering van veel Philosoophen. 18 hsnn., mythologische en allegorische voorstellingen, 6. G.d.Gr.K., coll. Waller 2.

—. Merckt wel op dees figuur en wat sy bediet : !| Sy leert houden maet in al dat men doet en siet. 1 hsn., de hoornkruiper, aantekening in inkt op de prent : 1674, 1 M.d.Gr., coll. Muller 2542; zonder naam v. uitgever, coll. x.

—. De Niewe Slagtyt. 24 hsnn., de twaalf bovenste het slachten van runderen, de twaalf onderste, het slachten van zwijnen, 4. E. Wed. G.d.Gr. v.D., coll. x.

—. De Nieuwe verkeerde Wereldt. 36 hsnn., 5. E. Wed. G.d.Gr., coll. x, BK..

—. Nieuw vermakelijk Leuy-Lekkerland || Daar sig de Leuijaart in bevand. 8 hsnn., 3. Wed. G.d.Gr., moderne nadruk, coll. Waller 2.

—. Nodige Gedagten. 12 hsnn., R.-K. devoties, 4. E. Wed. G.d.Gr.v.D., coll. x.

—. Nu ik mijn Vyand heb gebragt geheel Confuys / || Soo stap ik onvermoeyd / weer naer mijn Boeren huys. 1 ksn. ges. L.B.M., 5. E. Wed. G.d.Gr., coll. x.

—. o Jongens wilt u weer vermaken, hier zijn veel rare Snaken, Sesendertig in 't getal, leest se vrij, bezietse al. 36 hsnn., volksgebruiken en bezig­heden, 6. G.d.Gr.K., coll. x.

—. Het Oorlogschip genaamt Hollandia. 1 hsn., 6. G.d.Gr.K., coll. x.

—. Een Oudt Man in sijn kamer sittende, spreeckt. 1 hsn, oud man die mediteert bij doodshoofd, onderschrift 24 vss. 4. E. Wed. G.d.Gr.v.D., coll. x; 6. G.d.Gr.K., coll. Waller 2,

—. De Prins van Frieslant || Erf Stad-Houder, 1 hsn., prins te paard, 6. G.d.Gr.K., gedat. 1754, coll. x.

—. Sa Kinder siet dees Helden aan, Zeer Moedig op haar Paaiden voort gaan. 4 hsnn., militairen tepaard, 6. G.d.Gr.K., gedat. 1739 en 1745, coll. Waller 2.

—. Salomons Tempelen DavidsHuys. 2 hsnn., 6. G. d.Gr.K., gedat. 1743, coll. x.

—. De Ses Nederlandse Bataviers / Zijnde yder op het beste / na hare Moode / Opgepronckt. 2 hsnn., in elk drie figuren : kapitein, tamboer, vaan-drig, sergeant, musketier, pijper, 6. G.d.Gr.K., coll. x.

—. Sie daar al weer wat nieuws / van Steeven lieve Steeven : Sa Jongens loopt en koopt / wijl sy nog is in 't Leeven. 24 hsnn., Steven de meid, 6. G.d.Gr.K., coll. x.

—. Siet jonge Jcught hier uyt kunt gy leeren / Hoe men in de Werclt moet verkecrcn. 16 hsnn., spreekwoorden, 4. E. Wed. G.d.Gr.v.D., coll. Z.; 5. E. Wed. G.d.Gr., coll. x.

—. Siet Steven van der Klok : Met al zijn groote Daaden / Waarmee hy was versien / en volop mee beladen. 24 hsnn., 6. G.d.Gr.K. gedat. 1741, coll. x.

—. De 16 Staatcywagcns, die voor hare Doorluchtighe-den Mevrouw de Keur-Vorstin van Brandenburg, en Mevrouw haar Moeder de Princesse Douarière van Oranje, met de voortreffelijkste Personaadjen der Vorstelijke Huyzen van Oranje, || Anhalt en Nassau, & op de Markt vertoont zijn, en door de stad reden, toen d'Edele Groot-achtbare Heeren Burgemeesteren der Stadt Amsterdam hare Vorste­lijke Doorlnchtigheden op 't Raathuis vergaste. Door Jan Vos. 16 hsnn. met vlg. ondcrschr.: De Eendracht, Gclderlandt, Hollandt, Zeelandt, 't Sticht Uijtrecht, Vrisland, Over Ysel, Groenin­gen, Keyser Adolf, Prins Willem 1, Prins Mau-rits, Prins Hendrick, Prins Willem II, Prins Willem III, De Danckbaerheyt, 't oud-Amst-Wapen, 1 M.d.Gr. gedat. 1659, coll. Muller 21443.; ongedat. coll. Ottema en Muller 2144b.

—. Trap des Ouderdoms. 1 hsn., trap met paren, 5. E. Wed. G.d.Gr., coll. Waller 2; 6. G.d.Gr. K., coll. x.

—. Trap des Ouderdoms. 1 hsn., trap met uitsluitend mannen, 6. G.d.Gr.K. gedat. 1741, coll. x.

—. Veel Snakerijen siet gij hier. En veel gediert' tot u playsier. 36 hsnn., allerlei personages en vogels, 6. G.d.Gr.K., coll. Fries. Gen.

—. De Vreyasie van Krelis en Maart je van Oosaan. 16 hsnn., 4. E. Wed. G.d.Gr.v.D., coll. x, y.

—. Wie luy en lecker is / die moet na 't Leckerlandt || Die eet' er vleesch en visch / en repter hand noch tand. 1 hsn., luilekkerland, 5. E. Wed. G.d.Gr., coll. x.

—. Wie in het leeren schept pleysieren / Die leest dees vier-en-twintig Dieren : Die brengen elk haer letter mee / Van het geheele A JB /C. 24 hsnn., abc met dieren, 5. E. Wed. G.d.Gr., coll. x. (Afb. 55).

—. Een wijze vrouw besit door de genoeghsaemheydt van haer geest alle de goederen || der werelt. De Matigheydt is een vyandt der begeerte, 1 hsn., Maria en Marta, luc. X, 38-42, 1 M.d.Gr., coll. Stoffel.

—. Wilhelmus de Derde Prince van Orangien. 1 hsn., 4. E. Wed. G.d.Gr.v.D., coll. x.

—. William en Maria || Rex Brittannia. 1 hsn., Willem III en Maria Stuart, elk in Bloemen­krans, 5. E. Wed. G.d.Gr. ged. 1729, coll. Ottema.

—. —. 4 hsnn. met vlg. opschr. : „Den Avond­stond', Armoed in verstant, Bankroetier, Bedrogh", 5. E. Wed. G.d.Gr., coll. Ottema

—. —. 4 hsnn. in bloemenkrans, „Bekeeringh, Bystant, Bevalligheyt, Blint in 't Verstant", 6. G.d.Gr.K., coll. x, Z.

—. —. 1 hsn., boom met twee wapenschilden, aan elke zijde een tamboer, 5. E. Wed. G.d.Gr., coll. x.

—. —. 4 hsnn., hen met kuikens, haan, hond en kat met muis in de muil, 5. E. Wed. G.d.Gr., coll. x.

—. —. 2 hsnn., os en kameel, 6. G.d.Gr.K., coll. x.

—. —. 48 hsnn., ruiters, coll. y. kil— . 4 hsnn. ges. WH, vorsten : „Hertog van Marlenburg, Hertoginne van Marlenburg, De Keurvorst van Beyeren, Den Dolphyn van Vrankrijk", 6. G.d.Gr.K., coll. N.O.M.

*K26. De Jeugd die Trap voor Trap / wordt aangezet in 't Leeren / Vind hier door zoete scherts / haar Leer-lust te vermeeren. 20 hsnn., spreekwoorden, 6. G.d.Gr.K., coll. Waller 2.

*K76. jongens wilje vreugd vermeeren / wilt in dese print studeren; want het is van Tetjeroen / die yder kon voldoen. 24 hsnn., 6. G.d.Gr.K., coll. Fries Gen.; zonder nr., coll. Fries Gen., x.

K94. Hier ziet men de Varkens haspelen en Spinnen || Om zo haar zobere kost te gewinnen, 1 hsn. gereproduceerd bij Van Heurck en Boeken-oogen, 1 P.P.B., blz. 43.

 

p. 158

 

Het  fonds Van  der  Haeghen  te  Gent

in het folkloremuseum te Gent zijn tweeëndertig houtblokken bewaard welke in vorige eeuwen gediend hebben voor het drukken van volksprenten, speelkaarten, nieuwjaarswensen en een drie-koningenkroon. Deze verzameling is bekend onder de naam : het fonds Van der Haeghen, omdat zij afkomstig is van de Gentse drukkersfamilie Van der Haeghen die deze houtblokken omstreeks 1865 verkocht heeft aan het Gentse stadsbestuur 1.

De meeste van deze houtblokken dateren uit het begin van de 18e eeuw. Voor welke uitgever werden deze blokken gegraveerd? Dit is niet met zekerheid te achterhalen.

I. Van der Haeghen en zijn voorganger D.J. van der Haeghen, waren uitgevers van de Gazette van Gent. Deze laatste had de zaak overgenomen van zijn oom J. Bogaert, die op zijn beurt, in 1804, de Gazette van Gent en de drukkerij overgenomen had van de weduwe van J.E. van der Schueren. Gaan. we na welke de vorige drukkers waren van de Gazette van Gent, dan ontmoeten we de namen Judocus Begyn (1761-1794), Michiel de Goesin (1749-1761), PJ. Vereecken (....-1749), F. en D. van der Ween (....-1733), Michiel Graet (1713-1720), Maximiliaen Graet (1667-1713) 2.

Het is mogelijk, maar in het geheel niet zeker, dat de vroegere eigenaars van de Gazette van Gent ook eigenaars geweest zijn van de bewaarde houtblokken. Namen als deze van Judocus Begyn en. Michiel de Goesin, drukkers die talrijke volksboeken en ook driekoningenbrieven hebben uit­gegeven 3, rruken deze veronderstelling zeer aannemelijk.

 

Er is slechts een enkele originele prent bewaard gedrukt met een van deze houtblokken en dan nog zonder naam of drukkersadres1. Kort nadat bedoelde blokken in het bezit gekomen waren van de ad Gent werden er enkele afdrukken van gemaakt. Een bijna compleet stel van deze afdrukken bevindt zich in de collectie Waller van het Rijksprentenkabinet te Amsterdam.

Van geen enkel met naam bekende Vlaamse uitgever van v66r de 19e eeuw, zijn meer dan twee of drie volks- of kinderprenten bewaard. Het fonds Van der Haeghen dat enkele tientallen hout-' blokken omvat is dan ook van bijzonder belang. Naast vele 18e eeuwse blokken, waarvan enkele .gedateerd zijn, zoals de geschiedenis van Tijl Uilenspiegel (1724), zijn er andere als de „floskaartjes" 1 en de portretten van vorsten waarbij het portret van Frederik Hendrik, prins van Oranje, die onge­twijfeld afkomstig zijn uit de 17e eeuw. Dit is ook het geval voor enkele godsdienstige prenten uit dit fonds.

Deze blokken afkomstig uit verschillende periodes zijn onderling ook zeer verschillend van karakter. Naast de artistieke gravures voorstellende Sint-Anna te Bottelare en een Onze-Lieve-Vrouw , met vruchtenkorf treft men een onbeholpen, naïeve maar toch expressieve houtsnede aan van Onze-Lieve-Vrouw van de Rozenkrans. Naast blokken met Vlaamse inschriften hebben we hier ook een paar prenten met Franse inschriften.

In onderstaande lijst hebben we, omwille van het belang van dit fonds, het formaat van de blok-, ken vermeld en sommige hiervan meer uitvoerig beschreven dan in dit werk overigens gebruikelijk is.

 

Prentlijst

Slechts enkele oorspronkelijke afdrukken zijn bekend.

—. —. 1 hsn. 32 X 24 cm, Sint-Rochus met engel en hond, versierde omlijsting, coll. Waller 3.

—. —. 1 hsn. 36 X 28 cm, Christus aan het kruis, Maria en Johannes, omlijst met emblemen van de passie, coll. Waller 3.

—. —. 1 hsn. 35,5 x 28 cm, Gekroonde Lieve Vrouw, met gekroond Jezuskind op de schoot, aan haar voeten een vruchtenkorf, boven 't hoofd van Jezus de H. Geest onder de gedaante van een duif in stralenkrans, rechts boompje, coll. Waller 3.

—. S. Anna tot Botelaer. 1 hsn. 36 X 22 cm, voorstel-•ling van „Sint-Anna ten drieën", Sint-Anna draagt Onze-lieve-Vrouw op de arm, welke op haar beurt het Christus-kind draagt, Sint-Anna heeft in de andere hand een appel. Onderschrift : S. Anna is de bot || Maria is de blom En jesus is de vrucht, || der maeghden Bruydegom. Coll. Waller 3.

—. —. 1 hsn. 36 X 25 cm, Onze-lieve-Vrouw van de Carmel in de kruin van een boom, omkranst met 15 medaillons, voorstellende de mysteriën van de Rozenkrans, links en rechts de H. Teresia en Sint Jan van het Kruis, aan de voet van de boom afbeelding van de hel. coll. Waller 3.

—. 1 hsn. 3 3 X 26 cm, Lieve Vrouw met in rechterhand scepter en op de linkerarm Jezuskind met wereldbol, boven haar hoofd de H. Geest als duif in stralenkrans en 2 engelen met lauwerkrans, links kerk, enkele huizen en bedevaarders, rechts kerk en kapel, omlijst met versierde portiek, coll. Waller 3. (Afb. 56.)

—. 1 hsn. 3 5 x 26 cm, Christus aan het kruis, aan de voet van het kruis ridder in i6e-eeuwse klederdracht, katafalk met brandende kaarsen, geheel onderaan over de gehele breedte van het blad lijk volledig ingewikkeld in wade; links en rechts van het kruis zijn, vermoedelijk later, twee kleinere houtsneden ingewerkt met teksten van een „Ghebedt des avonds" en „Oefeningen des morgens", versierd met de zinnebeelden van de vier evangelisten, coll. Waller 3.

—. 4 hsnn. elk 16 X 12 cm, 1. Christus aan het kruis met Maria, Johannes en Maria Magdalena aan de voet van het kruis.

— 2. Engel met weeg­schaal in linkerhand, houdt met rechterhand dui­vel in bedwang met kruis in de vorm van lans.

— 3. „N. Dame de Liesse", tekst ingegraveerd in de plaat. — 4. „Notre Dame de Foy", tekst in de plaat gegraveerd, coll. Waller 3.

—. —. 1 hsn. 33,5 X 27 cm, floskaartjes, 36 afb. gemerkt met nummers en namen, coll. Waller 3.

—. —. 1 hsn. 35,5 X 28,5 cm, afb. van leurders met hun straatroepen, coll. Waller 3.

—. —. 1 hsn. 35,5 X 28,5 cm, kopie van vorige plaat, coll. Waller 3.

—. —. 1 hsn. 36,5 X 29 cm, 16 afb. van soldaten waarvan twee met vlag, een met drie leliebloe­men, de andere met drie katten, coll. Waller 3.

—. —. 1 hsn. 36,5 X 29 cm, kopie van vorige plaat, geen afdruk bekend.

—. —. 1 hsn. 31 X 26 cm, 20 afb. van soldaten, een draagt vlag met adelaar, coll. Waller 3.

—. —. 1 hsn. 32,5 X 26 cm, 20 afb. van soldaten, ruiterij, twee reeksen van elk 10 afb. elke reeks gemerkt van 1 tot X, coll. Waller 3.

—. Misère de la Gairre, 1 hsn. 37,5 X 30 cm, 20 afb. van militaire taferelen, Franse onderschriften in zeer gebrekkige spelling, coll. Waller 3 ; originele uitgave, coll. v. Trappen.

—. —. 1 hsn. 38 X 29,5 cm, 30 afb. van soldaten, voetvolk, franse benamingen, coll. Waller 3.

—. De Boere-Kermis. 1 hsn. 36 X 28,5 cm, 24 kermis-taferelen met onderschriften (reprod. bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.P.B., blz. 162), coll. Waller 3.

 —. Den Ghendtschen Ommeganck. 1 hsn. 35 X 28 cm, 24 taferelen van de Gentse Ommegang uit het begin van de achttiende eeuw met onderschriften (reprod. bij Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.P.B., blz. 170), coll. Waller 3.

—. Anno - De Klughteghe Historie van Uylenspieghel -MDCCXXIII. 1 hsn. 38 X 26 cm, ges. 1.C.I.(e-gher), 30 taferelen, coll. Waller 3.

—. —. 1 hsn. 26,5 X 35,5 cm, 30 afb. van Spreek­woorden, (afb. 136), coll. Waller 3.

—. —. 1 hsn. 36 X 29,5 cm, 24 afb. van circusspelen met onderschriften, coll. Waller 3.

—. —. 1 hsn. 38 X 26,5 cm, 24 afb. van vorsten te paard, met onderschriften (nr. 12 „De Paus van Romen te Paard", nr. 19 „Syn Hoogheyt Fre-derik Hendrik"), coll. Waller 3.

—. —. 1 hsn. 37 X 31 cm, 30 afb. van allerlei voor­werpen, personages en bezigheden, met onder­schriften (patriot, harnas, os braden, luchtbal), coll. Waller 3.

—. —. 1 hsn. 36 X 29,5 cm, 9 afb. van vorsten, Franse onderschriften, originele afdruk coll. Boerma

—. —. 1 hsn. 34 X 30,5 cm, 15 afb. van adellijke of vorstelijke personages, geen afdruk bekend.

—. —. 1 hsn. 36 X 29 cm, 8 afb. van bedelaars en muzikanten in klederdracht van omstreeks 1600, met onderschriften, geen afdruk bekend.

—. —. 1 hsn. 36,5 X 26,5 cm, 8 afbeeldingen : één muzikant en zeven koorddansers, geen afdruk bekend.

 

_________________-

1 F. van der Haeghen, Bibliographie Gantoise, 7 dln., Gent 1858-1869, V (1865), blz. 472. — 2 Van der Haeghen, a. w., zie delen III, IV en V op geciteerde namen. — 3 Zie Dronckers, Verz. Waller, voce Begyn. Van Heurck en Boekenoogen, I.P.P.B., blz. 168, Ch. de Goesin.

 

p. 160

 

  1. Hand  te  Alkmaar

Van  J. Hand, boekdrukker en boekverkoper in de Houttilstraat, over de Kaasmarkt te Alkmaar, werkzaam van 1791 tot 18601, is slechts één prent bewaard. De houtsneden van Hendrik Numan, gebruikt voor deze prent, zullen vermoedelijk gegraveerd geweest zijn voor een uitgave van de fabels van Esopus in boekvorm.

 

Prentlijst

2. Wanneer de lust tot Prentbeschouwen, || Bij u, o Jeugd! zig openbaard, ... 4 vss. 16 hsnn. ges. H. Numan, illustraties voor de fabelen van Esopus, coll. Waller 3

____________________________________

1 Cfr. Lcdeboer, De Boekdrukkers, blz. 2.

 

p. 161

 

W.  Hegerman  te  Amsterdam

 

Er is één prent bewaard op naam van W. Hegerman, met adres „in de Nes, in de Gekroonde Jugte Bybel". Dit was het adres van de firma Kannewet, waarvan de inboedel geveild werd in 1781 1. Willem Hegerman wordt in het Gildeboek reeds vermeld in 1761, maar werd pas lid van het gild op 15 januari 1781 2. Vermoedelijk is slechts een klein gedeelte van de vele houtgravuren uit het fonds Kannewet in het bezit gekomen van Hegerman. Ook S. en W. Koene hadden een gedeelte gekocht en het belangrijkste deel van dit fonds is eigendom geworden van de Erven der Wed. Stichter. De hieronder vermelde prent is een herdruk van de uitgave Kannewet nr. 61.

 

Prentlijst

10. Kinders hier ziet gy aardig af-geprent / Duyfken en Willemeynkens Leven exelent. 30 hsnn., coll. Waller 3

____________________

1 Cfr. fonds Kannewet. — 2 Gemeentearchief Amsterdam, Boekverkopersgilde, blz. 30 : Willem Hegerman boekverkooper, gekochte burgercedul 11 januari 1761. Gild 15 januari 1781.

 

p. 161

 

Hemeleers-Van Houter  te  Schaarbeek (Brussel)

 

het fonds kinderprenten van het huis Hemeleers-Van Houter vormt een late nabloei van de po­pulaire houtgravure. Wij zouden eerder van verval kunnen spreken dan van bloei want de kin­derprenten van Hemeleers, alle verschenen zonder naam of adres van uitgever, zijn gemakkelijk te herkennen aan hun verwaarloosde uitvoering, zowel wat het afdrukken van de blokken als het kleuren der prenten betreft.

Maar het fonds Hemeleers is rechtstreeks verwant met de 18e-eeuwse en vroeg-ipe-eeuwse Nederlandse kinderprenten. In dit fonds immers zijn terechtgekomen tal van Nederlandse houtblok­ken gegraveerd door H. Numan, J. Robyn, A. Cranendoncq, G. Oortman, J. van Lieshout, W. Bal en I. Coldewyn; houtblokken afkomstig van de firma's Stichter, Noman en Van Staden. Hierom hebben we het nuttig geoordeeld hier de volledige lijst op te nemen van de prenten verschenen in dit fonds, alhoewel sommige prenten van Hemeleers uitsluitend van Franse teksten zijn voorzien.

Aan het werk van Van Heurck en Boekenoogen, I.P.F., blz. 521, ontlenen we volgende bijzon­derheden over deze firma. M. Hemeleers, geboren te Molenbeek, vestigde zich als drukker te Schaar­beek in 1827. Behalve kinderprenten drukte hij ook speelkaarten en fantasiepapier. Hij overleed op il oktober 1880. Zijn zaak werd voortgezet door één van zijn zonen tot in het jaar 1894, datum van opheffing van het bedrijf. De meeste van de houtblokken werden verbrand, enkele zijn terechtge­komen in het Kon. Museum van het Jubelpark te Brussel 3.

Het fonds omvat 161 prenten. De blokken van de eerste 94 prenten werden voor de firma nieuw gegraveerd. Het zijn meestal vrij slordige kopieën van Franse prenten, soms ook van prenten van Brepols (De Godzaligen Huyszegen, Mayeux kopie van Brepols nr. 112, 30 kopie van nr. no, 38 kopie van nrs. 38 en 39, 39 kopie van 54, 57 van nr. 71, 79 van nr. 137, 83 van nr. 124), van Glenisson en Van Genechten (5 kopie van nr. 28, 11 van nr. 4) en van Beersmans (36 kopie van nr. 38). De

_____________

3 L. Crick, Over mannekensbladen, in Volkskunde, XXVI (1920), blz. 216.

 

p. 162

 

blokken van de prenten 95 tot 161 zijn van Hollandse herkomst. Zij zijn in het bezit gekomen van de firma Hemeleers door overname van een gedeelte van de houtblokken van de firma Van Staden en C° te Amsterdam, die op haar beurt in het bezit gekomen was van houtblokken welke voor het eerst uitgegeven waren door H. Numan en door de firma's van Egmont, Stichter, Hendriksen, Noman en Hoffers. Op onderstaande lijst geven wij, naast de nummers van de prenten Hemeleers, het overeen­komstig nummer uit het fonds Van Staden.

 

Prentlijst

A. Godsdienstige prenten

—.Den Godzaligen Huyszegen || La bénédiction du Ménage. || Miraculeus beeld van O.L. Vrouw te Scherpenheuvel || Image Miraculeuse de Notre Dame a Montaigu. 2 hsnn., 1. O.L.V. van Scherpen­heuvel, 2. Maria Magdalena aan de voeten van de Gekruisigde, coll. Waller 1, v. Heurck, e.a.

e. a.


 

—.De Laetste avond-mael van Christus || Met zijne Apostelen. — La Sainte Cêne. 1 hsn., coll. Waller 1, v. Heurck, e. a.

—. Cantique de Sainte Geneviève. 1 hsn., coll. v. Heurck, x, e. a.

—. Saint Job / De H. Job. 2 hsnn., 1. Sint-Job; 2. In­trede van Jezus te Jeruzalem, coll. Waller 1, Folkl. Mus. Antw., Bibl. Haarlem.

—. Saint Jean-Baptiste — Den H. Joannes-Baptista. — Saint Hubert — Den H. Hubertus. 2 hsnn., coll. Waller 1, Folkl. Mus. Antw., e. a.

—. Cantique de l'Enfant Prodigue. 4 hsnn., volgens Van Heurck en Boekenoogen, J.P.F., blz. 522.

B. Profane prenten

1. —. 20 hsnn., militairen, Franse onderschriften, coll. v. Heurck, Waller 1, e. a.

2. Grenadiers de la vieille garde impériale. — Garde départementale. 28 hsnn., militairen, coll. Waller 1, v. Heurck, e. a.

3. —. 9hsnn.,jongensspelen, Franse onderschriften, coll. Bibl. Haarlem.

4. —. 16 hsnn., militairen, Franse onderschr., coll. v. Heurck.

5. —. Meisjesspelen en bezigheden, Franse onder­schr., coll. Waller 1, v. Heurck.

6. —. 16 hsnn., beroepen, ambachten en leurders, Franse onderschr., coll. v. Heurck, Bibl. Haar­lem, e. a.

7. —. 9 hsnn., allerlei personages, Franse onder­schriften, coll. v. Heurck, Bibl. Haarlem.

8. —. 21 hsnn., militairen, geen onderschr., coll. Waller 1, v. Heurck.

9. Musique Militaire. 3 hsnn., coll. Waller 1.

10. —. 30 hsnn., toneelpersonages, coll. v. Heurck, e. a.

11. —. 16 hsnn., ambachten, coll. v. Heurck, e. a.

12. —. 12 hsnn., Don Quichotte, coll. Waller 1, Z., e. a.

13. Koddigheden, volgens Van Heurck en Boeken-oogen, 1.P.F., blz. 522.

14. —. Vliegende koninklijke garde, Slag van Esling enz., coll. Waller 1, v. Heurck, e. a.

15. Wandeling van den Vetten os. —r Promenade du boeufgras. 1 hsn., coll. Waller 1, x.

16. —. 16 hsnn., kunsten te paard, Franse onder­schriften, coll. Waller 1, Folkl. Mus Antw.

17. —. 16 hsnn., militairen, coll. Waller 1, x, e. a.

18. —. 12 hsnn., beroepen, spelen en bezigheden, coll. Waller 1, Z., e. a.

19. —. 16 hsnn., Don Quichotte, Franse onder­schriften, coll. Waller 1, Folkl. Mus. Antw.

20. Galerie Religieuse. 15 hsnn., sanctjes, coll. Waller 1, Z., e. a.

21. Cavalerie Turque. 12 hsnn. op 3 rijen, coll. Waller 1, Folkl. Mus. Antw., e. a.

22. —. 21 hsnn., militairen, coll. Waller 1.

23. Siège de Sébastopol. 6 hsnn., coll. Waller 1, x, e. a.

24. —. 6 hsnn., slede, militairen, rondgaan met de beer, coll. Waller 1.

25. Musique Bavaroise. 18 hsnn., militairen, coll. Waller 1.

26. Personnages de Théatre. 25 hsnn., coll. Waller 1, x, e. a.

27. —. 16 hsnn., ambachten en 4 taferelen uit het leven v. Robinson, coll. Waller 1, v. Heurck, e. a.

28. Militairen. 20 hsnn., coll. Z.

29. —. 40 hsnn. (5 rijen), militairen, coll. Waller 1, v. Heurck, e. a.

30. Jeu de l'Enfance. 15 hsnn., meisjesspelen en bezigheden, coll. Waller 1, v. Heurck, e. a.

31. —.4 hsnn., lansiers en kurassiers, coll. v. Heurck.

32. —. 30 hsnn., acrobaten, Franse onderschriften, coll. Waller 1, v. Heurck, Bibl. Haarlem.

33. —. 28 hsnn. (4 rijen), militairen, coll. Waller 1.

34. —. 25 hsnn. (4 rijen), militaire ruiterij, coll. Waller 1, v. Heurck, e. a.

35. —. 1 hsn. met 6 verschillende draadpoppen, coll. Waller 1, Bibl. Haarlem.

36. Artillerie. 6 hsnn., coll. Waller 1, v. Heurck, e. a.

37. —. 5 hsnn., militairen, coll. Z.

38. —. 12 hsnn., militaire ruiterij, Franse onderschr., coll. Waller 1, x, e. a.

39. —. 30 hsnn., spreekwoorden en gezegden, coll. Waller 1, v. Heurck, e. a.

40. —. 14 hsnn., kinderspelen, coll. Prov. Bibl. Leeuw.

41. Armee Beige. — Guides. 15 hsnn. (3 rijen met elk 5 ruiters), coll. v. Heurck, x, e. a.

42. —. 16 hsnn., allerlei personages, coll. Waller 1, x.

43.—. 1 hsn., koningsbriefjes, coll. Waller 1, x, e. a.

44. Jeu de l'oie. — Ganzenspel. 1 hsn., coll. Waller 1, v. Heurck, Folkl. Mus. Antw., e. a.

45. Familie Impériale de Napoléon. 4 hsnn., elk met 4 vakken, coll. Waller 1, x.

46. —. 6 hsnn., militaire ruiterij, coll. Waller 1, v. Heurck, e. a.

47. —. 16 hsnn., geschiedenis van de blauwe vogel, coll. Waller 1.

48. —. 12 hsnn., dieren, coll. Waller 1, x, e. a.

49. —. 6 hsnn., militaire ruiterij, coll. Waller 1, Folkl. Mus. Antw., e. a.

50. Bédouins. 21 hsnn. (3 rijen), militairen, coll. Waller 1, v. Heurck, e. a.

51. —. 24 hsnn., abc met personages, coll. Waller 1, v. Heurck.

52. Artillerie Legere. 3 hsnn., coll. Waller 1, x, e. a.

53. — 3 hsnn., vreemde volkeren, coll. Waller 1.

54. —. 40 hsnn., militairen, coll. Waller 1, v. Heurck, e. a.

55. —. 2 hsnn., boot en trein, coll. Waller 1, Folkl. Mus. Antw., e. a.

56. Armee Beige. — Lanciers. 3 hsnn., coll. Waller 1, Folkl. Mus. Antw.

57. —. 20 hsnn., geschiedenis van Klein Duimpje, coll. Waller 1, e. a., met nr. 56, Folkl. Mus. Antw., z. nr. Z.

58. Armee Beige. — Infanterie. 22 hsnn.,coll. Waller 1, Folkl. Mus. Antw., e. a.

59. Histoire defées et de peau d'dne. 12 hsnn., onder­schriften tweetalig, coll. Waller 1, v. Heurck, e. a.

60. Jeu de Cartes,Jeu de Dominos. 28 hsnn., domino­spel, 32 hsnn., kaartspel, coll. Waller 1, Jubelpark, e. a.

61. —. 16 hsnn., militaire ruiterij, coll. Folkl. Mus. Antw.

62. Soldaten Leven. — Vie Militaire. 3 rijen hsnn., coll. Folkl. Mus. Antw., Volksk. bureau Am-sterd.

64. —.16 hsnn., kozakken, coll. Waller 1, v. Heurck, e. a.

65. Histoire du peut Chaperon Rouge. — Historie van Roodkapje. 12 hsnn., coll. "Waller 1, v. Heurck, x, e. a.

66. Histoire du chat Botte. — Geschiedenis van den Gelaarsde Kater. 20 hsnn., coll. Waller 1, Folkl. Mus. Antw., e. a.

67. —. 1 hsn., Wandelende Jood, Franse tekst, coll. x, Crick.

69. —. 15 hsnn., sanctjes, coll. Waller 1, Prentenkab. Brussel, e. a.

70. —. 9 hsnn., figuren om uit te knippen (toneel-schermen), coll. Waller 1.

71. Cantique de Sainte Geneviève. ï hsn., H. Genove-va met 6 kolommen Franse tekst, coll. Waller 1, Z., e. a.

72. —. Kanonniers, volgens Van Heurck en Boeken-oogen, J.P.F., blz. 523.

73. Cavalerie Franc_aise. 12 hsnn., militaire ruiterij, coll. x.

74. Immaculée Conception. — De Onbevlekte Ont-fangenis. 2 hsnn., Onze-Lieve-Vrouw en H. Elisabeth v. Hongarije (;), coll. Waller 1, e. a.

75. —. Personages en dieren, volgens Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 523.

78. —. 12 hsnn., de avonturen van Mayeux, coll. Folkl. Mus. Antw., e. a.

78. Cavalerie Franc.aise, 12 hsnn., coll. Waller 1, Bibl. Haarlem.

78. La sainte Cène. — De Laetste Avond-Mael Van Christus Met Zijne Apostelen, 1 hsn., coll. Z.

79. Geschiedenis van Napoleon 1. — Histoire de Napolé­on Ier. 4 hsnn., elk met 4 vakjes, coll. Waller 1, v. Heurck, e. a.

allerlei personages en bezigheden, coll. Waller 1, x, e. a.

83. Histoire de Jean et Marguerite. — Geschiedenis van Jan en Mtrgaretha. 24 hsnn., Jan de Wasser voor­gesteld met apen, coll. Waller 1, v. Heurck, e. a.

85. —.22 hsnn., militairen, coll. Waller 1, v. Heurck, e. a.

86. —. 16 hsnn., militairen, coll. Waller 1, v. Heurck, e. a.

87. —. 8 hsnn., militaire ruiterij, coll. Waller 1, v. Heurck.

88.—. 18 hsnn., militaire ruiterij, coll. Waller 1, v. Heurck.

89.—. 5 hsnn., 1 „Crédit est mort" en 4 busten van vorsten waaronder Willem 1, coll. Waller 1, x, e. a.

90.—. 12 hsnn., militaire ruiterij, coll. Waller 1, x.

91. Cavalerie Fran^aise. 12 hsnn., militaire ruiterij, coll. Waller 1.

92. —. 10 hsnn., militaire ruiterij, coll. Waller 1, x.

93.—. 15 hsnn., van verschillend formaat, allerlei taferelen, coll. Waller 1, v. Heurck, e. a.

94. Histoire de Belgiqne. Geschiedenis van België'. 12 hsnn., vorstelijke personages (Keizer Karel, Jan zonder vrees, Godfried v. Bouillon enz.) (tarot-spel), coll. v. Heurck, x, e. a.

95. Het Vermakelijk Harlikein-Spel. 1 hsn., coll. Waller 1, v. Heurck, e. a.

96. De nijvre Haringvangst, die zooveel bloei mag schenken... 4 vss. 8 hsnn., coll. Waller 1, x, e. a.

97. Gevogelten in soort zal deze Plaat u toonen! ... 4 vss. 35 hsnn., vogels, coll. Waller 1, v. Heurck, e. a.

98. Kinderlief weer een geschenk || Naar uw zin... 4 vss. 25 hsnn., abc met menselijke figuren, coll. Waller 1, Folkl. Mus. Antw., e. a.

99. Vermakelijk Kinderspel. 36 hsnn., floskaartjes, coll. Waller 1, v. Heurck, e. a.

100. Hier ziet gij lieve jeugd, veel zaken... 2 vss. 36 hsnn., allerlei voorwerpen, coll. Waller 1.

top

101. Waakzaamheid en deugdsbetrachting, bronnen van geluk en vreugd,... 2 vss. 4 hsnn., strijd van de kat en de muizen, coll. Waller 1, v. Heurck,

102. Wilt ge'u nog eens vermaken... 8 vss. 12 hsnn., militairen, coll. Waller 1, x.

103. Leer deez' spreuken te geleiden... 4 vss. 36 hsnn., spreekwoorden en gezegden, coll. v. Heurck, Folkl. Mus. Antw., e. a.

104. Jongens doet het u pleisier... 8 vss. 16 hsnn., dieren, coll. Waller 1, Folkl. Mus. Antw., e. a.

105. Ziet hier wat jonge knapen spelen... 2 vss. 12 hsnn., ges. G.O(ortman), jongensspelen, coll. Waller 1, N.O.M.

106. Wil kinderen u met deze snaken || En met hun zang en spel vermaken... 4 vss. 24 hsnn., muzikanten, coll. Waller 1, Folkl. Mus. Antw., e. a.

107. Kinders hebt ge lust nog wat te zien en wat te lezen... 2 vss. 9 hsnn., kindervermaken, coll. Waller 1, v. Heurck, e. a.

108. Kinder-Spelen. 12 hsnn. ges. G. Oortman, coll. Waller 1, Folkl. Mus. Antw.

109. Hier ziet ge de kleedij, der mannen... 2 vss. 9 hsnn. (3 rijen) militairen, coll. v. Heurck, x,

110. Deez prent met veel verscheidenheid ... 6 vss. 9 hsnn., kindervermaken, coll. Waller 1, v. Heurck, e. a.

111. Elk kind dat leert met lust en vlijt, || Zijn deze plaatjes toegewijd. 9 hsnn., kindervermaken, coll. v. Heurck, x, e. a.

112. Voor Vorsten Vaderland waagt deze heldenstoet ... 2 vss. 16 hsnn., ges. A. Cranendoncq, militaire ruiterij, coll. Waller 1, v. Heurck, e. a.

113. Niet steeds brengt rijkdom of geld den mensch geluk en voorspoed aan... 2 vss. 2 hsnn., geschiedenis v. Hans v. Polen, coll. Waller 1, v. Heurck, e. a.

114. Ziet kinderen! 't bedrijf van Steven van der Klok... 4 vss. 24 hsnn., coll. Waller 1, x, e. a.

115. Gij ziet in deze Plaat de dap'pre ruiterij... 4 vss. 6 hsnn., ges. W. Bal, militaire ruiterij, coll. Waller 1, x, e. a.

116. Met eerbied en bewondering... 4 vss. 1 hsn., Laurent Kosters drukkerij, coll. Waller 1, Folkl. Mus. Antw., e. a.

117. Trap des Ouderdoms. 1 hsn., ges. H. Numan, coll. Waller 1., x.

118. Toen Munchaus zo is u bekend... 8 vss. 16 hsnn., mensen uit de maan als apen voorgesteld, coll. Waller 1, N.O.M., e. a.

119. Komt, kindertjes! Komt hier, wilt doctor Steven kijken, || Met zijn knecht Spring in 't Veld. 20 hsnn., ges. H. Numan, coll. Waller 1, v. Heurck, e. a.

120. Zie hoe een ontmoeting Juffrouw Schoon Gelaat || Wel zesmaal veranderen doet op deez' plaat. 16 hsnn., personages en klederdrachten, coll. Waller 1, Folkl. Mus. Antw., e. a.

121. Het Nieuw Vermakelijk Luilekkerland. 24 hsnn., coll. Waller 1, x, e. a.

122. Onderscheidene Voorstellen. 15 hsnn., allerlei personages en bezigheden, coll. Waller 1, v. Heurck, e. a.

123.'f Vermaaklijk tijdverdrijf, Zoo noemt men alles... 2 vss. 36 hsnn., allerlei personages en bezigheden, coll. Waller 1.

124. Ziet kind'ren een twaalftal nieuw figuren... 4 vss. 4 hsnn. elk met 3 afbeeld, ges. A.C.(ranendoncq), spreekwoorden, coll.Waller 1, v. Heurck, e. a.

126. Schutterij || te Paard en te Voed. 2 hsnn. ges. Coldewyn, militaire ruiters, coll. Waller 1, v. Heurck, e. a.

127. Het uitstapje naar Haarlemmer kermis. 14 hsnn., omnibus, trein en allerlei personages en bezig­heden, coll. Waller 1, Folkl. Mus. Antw., e. a.

128. Komt Kind'ren, koopt deez' Prent, zij zal u wis vermaken... 4 vss. 16 hsnn., kinderspelen, coll. Waller 1, v. Heurck, e. a.

129. Ha, ha 't Drie Koningsfeest ziet men hier vrolijk vieren... 6 vss. 1 hsn. (Robyn), coll. Waller 1, Koninkl. Bibl. Brussel, x.

130. Hier ziet gij de krijgers gereed om te strijden, en 't land, van den vijand geheel te bevrijden. 16 hsnn. (4 rijen) ges. A.C.(ranendoncq), militairen, coll. Waller 1, Folkl. Mus. Antw., e. a.

131. Deez' zes paar schetsen in dit Prenttafreel wil too-tien... 4 tss. 12 hsnn., de 12 maanden, coll. Waller 1, x.

132. —. 16 hsrni., ges. W. Bal, leven van het paard, coll. x.

133. Zesfab'len, lieve jeugd, word' u hier voorgesteld... 4 vss. 6 hsnn., fabels, coll. Waller 1, v. Heurck, e. a.

134. Deez' Prent vertoont U, lieve Jeugd, || Een aantal Helden... 4 vss. 20 hsnn., militairen en militaire school, coll. Waller 1, v. Heurck, e. a.

135. Als gij, lieve kleinen, deez' prent hebt gelezen... 4 vss. 8 hsnn., kinderbezigheden, coll. Waller 1, Folkl. Mus. Antw., e. a.

136. Knappe jongens groot en klein! || Kiest g'een am­bacht, kies dan 't myn... 8 vss. 12 hsnn., ambachten, coll. Waller 1, N.O.M.

137. Zie hier vier en twintig snaken ... 4 vss. 4 hsnn., met op elk 6 personages, ges. A. Cranendoncq, coll. WaJler 1, N.O.M., e. a.

138. Kan verscheidenheid vermaken ... 4 vss. 4 hsnn., met op elk 6 taferelen, ges. Cranendoncq, personages en bezigheden, coll. Waller 1, N.O.M., e. a.

139. Wilt met aandacht eens beschouwen ... 4 vss. 4 hsnn., musicerende en dansende kinderen, coll. Waller 1, Folkl. Mus. Antw., e. a.

140. Beschouw hier met opregte vreugd, || De spelen eener blijde jeugd... 4 vss. 12 hsnn., kinderspelen en bezigheden, coll. Waller 1, v. Heurck, e. a.

141. Geschiedenis van Genoveva. 12 hsnn., coll. Waller 1, Folkl. Mus. Antw.

142. Daar hebt gij, kinderen, weer een tal... 4 vss. 4 hsnn. ges. J.V. Lieshout, 2 schepen, 2 kinderspelen, coll. Waller 1, N.O.M., e. a.

143. Wilt gij de Rarekiek soms zien... 4 vss. 20 hsnn., allerlei taferelen, coll. Waller 1, x, e. a.

144. —. 8 hsnn., alfabet letters A-H, met personages, coll. Waller 1, Z.

145. —. 8 hsnn., alfabet, letters I-P, coll. Waller 1, Folkl. Mus. Antw., e. a.

146. De Natuur. 6 hsnn., landschappen, stadsgezich­ten, coll. Waller 1, v. Heurck, e. a.

147. Dees' Dieren, toonen zich als levend aan uw oogen... 4 vss. 8 hsnn., dieren, coll. Waller 1, v. Heurck, e. a.

148. De groote Vogelkooi. 24 hsnn., met elk 4 vakjes, coll. Waller 1, x, e. a.

149.—.2 hsnn., ges. H. Numan, 1. jongensspelen; 2. meisjesspelen, coll. Waller 1.

150. De Tooverlantaarn van Mr. Laronde. 5 hsnn., leurders, coll. Waller 1, v. Heurck, e. a.

151. De Verkeerde Wereld. 28 hsnn., coll. v. Heurck, x, e. a.

152. Hier toonen Jagers met hun Honden ... 4 vss. 36 hsnn., jagen en vissen, coll. Waller 1, N.O.M., e. a.

153. Geliefde jeugd in ieder dier, || Blinkt Gods weldadig albestier. 8 hsnn., 6 viervoetige dieren en 2 vogels, coll. Waller 1, x.

154. Komt nu, lieve meisjes... 4 vss. 16 hsnn., vrouwenbezigheden en spelen, coll. Waller 1, Folkl. Mus. Antw.

155. De kunst heeft lieve jeugd voor U in prent gezet || 't Gezellig A.B.C. ... 2 vss. 12 hsnn., in elke blok 2 vakken ges. A.C(ranendoncq), coll. Waller 1, x, e. a.

156. De Rarekiek. 20 hsnn., allerlei personages en bezigheden, coll. Waller 1, Bibl. Haarlem.

157. Komt kind'ren gaat mee mijn buitenplaats eens zien... 4 vss. 12 hsnn. ges. Robyn, landleven, coll. Waller 1, x, N.O.M.

158. Verscheidenheid behaagt den mensch... 2 vss. 28 hsnn, ges. G. Oortman, allerlei taferelen, coll. Waller 1.

159. Tijl Uilenspiegel heeft in zijn leven... 4 vss. 20 hsnn., coll. Waller 1, Folkl. Mus. Antw.

160. Spoorweg en andere rijtuigen. — Chemin de fer et autres véhicules. 19 hsnn., 8 met rijtuigen en n met allerlei personages, coll. Waller 1, x.

161. De vier getijden des Jaars. || Les quatre saisons de l'année. 8 hsnn., de 4 jaargetijden en 4 kl. hsnn. met personages, coll. Waller 1, Folkl. Mus. Antw., e. a.

 

p. 167

   

J. Hendriksen  te  Rotterdam.

 

De firmanten van de bedrijven : J. Hendriksen, Hendriksen jr. en Ulrich, T.J. Wijnhoven

Hendriksen, allen te Rotterdam, waren onderling nauw verwant.

Jan Hendriksen, geboren te Doornmersiel in Oost-Friesland 1, werd op ip december 1781 lid van het Rotterdamse boekverkopersgild; op 5 oktober 1790 komt hij voor in de boeken van „de finale admissie" en op 5 maart 1794 doet hij zijn poorterseed. In 1805 laat hij zijn zoon Theodorus Johannes Wijnhoven-Hendriksen inschrijven als leerling 2.

Verschillende prenten van J. Hendriksen zijn gedateerd. De oudste datum op deze prenten is 1797, de jongste 1826. J. Hendriksen noemde zich „drukker en boekverkoper" of „boek- en kunst-plaatdrukker", en was gevestigd „op de Hoogstraat bij het stadhuis". T.J. Wijnhoven-Hendriksen treedt later op als „boek- en plaatdrukker" op hetzelfde adres. Enkele van zijn prenten zijn gedateerd 1832. De inboedel van T.J. Wijnhoven werd openbaar geveild te zijnen huize op 3 mei 184? 3.

Hendriksen junior was in de jaren 1816-1818 geassocieerd met J.B. Ulrich. Was hij dezelfde als de Hendriksen, die omstreeks 1832 zijn vader opvolgde onder de naam T.J. Wijnhoven-Hendriksen, of was Hendriksen j r. een andere zoon van Jan Hendriksen?

Het fonds van J. Hendriksen, van Hendriksen jr. en Ulrich, van T.J. Wijnhoven-Hendriksen en dat van J.B. Ulrich hebben elk hun eigen nummering en worden dus als zelfstandige fondsen behan­deld.

Jan Hendriksen heeft een grotendeels nieuw fonds samengesteld. Hiervoor heeft hij beroep ge­daan op bekende graveurs van kinderprenten : H. van Lubeek, G. Oortman, A. Cranendoncq en J. van Lieshout. Niet alle prenten van deze graveurs zijn gesigneerd. De nrs. 2 en 11 zijn gesigneerd Lubeek en de nrs. 12 en 25 H. v. Lubeek, maar ook de niet gesigneerde prenten 28, 33 en 50 schijnen van de hand van Van Lubeek te zijn. G. Oortman heeft maar één prent gesigneerd, namelijk nr. 15 (kinderspelen), maar de prenten genummerd 14, 16 tot 21, 23, 24 en 27 zijn, naar de tekentechniek te oordelen, eveneens van de hand van G. Oortman. De nrs. 46, 77, 81 tot 84, 88 en 8p zijn gesigneerd A. Cranendoncq, de graveur uit Zutphen die vooral gewerkt heeft voor de firma De Lange te De­venter.

Toch is dit fonds niet geheel nieuw. Een gedeelte van de houtblokken uit het fonds van de Erven der weduwe J. van Egmont zijn in het bezit gekomen van J. Hendriksen. Daartoe behoren de platen gesigneerd H. Numan, de nrs. 42, 47, 64, 65 welke in het fonds Van Egmont voorkwamen on­der de nrs. 21, 124, 26 en 5p, en de prent nr. 44, waarvan de oorspronkelijke uitgave van Van Egmont niet meer bewaard gebleven is. Daartoe behoort ook de prent nr. 56 : de vier elementen ges. A.

______________________________

1 Gem. Archief Rotterdam, Boeken Finale Admissie blz. 30. — * Ibid., Kasboek Boekverkopersgild. Inventaris nr. 21. Jan Hendriksen was gehuwd niet een juffrouw Wijnhoven, zie : Ledeboer, De boekdrukkers, blz. 327. — 3 Catalogus van een verzameling van ongebonden boeken, bestaande uit vele aanzienlijke kopten. Benevens Koper-Plaatdrukpersen, en verder alles wat tot eene complete Plaatdrukkerij behoort. Voorts assortimenten, papieren, schoolboeken en een aantal ander artikelen. Rotterdam 1849. — Naar de Catalogus van de Vereeniging ter Bevordering van de Belangen des Boekhandels, Deel IV, blz. 60.

 

p. 168

 

Bouwens (nr. 93 bij Van Egmont). Ook de niet gesigneerde prenten 49, 52, 61 zijn oorspronkelijk verschenen in het fonds van Van Egmont, daar respectievelijk genummerd 100, 31, 4. Prent nr. 63 (haantje, bok en vogeltje) is bij Van Egmont verschenen zonder volgnummer.

H. van Lubeek heeft in navolging van de kunstplaatsnijder H. Numan voor J. Hendriksen een paar stadsgezichten gesneden : nr. 2 (Rotterdam en Delfshaven) en nr. 11 (Amsterdam en Schiedam), maar met minder vaardigheid dan zijn voorganger. In het fonds Hendriksen worden ook nog vele traditionele onderwerpen van de oudere kinderprenten behandeld : bijbelse verhalen, historische ta­ferelen, dieren, ambachten en bezigheden, spelen, abc, voertuigen, het luilekkerland, de trap des ouderdoms en de toneelsuccessen : Urbanus en Isabel, en Kloris en Roosje. Nieuwere onderwerpen zijn de verhalen van Moeder de Gans : Klein Duimpje, Assepoester enz., alsook de militaire taferelen.

Jan Hendriksen heeft zijn prenten niet alleen rechtstreeks verkocht maar ook door bemiddeling van wederverkopers, die zijn prenten bedrukt kregen op hun naam. Als wederverkopers van het fonds J. Hendriksen zijn opgetreden de firma's Broedelet en Rykenberg te Purmerend, H. Palier en Zoon te 's Hertogenbosch en J.A. Ryke te Rotterdam.

Vroegere uitgevers gebruikten de blokken welke gediend hadden ter illustratie van boeken of almanakken om hiermede kinderprenten samen te stellen. Jan Hendriksen gebruikte de blokken van zijn kinderprenten om er boekjes mede te maken 1. De activiteit van J. Hendriksen als boekdrukker was vrij belangrijk; zijn fondslijst van 1822 vermeldt 200 titels 2.

Enkele platen uit het fonds J. Hendriksen (o. m. nrs. 13, 24, 83, 89) zijn via J. Noman & Zoon te Zaltbommel en P.C.L. van Staden te Amsterdam in het bezit gekomen van de firma Hemeleers-Vart Houter te Schaarbeek, andere platen uit dit fonds (b. v. nrs. 16 en 19) zijn eveneens via J. Noman & Zoon in het bezit gekomen van P.J. Brepols, andere nog (b. v. nrs. 65, 69, 72 en 99) zijn langs dezelfde weg in het bezit gekomen van de firma Glenisson & Van Genechten te Turnhout.

Prentlijst

onbekend of niet uitgegeven: 5, 9, 29, 35, 39, 40, 41, 43, 51,53,54,55,57,58, 60,62,66,67,68,74,78,85,87,90,92,93,95,96.

 

1. 'k Ben Waakzaam en Getrouw altyd / Terwijl 'k wie my beledigt byt. 1 hsn., hond, gedat. 1806, coll. Waller 3.

2. Rotterdam, van de zijde van de Maas te zien. || Gezicht van Delftshaven van de zijde van de Maas te zien. 2 hsnn. ges. Lubeek, gedat. 1797 en 1805, coll. Waller 3.

3. Het Nieuw vermakelijk Kinder-spel. 36 hsnn., floskaartjes, coll. Waller 3; gedat. 1808, coll. Oudh. Gen.

3. Zelfde prent als voorgaande gedrukt met nieuwe houtblokken, coll. Waller 3.

4. Komt Kinderen Komt met Hoopen j|| Om deze Ambachts-Prent te Koopen. 20 hsnn., ambachten, coll. x.

6. Het nieuw Vermakelijk Lui-lekker-land. 24 hsnn., gedat. i8oj, coll. Waller 3, N.O.M.

7. Ziet kindeun / ziet dees prent eens aan / wat fraaie beelden hier op staan. 12 hsnn., allerlei personages en bezigheden, gedat. 1817, coll. Ottema.

8. Hier geeft een yder ons een blyk, voor 't komstig Speeltuig en Muzyk. 24 hsnn., dwergfiguren, muzikanten, coll. v. Gijn.

9. onbekend

10. Zinsspeling op eenige onbekende Ambachten en Handwerken. 20 hsnn., coll. N.O.M., Ottema.

11. Gezicht van Amsterdam, aan de Oostzyde. || Gezicht van Schiedam, aan de zyde van de Maas. 2 hsnn., ges. Lu­beek, gedat. 1804, coll. Waller 3, archief Haarlem.

12. Ziet kinderen Broer en Zusje Spelen || Wil gul in hunne Vreugde deelen. 4 hsnn., ges. H.V. Lubeek en HVL, taferelen uit het kinderleven, gedat. 1810, coll. Waller 3.

13. Komt hier nu Kinderen rijn, en leest dees Vogels al, Gij hebt met groot en klein, hier Hondert in 't getal. 24 hsnn., grote vogelkooi, gedat. 1808, coll. N.O.M., coll. x.

14. Dit is het Trouw — Geval en wonderlijk Schouwspel Dat hier is afgebeeld van Urbanus en Isabel. 24 hsnn., coll. Waller 3, N.O.M., e. a.

15. Ziet hier wat Jonge Knapen spelen, || Hun Oeffening zal u niet vervelen... 4 vss. 12 hsnn., ges. G.O(ortman), kinderspelen, gedat. 1806, coll. Waller 3, x.

16. November 'slagters besten tyd, Mits goed en vet geweid. 12 hsnn., de slachttijd, coll. Waller 3, gedat. 1816, coll. x.

17. Weer zes en dertig nieuwe Prentjes, || 't zyn Jongens, Meisjes, Wyfjes, Ventjes, || Van mode en smaak voor '( eerst in 't licht, || Ten dienst van 't Leervak ingerigt. 36 hsnn., allerlei bezigheden, gedat. 1806, coll. Waller 3, N.O.M.

18. Kinderen zoo ge u wilt vermaken, || Komt, beschouwt dan deze Snaken, || Elk in zynen stand en doen, || Wilt daarby uw Leeslust voen. 24 hsnn., allerlei 38. personages en bezigheden, coll. Waller 3, N.O.M., e. a.

19. Van al de Letters, op de Letterlijst gesteld... 4 vss. 24 hsnn., abc met dieren, gedat. 1806, coll. Waller 3, x.

20. Ziet, lieve Kleine ziet, kan u dit werk bekoren... 4 44, vss. 12 hsnn., allerlei voertuigen, jagers en vissers, coll. Waller 3, x, e. a.

21. Hier hebt gy agtien fraije Prentjes, || Ziet lieve 44, Kinderen deze Ventjes... 6 vss. 18 hsnn., landbouw, jacht, visvangst en ijsvermaak, gedat. 1806,  coll. Waller 3, coll. N.O.M., e. a.

22. Deez' prent is 't geld wel dubbeld waard : || Ziet dieren tam en wild van aard. 24 hsnn., dieren, coll. N.O.M., Atlas van Stolk 475, Gemeentearchief Rotterdam.

23. Ziet hier, o jonge Jeugd, kan u deez' Prent behagen? Een aantal Gediert, Wordt u hier opgedragen. 24 hsnn., vogels, coll. Waller 3, N.O.M., e. a.

24. Kom, Kind'ren, koop deez' Prent zy zal uw wis vermaken, || Hier hebt gy weer een Keur van aller­hande zaken... 4 vss. 16 hsnn., kinderspelen, coll. Waller 3, x.

25. Beschouwt hier, Kinderen! een achttal wilde dieren, 52. Die weinig ons bekend, in vreemde landen tieren. 8 hsnn. ges. H.V.L.(ubeek), coll. Waller 3, N.O.M.

26. Ziet hier o Jeugd in deze prent... 4 vss. 36 hsnn., van doop tot trouwen, coll. N.O.M.

27. Ziet wat in deeze prent, elks Beeld en Werk beduid, || En kiest, o Kinderen voor u het best er uit. 36 hsnn., vrouwelijke beroepen en bezigheden, gedat. 1804, coll. Waller 3.

28. Geen nutter dier voor rat en muis, || Als een mooi katje in uw huis....4 vss. 1 hsn., kat, coll. Waller 3.

29. onbekend

30. Ziet hoe dit hondje zittend wagt.... 6 vss. 1 hsn., hond, gedat. 1803, coll. NOM.

31. Daar hebt gij Kinderen weer getal, Van tweepaar uitgezogte Platen... 4 vss. 4 hsnn., twee met afb. van schepen en twee met spelende kinderen ges. Lieshout, coll. Gemeente-archief Rotterdam.

32. Ziet hier, Kindersl op deze Prent, Den Pruisschen Adelaar... 4 vss. 12 hsnn., ges. v. Lieshout, allerlei personages, coll. x.

33. Wilt met aandagt eens beschouwen, || Dees' beeltenis van alle vier, Drie die haar bij het spelen houden || En een met bloemen ziet gij hier. 4 hsnn. ges. Lubeek, musicerende kinderen, coll. N.O.M.

34. Komt hier die kinderen ryn, en lees dees vogels al : Gij hebt met groot en klein, hier honderd in 't getal. 24 hsnn., grote vogelkooi, coll. x, Z.

35. onbekend.

36. —. 1 hsn., prinses Frederika Sophia Wilhelmina en prins Willem V te paard, vers. oml., coll. Norge.

37. onbekend.

38. —. 4 hsnn., militairen, coll. Ottema.

39-41. onbekend.

42. —. 24 hsnn. ges. H. Numan, geschiedenis van Dr. Steven en zijn knecht, volgens Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 524-525.

42. De trap des ouderdoms. 1 hsn. ges. H. Numan, op naam Palier en Zn., coll. Waller 7.

43. onbekend.

44. —. 2 hsnn. ges. H. Numan, jongen vist met lijn, meisje houdt baarsje in de hand, gedat. 1805, coll. N.O.M.

44. Dit leger ruiters en soldaten, zullen vegten en geen leven laten. 9 hsnn., coll. Ottema.

45. De Geboorte van 's Werelds Heiland. 8 hsnn., coll. N.O.M.

46. Deze rijden en rotsen om van te beven, Zoo zagtjes maar voort, en maken geen leven. 4 rijen hsnn. ges. A. Cranendoncq, voertuigen, coll. Fries. Gen., Norge.

47. Kermisprent. 1 hsn. ges. H. Numan, man met draaiorgel en een knaap met marmot, gedat. 1805, coll. N.O.M.

48. Trap des Ouderdoms. 1 hsn. Coll. N. O. M. 12627.

49. Bijbelsche Historiën. 24 hsnn., taferelen uit het O. T., coll. Waller 3.

50. Kermis Print. 2 hsnn., speeltent en poppenkraam en soldaten op mars, coll. Waller 3.

51. onbekend.

52. Belegering van Leiden; begonnen den 5 Mey, en verlaten den 3 Oktober. 8 hsnn., coll. Waller 3.

53-55. onbekend.

56. Zie hier naar Kunst geschetst Lucht, Water, Vuur en Aarde... 4 vss. 4 hsnn. ges. A. Bouwens, gedat. 1811, coll. N.O.M.

57-58. onbekend.

59. Wonderlijke Avonturen van Schipper Willem Ysbrandsz. Bontekoe. 8 hsnn., coll. Gemeentearchief Rotterdam.

60. onbekend.

61. Hier word door Jacob Cats, ô Jeugd! u voorgeschreven, Al de verandering, in 's menschen gansche leven. 24 hsnn., coll. Waller 3, N.O.M.; gedat. 1810, coll. y.

62. onbekend.

63. Een Haantje met een bok, een Vogeltje daarneven, Hoe ofgy die gebruikt dat is net om het even. 3 hsnn., coll. x.

64. Afbeelding van het Luthersche Wees- en Oude Mannen en Vrouwenhuis op 't Weesperveld, te Amsterdam, 1 hsn. ges. H. Numan, coll. y.

65. Afbeelding van de Luthersche nieuwe kerk te Amster­dam, 1 hsn. ges. H. Numan, coll. x.

66-68. onbekend

69. Zie Kinderen weer wat nieuws, ' Maar volg het pad der deugd. || Het dient om Uw te leeren, || Dan zal men Uw altoos eeren. 8 hsnn., ambachten en beroepen, gedat. 1811, coll. Wallcr 3, N.O.M., Atlas v. Stolk 5824, e. a.

70. Daar kinderen hebt ge een print, Waar ge uw vermaak in vindt. 8 hsnn., kinderspelen, coll. Waller 3, N.O.M., e. a.

71. Deez Kinderprent leert, kort en goed. Wat nut de Werktuigkunde doet... 4 vss. 8 hsnn., werktuigkunde, coll. N.O.M., Ottema.

72. Ziet Kinders op deez' print verscheidenheid van Visch, Die ons de Zee verschaft, meest smaaklyk op den disch. 12 hsnn., vissen, coll. Wallcr 3, x, e. a.

73. Ziet kinders in deez' print, Of gy er uw vermaak in 89, vindt, 8 hsnn., vrouwel. bezigheden, coll. N.O.M.

74. onbekend.

75. Hier ziet 'g een Stoet van Helden, uitgelezen, |[ Volgt hunne dapperheid, Wilt nooit geen vijand vreezen. 9 hsnn., militaire ruiterij, coll. Waller 3; gedat.1810, coll. x.

76. Met liste en snoode lagen Wist Buonaparte de volken te plagen | Maar de hollanders en belgen vol moed. Ontsloegen zich van dat helsche gebroed. 4 rijen hsnn., geschiedenis van Napoleon van Elba tot Waterloo, coll. N.O.M.

77. Ziet kinderen hier uit kunt gy leeren || Hoe een soldaat moet exereeeren. 6 hsnn. ges. A.C(ranendoncq), militairen, coll. Ottema.

78. onbekend

79. Ziet kinderen nu deze prent | Ik hoop gij zijt er mee content... 4 hsnn. ges. A. Cranendoncq, militairen, coll. v. Gijn.

80. Om uw leerlust bot te vieren || Ziet ge u bekende en vreemde dieren. 25 hsnn., coll. x, v. Gijn.

81.Zie kinderen een twaalftal niemve figuren, Het zijn alle rare kuren. 4 hsnn. ges. A.C(ranendoncq), allerlei boertige taferelen, coll. Waller 3.

82. Kan verscheidenheid vermaken... 4 vss. 4 hsnn. ges. Cranendoncq, elke hsnn. verdeeld in 6 vakjes, allerlei bezigheden, coll. N.O.M.

83. De kunst heeft Lieve Jeugd! voor U in prent gezet, .| 't Gezellig A,B,C, het nuttig alphabeth. 12 hsnn. ges. A.C(ranendoncq), coll. x.

84. Hier ziet gij de toebereidsclen van den strijd, ;j Daar wij eens door zijn verblijd. 16 hsnn. ges. A.C.(ra-nendoncq), taferelen uit de strijd tegen Napoleon, coll. Waller 3.

86. Geeft verscheidenheid genoegen, || Dan wordt hier uu> smaak gestreeld || In een dertigtal van prentjes | Ziet ge U steeds wat nieuws verbeeld. 36 hsnn., leurders en ambachten en allerlei taferelen, coll. N.O.M.

88. Zie deez' Soldaten hier marcheren, || Om zich dapper te verweren. | Indien Napoleon tegen ons zich steld :| Onze kracht en moed hem nederveld. 24 hsnn. ges. A.C.(ranendoncq), militairen, coll. Waller 3.

89. Zie hier vier en twintig snaken || Gansch verschil­lend in hun aard | Kinderen, om u te vermaken ' Wordt door ons geen vlijt gespaard. 24 hsnn. ges. Cranendoncq, koddige personages, coll. Wallcr 3.

90. onbekend

91. Met wild en tam en huisgcdiert... 4 vss. 8 hsnn. ges. Cranendoncq, dieren, col]. Westfries museum.

94. Zyne krachten te besteden Tot vermaak of nut der jeugd... 4 vss. 9 hsnn., ambachten, coll. x.

95-96. onbekend

97. Gij, lieve Kind'ren! kunt uit Duimpjes voorbeeld leeren, Dat moeden overleg 't gevaar kan overheeren. 12 hsnn., Klein Duimpje, coll. N.O.M., x.

98. Asschepoesters leed en vreugde || Wordt u, Kind' ren! hier vertoond... 4 vss. 12 hsnn., coll. Waller 3, x.

99. Verlustigt, Kind'ren! U een poosje, || Bij 't gene u hier de prentkunst biedt; || 't Is Kloris Bruiloft met zijn Roosje, || Wie kent dit Neerlands blijspel niet? 8 hsnn., gedat. 1826, coll. N.O.M, en Fries Gen., ongedat., coll. x.

_________________

1 In de bibliotheek van het Fries Genootschap te Leeuwarden is bewaard : Nieuw Kinder Prente-Boek, bij een verzameld tot vermaak der Jeugl. Te Rotterdam bij J. Hendriksen, 2e druk, (z. j.). Het bevat blokken o. m. uit de prenten nr. 83, 84 en 86. — 2 BibL Vereeniging, Personalia J. Hendriksen.

 

p. 170

 

Het  fonds  Hendriksen jr.  en   Ulrich  te  Rotterdam

 

De boek- en kantoordrukkerij van Hendriksen jr. en J.B. Ulrich te Rotterdam was gevestigd op de Botersloot lett. I, nr. 437 en 442.

Bij de tien prenten welke uit dit fonds bewaard gebleven zijn, bevinden zich vier herdrukken van prenten uit het fonds van J. Hendriksen. De nummers 1, 13, 16 en 18 van Hendriksen jr. en Ulrich stemmen overeen respectievelijk met de nrs. 80, 83, 82 en 89 van J. Hendriksen. Op één na zijn deze prenten van J. Hendriksen gesigneerd A. Cranendoncq. Al de overige prenten van Hendriksen jr. en Ulrich, de nrs. 2, 5, 7, 8, 9 en to, zijn eveneens gesigneerd A. Cranendoncq. Het is niet uitgesloten dat ook deze prenten oorspronkelijk tot het fonds van J. Hendriksen zouden hebben behoord.

 

Prentlijst

onbekend of niet uitgegeven: 3,4,6,11,12,14,15,17.

1. Zelfde prent als J. Hendriksen 80, coll. x.

2. Die zijn tijd, zijn vlijt en krachten, Aan zijn bezigheden paart... 8 vss. 9 hsnn. ges. A. Cranen­doncq, ambachten, coll. Ottema.

3-4. onbekend

5. Teekenaar, graveur en drukkers, Stellen hier in deze prent... 4 vss. 17 hsnn. ges. Cranendoncq, leurders en allerlei taferelen, coll. N.O.M.

6. onbekend

7. Ziet hier een Agttal U vertoond, || Die Neerlandsch Legermacht vertellen... 4 vss. 8 hsnn. ges. A. Cranen­doncq, militairen, coll. Waller 3.

8. Al wat men in dees Prent beziet, | Is Aperij en anders niet... 4 vss. 24 hsnn. ges. A.C. en Cranendoncq, taferelen met apen, coll. x.

9. Daar Wij hier bij Poezy, || Teeken- Sny- en Druk­kunst voegen... 8 vss. 9 hsnn. ges. A. Cranendoncq, beroepen, leurders en schepen, coll. Waller 3, x.

10. Nu Napoleon is van kant, | Rijden wij naar onsVaderland. 4 rijen hsnn. ges. A. Cranendoncq, legerwagens, coll. Waller 3.

11-12. onbekend

13. Zelfde prent als J. Hendriksen 83, coll. Waller 3,N.O.M., e. a.

14-15. onbekend

l6. Zelfde prent als J. Hendriksen 82, coll. x.

18. Zelfde prent als J. Hendriksen 89, coll. Waller 3, x.

— . — . 30 hsnn., straatroepen. Catal. Beyers, Utrecht, mei 1966, nr. 1779.

 

p. 171

 

T.C.  Hoffers  te  Rotterdam

 

Volgens van Heurck en Boekenoogen was T.C. HofTers werkzaam te Rotterdam van 1820 tot 1837 1. Op zijn uitgaven staat het adres vermeld „ter boekdrukkerij van T.C. Hoffers in de Korte Pannekoekstraat bij de Nieuwe markt, Wijk i, nr. 330". Vermoedelijk was deze HotFers een zoon van J.P. Hoffers werkzaam in Den Bosch in het begin der 196 eeuw 2.

T.C. Koffers heeft voor zijn fonds geheel nieuwe kinderprcntcn laten maken. De meeste van deze prenten zijn gegraveerd door Christiaaii Jacob Schuyling. De nrs. 2 tot en met 5, 7 tot en met

17. 20 en 21, zijn aldus gesigneerd, maar de nummers 19, 22 tot en met 25, 27, 29 en 31, zijn, alhoewel niet gesigneerd, naar alle waarschijnlijkheid eveneens van de hand van Schuyling.

De kwalificatie „geheel nieuw" geldt enkel voor de houtblokken, dus voor het materiaal, want naar uitvoering en inhoud sluiten deze gravuren volkomen aan bij de traditionele kinderprenten van hun tijd. In dit fonds, dat zo goed als volledig bewaard gebleven is, vinden we dierenprenten (4, 7,

18. 35), prenten met soldaatjes (1,3,6, 30), het alfabet (2) een prent over vreemde volkeren (3), kinder­spelen (8 en 9), moraliserende prenten (16 en 17), historische prenten (n, 21, 27, 29), de sprookjes van Moeder de Gans (25, 26, 37, 38), de oude verhalen van Uilenspiegel (23), Floris en Roosje (24), Jan de Wasser (31) en van Genoveva van Brabant (32), ook de nieuwe verhalen van Engelse inspiratie : Richard Whittington (15) en Robinson Crusoë (19), verder prenten met beroepen en ambachten (10, 12, 14, 35), met de vierjaargetijden (13), de kermis (22) en met de onvermijdelijke floskaartjes (36).

Het fonds van T.C. Hoffers is omstreeks 1840 overgenomen door een onbekende uitgever van Den Haag die zijn prenten merkt „'s Gravenhage 1840"; deze uitgaven zijn in onderstaande lijst ge­merkt : 1840.

De prenten van Hoffers hebben veel bijval gekend en zijn nog in grote getale bewaard met of zonder naam van de uitgever of op naam van een der wederverkopers, die als grossiers de prenten van Hoffers hebben helpen verspreiden. Deze wederverkopers waren : J. A. Heyse, Mindermann & C° en J.W. Schut & C° te Amsterdam, A. van Alphen en gebr. van Kapel te Delft, H.C. Dooremaalen te Rotterdam, G. Hesselink, W., W. en J., en W. en M.P. Hissink te Zutphen.

 

Prentlijst

1. Deez' print is voor het zoete Kind, || Dat zijne ouders wel bemind : || ... 4 vss. 20 hsnn., militairen, coll. Atlas v. Stolk 437, v. Gijn, e. a.

2. Deez' Print, o lieve Jeugd! ziet gij aan u vereeren, || Om spelend, met gemak, het A,B,C, te leeren. 24 hsnn. ges. Schuyling, coll. Waller 4, x, e.a.

3. Zie hier o lieve jeugd! een aantal oorlogshelden || Die door het oorlogsvuur den vrede eens herstelden. 16 hsnn. ges. Schuyling, militairen, coll. Ottema.

4. O lieve kinderen! ziet de dieren op deez' print; Kent hunnen naam en aart, als gij hen levend vindt. 8 hsnn. ges. Schuyling, coll. Waller 4, N.O.M., e. a.

5. Ziet, Kinderen! hier twee Azianen, || Dan volgen er twee Afrikanen; || Drie zijn er uit Anstrazia, || En één slechts uit Amerika. 8 hsnn. ges. Schuyling, vreemde volkeren, coll. Waller 4, x; op naam W. en J. Hissink, N.O.M.

6. Zie lieve kleine op deze print; Maakt Muzikanten aan u bekend... 4 vss. 16 hsnn. ges. Schuyling, militaire muzikanten, coll. x; 1840, coll. x.

7. Ziet, Lieve Jeugd! dit Pluimgediert... 4 vss. 12 hsnn. ges. Schuyling, vogels, coll. Waller 4, Stoffel; 1840, Waller Z 1.

8. Het kind dat altijd vlijtig leert... 4 vss. 12 hsnn. ges. Schuyling, kinderspelen, coll. N.O.M., x, e. a.; 1840, coll. Waller Z 1.

9. Deez' prent vertoont u, lieve Jeugd! || Het vol genot van kindervreugd... 4 vss. 12 hsnn. ges. Schuyling, meisjesspelen, coll. Waller 4, N.O.M., e. a.

10. De handel, schoon in 't klein gedreven, ([ Schijnt toch nog eenig ivinst te geven... 4 vss. 16 hsnn. ges. Schuyling, leurders, coll. Waller 4, N.O.M., e. a.

11. Voorstelling der ontvlngting van den zeer beroemden Hitgo Grotins of Huig de Groot, uit zijne gevangenis op het || Slot Loevestein, liggende tegen over de stad Gorinchem of Gorkum, in Zuid Holland; voorge­vallen in htt jaar 1621. 8 hsnn. ges. Schuyling, coll. Waller 4, N.O.M., e. a.; met titel : De Geschiedenis van Hugo de Groot. 1840, coll. N.O.M., Muller 6368 A, e. a.

12. Let wel, Kinderen! en bemerkt, Hoe Vlas en Lijnwaad werdt bewerkt. 16 hsnn. ges. Schuyling, coll. Waller 4, Atlas v. Stolk 5827, e. a.; 1840, Waller Z 1.

13. De Lente schetst het beeld der jeugd, || De Zomer Jonge-Lieden deugd, || De Herfst vertoont den huwelijks-tijd |[ De Winter wijst op d'eeuwigheid. 4 hsnn. ges. Schuyling, de vierjaargetijden, coll. Waller 4, N.O.M., e. a.; 1840, coll. x.

14. Kunt gij fraaijer prent begeeren? Kindren, hier is veel teleeren? 24 hsnn. ges. Schuyling, ambachten en beroepen, coll. Waller 4, N.O.M., e. a.

15. Eenige bijzonderheden uit het leven van Richard Whithington, wiens geboortejaar niet juist bekend is, doch die te || Londen, de hoofdstad van Engeland, in den ouderdom van bijna 90 jaren is overleden. Zijne geschiedenis staat in Arrenberg, || Historiën en zonder­linge gevallen, vierde deel, 296 tot 317. 8 hsnn. ges. Schuyling, coll. Waller 4, N.O.M., e. a.; met titel: De Levensgeschiedenis van Richard Whithington. Op naam Gebr. v. Kapel, coll. N.O.M., x, e. a.

16. Vooraf gedaan, daarna bedacht, heeft menigeen in leed gebragt. 16 hsnn. ges. Schuyling, allerlei kin­dertaferelen, coll. Waller 4; zonder naam van uitg., coll. x, v. Gijn, e. a.

17. O, hoe edel is het Kind, Dat tot deugden is gezind! 12 hsnn. ges. Schuyling, moraliserende taferelen, coll. N.O.M., v. Gijn, e. a.

18. Ziet, Kinderen! veel Dieren en hun naam op deze prent, 't Verblijf in 't Werelddeel of Land maakt zij u ook bekend. 36 hsnn., dieren, coll. x; 1840, coll. x.

19. De Geschiedenis, bij welke deze afbeeldingen behooren, 's zeer leeslustwekkend en leerrijk, beschreven door den beroemden kindervriend || Campe. De derde Druk van dezelve is, in 1815, uitgegeven te Amsterdam, bij J. ten Brink Gz. en J. de Vries. 12 hsnn. ges. Schuyling, Robinson Crusoë, coll. Waller 4, N.O.M., e. a.; 1840, coll. x.

19. De levensgeschiedenis van Robinson. 12 hsnn. Als vorige prent maar andere tekst, coll. BK.

20. Eenige bijzonderheden uit het leven van Peter den Grooten, Czaar, of Keizer, van Rusland, gedurende zijn verblijf || als Scheepstimmerman te Zaandam en Amsterdam, in 1697 en 1698; en zijn tweede bezoek aldaar in 1717. Volgens de || Beschrijving van den Heer en Mr. J. Scheltema. 12 hsnn. ges. Schuyling, coll. Waller 4, N.O.M., e. a.

21. De Geschiedenis van den Zwitser Willem Teil. Beschreven door Arrenberg : Historiën en zonderlinge gevallen, Deel 3 bl. 25-29 en door F.L. Graaf van || Stolberg... 2 regels. 8 hsnn. ges. Schuyling, coll. Waller 4, N.O.M., e. a.; met titel : De Geschie­denis van Tel uit het vrije Zwitserland, Leert u, o lieve Jeugd! de liefde tot het Vaderland. Coll. v. Gijn; op naam v. Alphen, coll. x.

22. Zie op deez' Prent, o lieve jeugd! Een kleine schets van Kermisvreugd. 16 hsnn., kermistaferelen, coll. Waller 4, N.O.M., e. a.

23. Uilenspiegel was een guit, ; En voerde vele grillen uit; 1| Doch kind'ren volgt nooit zijn leven || Dat u geen eer maar schand zou geven. 24 hsnn., coll. Waller 4, x, e. a.

 

24. Ziet kind'ren ziet een poosje, || Kent gij deze bruiloft niet? || 't Is die van Kloms met zijn Roosje, || Wat deez' prent u hier aanbied. 8 hsnn., coll. N.O.M.; op naam Mindermann & C°, Atlas van Stolk 3979; op naam van Alphen, coll. Norge; zonder naam van uitg., coll. x.

25. Dees prent is 't geld wel dubbel waard, j| Waar Asschepoester van den haard, j] En in verdrukking van 't gezin, || Toch werd verheven tot Vorstin. 12 hsnn., coll. Ottema, Norge; 1840,coll. Waller Z 1.

26. Ziet eens, kindren! deze prent || Maakt u duidelijk bekend || Met klein Duimpje, o zoo raar || Doch het is een Fabel maar. 12 hsnn., coll. Ottema, v. Veen, e. a.

27. Dit Prentgcschenk leert U van Speyk, || door moed beroemd, in deugden rijk, || En leert dat de geschiedenis, || Van uwen tijd heldhaftig is. 8 hsnn., coll. Atlas van Stolk 694, x.

29. Dat u deez prent o Vaderlandsche jeugd, j j Oprecht verblijd en hartelijk verheugd || Want bij de smaad door Belgen aangedaan || Lacht u de moed en deugd van Hollands strijders aan. 8 hsnn. geschiedenis van 1830, coll. Waller 4, x; z. a., coll. v. Gijn.

30. Aanschouw o jeugd in deze prent || Waaraan men Neerlands magt erkent... 4 vss. 16 hsnn., militairen, op naam Gebr. v. Kapel, coll. Atlas v. Stolk; op naam Hissink, coll. x.

31. De Vernieuwde Jan de Wasscher. 24 hsnn., op naam Hissink, coll. Waller 4, v. Gijn; op naam Gebr. v. Kapel, coll. x.

32. Leert, kinderen uit deez' prent van Genovefa's leven, Dat, als er onspoed treft, de deugd geduld kan geven. 12 hsnn., leven van Genoveva, coll. N.O.M., x; 1840, coll. Waller Z 1, e. a.

33. Zie! lieve Kindertjes dat 's plaisier, vijf en dertig vogels vindgij hier... 4 vss. 35 hsnn., Atlas v. Stolk 5827, x; 1840, Waller Z 1, N.O.M., e. a.

34. De Groote Beestenmarkt alhier in onze stad, || Bevat in overvloed aan Vee een groote schat... 4 vss. 12 hsnn. ges. W. Bal, de slachttijd, coll. Borms; 1840, coll. x, N.O.M.

35. De Haring-Visscherij brengt schatten in ons land, || Leest kinderen dan deez' prent, gij ziet aan alle kant : j | Hoe ieder in zijn vak, tot nut der Maatschappij, || Op hoop van groote winst, met ijver werkzaam zij. 8 hsnn. ges. W. Bal, de haringvisserij, coll. v. Gijn, Norge; op naam Gebr. v. Kapel, coll. Waller 4; 1840, coll. x.

36. Het vermakelijk Kinderspel. 36 hsnn., floskaartjes, op naam G. Hesselink, coll. Ottema.

37. Van Moeder de Gans, o lieve jeugd zijn hier in fabeldicht deez acht verhalen in een prent gesteld en ieder toegelicht. 8 hsnn., Roodkapje, Blauwbaard en andere vertellingen, op naam Hesselink, coll. Ottema; op naam Gebr. v. Kapel, N.O.M.

38. Roodkapje.   12   hsnn.,   op   naam   Hissink,   coll. N.O.M.; op naam Gebr. v. Kapel, coll. x, N.O.M.

—. Deez' Prent o lieve Jeugd, maalt het Tafreel zeer schoon, || van Baron Wildenhain, en den Onechten Zoon. 24 hsnn., op naam G. Hesselink, coll. x, Ottema.

_______________

1 Van Heurck en Bockcnoogcn, I.P.P.B., blz. 64. NB. Hoffers drukte nog in 1839. AB2 In de Bibliotheek van de Vereeniging ter Bevordering van de Be­langen des Boekhandels, Gildearcliieven nr. 196, is een rekwest bewaard van D. du Mortier en Zoon te Leiden de dato 31 maart 1800 tegen niet geautoriseerde nadrukken door J.P. Hoffers in Den Bosch.

 

p. 173

 

F.B.  Hollingerus-Pypers  en  Broese  &  C°  te  Breda

 

Over F.B. Hollingerus-Pypers is enkel bekend dat hij zich in 1815 gevestigd heeft te Breda en overleden is in 1825, en dat hij in 1820 Petrus Rudolf Broese had aangesteld als leider van zijn bedrijf1.

F.B. Hollingerus-Pypers had geen opvolger, zijn zoon was advocaat geworden. Deze heeft in 1828 de zaak verkocht aan zijn bedrijfsleider P.R. Broese.

Op 1 mei 1828 stichtte P.R. Broese, samen met zijn broeder J.G. Broese, boekhandelaar te Breda, de firma Broese & C°, waarin opgenomen waren de bedrijven van F.B. Hollingerus-Pypers en van W. van Bergen & C°.

Dadelijk nam de zaak een grote uitbreiding, doordat haar de verzorging werd toevertrouwd van de uitgaven van de in dat zelfde jaar 1828 opgerichte Kon. Militaire Academie te Breda. In 1840 werd de zaak uitgebreid met een letter gieterij. De firma Broese & C° was toen het grootste drukkers-bedrijf van Noord-Brabant.

_______________________

1 Deze en volgende gegevens zijn ontleend aan een manuscript van H. Palier, bewaard in het Prov. Genootschap van Kunsten en Wetenschappen te 's Hertogenbosch.

 

p. 174

 

In 1843 trok J.G. Broese zich uit de zaak terug en vestigde zich als boekhandelaar te Utrecht. Tien jaar later, in 1853, overleed P.R. Broese. Eén maand v66r zijn overlijden had hij zijn bedrijf overgedragen aan de Amsterdamse boekhandelaar Jan Frederik Schlcycr, die zijn Amsterdamse zaak ophief en de drukkerij van Broese te Breda voortzette onder de naam Broese & C°.

Voor zover ons bekend is, werden er door deze firma na 1853 geen kinderprenten meer uitge­geven.

In de fondslijst van Broese & C° over de jaren 1840-1853 werden o. m. aangekondigd :

„Kinderprenten per riem, best papier, gekleurd f. 7.60, zwart f. 5.25 per riem, ordinair papier, gekleurd f. 3.62½, zwart f. 3.10" 1.

Het fonds van F.B. Hollingerus-Pypers omvatte een twintigtal nummers, meestal opgevat en uitgevoerd in de traditionele geest : Jan de Wasser, dieren, ambachten, spelen, kermistaferelen, mili­tairen, spreekwoorden, het landleven.

Hollingerus-Pypers had ook gefungeerd als wederverkoper van het fonds W.v. Bergen & C°. Van de nrs. 58, 61, 62, 68 van W. van Bergen & C° zijn ook exemplaren, bewaard op naam van F.B. Hollingerus-Pypers 2.

De overige prenten uit het fonds Broese & C° komen vermoedelijk alle uit het fonds van Van Bergen. Dit konden wij nagaan voor Broese 20 = Van Bergen 59, Broese 21 — Van Bergen 23, Broese 22 == Van Bergen 60, Broese 23 = Van Bergen 3, Broese 25 — Van Bergen 15, Broese 28 = Van Bergen n, Broese 30 = Van Bergen 65. Van prent nr. 29 van Broese (9 moraliserende taferelen ges. Waleson) is geen uitgave bekend op naam van Van Bergen, maar ook deze prent zal oorspron­kelijk wel tot dit fonds hebben behoord, daar Waleson, voor zover bekend, enkel voor het fonds Van Bergen kinderprenten heeft gegraveerd.

De uitgaven Broese & C° zijn dus slechts herdrukken van blokken uit de fondsen Hollingerus-Pypers en W. van Bergen & C°.

 

Prentlijst

De prenten op naam F.B. Hollingerus-Pypers zijn in onderstaande lijst aangeduid : 1. H.P.; die op naam Broese en Comp. : 2. Br. & O.

1. AI is hier de oude Jan, op 't Nieuwerwetsch gekleed, Hem wachten in den Echt, dezelfde Vreugd en Leed. 24 hsnn., Jan de Wasser, 1. H.P., coll. Otteraa; 2. Br. & C°, coll. Wallcr 2, x, e. a.

2. Het Huishouden van Jan Steen. 12 hsnn., 1. H.P., coll. Waller 4; 2. Br. & C°, coll. Waller 2, N.O.M., e. a.

3. Als 't Koning, Vaderland of Vrijheid, moge gelden, || Wordt Neérlands volk soldaat en zijn soldaten helden. 12 hsnn., militairen, 1. H.P., coll. Waller 4; 2. Br. & O», coll. Waller 2, N.O.M., e. a.

4. Zie hier, c lieve Jeugd! een aantal vreemde dieren, Nu kunt gij wederom uw leerlust laten zegevieren. 16 hsnn., dieren, 2. Br. & C°, coll. Waller 2, N.O.M., c. a.

5. Deez' prent leert U, o lieve Jeugd! hoe gij uw kost kunt winnen, Als men niet lui is, en heeft geld, negotie te beginnen. 20 hsnn., leurders, 1. H.P., coll. Waller 4; 2. Br. & O, coll. Waller 2, v, Kuyk,

6. In deze prent, ô jonge lien \ Kunt gij veel fraaye zaken zien... 4vss. 36 hsnn., allerlei voorwerpen, 1. H.P., coll. Prov. Bibl. Leeuw., Ottenia; 2. Br. & C°, coll. Waller 2, N.O.M., e. a.

7. Lieve Jeugd, wil U vermaken, met deze prent, neemt U plezier... 2 vss. 8 hsnn., kunstenmakers; 2. Br. & C°, coll. Waller 2, Muller 6373, e. a.

8. Beschouw in deze prent een aantal dappere Helden, \ Wier Trouw en Dapperheid, in 't bloedig Veld betoont... 4 vss. 16 hsnn., militairen te paard, 1. H.P., coll. Waller 4,  Atlas v.  Stolk z. nr.; 2. Br. & C°, coll. Waller 2, N.O.M., e. a.

9. Deez' prent, 6 jeugd! bevat veel speelen, Hij zal gewis U niet vervelen. 30 hsnn., spelende kinderen, 1. H.P., coll. Waller 4, zelfde prent met nr. 10; 2. Br. & C°, coll. Waller 2, Muller 6373, e. a.

10. Kinderen deez' Prent bevat veel zaken; Wilt er vreugd en nut uit rapen. 12 hsnn., kermistaferelen, 1. H.P., coll. Ottema; zelfde prent met nr. 9, 2. Br. & C°, coll. Waller 2, N.O.M.

11. Kijk eens, wat aantal schoone zaken, Dat u, o jeugd! dit prentje biedt... 8 vss. 36 hsnn., gebouwen, personages en voorwerpen, 2. Br. & C°, coll. Waller 2, N.O.M., e. a.

12. Vaderlandsche Spreekwoorden. 24 hsnn., 2. Br. & C°, coll. Waller 2, x.

13. Kijk, Kinderen! zie in deez print, Die zal u Leer­zaam wezen... 2 vss. 12 hsnn., allerlei personages en taferelen, 2. Br. & C°, coll. Waller 2, x.

14. —. 8 hsnn., werktuigkunde, 1. H.P., vermeld bij Van Heurck en Boekenoogen, I.P.F., blz. 489.

14. Wanneer gij iedere prent oplettend gaat beschouwen... 4 vss. 4 hsnn., Sint-Nicolaas en 3 militairen, 2. Br. & O, coll. N.O.M.

15. Verlustig u o jeugd! deez' Natiën te bekijken, || Elk heeft zijn eigen roem, zijn eigen levensaard, || 't Karakter van den Brit, zal nooit geen Turk gelij­ken, || De Nederlander wijkt zeer ver van den Spanjaard. 9 hsnn., typen van verschillende nationaliteit, 2. Br. & C°, coll. Waller 2, N.O.M.

16. Welk aantal fraaije, schoone zaken, || Zijn hier, o Jeugd! niet afgemaaid. 4 vss. 20 hsnn., allerlei per­sonages, 2,. Br. & C°, coll. Waller 2, x, e. a.

17. Zie hier u/at jonge Knape spelen. 4 vss. 12 hsnn., kinderspelen, 2. Br. & C°, coll. N.O.M.

17. Landbouw erij. 16 hsnn., landbouw, 2. Br. & C°, coll. Waller 2, N.O.M., e. a.

18. Het Dieren rijk, o jeugd! is uw beschouwing waard... 4 vss. 8 hsnn., dieren, 2. Br. & C°, coll. Waller 2, N.O.M., e. a.

19. Militairen te paard. 5 rijen hsnn., 2. Br. & C°, coll. Waller 2, x, M.d.M, (Afb. 58).

20. Het Ras der Honden. 24 hsnn. ges. Waleson, 1. H.P., coll. Ottema; 2. Br. & O, coll. Waller 2, N.O.M.

21. Zie in deez' Prent de Vrolijkheid, Van Saartje Jaiis de keukenmeid. 24 hsnn., 2. Br. & C°, coll. Waller 2, N.O.M., e. a.

22. Zelfde prent als 17, kinderspelen, 2. Br. & C", coll. Waller 2, x, e. a.

23. Kinderen wilt toch vlijtig leeren, || Dan zal ik u deez' Print vereeren, || Welaan 't gebruik is u gegund, ] Wijl gij er steeds uit leeren kunt. 12 hsnn., allerlei spelen en bezigheden, 2. Br. & C°, coll. Waller 2, archief Haarlem.

24. Deez' Prent o Jeugd! u toegewijd, || Verdient wel uw oplettendheid, || 't Is Fabelkunde dat gij ziet, || Wees vlijtig, vrees de moeite niet. 16 hsnn., mythologische en andere figuren, 2. Br. & C°, coll. x.

25. Zelfde prent als nr. 24, 2. Br. & C°, coll. Waller 2.

25. Zie hier, o lieve Jeugd die 't Spelen steeds bemint || Wat onze konst en vlijt, U aanbiedt in deez' Print || Vindt gij daarin vermaak dat gij niet kunt ontberen j Gij kunt het A.B.C, hier spelende uit leeren. 25 hsnn. ges. Waleson, 2. Br. & C°, coll. Waller 2.

26. Zelfde prent als nr. 25, 2. Br. & C°, coll. N.O.M.

27. Artilleristen. 16 hsnn., militairen, 2. Br. & C°, coll. Waller 2.

28. Slagttijd. 12 hsnn. ges. Waleson, 2. Br. & C°, coll. Waller 2.

29. Wil naarstigheid en deugd, uit deze plaatjes trekken... 2 vss. 9 hsnn. ges. Waleson, moraliserende tafere­len, 2. Br. & C°, coll. Waller 2, Muller 6373.

30. Deez' prent, o jeugd! u toegewijd || Verdient ook uw opmerkzaamheid. 8 hsnn., ambachten en beroepen, 2. Br. & C°, coll. Waller 2, Muller 6373.

31. Het Vindingrijk vernuft des menschdoms ziet gij hier || In werktuigkunst... 4 vss. 8 hsnn., werktuig-kunde, 2. Br. & C°, coll. Waller 2.

 

___________________

1 In het handschrift staat vermeld f. 36.25 en f. 51. Dit is ongetwijfeld een vergissing tenzij hiermede de prijs bedoeld is voor 10 riem. — 2 58 en 68 in de collectie Ottema, 61 in de collectie Waller, en 62 in de collectie N.O.M.

 

p. 176

 

Hurez te  Kamerijk

 

T.F J. Hurez was van 1803 tot 1818 werkzaam als drukker, uitgever en boekhandelaar te Kamerijk (Cambrai) in Noord-Frankrijk. Zijn zoon, Armand-Ferdinand Hurez, die een zeer verzorgde opvoeding tad genoten en de titel verworven had van baccalaureus in de letteren, volgde zijn vader op in 1818 en overleed in 1832. De zaak werd voortgezet door de weduwe, die naar alle waarschijn-lijkleid de |olksprenten van haar voorgangers niet meer herdrukt heeft1.

_______________

1 P.l. Duchartre et R. Saulnier, L'Imagerie populaire, Parijs, (1925), blz. 247.

 

p. 177

 

Vele van de prenten uitgegeven door deze firma, vooral de godsdienstige, hebben Franse en Nederlandse opschriften en onderschriften, of enkel Franse titels maar tweetalige onderschriften. Op deze prenten is als adres vermeld „De la Fabrique de A.F. Hurez, Imprimeur-Libraire, Grande Place, n° 76 a Cambrai", of enkel : „De la fabrique de Hurez" (ook : „d'Hurez").

De prenten van Hurez werden vermoedelijk veel verkocht in Frans-Vlaander en, dat in het begin van de vorige eeuw veel minder verfranst was dan tegenwoordig. Het zal wel met het oog op dit afzetgebied geweest zijn, dat de firma Hurez haar prenten voorzag van tweetalige teksten. Het is niet bekend of deze prenten ook nog op min of meer belangrijke schaal zouden verspreid geweest zijn in Vlaams-België.

De meeste prenten van Hurez bevatten slechts één houtsnede; ofwel een houtsnede van betrek­kelijk groot formaat, ongeveer 33,5 x 23 cm, met titel en onderschrift, ofwel een kleinere houtsnede, ongeveer 26,5 x 20 cm, rechts, links en onderaan omrand met teksten, bij de religieuze prenten teksten van gebeden of godsdienstige lofzangen. De prenten zijn niet gesigneerd, doch de meeste houtsneden zijn het werk van een zekere Godard II van Alençon 1.

De firma Hurez te Kamerijk was een van de belangrijkste uitgeefsters van volksprenten uit het begin der vorige eeuw in Frankrijk.

Al de prenten waarvan wij hieronder de titels mededelen, bevinden zich, in het Prentenkabinet van de Kon. Bibliotheek te Brussel. Als de prent meerdan één houtsnede bevat, wordt zulks vermeld.

 

Prentlijst

—. Jugement universel. — Het algemeen oordeel. (Laatste oordeel).

—. Le Déluge. — Den algemeynen watervloed. (De zondvloed).

—. La Création du Monde. — De Schepper der Wereld. (Het aards paradijs).

—. Jésus-Christ meurt pour nos péchés. (Jezus sterft aan het kruis). Teksten : Oraison a Jésus pour obtenir une bonne mort. — Gebed tot Jesus om eene goede doot te verkrijgen.

—. Notre Seigneur Jésus-Christ flagellé. — Onzen Heer Jesus-Christus gegeesselt.

—. Notre Seigneur Jésus-Christ vis-a-vis Pilate. — Onzen heer Jesus-Christus in tegcnwoordigheyd van Pilatus.

—. Notre Seigneur Jésus-Christ vis-a-vis de Hérode. — Onze Heer Jesus-Christus in de tegenwoordigheyd van Herodes.

—. Fuite en Egypte. — De Vlucht naer Egypten.

—. Baptéme de Notre Seigneur. — Het Doopsel van Onzen Heer.

—. Sainte Elisabeth, Reine de Hongrie. — De H. Elisa-beth, Koninginne van Hongarien.

—. Sainte Geneviève, patronne de Paris. Met Frans en Nederlands gebed.—. Oraison a Sainte Anne. — Gebed tot de Heylige Anna.

—. Sainte Colette, Vierge, Abbesse et Réformatrice de l'ordre de Sainte Claire. — Heylige Coletta, || Maed (sic), Abdisse en Envormster (sic) van het Order van H. Clara.

—. Cantiques Spirituels. (Bijschrift :) Oraison a Sainte Helene. Gebed tot de heylige Helena.

—. Cantique de Saint-Alexis. (Bijschrift :) Oraison a Saint Alexis. — Gebed tot den Heyligen Alexius.

—. Saint-Vincent Diacre. — Den Heyligen Vincentius, Diaken.

—. Saint Gervais et Saint Protais, Freres et Martyrs. — Den Heyligen Gervasius en Protasius, Broeders en Martelaars.

—. Oraison a Saint-Jean-Baptiste. — Gebed tot den Heyligen Joannes-Baptista.

—. Oraison a St. Corneille, Pape et Martyr. — Gebed tot den H. Cornelius Paulus (paus) en Martelaer.

—. Oraison a Saint-Joseph. — Gebed tot den heyligen Joseph.

—. Saint Julien L'Hospitalier. (Bijschrift :) Oraison a Saint Julien l'hospitalier. — Gebed tot den Heyli­gen Julianus den herberger.

—. Oraison a Saint Crépin et Saint Crépinion. — Gebed tot den heyligen Crispinus en de heyligen Crepinianus.

— . Saint Remi, Archevéque de Reims. — Den heyligen Remigius Aertsbisschop van Rheyms.

— . Le Lion de Florence. — Den Leeuw van Florence. , La Petite Cendrillon. — Het kleyn Assche Meysken (Assepoester).

— . Cantique de Notre-Dame || des Sept Douleurs. — Lof-Zang van onze lieve Vrouwe van de zeven Weeën.

— . Notre Dame de Grace de Cambrai. Met gebed in het Frans en in het Nederlands.

— . Notre-Dame de Liesse. — Onze Vrouwe van Blydschap.

— . Le Calvaire D'Arras. — Den Calvarieberg van Atrecht.

— . Représentation du Saint Suaire de Besan^on. — Verbeelding van den Heyligen begraefdoek van Besançon.

— . Sentiments d'amour envers Ie Saint-Sacrement. — Gevoelens van liefde tot het Heylig Sacrament.

    . Oraison a Jésus pour obtenir une bonne mort. — Gebed tot Jesus om eene goede dood te verkrygen. 5 hsnn., Christus aan het kruis met Maria, Johannes en Magdalena, links en rechts apostelen, boven en onder 5 zinnebeelden van de passie.

    — . Den Levens-loop van den Menscb of den Menscb in zjne verscheyde Jaeren. // Fr. titel. 1 hsn., trap des ouder­doms. Coll. Alain Dubois.

— . L'Assomption - De Hemelvaart van de Maagd Maria, moeder Gods. 1 hsn., gebed Fr. en Ned., Coll. Mus. Kamerijk.

— . — .1 hsn. Christus en de H. Magdalena. Gebed tot Jezus om een goede dood te verkrijgen, ook Fr. tekst., coll. Mus. Epinal.

— . — .1 hsn. Christus en de twaalf apostelen. Gebed Fr. en Ned. Coll. Mus. Kamerijk.

— . Saint Donat, Martyr. 1 hsn., gebed Fr. en Ned., coll. Mus. Kamerijk.

— . Oraison a Saint Pierre. Gebed tot én Heylig Petrus. 1 hsn. Gebed Fr. en Ned. Coll. Mus. Kamerijk.

— . Le grand Diable d'Argent, Patron de la Finance. // Den grooten Zilverin Drommel Bewaerder der Scbat-Kisten. 1 hsn. Coll. Mus. Kamerijk.

— . Assemblee du Concile National Francais // De Kerkvergadering van Vrankrijk. 1 hsn., Coll. Mus. Kame­rijk.

— . Adolescente de Paul et Virginie // De Jonkheyd van Paulus en Virginia, 1 hsn., Coll. Louis Ferrand.

— . Les Malheurs ... (Fr. titel) // De ongelukken van Piramus en Thishé in hunnen minnen-ondel (sic), 1 hsn., Coll. A. Agnaud en A. Dubois.

— . Cantiques Spirituels. 1 hsn. O.L. Vrouw van Bijstand. Fr. gebed en « Gebed tot onze Vrouwe van Goeden Toevlugt». Coll. Mus. Kamerijk.

    . Notre Dame de Bonne Délivrance. 1 hsn. « Gebed tot onze Vrouwe van Goede Verlossing ». Gebed Fr. Coll. Mus. Kamerijk.

 

___________________

1 Ed. Richard, Les Godard d'Alm^on graveurs sur bois, Domfront, 1921.

 

p. 178

 

Hendrik van  Irhoven  te  ’s  Hertogenbosch

 

Deze uitgever, waarvan slechts één enkele prent bewaard is, was te Den Bosch gevestigd in de Vuchterstraat1. Hij heeft ook gewoond „op den hoogen-Steenweg" 2. Er is drukwerk van hem bekend uit de jaren 1741-1746. Op de hieronder vermelde prent noemt Hendrik van Irhoven zich „Boeckdrukker en boekverkooper in het Trapken".

 

Prentlijst

_—. Kinden deeze Steeden die gy hier, voor u Siet / af-geprent, || Zyn de voornaamste die in Braband en Holland zijn bekend. 12 hsnn., gezichten op ver­schillende steden; de namen in de prent gegra­veerd : Lovain, Malines, Rotterdam, Bruges, het vierde plaatje stelt de wagen van Keizer Karel voor, die een schaap doodrijdt te Mechelen, Amsterdam, Gand, Anvers, Leyden, Bruxelles, Bois-le Duc, Mastric, gedat. 1743, coll. Waller 5.

____________

1Prov. Genootschap van Kunsten en Wetenschappen te 's Hertogenbosch, Handschrift H. Palier, blz. 33. — 2 Ledeboer, De boekdrukkers, blz. 221.

 

 

p. 178

 

Abraham  Kanjewiele  te  Leiden

De kopij van deze catalogus was reeds bij de drukker toen ik het bericht ontving dat de heer Mr. F.C. van Veen de hand had kunnen leggen op een aantal 16e- en 17e-eeuwse prenten, waar­onder drie prenten van een, tot nu toe, onbekende Leidse prenten uitgever : Abraham Kanjewiele.

Als beroep en adres staat op deze prenten vermeld : „Papier-Verkooper over de Have in de Goude Stal tot Leyden".

Wie was deze Abraham Kanjewiele? Volgens inlichtingen van het Gemeen te-Archief te Leiden, was Abraham Kanjewiele woonachtig te  Amsterdam toen hij  op  11  november  1690  onder-

___________________________

1Prov. Genootschap van Kunsten en Wetenschappen te 's Hertogenbosch, Handschrift H. Palier, blz. 33. — 2 Ledeboer, De boekdrukkers, blz. 221.

 

p. 179

 

trouwde met Maria de Taye uit Leiden. Op 11 december van dit zelfde jaar wordt Abraham Kan­jewiele aangenomen als poorter van Leiden. Op 21 augustus 1718 verhuist Abraham Canjewille (sic) met vrouw en kinderen naar Amsterdam.

Hier hebben we reeds twee verschillende schrijfwijzen van zijn naam. Een derde schrijfwijze vinden we bij Kleerkooper en Van Stockum 1 die volgend uittreksel geven van het poortersboek van Leiden in d°. 5 jan. 1691 „A. Canjewiele, papiervercooper, soon van Jan Sibrantsz., mede papier-vercooper en poorter alhier".

Een van de gravures van Kanjewiele, de papegaai in de ring omlijst met mooie bladerkrans, was ons reeds bekend door een herdruk van Johannes Kannewet te Amsterdam (nr. 3), (afb. 59).

De namen Kanjewiele, Canjewille en Kannewet lijken erg op elkander. Kunnen dit geen varian­ten zijn van dezelfde naam?

Was Johannes Kannewet, boekdrukker in de Nieuwe Loyerstraat te Amsterdam, die op 30 januari 1715 de gereedschappen van zijn drukkerij verkocht aan T. van der Hoff2, misschien een broe­der van Abraham Kanjewiele? En was Johannes Kannewet (junior), de ons bekende uitgever van kinderprenten, wonende in de Nes in de gekroonde Jugte Bijbel, en aldaar werkzaam van 1736 tot 1780 3, misschien een zoon of neef van Abraham Kanjewiele? De enige aanwijzing buiten de verwant­schap van de namen, is het feit dat een van de houtblokken van Abraham Kanjewiele later in het bezit was van Johannes Kannewet (jr.).

 

Prentlijst

—. Gy Papegaey Al In de kooy / Doet klappe Netyes Fraay en Mooy. 1 hsn., papegaai in ring, omlijst met bladerkrans, coll. y. —. Hier ziet gy Veelerlei Mannier Ider Gekleerd en na zijn Swier. 8 hsnn., Nederlandse en vreemde klederdrachten uit het midden van de 176 eeuw, coll. y.

 —. O Kat Wilt dit dogh wel verstaen / Gy Zijt van Muys en Rotgevaan. 1 hsn., strijd van de kat en de muizen, kat omringd door muizen en ratten, omlijst met bladekrans, coll. y (plaat IV).

 

__________________

1 Kleerkooper en Van Stockum, I, blz. 115. — 2 Ibid., I, blz. 115. — 3 Waller, Biogr. Woordenb., blz. 458.

 

 

p. 179 

 

Johannes  Kannewet  te  Amsterdam

 

Uitgever J. Kannewet is beter bekend uit de talrijke volksboeken en de merkwaardige volks-prenten welke op zijn naam staan dan uit de schaarse biografische gegevens welke over hem zijn gepubliceerd.

Vooreerst moeten we doen opmerken dat er in de 18e eeuw, in Amsterdam, minstens twee uitgevers werkzaam geweest zijn onder de naam Johannes Kannewet, vermoedelijk vader en zoon of oom en neef Kannewet.

De eerste J. Kannewet was reeds werkzaam als uitgever in 1710 en was dit nog in 1732 4. Volgens F.G. Waller 5 was Johannes Kannewet, de uitgever van de prenten, werkzaam „in de Nes, in de Gekroonde Jugte Bybel", van 1736 tot 1780.

_________________

4 In 1710, drukte J. Kannewet de Handvesten der stad en de Baronnage van Ysselsteyn. (Cartotheek Enschedé, Bibliotheek van de Vereeniging van den Boekhandel). In 1715 woonde J. Kannewet in de Nieuwe Loyerstraat en verkocht hij „alle soodani-ge platen, letteren en gereedschappen tot de druckerij behoorende voor 906 guldens 351." (Kleerkooper en Van Stockum, I, blz. 115). Doch op 29 nov. 1717 verzocht hij consent om te mogen drukken en uitgeven den bijbel „in 't geheel als te deele" (Ibid., I, blz. 116). In 1732 brengt hij nog een herdruk van Cats' 's Werelds begin (cartotheek Enschedé, Bibliotheek van de Vereeniging van den Boekhandel). — 5 Waller, Biogr. Woordenb., blz. 458. —

 

p. 180

 

In het vorig hoofdstuk, over Abraham Kanjewiele, hebben we reeds gesproken over een mogelijke verwantschap tussen deze uitgever van kinderprenten, gevestigd te Leiden en in 1718 verhuisd naar Amsterdam, en J. Kannewet. In ieder geval kwam de houtblok van een van de drie bekende prenten van Kanjewiele, de papegaai, in het bezit van J. Kannewet (nr. 3) en het is dus niet uitgesloten dat het fonds Kannewet de voortzetting was van het fonds Kanjewiele.

Het fonds Kannewet is zeer merkwaardig, niet door het eigen karakter of de originaliteit van de vele prenten die bewaard gebleven zijn, maar door het feit dat talrijke prenten van bekende en on­bekende uitgevers uit de loc, iyc en 18e eeuw in het fonds Kannewet zijn opgenomen. Vandaar dat in dit fonds herhaaldelijk dezelfde onderwerpen voorkomen onder verschillende volgnummers 1 en dat zeer dikwijls drie of vier verschillende prenten hetzelfde volgnummer dragen, soms onder­scheiden door één of twee sterretjes of door de letter K.

Het fonds De Groot zal vermoedelijk kort na 1756 in het bezit gekomen zijn van J. Kannewet (datum van de laatst gedateerde uitgave van G. de Groot-Keur). Vele prenten van Kannewet zijn gedrukt met blokken van De Groot, andere zijn getrouwe kopieën van prenten uit het fonds De Groot. Van de prenten die G.J. Boekenoogen vermeldt op zijn lijst Kannewet2 worden er zeven aangeduid als16e-eeuwse gravures en tweeënzestig als 17e-eeuwse.

Hoezeer J. Kannewet er tegen opzag om zijn mooi geld te spenderen aan het graveren van nieuwe blokken, waar hij het naar zijn mening net zo goed met oude kon gedaan krijgen, blijkt uit zijn actualiteitsprenten. Zijn concurrenten Ratelband & Bouwer hadden door de graveur A. Bouwens een prins Willem V laten graveren. Ook Van der Putte en Van Egmont hadden een Willem V in hun fonds. Kannewet nu heeft twee prenten van Willem V in zijn fonds. Voor de eerste, nr. 5, heeft hij een­voudig het portret van Willem Carel Hendrik Friso, vroeger verschenen onder hetzelfde volgnummer, herdrukt en enkel de titel gewijzigd door ervan te maken Prins Willem de $de Erf-Stadhouder der vcr-eenigde Nederlanden; voor de andere prent, nr. **5, heeft hij een oud portret van prins Willem III genomen en er de titel boven gedrukt : Prins Willem de Vde.

Slechts een gering aantal prenten uit het fonds Kannewet is gesigneerd. De acht prenten gesigneerd WH (7, 14, 15, 18, 20, **24, 46, 83) en de vier prenten gesigneerd L.B.M. (**16, **22, *87, ^95) komen alle uit het fonds De Groot. Nog vijf andere prenten zijn gesigneerd, eveneens met initialen : nr. *9 : AF, nr. 19 : JM, nr. *31 : I.C.I., nr. 35 MA V, nr. K93 : G.V.L. Van deze monogrammisten is ons slechts één enkele bij naam bekend, Jan Christoffel Jegher. Op de prent gegraveerd door Jegher (nr. *3i) zijn 28 spreekwoorden afgebeeld. De blokken van deze prent behoorden dus oorspronkelijk ook aan een 17e-eeuwse uitgever.

Typisch voor talrijke prenten uit het fonds Kannewet is de omlijsting met bloemen- of vruchten-krans. Voor de omlijsting van vorstelijke personen worden deze kransen soms aangevuld met de af­beelding van wapenschilden en bovenaan met engelen met kroon in lauwerkrans.

Bij de merkwaardige oude prenten, welke bewaard gebleven zijn in het fonds Kannewet, maar waarvan de originele uitgevers ons niet bekend zijn willen we speciaal de aandacht vestigen op de volgende prenten : nr. 7 : 't Rattenschip, een politieke satire, waarover we in de iconografische be­handeling van de prenten verder zullen uitwijden; nr. 14 : half symbolisch half humoristisch, met voorstelling van een molen als levend personage, van een botervat als boerin, van een buste als laken-verkoopster; nr. 35 : 't Toonecl der Amsterdamsche Gekken en Gekkinnen j Zo buyten het Lazamshuys als

__________________

1 Jan de Wasser met cc nrs. *22, **23, *34, 42; een papegaai 3,**14, **15; Leven van Jezus 20, *28, 38, **47; Luilekkerland 72, *82, *p6; De Verkeerde Wereld K 41, 62; Spelende Cupido's *33, *58; Krelis en Maartje van Ooszaan 13, *59; Leven van David 16, 19 ; Van doop tot huwelijk *43, 50. — 2 Van Heurck en Boekenoogen, I.P.P.B., blz. 81-83.

 

p. 181

daar binnen; nr. 44 : met de afbeelding van 16 kreupele bedelaars, naar Hieronymus Bosch, met het satirische opschrift :

Al dat op den Bedel-zak geerne leeft 't Gaat meest al kreupel op beyde zijden Daarom den Kreupelen Bisschop veel Dienaars heeft Die om een vette proef den regte gange mijden.

nr. 48 een volkse interpretatie van de dodendans (zie af b 125); nr. *49 niet taferelen uit Amadis de Gaule; nr. *73 Masiton met al zijn gekken (Welk personage wordt er bedoeld met Masiton >); nr. K93 hond en kat met het weinig preutse onderschrift :

Ik ben mijn Juffers Hondeken Ik kus en lek haar mondeken En leg aan haar Borsjes bloot En slaap 's Nagts in haar schoot.

Noch door de uitgever, noch door het publiek werd vermoedelijk aanstoot genomen aan der­gelijke tekst. Op deze prent volgt doodgewoon de moraliserende prent nr. 94 met de zeer stichtelijke titel :

't Alderbest dat daar is op Aard Is te zijn met Godt gepaard.

Dat deze prenten van Kannewet groot succes moeten hebben gekend, kunnen we niet alleen afleiden uit het feit dat relatief zeer veel prenten van deze 18e-eeuwse uitgever bewaard gebleven zijn, maar ook uit de vaststelling dat Kannewet de fondsen van zijn twee voornaamste voorgangers zodanig overtroefd heeft dat Gysbert de Groot-Keur en de Erven H. van der Putte als zijn wederverkopers gaan fungeren. De prenten op naam van Gysbert de Groot-Keur en gemerkt K n, *K 26, *K 76 en K 94, zijn zeker uitgaven van Kannewet. Van de nrs. *K 76 en K 94 zijn zowel uitgaven bewaard op naam van Kannewet als op naam van De Groot. Alleen Kannewet merkte zijn uitgaven niet de let­ter K of met één of twee sterretjes. Zo zijn er ons niet minder dan 74 prenten bekend (zie catalogus Van der Putte) verschenen op naam der Erven H. van der Putte, waarvan we, niet enkel door de typo­grafische karakteristieken, maar ook door de wijze van nummering en door het feit dat we in het fonds Kannewet dikwijls de originele uitgave vonden met hetzelfde nummer, met zekerheid kunnen aannemen dat het uitgaven zijn van J. Kannewet.

De strekking van talrijke volksboekjes uitgegeven door J. Kannewet is geheel gelijklopend met die van het prentenfonds. Naast traditionele onderwerpen uit de middeleeuwse literatuur, als Reynaert de Vos, De Ridder met de Zwane en Grisildis 1, kluchtboeken als de Historie van den jongen Jacke en de Jonge Dogters Tydkortinge 2, minneboekjes als De Vrolijke Minnaar 3 en De tien vermakelijkheden des huwelijks 4, wordt in het boekenfonds van Kannewet, net zo als in het prentenfonds een ruime plaats ingenomen door bijbelse literatuur, b.v. door De Historie van Adam 5, Den Christelijken Tijd-verdryver, Ofte geestelijk Raadzel-boek 6, De Schriftuurlyke onderwyzer, ofte Jeugds Onderrigter, Doorlopende alle Boeken des Ouden En Nieuwen Testaments 7. Om de zeer ernstige stof van dit laatste boek wat aantrek­kelijker te maken, heeft Kannewet op de titelbladzijde een afbeelding geplaatst van Suzanna in het bad.

__________________________

1 Catalogus Boekenoogen, blz. 13-17-24. — 2 Dronckers, Verz. IValler, nrs. 754 en 1698. — 3 Catal. Boekenoogen, blz. 44. — 4 Dronckers, Verz. Waller, nr. 1629. — 5 Catal. Boekenoogen, blz. 35. — 5 Dronckers, Verz. Waller, nr. 1705. — 7 Ibid., nr. 711.

 

p. 182

Daar het fonds Kannewet vrij volledig bewaard gebleven is, en klaarblijkelijk een zeer groot succes gekend heeft bij het volk, bieden deze prenten en volksboekjes een goed inzicht in de mentali­teit van de gewone man in de 18e eeuw.

Een belangrijk gedeelte van de houtblokken uit het fonds Kannewet is later in het bezit gekomen van de Erven der Wed. Stichter en nadien van de firma Noman te Zaltbommel. Enkele blokken hiervan zijn via de zoon Noman en via de firma van Staden eigendom geworden van de Turnhoutse uitgevers Brepols en Glenisson en Van Genechten. Een ander gedeelte werd op de auctie Kannewet in 1781 1 aangekocht door S. en W. Koene te Amsterdam en een zeer klein gedeelte door W. Heger­man, de opvolger van Kannewet „in de Gekroonde Jugte Bybel" in de Nes.

 

Prentlijst

ontbrekende nummers: 51, 65, 84, 85, 101.

 

1. Georgius Lodewyk, Koning van Groot Britangjen, ec. 1 hsn., de prins te paard in bladerkrans, coll. Waller L; met titel : Georgië * de 1 koning* van Engelant, coll. Atlas v. Stolk 5829.

**2. Willem de vierde, Prince van Orange en Nassau || Erf-Stadhouder der Vereenigde Nederlandse Pro-vintien. l hsn., de prins te paard in bladerkrans, coll. x.

3. Ey ziet dees Papegaay | || Eens staan in deze Ring /... 8 vss. 1 hsn., papegaai in bladerkrans, coll. Waller L, x; op naam Erve H.v.d. Putte, coll. Z. (Afb. 59).

*3. Za Tamboer slaat u Trom en Pyperd' Fluyten, || Ten beste van 't Land en d'Oranje Spruyten. 1 hsn., tamboer en fïjfelaar, coll. Waller L, N.O.M., Muller 3980. (Afb. 65).

**3. Wilhelmus de ide Prince d'Orange dien Dappere Held | || Die als een fiere Leeuw zyn Vyand nederveld. 1 hsn., de prins met leeuw in romeins harnas, coll. Waller L.

4. Een Jager gaat tejagt en Schiet gelyk een Man / || Het zy Hart of Ree of wat hy schieten kan. 1 hsn., hertejacht in bladerkrans, coll. Waller L.

**4. De Prins van Friesland || Erf stad-houder, 1 hsn., Wülem IV, op naam Erve H.v.d. Putte, coll. x.

5. Willem Carel Hendrik Friso, Prince d'Orange & Nassau, 1 hsn., de prins te paard in omlijsting met wapens, coll. x; met titel : Prins Willem de $de, Erf-Stadhouder der vereenigde Nederlanden, enz., coll. x.

*5. Dees Prent Verbeeld van 't minste tot het meesten || De vijf Zinnen des Menschen ende Beesten. 1 hsn., de 5 zintuigen aangevuld met 4 dieren, coll. Waller L.

**5. Prins Willem de Vde Erf-Stadhouder der Vereenig­de Nederlanden, enz. 1 hsn., Willem III, prins van Oranje, coll. Waller L, x.

6. Anna van Bronswyk, Princesse d'Orange & Nassau, (volgens Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.P.B., blz. 81, portret van Maria Stuart, echtgenote van Willem III van Oranje) 1 hsn., prinses te paard in bladerkrans, coll. Waller L, x, e. a.

6. Zijn Doorlugtige Hoogheyds Gemalin te Paard. 1 hsn., Frederica Sophia Wilhelmina van Pruisen, in bladerkrans, coll. Waller L.

**6. George de H, Koning van Engeland. En Wilhel­mina Charlotta, zyne Gemalinne. 1 hsn., 2 por­tretten in vruchtenkrans, coll. Waller L.

7. Ey Kinders ziet dees Tamboers alzo snel | || Zy slaan met elkander op de Trom zeer fel... 4 vss. 2 hsnn. ges. WH, 2 tamboers in bladerkrans, coll. Waller L, N.O.M., e. a.

*7. Kinders wie heeft dit oyt meer verzonnen | Dat d' Ratten met Katten den Krijg begonnen, 1 hsn., het rattenschip, coll. Waller L, x, e. a.

8. Hier hebt gy Jonge Jeugd | 't Vermaek van de Kennis-vreugd, 1 hsn., vaandrig tussen twee tamboers in bloemenkrans, coll. Waller L, Muller 3978.

**8. Hier ziet gy Afgebeeld den Prince van Orangiën || Met de Kroon-Prinses uyt' Huys van Groot-Brittangien. 2 hsnn., prins en prinses van Oran­je, op naam Erve H.v.d. Putte, coll. Fries Gen.

9. Het Sterf, Parade-Bed, en Rouw-gevaat... 2 vss., 4 hsnn., 1 en 2, sterfbed van Maria Stuart, prinses van Oranje, gemalin van Willem III (1695), 3 en 4, lijkstatie en praalstoet. Coll. Museum voor Stad en Lande Groningen.

9. Kinders, komt nu aangeloopen / || Om 't Osje-boe te Koopen | || 't Is een Gild-os exelent, || Gy kunt het Koopen voor kleyn Geld. 1 hsn., ker-mis-os in bladerkrans, coll. Waller L, Muller 3978.

*9. Hier hebt gy Negen Zang-Godinnen / met geheel / Op Harp l Bas / Fluyt / Citter en Veel / met zoet gekweel, 1 hsn. ges. AF, 9 zanggodinnen, coll. Holl. Houtsn. 12.

10. De Renosseros pertinent | || Staat hier verbeeld indeze Prent... 4 vss. 1 hsn., rinoceros in blader-krans, coll. Waller L.

*10. Dit Wonder-werk zeer wel bekend / || Staat af­gebeeld in deze Prent / || Het is al van de Sardam-mer stier / j| Dat schrikkelijk boos verslindend dier | | Hetwelk door zyn zeer groote magt | || Man | Vrouw | en Kind heeft omgebragt. 1 hsn., coll. N.O.M., x; op naam Erve H.v.d. Putte, Atlas v. Stolk 1939.

**10. Leef als de looze Slang / Leef als het Duyfken plag | Op dat gy niemand krenkt | U niemand krenken mag. 1 hsn., allegorische voorstelling van deugden, coll. x; op naam Erve H.v.d. Putte, coll. Norge.

11. Ey kinders ziet dees Heeren aan / Yder heeft een Juffrouw by hem staan. 4 hsnn., allerlei persona­ges, coll. x, Ottema.

*11. Kinders ziet dees Vogels groot en schoone / || Hoe heerlijk zy beyde haar vertoone. 2 hsnn., ekster en rotgans, coll. Waller L.

12. Beziet en koopt nu jong en Oud / Dees Pluym-gedierte uyt het Woud. 4 hsnn., vogels, coll. x.

13. Ey ziet hier eens de Bruyloft aan / Van Krelis en Martjen van Ooszaan. 4 hsnn., coll. N.O.M., x.

*I3. Wanneer 't Geloof met de Liefde is eens gepaard | || Zo is 't een vasten Borg die nimmer vervaard. 2 hsnn., geloof en liefde, coll. Waller L.

14. Ey lieve schoud dees Prent eens aan / Gy zult daar van verwonderd staan. 4 hsnn., molen voorge­steld als levend personnage, botervat als boerin, buste als storFenverkoopster, wever, coll. Waller L, Muller 3979.

14. De Geboorte van den Zaligmaker Jesus Christus, uyt de Maaget Maria. 8 hsnn. ges. WH, coll. N.O.M.

14. Ziet hoe Kloekmoedig hem David vertoonde | Om­dat de Reus Goliath 't Leger Israëls hoonde. 6 hsnn., taferelen uit het O. T., coll. N.O.M., x.

*I4. —. 2 hsnn., allegorische voorstelling van Sim-metria en duivel met oud man, coll. Waller L, ongenummerd coll. x.

**I4. Kinders ik heb nog noyt een Wyn-zopje geproefd... 4 vss. 1 hsn., papegaai, coll. N.O.M.

15. Ziet hier de Vier Deelen des Werelds aan / Yder met zijn Naamen voor U staan. 4 hsnn. ges. WH, Europa, Azië, Afrika en Amerika, coll. Waller L, x.

*15. Een Papegay | een Arent / Swaan en Oyevaar / Staan hier na 't Leven by elkaar. 4 hsnn., op naam Erve H.v.d. Putte, coll. x.

**I5. De Papegay in 't Groene Wout | Draagt een Kleed van geluwe-gout. 1 hsn., papegaai, coll. Waller L, x, e. a.

16. De Hond en Kat | Oliphant en Aape | Daar kunt gy uwe Vreugd uyt raape. 4 hsnn., coll. Waller L, N.O.M., e. a.

16. Ziet eens het Leven van David wel | Een Vorst en Koning in Israël. 6 hsnn., taferelen uit het O. T., coll. x.

*16. Hier ziet gy | o Jonge Jeugd! in deze Nieuwe Prent / Vier Dieren afgebeeld na 't Leven pertinent. 4 hsnn., paard, koe, olifant en leeuw, coll. Waller L; op naam Erve v.d. Putte, coll. x, e. a.

**16. Nu ik myn vyand gebragt heb geheel confuys | || So stap ik onvermoeyd | weer naer myn Bocren-huys. 1 hsn. ges. L.B.M., haan, coll. x.

17. Veel zoeken door practyk haar Keel en Beurs te vullen | En op het Jaar-getey te Drinken en te Smullen. 4 hsnn., Pinksteren, kermis, Drie­koningen en vastenavond, coll. N.O.M., x.

17. Zelfde prent als nr. 20, coll. Waller L, x.

*I7- Varkens die spinne / Katte die zinge | Honden die Teere | en Aapen die Scheere. 4 hsnn., satirische voorstellingen, op naam Erve H.v.d. Putte, coll. x.

**17. Hier staat de trotze Paauw te pryken / || Met al zijn Veeren uytgespreyt. De Haan zal het u in Moed niet wijken; Terwijl de Hen de Eyeren leyd. 1 hsn., pauw, haan en hennen, coll. Waller L.

18. Kinders deze Prent beduyden ons zeer lang | Al­hier van 't begin tot Zodoms ondergang. 6 hsnn. ges. WH, taferelen uit het O. T., coU. Waller L, N.O.M., x.

*18. Ziet eens deze agt paar Aapen / || Ze zijn op Speelen afgeregt | || En hoe zy hier vreugde rapen : || Krakeelen brengt haar in gevegt. 8 hsnn., taferelen met apen, coll. Norge.

**18. De Tempel Salomon Die in Jerusalem ston. 2 hsnn., tempel en zicht op Jeruzalem, coll. Waller L.

19. Schoon David als een Held voor Saul had gestrede | Beloonde hy hem niet met een geruste vreede. 8 hsnn. ges. JM, taferelen uit het O. T., coll. x, Z.

*I9. Den Haan zal 's morgens vroeg het Huysgezin opwekken, || Het Hennetje zal met Eyers voen het Huys... 4 vss. 4 hsnn., haan, hen, hond, kat, op naam Erve H.v.d. Putte, coll. x.

20. Ey Kinders wilt dees Print aanmerken / Aan-schoud dog Godes Wonderwerken. 8 hsnn. ges. WH, Jezus' mirakelen, coll. Waller L, x.

*20. Ziet hier 3 Jonge Jeugd | hetgeen u Oogen streeld | De Koninklijke Jagt heel Konstig af-gebeeld. 8 hsnn., jachttaferelen, coll. Waller L, x, Muller 3979.

**20. Kinderen hier zijn de Vier Staten der Menschen | || Welke denkt gy nu best voor U zelven te wen-schen? 4 hsnn., bedelaar, krijgsman, boer en heer, coll. Waller, x.

21. —. 18 hsnn., vorstelijke personages, coll. Ottema.

*21. Tot scha der Spanjaards / en al der Vyandcn spijt : Word Leyden door Godts hulp van Tyranny be-vrijt. 8 hsnn., ontzet van Leiden, coll. Waller L, x.

**21. De Oorlogs Daden, der Geallieerde, en Fransse Armee. 8 hsnn., oorlogstaferelen, coll. Waller L.

22. Uyt de Schriften der Griexe Wysgeeren / Mag men ook wel goede Lessen leeren. 9 hsnn., lering der filosofen, coll. Waller L, x; op naam Erve H.v.d. Putte, coll. v. Gijn.

*22. Kinders hier hebt gy wat raars / De Twaalf Maanden dezes | aar s. 1 hsn., met 12 af b., coll. N.O.M.

**22. In Land en Zee-gezigten hier / Wild daar in scheppen u pleyzier. 8 hsnn. ges. L.B.M., coll. N.O.M., y; op naam Erve H.v.d. Putte, coll. x, Z.

*23. Deze Prenten mooy en wel l Zyn 'er zestien op een Vel. 16 hsnn., dieren, coll. Waller L, x.

**23. Kinders met groot vermaak hier ziet / Het Leven van Jan met zijn Griet. 8 hsnn., Jan de Wasser, op naam Erve H.v.d. Putte, coll. x.

24. Tot Lof en Roem dees Helden fier | || Men haar Schepen vertoond op papier | || Kniptze uyt na uw behagen / || Voor een kleyn Geld kunt gy ze dragen. 15 hsnn., schepen, coll. N.O.M., x, e. a.

*24. Dit Wild en Tam Gediert / en Vogels schoon van Veeren / Zyn om u l o Jonge Jeugd / het A,B,C, te Leeren. 24 hsnn., abc met dieren, op naam Erve H.v.d. Putte, coll. x.

**24. Dit zijn de Leeringe der Philosophen | daar van gy moet weeten / Dat zy meest hebben geleerd / de matigheyd niet te vergeeten. 8 hsnn. ges. WH, filosofen, coll. Waller L, Norge.

*25. Hier ziet gy Keyzers / Koningen / Princen / en Heeren / || Die ons Land wel eertijds kwamen te Regeeren. 20 hsnn., vorsten, coll. Waller L, Ottema, Muller 3979.

26. De Nieuwe Curjeuze Zinnebeelden. 20 hsnn., spreekwoorden, coll. Waller L.

*26. Hier hebje Twaalf Paar Neusen / als Reusen; Om eens te keyken, wie ze best gelyken. 24 hsnn., misvormde neuzen, coll. Waller L, Muller 3979.

*27. Hier ziet gy de Tragedische Historiën / || Tot Denkbeeld der eeuwige Memorie». 18 hsnn., naar de verhalen van Bandello, coll. Ottema.

**27. —. 8 hsnn., allegorische figuren, coll. Waller L.

*28. Jonge Jeugd laat dees Historie / Uw steeds strekke tot Memorie. 12 hsnn., leven van Jezus, coll. Waller L, N.O.M., Ottema, e. a.

29. Jongens wild 'er wel op letten / || Hier zijn ver-scheyden Portretten... 4 vss. 24 hsnn., vorstelijke personages, coll. Ottema.

*29. De Herders en Herderinne hier / Verstrekken u tot groot playzier. 36 hsnn., pastorale taferelen, coll. x.

**3O. Op rykdom, of s' Warels Staaten... 2 vss. 8 hsnn., allerlei personages, op naam Erve H.v.d. Putte, coll. Waller N.

*31. Dees Spreuken zijn tot uw vermaak || Een yder past op zijne zaak. 28 hsnn. ges. 1.C.I.(egher), spreekwoorden, coll. Waller L. 32. Dees Vogels zonder liegen / Zullen u niet ligt ontvliegen. 16 hsnn., coll. N.O.M., x.

*32. Alderley zoort van Ambagten ziet gy hier l Elk bezonder toond zijn Konsten na de Zwier. 30 hsnn., ambachten, coll. Waller L; op naam Erve H.v.d. Putte, coll. x.

**32. Ey Jeugd beschouwt hier met aandagt / Europaas Vorsten en haar pragt. 12 hsnn., vorstelijke per­sonages, op naam Erve H.v.d. Putte, coll. Waller N, x.

*33-Jonkheyd wild gy speelen leeren | || Komt met Cupido verkeeren. || Want hy wind van yder prijs l || Niemand is hem te wijs. 24 hsnn., spe­lende cupido's, coll. Norge, v. Trappen.

**33. Aanhoord dog zoete Jeugd / Hoe prijselijk dat hier is de Deugd... 5 vss. 18 hsnn., allegorische figuren, coll. Waller L, x.

34. Hier hebt gy nu verscheyde Vis |[ Die wel smaakt als z'zijn op den Dis. 16 hsnn., vissen, coll. Waller L.

*34. Hier heeft de Jeugd tot haar gerijf | Jan de Wassers Leven en bedryf. 48 hsnn., coll. Waller L.

35. Ezophus leert en beveelt aan alle Dieren l Dat Yder zal leven in goede manieren. 24 hsnn. ges. M.A.V., fabels van Esopus, coll. Waller L, Ottema.

*35. 't Tonneel der Amsterdamze Gekken en Gekkin-nen / Zo buyten het Lazarus-Huys als daar binnen. 16 hsnn., gekken, coll. y.

36. Ziet jonge Jeugd | hier kunt gy leeren / Hoe men in de Waereld moet vakeeren. 16 hsnn., spreek­woorden en rijmpjes, coll. Waller L, Ottema.

36. Ziet eens hoe kloekmoedig dees Muys en Kik-vorsschen gaan te Velde | || 't Schijnd dat zy allemaal willen zijn kloekmoedige Helde. 24 hsnn., taferelen uit de kikvorsenkrijg en de fabelen van Esopus, coll. y.

37. Aanschoud dees Prent met aandagt al | Gy hier de Wreedheyd vinden zal. 16 hsnn., Franse tirannie, coll. Waller L, N.O.M., e. a.; ex. met dezelfde titel maar andere hsnn., coll. x.

*37. Bybelsche Figunren van het Nieuwe Testament. 16 hsnn., coll. Waller L, N.O.M., e. a.

K37. Zelfde prent als *37, coll. Waller L.

38. Kinders beziet eens pertinent | Dat hier Verbeeld word in dees Prent. 16 hsnn., leven van Jezus, coll. Waller L, N.O.M., e. a.; ex. met gedeel­telijk vernieuwde blokken, coll. x.

38. Hier ziet gy Af-gebeeld / o Jeugd | Held Paulus Leven... 2 vss. 16 hsnn., taferelen uit het N. T., op naam Erve H.v.d. Putte, coll. x.

K38. De oorlogs Vlooien van de Heeren Staten Gene­raal | en die van den Koninck van Engelandt. 32 hsnn., coll. x.

*38. Zelfde prent als K 38, volgens Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.P.B., blz. 82.

**38. Kinders kent gy deze Knaapen wel? || Al hun doen is niet meer als Aapen-spel. 12 hsnn., taferelen met apen, menselijke bezigheden, coll. v. Gijn.

39. Kinderen uyt dit speelen kundgy lezen | || Alder-hande Speelen na uw begeeren. 16 hsnn., spelende cupido's, op naam Erve H.v.d. Putte, coll. Waller N, x.

*39. Het Landmans Leven is zeer goed | Als het ge­paard gaat met voorspoed. 24 hsnn., bezigheden van de boer, coll. Waller L.

40. Hy za Jongens komt nu hier | || Het is van aller­hande Spel... 4 vss. 24 hsnn., kinderspelen, coll. Waller L, N.O.M.

40. Wild dees Prent zeer wel betragten / En steld daar op U gedagten. 16 hsnn., zinnebeeldige voor­stellingen en taferelen uit het O. T., coll. x, y, e. a.

*40. Het is een algemeen bevel | voor elk een; te wee­ten : Die niet wil Werken / (zegt Paulus /) zal ook niet Eeten. 16 hsnn., ambachten en beroe­pen; op naam Erve H.v.d. Putte, coll. Waller N, x, e. a.

K4I. De Verkeerde Wereld. 12 hsnn., coll. x.

**41. Wy Vrybuyters uyt ons Hussaaren Regiment /Zijn op 't meest bemint | by die ons 't minste kent. 20 hsnn., vagabonden, op naam Erve v.d. Putte, coll. x.

42. Hier hebt gy het Leven en Bedryfj Van Jan de Wasser met zyn Wyf. 24 hsnn., coll. N.O.M., x, e. a.

*K42. Een Yder pronkt alhier op zijne Staten Wagen / || De helden van Nassau worde hier ten troon ge­dragen. 15 hsnn., stoet van praalwagens, coll. Waller L, N.O.M., e. a.

**42. Zo als Adam alle Dieren noemen zouden / Dat zoude hun Naam zijn / en die ook behouden. 28 hsnn., dieren, coll. Muller 3978; op naam Erve H.v.d. Putte, coll. x.

43. Zie Daar al weer wat raars / van Steven lieve Steven / || Za jongens loopt en koopt / wijl zy nog is in 't Leven. 24 hsnn., op naam Erve H.v.d. Putte, coll. Muller 3980 A.

*43. Hier ziet gy met vermaak de Kinders opgetogen || En ook een Ouderspligt elk na zijn vermogen. 16 hsnn., van doop tot huwelijk, coll. Waller L.

*K43. Zelfde prent als *43, coll. Waller L.

44. Veel Ambagten by elkaar / En Spreekwoorden te gaar. 24 hsnn., op naam Erve H.v.d. Putte, coll. x.

top

 

*44. Al dat op den Bedel-zak geerne leeft / 't Gaat meest al kreupel op beyde zijden / || Daarom den Kreu­pelen Bisschop veel Dienaars heeft / || Die om een vette proef den regte gange mijden. 16 hsnn., kreupele bedelaars (naar H. Bosch), coll. Waller L, Muller 3979.

*45- De Winterze Tijd-verdrijf. 36 hsnn., winter-vermaken, coll. Waller L.

46. Jongens wild gy vreugd vermeeren | || Zoo wild ras dees Spreuken Leeren. 24 hsnn. ges. WH, spreekwoorden, coll. Waller L.

47. —. 16 hsnn., taferelen uit het O. T., coll. BK..

**47.Joh. 3 : 16. Alzo liefheeft Godt de Wereld gehat | dat hij zijn Zoone geeft / Op dat een eyglijk die in hem gelooft | niet sterft : maar eeuwig leeft! 16 hsnn., leven van Jezus, coll. Waller L, N.O.M., e. a.

48. Ey Kinders wild dit Gedierte bekijken | Niemand zal van zijn plaats afwijken. 24 hsnn., dieren,

coll. x. 48. Dees Dieren van verscheyden aard | Dog yder is het zijne waard. 24 hsnn., dieren, coll. y; op naam Erve H.v.d. Putte, coll. Waller N, x, Muller 3980.

*48. Ziet eens wat voor zware slagen | Dees Gelovige hebben moete dragen. 30 hsnn., heiligen, op naam Erve H.v.d. Putte, coll. x, Z.

**48. Die 't Sterven in zijn Leven heeft geleerd / Die vind de bitterheyd des Doods geweerd. 16 hsnn., emblemata-figuren betreffende de dood, coll. x, Z.

49. Jongens u word hier getoond | || Hoe de Konst zijn Meester loont | |[ Zo van Dansen als van Springen || En veel andere fraije dingen. 24 hsnn., kunsten­makers, coll. Waller L, Norge.

*49. Komt gy kinderen / komt aanschoud | | hier is stof voor Jonk en Oud. 18 hsnn., taferelen uit de „Amadis de Gaule", coll. Waller L, x, e.a.

**49. 'k Tel Seven-en veertig Dieren / en een Wilde­man : Kinders leer ƒ op dat gy wel Lezen en tellen kan. 48 hsnn., op naam Erve H.v.d. Putte, coll. x.

50. De jeugd werd hier gestigt / door 't Werk in tugt gehouden | Gelijk men Dagelijks ziet / van 't Doopen af tot 't Trouwen. 48 hsnn., van doop tot huwelijk en taferelen met allerlei bezighe­den, coll. x; op naam Erve H.v.d. Putte, coll. Muller 3980 A.

*50. Komt hier gy Jonge Jeugd | hier is wat Nieuws na u begeeren : Veel Spreuken en Zinnebeelden kunt gy hier leeren. 24 hsnn., coll. x.

51. Kinderen aanschoud deze Prentjes pertinent | Het is 't Amsterdamscbe Scherm-School zeer wel bekent. 25 hsnn., coll. Museum voor Stad en Lande Groningen.

*52. Kinders hier ziet gy veel Snakerijenjier | En veel Gediert' tot yders vermaak en pleyzier. 36 hsnn., personages, dieren en voorwerpen, coll. N.O.M., x.

53. Kinders wilt voor al dees Printe koopen / Want hier ziet gy veelderley Menschen loopen. 36 hsnn., leurders, straatroepen, coll. Waller L, x; op naam Erve H.v.d. Putte, coll. N.O.M.

54. Hier is Tetjeroen / met zijn fatsoen / Die nu dood is. || En al de Gekken met haar Snaaren | Die daar waaren / mee op zyn Begrafenis. 36 hsnn., coll. Ottema.

*54. Jongens wild uw hier vermaken || Hier vind gy veel raare snaken... 4 vss. 36 hsnn., taferelen met volksgebruiken betreffende Driekoningen, het Sint-Maartensvuur e. a., verder allerlei bezig­heden, coll. N.O.M., Norge.

55. Hier hebje het Leven van Jan Knol | En hoe hij raakte op den hol. 36 hsnn., coll. x, Ottema.

*56. Dit is 't Gezelschap na de Zwier : Men zingt / men pronkt / men maakt groot der. 24 hsnn., allerlei personages en bezigheden, coll. Waller L, x.

57. Kinders wild dees Vogels bekijken | Zy zullen u zeer wel gelijken. 36 hsnn., coll. x.

*57. Hier ziet gy Vissen | Vogels en Zee-Monsters fijn l Tot uw vermaak en pleyzier zo groot als klyn. 24 hsnn., coll. Waller L, x.

58. Jonge jeugd wild met vermaak || Deze prent leere Lezen... 4 vss. 24 hsnn., dieren, coll. N.O.M.

*58. Hier hebt gy Jonkheyd koen / Het Leven en Bedrijf l Van Cupidoos gedoen / Al tot uw Tijd­verdrijf. 23 hsnn., spelende cupido's, coll. Waller L, x, e .a.

59. Kinders ziet hier de Vryagie eens aan / Van Krelis en Maertje van Ooszaan. 16 hsnn., coll. Waller L, N.O.M., Atlas v. Stolk; z. nr., coll. x; op naam Erve H.v.d. Putte, coll. Muller 3980.

60. Wy zijn in Duitschlands Oorlogs-Velden Be­kend | voor Sestien Oorlogs-Helden. 16 hsnn., vorsten en generaals te paard, coll. Waller N; op naam Erve H.v.d. Putte, coll. x.

61. Kinders hier zietgy aardig af-geprent / Duyfken en Willemeynkes Leven exelent. 30 hsnn., coll. Waller L, x.

*61. Diversche Bespiegelinge. 24 hsnn., allerlei tafe­relen met zedelessen en spreuken, coll. Stoffel. Ziet hier Jonge Jeugt voor oogen | Hoe dat een Dogter is bedrogen / En door list en sno practyk / Een schoorsteen veger wierd zeer rijk... 6 vss. 24 hsnn., Chrysenia en de schoorsteenveger, op naam Erve H.v.d. Putte, coll. Waller N, x.

62. Als gy dees Nieuwe Wereld ziet / 't Is al verkeerd en raakt tot niet. 36 hsnn., de verkeerde wereld, coll. Waller L, N.O.M.

63. Dit is het Trouw-geval / en Wonderlijk Schouw­spel l Dat hier is af-gebeeld van Urbanus en Isabel. 24 hsnn., op naam Erve H.v.d. Putte, coll. x, Z.

*63. De Amsterdamze Kermis Vreugd. 24 hsnn., coll. Waller L.

*K63. Zelfde prent als nr. *63 volgens Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.P.B., blz. 83.

64. Dit is 't Oud gebruyk der Kinderen | En duurd nog zonder hindren. 24 hsnn., taferelen uit het kinderleven, coll. x, y.

66. Af-beelding van het Vertrek van haare Koninklijke Hoogheden / en Aankomst der zelver in Engeland, Alsmede haare Krooningen tot Konink en Ko­ningin van Engeland. 16 hsnn., Willem III, coll. Waller L.

*66. Bybelsche Figuuren van het Oude Testament. 1 6 hsnn., coll. Waller L, x; op naam Er­ve H.v.d. Putte, coll. Stoffel.

67. De Leerzaamheyd maakt Ryk de Dronkenschap verkwist | Dus ziet voorzigtig toe dat gy 't laatste mist. 24 hsnn., moraliserende taferelen, coll. Waller L, N.O.M., e. a.

*67. Bybelsche Figuren van het Oude Testament. 1 6 hsnn., coll. x.

68. Om dat gij zoete Jongelingen / Altijd tragt na nieuwe dingen... 8 vss. 24 hsnn., taferelen uit het O. T. en N. T., coll. Waller L, N.O.M., e. a.

69. Jongens wilt u gaan verkloeken / Leest Samuëls en Koninks Boeken... 4 vss. 24 hsnn., taferelen uit het O. T., coll. Waller L, N.O.M., e. a.

70. Hier ziet gy Afgebeeld ô Jeugd / 't Apostels Le­ven l |1 Door Lucas voor-gesteld | En in de Hande­ling Beschreven. 24 hsnn., taferelen uit het N. T., coll. N.O.M., x, e. a.

71. De Nieuwe Vermaakelyke Amsterdamze Slagt-Tijd. 24 hsnn., coll. Waller L, Ottema, e. a.

72. Het Nieuwe Vermaakelyk Luy-lekker-land. 24 hsnn., coll. N.O.M., x; op naam Erve H.v.d. Putte, coll. Norge.

*72. Ey ziet dees Actie-Handelaars | De een krijgt 't ruym d'ander schaars. 24 hsnn., coll. Fries Gen.

73. Het vermaakelijke A,B,C, voor de Jonge Jeugd. 24 hsnn., abc met dieren, coll. Waller L, x, Muller 3979.

*73. Masiton met al zyn Gekken | Kunnen uw tot vreugd verwekken. 36 hsnn., allerlei koddige personages, op naam Erve H.v.d. Putte, coll. Waller N, Muller 3980 A.

74. Hier heeft de jeugd tot haar gerijf, Thijl Uylen-spiegels Leven en bedrijf. 24 hsnn., coll. Waller L, N.O.M., e. a.

K74. Het Leven en Snoot bedrijf, Gevangenis en Dood, van Cartousie tot Parijs. 20 hsnn., coll. Waller L, N.O.M., e. a.

75. Levendigen Af-beeldzels van verscheyde Bybelsche Historiën. 20 hsnn., taferelen uit het O. T., coll. Waller L, x, a. e.

*75. Kinders wilt gy vrolyk wezen || Wilt dees Print met aandagt lezen... 4 vss. 28 hsnn., allerlei bezigheden, op naam Erve H.v.d. Putte, coll. Waller N.

76. Jongens wilje Vreugd vermeeren, / Wild in deze Print studeren, Want het is van Tetjeroen, die een yder kon voldoen. 24 hsnn., op naam Erve H.v.d. Putte, coll. x, Norge.

77. Ziet Steven van der Klok : Met zijne groote Daa-den | Waar mee hy was verzien / En vol mee was beladen. 24 hsnn., coll. Waller L, N.O.M., e. a.

*77. —. 48 hsnn., ruiters, coll. y.

78. Za Jongens komt met hoopen | En wild dees Print­jes Koopen. || Want hier hebje voor u Geld / Het Leven van Spring in 't Veld. 24 hsnn., coll. Wal­ler L; op naam Erve H.v.d. Putte, coll. x.

79. Hier is al weer wat Nieuws voor u kinders in deze Prent / Van Jan van Spanje en Trijn Salie 't is heel Pertinent. 24 hsnn., coll. Waller L, N.O.M., e. a.

80. Nieuw vermaaklyk Leven / Sterven / en Uyt-vaert / van den Aap Keesje-maat. 36 hsnn., coll. Waller L, x.

81. Ziet dees Beesten met haar vier / Gemaakt tot ons pleysier. 4 hsnn., dieren, coll. x.

82. Hier hebt gy Jonge Lien / Uyl Kat en Vogel-nest te zien. 4 hsnn., dieren, coll. x.

*82. Hier is tans wel vreugde te vinden / || Als gy ziet aan deze Vrinden | || In 't onbekend Luylekker-land | || Een yder heeft het abondant. 8 hsnn., luilekkerland, coll. x; op naam Erve H.v.d. Putte, coll. Waller N.

83. Dees Vorsten zig alhier vertooncn / In haar Ge­waad en Pragt zeer schoenen. 4 hsnn. ges. WH, vorstelijke personages, coll. Ottema.

86. De Katte is / Alhier gewis; Een Visken wil zy Eeten : || Maar ratten fel | En Muyzen snel; zal zy ook niet vergeten, 1 hsn., kat, coll. x.

K*86. Hier ziet gij Jonge Jeugd mits dezen, De Vier-getijde des Jaarsgeprezen. 4 hsnn., coll. Waller L, Muller 3979; op naam Erve H.v.d. Putte, coll. x, Z.

*87. Hier ziet gy jonge Jeugd! veel Dieren af-gebeeld : En ook hoe elk in aard en eygenschap verscheeld. 4 hsnn. ges. L.B.M., coll. x.

88. Het Oorlog-Schip genaamt Hollandia. 1 hsn., Hollands oorlogsschip, coll. Waller L.

 *88. Waar Zotheyd heerst / daar staat het zeer wan­schapen | Zo als deze Prent verbeeld | in 't Rijk der Aapen. 4 hsnn., taferelen met apen, coll. N.O.M., x, e. a.

*89. Ziet hier vertoond Dier Fabel Prenten vol van Zinnen / || Om het leerzame Kind | al stigtende te vermaaken. | hsnn., oorlog van de katten en de ratten, coll. Waller L.

90. Des Menschen op en Ondergang / Valt den eenen zoet den ander bang. 1 hsn., ouderdomstrap met vrouwelijke figuren, coll. Waller L, N.O.M., e. a.

*90. Zelfde titel als nr. 90 maar in de prent op elke trap mannelijke en vrouwelijke figuur, coll. Waller L, x.

91. Kinders nu al weer an Coerazie / Hier hebtgy weer een raar Pottazie. 1 hsn., rebus, coll. Waller L, x; ongenummerd, coll. Volksk. bureau Amst.; moderne afdruk, coll. N.O.M., BK.

 91. Zelfde prent als voorgaande, met titel : Kinders hier ziet gij heel net en pertinent / De Boere Almanak verbeeld in deze Prent, coll. Waller L, Fries Gen.

.*K91. Dit is een Denkbeeld voor de Jeugd om aan t' pry-zen | Zig met vernoegzaamheyt te laten Onder-wyzen. 1 hsn., hoornkruiper, politieke satire, coll. N.O.M.

*92. Elk plukt zyn Vrugt hier na den eys, Uyt dit zoete Aardsch' Paradijs, 1 hsn., vrijstersboom, op naam Erve H.v.d. Putte, coll. N.O.M., x, e. a.

93. Nu hebt gy alles hier / Speeld daar mede tot uw pleyzier. n hsnn., beroepen, bezigheden en andere voorstellingen, coll. N.O.M., x. K93. —. 2 hsnn. ges. G.V.L., hond en kat, coll. x; op naam Erve H.v.d. Putte, coll. Waller N, Muller 3980.

94. 'f Alderbest dat daar is op Aard | Is te zijn met Godt gepaard. 22 hsnn., stichtelijke tafereeltjes, coll. Waller L.

*94. Hier ziet men de Varckens Haspelen en Spinnen | Om zo haar zobere Kost te gewinnen, 1 hsn., politieke satire, coll. N.O.M., x; ge­merkt K94, coll. Norge; z. nr., coll. y.

95. Deeze Prent Vertoond u hier | De Zee-slag van drie Helde Fier. 6 hsnn., portretten van zee­helden (Tromp, De Ruyter, de Nassause-held) en zeetaferelen, coll. x.

*95. Boeren of dorpze Kennis-vreugd, 1 hsn. ges. L.B.M., kermis, coll. Waller L, Muller 3979.

96. Ey Kinders ziet dees Sint Nicolaas / Hoe hy hem weerd gelijk een baas. n hsnn., eerste af beelding: Sint Nicolaas, verder dieren en een bijbelprent, coll. Fries Gen., x.

top

*96. Het Oud vermakelijk Luylekker-land, 1 hsn., coll. Waller L, x.

K96. Zelfde prent als voorgaande, coll. N.O.M.

97. Hier zietgy alles abondant / 't Geen der is al op het Land. 6 hsnn., dieren en molens, coll. Waller L, N.O.M., e. a.

97. Zelfde prent met 7 hsnn., coll. x.

*97. Noach door zijne Godvrugt groot | Werd dus ge­holpen uyt de Nood. 1 hsn., de ark van Noach, coll. Waller L, N.O.M.

*K97. Zelfde prent als voorgaande, coll. N.O.M., x.

98. Die genegen is om te Vaaren / Moet hem komen hier Vcrklaaren. 6 hsnn., oorlogsschepen, coll. N.O.M., x.

*98. Een oud Man in zijn Kamer zittende, Spreekt.1 hsn., oud man met doodshoofd, coll. Waller L, N.O.M., e. a., z. nr. coll. Muller 3979.

99. Dees Scheepe vaaren over Zee / De Vissen hebt gy daar ook mee. 10 hsnn., schepen, vissen en portret van Hendrik van Nassau, coll. Waller L, x.

*99. Hier ziet gy in dees Prent vertoond | || Hoe de moetwil word gestraft... 8 vss. 1 hsn., de verloren zoon, coll. Waller L, x, Muller 3979; op naam Erven H.v.d. Putte, Norge, Z.

100. De Gekroonde Scheep-vaart / En Walvis-vangst wyd vermaard. | hsnn., allerlei schepen en walvisvangst, waarboven kroon gedragen door engelen met bazuinen, coll. Muller 3978, x; z. nr. coll. Waller L.

102. Vermaakelijke Zin-spreuken. 24 hsnn., spreek­woorden, coll. x.

—. Deze Vogels die gij ziet / En zingen nog en krayen niet. 9 hsnn., vogels, coll. Waller L.

—. Nieuwe Curjeuze Snaaken en Aardige Portretten. 20 hsnn., populaire typen, o. a. Tetjeroen, Scharmouche, Hans Ulrich enz., coll. Waller L.

—. —. 16 hsnn., driekoningenbriefjes, coll. Wal­ler L.

—. Titel gedeeltelijk afgescheurd ...ge Jeugd laat dees Historie... 12 hsnn., taferelen uit het N. T., coll. N.O.M.

—. Hier hebt gy Jonge Jeugd het Bot Westphaalze Geesje | Die door haar Werke schynd te zijn een Kwade Beesje. (nummer afgescheurd) 48 hsnn., verhaal van Geesje van Westfalen; coll. x.

—. (Nummer onleesbaar). Het Sterf, Parade-Bed, en Rouw-gewaat; Word hier vertoond door Konst en Plaat. 4 hsnn., 1 en 2 sterfbed en paradebed van Maria Stuart, prinses van Oranje, gemalin van Willem III (1695), 3 en 4 hjkstatie, praalstoet, coll. Atlas v. Stolk, supplement na Muller 2906 B.

____________________

1 Cfr. manuscript bij de prent „Het Rattenschip" van W. en S. Koene, coll. Waller 5.

 

p. 189

 

Dirk Kemink te Utrecht

 

Dirk kemink, zoon van Harmen Kemink uit Doesburg, is de stichter van het huis Kemink te Utrecht. Geboren in 1718, vestigde hij zich omstreeks 1740 als boekdrukker. Op de enige prent welke uit zijn fonds bewaard is gebleven, wordt als uitgeversadres vermeld : „Te Utrecht, gedrukt by Dirk Kemink; Boek- en Papierverkoper in de Schoute-steeg". Dirk Kemink overleed in 17981. De prent geeft een voorstelling van twaalf tuchtstraffen en is één van de merkwaardigste cultuur­historische documenten uit deze tijd. Hier wordt o. m. afgebeeld hoe „ligtekoyen" moeten spinnen (in het spinhuis), hoe „kleyne

_________________________

1 Ledeboer, Alphab. Lijst, blz. 94

 

190

 

men gebrandmerkt. Soldaten kwamen er ook niet licht af : „Wippen was soldaten straf voor heenen / nu slaat men ze met cordons of teenen".

Deze prent dateert uit de jaren 1753-1776. Dirk Kemink, kocht het stadsburgerrecht van Utrecht in 1753 en was ingeschreven als boekdrukker gevestigd in de Schoutesteeg. In 1776 werd zijn zoon, Harmanus Hendrikus (1757-1832), in de zaak opgenomen en sedertdien luidde de firmanaam „Dirk Kemink en Zoon, boekdrukkers in de Schoutensteeg" 1.

 

Prentlijst

—. Kinders wilt dees Printe Leezen, En leert van Jongs op kwaad doen Vreezen. 12 hsnn., tuchtstraffen, coll. Waller 5, Historische Atlas der gemeente Utrecht (catal. supplem. 1905, nr. 90). (Afb. 60).

 

____________________________

1 Maandblad van Oud Utrecht, XI (1936), blz. 64-65

p. 190

 

Wilhelmus  van  Kessel  te  Haarlem.

Van deze uitgever is slechts één prent bekend. Deze prent is gedateerd 1726. Dit schijnt het laatste jaar van zijn bedrijvigheid geweest te zijn.

W. van Kessel was gevestigd „aan de Markt, op de hoek van de Zijlstraat, bij 't Stadhuis". Hij was werkzaam van omstreeks 1694 2 tot omstreeks 1726 3, en werd opgevolgd door zijn dochter Geertruid, gevestigd op hetzelfde adres. Zij noemde zich echter „Stads Drukster van de Steede Bever­wijk" 4. Van Geertruid van Kessel zijn geen prenten bekend.

 

Prentlijst

—. Titel weggeknipt. 12 hsnn., landelijke taferelen, coll. Waller 5.

 

___________________

2 Catalogus der tentoonstelling van boek- en prentkunst binnen Haarlem in vroeger eeuwen 1 aug.-is oct. 1913 in het Frans-Hals-Museuni, Haarlem 1913, blz. 34, boeken uitgegeven door W. van Kessel en gedateerd 1694, 1706. — 3 Niet alleen de hierboven vermelde prent is gedateerd 1726, maar ook één van de boe­ken uitgegeven door W. van Kessel : Laurierkrans gevlochten om 't hoofd van Laurens Koster, Haarlem 1726. — 4 Aange­haalde Catalogus, blz. 34.

 

p. 190

 

Barent Koene, S. & W. Koene en B. Koene  te  Amsterdam

ER zijn drie boekdrukkers bekend met de naam Barent (of Barend) Koene. De oudste werd op 31 augustus 1746 burger van Amsterdam en op 25 juni 1757 lid van het boekverkopersgilde aldaar 5. Kort na 1794 heeft hij bedankt als lid van het gilde 6. Hij werd begraven op 24 januari 1800 7. De prenten verschenen op naam van Barent Koene vermelden als adres : „Boekdrukker op de Lindegragt, Noordzy". Deze prenten zijn verschenen v66r 1781, want in dit jaar wordt het bedrijf omgezet in een compagnonschap en nog in hetzelfde jaar overgedragen aan S. en W. Koene 8.

De zoon van Barent Koene, geboren11 oktober 1768 en eveneens Barend gedoopt, kwam in het gilde op 1 oktober 1781 9; hij werd niet opgenomen in het bedrijf van zijn vader, en was van 1787

_________________________

5 Gem. Archief A'dam, Gildeboek Boekverkopers, blz. 17, nrs. 65-66. — 6 Bibl. Vereeniging, Gildearchief n° B, 70. Register van leden, blz. 160. — 7 Gem. Archief A'dam, Begraaf b. — 8 Waller, Biogr. Woordenb., blz. 459. — 9 Gem. Archief A'dam.

 

p 192

tot 1796 werkzaam als boekbinder op de Haarlemmerdyk 1. Deze Koene heeft geen volks- of kinder-prenten uitgegeven.

Wie waren deze S. en W. Koene, die het bedrijf van Barent Koene senior hebben overgenomen? Van Steven Koene is bekend, dat hij Amsterdams burger werd op 19 mei 1784 en lid van het boek-verkopersgilde op 7 december 1795 2. Over W. Koene hebben we geen inlichtingen gevonden. De firma S. en W. Koene bleef gevestigd op de Lindegracht tot circa 1800 3. Ze werd omstreeks die tijd overgebracht naar de Boomstraat. Op de prenten uitgegeven door S. en W. Koene komen beide adressen voor.

Barend Koene, zoon van Steven, was reeds v66r 1810 firmant van de firma S. en W. Koene 4. Volgens Waller heeft hij zich in 1814 op eigen naam gevestigd en was hij werkzaam tot 1830 5. Deze Barend Koene vermeldt zijn doopnaam op zijn uitgaven steeds verkort : „B. Koene, boekdrukker in de Boomstraat". In de Cartotheek Enschedé 6 staan gedateerde uitgaven vermeld van B. Koene, waarvan de oudste de datum 1817 en de jongste de datum 1829 vertoont.

De firma Koene heeft gedurende drie geslachten veel volksboeken en talrijke volks- en kinder-prenten gedrukt en herdrukt. Veel van deze volksboeken zijn bekende prozabewerkingen van mid­deleeuwse ridderromans : De Vier Heemskinderen, de Ridder metter Zwane, De Historie van Floris en Blanchefleur en dergelijke meer.

Bij het betrekkelijk gering aantal prenten dat uit het fonds Koene bewaard is gebleven, bevinden zich talrijke afdrukken van oudere gravures.

We vermelden vooreerst de twee zeer mooie16e-eeuwse ruiterportretten, het ene van keizer Karel V, het andere van Karel van Orléans, welke dan door B. Koene en S. en W. Koene (nr. 42) zijn herdrukt als Sint-Nicolaasprenten. Deze prenten maakten deel uit van een uitgebreide reeks portretten van vorstelijke personages uitgegeven te Antwerpen in de eerste helft van de 16e eeuw, de meeste door Hans Liefrinck, enkele door Sylvester van Parijs; sommige prenten uit deze reeks vertonen het monogram van Cornelis Anthonisz 7.

In het fonds Koene zijn drie prenten bewaard, gesigneerd met het monogram van Arnoud Nicolai 8 : de eerste (S. & W. Koene nr. 18 met 16 hsnn.) stelt voor de fabelen van Esopus, de tweede (S. & W. Koene nr. 62 met 20 hsnn.) werd voorgesteld als reisbeschrijving van Pierlala}en de derde (B. Koene, z. nr., 20 hsnn.) met titel Kom Vrindjes Hier zijn twintig mooie printjes werd aangeboden als (een aardig allerlei). Deze drie kinderprenten zijn samengesteld met gravures gemaakt in opdracht van Christoffel Plantijn voor het boek Centum Fabulae van Gabriele Faerno, verschenen te Antwerpen in 1567 9.

De Bijbelprent nr. 51 van S. & W. Koene, herdrukt als nr. 15 door B. Koene, bevat zestien 16e-eeuw?e houtgravures gesigneerd TL, een ons onbekende monogrammist.

De herdruk van een andere zeer merkwaardige16e-eeuwse prent, het Rattenschip van S. & W. Koene (z. nr., met titel : „Kinders wie heeft dit oyt verzonnen || Dat Ratten den kryg met de Katten begonnen"), heeft deze uitgevers heel wat last veroorzaakt. Uit een handschrift bij deze prent bewaard op het Rijksprentenkabinet te Amsterdam, blijkt dat de uitgevers in februari 1797 voor het „Comité voor Waakzaamheid" gedaagd werden op beschuldiging een spotprent op de Patriotten te hebben

___________________

1 — Waller, Biogr. Woordenb., blz. 459. — 2 Gem. Archief A'dam, Gildearchief nrs. 65-66, blz. 260. — s Een Nieuwe Historie van Fortunatus Borse, bij S.W. Koene op de Lindegragt, 1796. Een schoone Historie van de Verduldige Helena bij S.W. Koene in de Boomstraat, 1804. — 4 Bibl. Vereeniging, Gildearchief n° B 70, blz. 169. — 5 Waller, Biogr. Woordenb., blz. 459. — 6 Bibl. Vereeniging ter Bevordering van de Belangen des Boekhandels te Amsterdam. — ' Nijhoff, Houtsneden, deel tekst, blz. in. — 8 Zie Biographie Nationale, XV, 1899, blz. 663-671. — 9 Tekst van de titelpagina van de uitgave van 1572 (Antwerpse stadsbibliotheek) : Centum || Fabulae || ex || Antiquis au- || ctoribusde- || lectae, || et || a Gabriele Faerno || Cremonensi carmi- || nibus explicatae, ||Antwerpiae ||Exojfidna Christoph. || Plantini, MDLXXII.

 

p. 194

 

uitgegeven. De satirische voorstelling van de oorlog tussen ratten en katten, waarvan reeds voorbeel­den voorkomen op de randversieringen van de middeleeuwse miniaturen 1, werd aangezien als „een revolutionaire en rustverstoorende Print die op hun patriotten of keiser nu in deese tijd toepasselijk gemaakt is...". Alle exemplaren van deze prent werden in beslag genomen. S. & W. Koene hadden deze plaat gekocht op de auctie Kannewet in 1781. Op deze veiling hadden zij nog veel meer hout­blokken gekocht. Dit blijkt uit de talrijke prenten in het fonds Koene, die ons reeds bekend zijn uit het fonds Kannewet. Bij de prenten van Koene komen zelfs herdrukken voor uit het fonds Kannewet, welke in dit fonds zelf niet bekend zijn. Dit is b. v. het geval met de mooie prent van S. & W. Koene met 4 afbeeldingen van regionale klederdrachten, (z. nr. Zie hier de aloude deftigheid...) en gesigneerd WH. Deze initialen zijn afkomstig van een houtgraveur die verschillende prenten gegraveerd heeft voor het huis De Groot. Deze prent zal oorspronkelijk wel behoord hebben tot het fonds De Groot en via Kannewet in het bezit gekomen zijn van S. & W. Koene.

Behalve vele oude en bekende prenten hebben de Koene's ook verhalen in beeld gebracht waar­van ons geen andere uitgaven bekend zijn. Deze prenten zijn voorzien van welsprekende titels : Frontyn, de Wyve-beul genaamd (S. & W. Koene 4), Jonge jeugd, hier ziet gy thans; Hoe de oudejochem Jans, En zyn Huisvrouw Anneke Zare, Twee berugte snaaken waaren (S. & W. Koene 24),Jeroen Pompoen en Rozalinde, Was inderdaad een aardig Paar; Gy zult in deeze Printjes vinden, Hoe zeldzaam hun ver­keering waar. (S. & W. Koene 82).

Ook verschenen er gelegenheidsprenten in het fonds Koene : Zegen-Zang op het huwelijk van prinses Frederica Louisa Wilhelmina van Oranje met erfprins Carel George August van Brunswijk, 1790 (S. & W. Koene z. nr.), Neerlands Vreugde dagen; Of de Feestviering van het plechtig Trouwverbond van Z. K. H. Willem Frederik Kroonprins van Oranje met Mevrouwe de Grootvorstinne Anna Paulowna: En Hoogst deszelfs Heuchelijke aankomst in de Nederlanden in 1816 (B. Koene z. nr.). Aansluitend bij deze gelegenheidsprenten gaf B. Koene ook losbladige gelegenheidsliederen uit als de Vreugde-Zang bij de landing en blijde intrede van prins Willem Frederik in 1813 en de Treur-zang, || Behelzende een getrouw verhaal van de moorden, Rooveryen en Plunderingen; || gepleegd door de Franschen troupen te || Woerden. || Van den 24sten tot den 2jsten November 1813 (Muller 5882).

Het is wel jammer, dat meer dan de helft van dit merkwaardige fonds verloren is gegaan en on­bekend gebleven. Na het ophouden van dit bedrijf zijn een aantal houtgravures uit het fonds Koene terechtgekomen in het fonds van de Erven der Wed. H. Rynders.

 

Prentlijst

Van de genummerde prenten zijn de volgende onbekend of niet uitgegeven:

1,3,5,7,9,11-14,19-23,25,26,28-30,32,33,35-40,43,44,46-50,53-61,63-77,79-81,83-85.

De uitgaven van Barent Koene „op de Lindegragt" zijn in onderstaande lijst gemerkt 1. Ba. K.; deze van S. en W. Koene : 2. S. & W.K.; die van B. Koene „in de Boomstraat" : 3. B.K.

 

1. onbekend

2. Komt hier nu Kinderen, beziet dees vogels al, / Gy hebt met groot en klein hier hondert in 't getal. 24 hsnn., grote vogelkooi, 3. B.K., coll. x.

3. onbekend

4. Frontyn, de Wyve-beul genaamd, || Was om zyn deugd niet zeer befaamd, || De snoode rol door hem gespeeld, || Word in dees print u afgebeeld. 12 hsnn., geschiedenis van Frontijn en zijn ongelukkige vrouw, 2. S. & W.K., coll. x.

5-7 onbekend

8. Hier Kind'ren leest ge in 't lang en breed, Al wat Thyl Uilenspiegel deed... 4 vss. 2. S. & W.K., coll. Waller 5, x; 3. B.K., z. nr., coll. Fries Gen., Kossmann.

 9. onbekend

10. Het Groot Raadselspel. (eenig in zijn zoort). 12 hsnn., ill. uit lye-eeuws boek, met onderschriften geformuleerd als raadsels, 2. S. & W.K., coll. Waller 5, x.

11-14 onbekend

15. Hier, lieve Kind'ren, heb ik eens, || Voor u iets fraais, iets ongemeens... 4 vss. 16 hsnn. ges. T.L., taferelen uit het O. T., 3. B.K., coll. Waller 5.

16. (Titel gedeeltel. afgescheurd) ... deeze Snaaken, Kuntgy u nu wat vermaaken. 12 hsnn., taferelen met apen, 2. S. & W.K., coll. Waller 5.

17. Twintig Printjes om één oortje, || En tien Printjes om één duit, | Dat 's te pynewaard zeid Doortjc, || Wel ik koopze en knipze uyt. 20 hsnn., allerlei taferelen, 2. S. & W.K., coll. Waller 5.

18. Twee duiten maar, twee duiten maar || Dan hebt ge er zestien bij malkaar || Geïnventeerd met veel geduld, || Door kromme Esopus met zyn bult. 16 hsnn. gesig­neerd met monogram van Arnoud Nicolaï, illustr. uit Centum Fabulae van G. Faërno, 2. S. &W.K., coll. Waller 5; 3. B.K., z. nr., coll. x.

19-23 onbekend

24. Jonge jeugd, hier ziet gij thans; || Hoe de oudejochem Jans, || En zyn Huisvrouw Anneke Zare, || Twee berugte Snaaken waaren. 20 hsnn., 2. S. & W.K., coll. Ottema.

25 onbekend

26 onbekend

27. Deez' Vogelen plaisant, Vind men in Nederland. 20 hsnn., vogels, 2. S. & W.K., coll. x.

28-30 onbekend

31. Ziet eens deeze agt paar Aapen, || En hoe zy hier vreugde raapen : || Ze zyn op Speelen afgeregt, || Krakeelen brengt haar in gevegt. 8 hsnn., taferelen met apen, 2. S. & W.K., coll. x. (Afb. 61).

32 onbekend

33 onbekend

34. Den Haan zal s' morgens vroeg het Huisgezin op­wekken. || Het Hennetje zal met Eyers voen het Huys... 4 vss. 4 hsnn., dieren, 2. S. & W.K., coll. Ottema.

35-40 onbekend

41. Kom Kind'ren wilt met vlyt op deeze Print studeren, || De vaersies kund gy met gemak van buiten leeren, || Het is vermaaklyk als gy de Print beschouwt, || Maar dubbeld nut als gy de vaersjes ook onthoud. 9 hsnn. ges. M.E., taferelen uit het O. en N. T., 2. S. & W.K., coll. Stoffel.

42. Sint Nicolaas. 1 hsn., vermoedelijk van Cornelis Anthonisz, voorstellende hertog Karel van Or-leans te paard, zonder naam van uitgever, coll. Waller 5.

43 onbekend

44 onbekend

45. Kom Kind'ren lees op uw gemak, || Dit is de print van Jan Tabak. 15 hsnn., 2. S. & W.K., coll. Stoffel.

47. Belegering en Ontzetting der Stad Leyden. 8 hsnn. van verschillend formaat, 3. B.K., coll. x.

46-50 onbekend

51. Zelfde prent als nr. 15, 2. S. & W.K., coll. Waller 5, x.

52. Historische en Bybelsche Prent — Verbeelding, uit 't Oude en Nieuwe Testament. 20 hsnn., 2. S. & W.K., coll. x.

53-61 onbekend

62. Hier hebt ge een Reisbeschryving, ja, En dat nog wel van Pierlala. 20 hsnn. ges. met monogram van Arnoud Nicolaï, illustraties uit Centum Fabulae van G. Faërno, 2. S. & W.K., coll. Waller 5.

63-77 onbekend

78. Een groote dikke vette Deensche Gilde Os / En een groote Turksche Kameel. 2 hsnn., 2. S. & W.K., coll. Waller 5; 3. B.K., z. nr., coll. N.O.M.

79-81 onbekend

82. Jeroen Pompoen en Rozalinde / Was in der daad een aardig Paar;... 4 vss. 20 hsnn., geschiedenis van Jeroen en Rozalinde, 2. S. & W.K., coll. Ottema.

83-85 onbekend

86. Het leven en Bedrijf van den beruchten Dief en Moordenaer Kartousie / Geradbraeckt den 28 November 1721. 20 hsnn., vermeld in Van Heurck en Boekenoogen, 1.P.F., blz. 170; op naam Schale-kamp, coll. Ottema.

—. Afbeelding van zijn Doorlugtige Hoogheid Prins Willem de Vijfden, benevens deszelfs Zoons en Dog-ter, als de Erf-prins Willem Fredrik, Willem George Fredrik en Fredrica, Louiza, Wilhelmina. 2 hsnn., z. naam van uitgever, coll. Waller 5.

—. Beziet dit volkje eens ter deeg Zij staan elkaar niet in de weeg. 36 hsnn., allerlei personages, 3. B.K., coll. Waller 5.

—. Die genegen is om te Vaaren, || Moet hem komen hier verklaren. 6 hsnn., oorlogsschepen, 3. B.K., coll. Waller 5.

—. Dit 's Don Antonie Magino; || Die de Planeeten uit kan leggen, || Die yder zyn gebreken zo || Maar vier­kant voor de kop durft zeggen. 28 hsnn., fysiogno-miek, 3. B.K., coll. Waller 5, N.O.M.

—. Hier hebt gy Jonge Lien / Uyl Kat en Vogel-nest te zien. 4 hsnn., kinderen met dieren, 3. B.K., coll. y.

—. In 's Menschen hart zijn veel gedachten / j| Elk leer' zich voor verkeerdheid wagten. 20 hsnn., emblemata, 3. B.K., coll. Waller 5.

—. Kermis-Os. 5 hsnn., bekranste os omlijst met 4 decoratieve hsnn., 1. Ba. K., coll. Waller 5.

—. Kinderen! hier kunt gij beschouwen || Differente Mannen en Vrouwen. 36 hsnn., portretten van be­roemde mannen en vrouwen, 3. B.K., coll. N.O.M.

—. Kinderen komt hier aangeloopen || Om het Osje Boe te koopen || '( Is een Gild-os excelent || Gij kunt hem koopen voor klein geld. 1 hsn., 3. B.K., coll. Ottema.

—. Kinders wie heeft dit oyt meer verzonnen || Dat Ratten den Kryg met Katten begonnen, 1 hsn., ratten belegeren 't kasteel van de katten, 2. S. & W.K., coll. Waller 5, Atlas v. Stolk 5831, Oudh. Gen. XIX A.

—. Kom Vrindinnetjes, kom Vrindjes || Hier zijn twintig mooie printjes... 8 vss. 20 hsnn. ges. met monogram van Arnoud Nicolaï, ill. uit Centum Fabulae van G. Faërno, 3. B.K., coll. Waller 5.

—. Neerlands Vreugde dagen, || Of de Feestviering van het plechtig Trouwverbond van Z. K. H. Willem Frederik, || Kroonprins van Oranje, met Mevrouwe de Grootvorstinne Anna Paulowna. En Hoogst des- zelfs Heuchelijke aankomst in de Nederlanden in 1816. 1 hsn., 3. B.K., coll. Waller 5, x.

—. De Oude Hollandsche Gaare-Keuken. 16 hsnn., spreekwoorden, 2. S. & W.K., coll. x.

—. Pas geboren / Een / een kind. || Tien / die de Pap en Trommel mind. || Twintig | is de tijd van vryen. Dertig | gaen uit Speelemyen... 12 vss. 1 hsn., ouderdomstrap, 3. B.K., coll. Waller 5.

—. Sint Nikolaas. 1 hsn., Keizer Karel V te paard, 3. B.K., coll. Prent. Kab. Amst. (Corn. Anth. Hsnn. II).

—. De tekenkunst verschaft u hier || Weer iets tot leering en plezier. 16 hsnn., dieren, 2. S. & W.K., coll. Ottema.

—. Zegen-zang, || Op de Allervoortreffelykste en Ge­lukkigste Hooge Huwelyks-Verbintenissen, || van Zijne Doorluchtige Hoogheid, den Heer, || Carel George August, | Erfprins van Brunswyk, enz. enz. enz. | Met Haare Doorluchtige Hoogheid, Mevrouw | Frederica Louisa Wilhelmina, || Prinsesse van Orangeen Nassau, enz. enz. enz. ... (1790). 1 hsn., prinselijk paar, waaromheen 2 erezuilen en 2 vignetten, 2. S. & W.K., coll. x.

—. Zie hier de aloude deftigheid || Zoo praalde men in vroeger tijd... 4 vss. 4 hsnn. ges. W.H., regionale klederdrachten, 2. S. & W.K., coll. Ottema; 3. B.K., z. nr., coll. Waller 5.

—. Zie hier het leeven en bedryfj Van Jan de Wasser en zijn Wijf. 24 hsnn., 3. B.K., coll. Ottema.

—. —. 32 hsnn., driekoningenbriefjes, 1. Ba. K., coll. Waller 5.

— . Stoomboot. 1 hsn. - B. Koene, Catal. Beyers, mei 1966, nr. 1761.

top

 

196

 

C.J. Koster, Wed. C.J. Koster, Merman Koster en R.L. Klinkert

te  Amsterdam

 

 J. koster en zijn opvolgers waren gevestigd op de Haringpakkerij bij de Nieuwendyk n° 253. Cornelius Joannes was aldaar werkzaam van 1825 tot 1847. Zijn weduwe zette de zaak voort tot 1850 -1. Van de drie prenten op naam van Merman (of Herman) Koster en de ene prent op naam van R.L. Klinkert weten we alleen dat ze verschenen zijn na 1850. We kunnen deze prenten niet nader dateren.

C J. Koster is ook actief geweest als wederverkoper; in de collectie Van Kuyk zitten twee prenten op zijn naam uit het fonds Wendel, Kok-Van Kolm (nrs. 11 en 24) en in de collectie Borms een prent (nr. 119) welke wij toegeschreven hebben aan het fonds Glenisson.

Een prent „Kinderlijke bedrijven" uit het fonds Koster is gesigneerd Fuchs. Dit is ongetwijfeld Frederik Christiaan Fuchs, werkzaam te Amsterdam tot 1855, zoon van de graveur Carl Christiaan Fuchs 2. Ook de meeste andere prenten uit het fonds Koster zijn getekend en gegraveerd in deze stijl, het is niet uitgesloten dat ook deze van de hand zijn van graveur Fuchs. Deze houtsneden staan ver van de naïeve, soms onbeholpen volkskunst. Zij geven realistisch getrouwe beelden en zijn met zorg afgewerkt; het zijn merkwaardige tijdsdocumenten.

De uitgaven op naam van CJ. Koster zijn in onderstaande lijst gemerkt : 1. C.J.K., de op naam van de Wed. C J. Koster : 2. Wed. K.; die op naam van Merman (Herman) Koster : 3. M.K.; de prent op naam van R.L. Klinkert : 4. R.L. Kl.

 

 Prentlijst

Ontbrekende of niet uitgegeven prenten: 2,3,5,7,8,11,13,14,16,

De uitgaven op naam van CJ. Koster zijn in onderstaande lijst gemerkt : 1. C.J.K., de op naam van de Wed. C J. Koster : 2. Wed. K.; die op naam van Merman (Herman) Koster : 3. M.K.; de prent op naam van R.L. Klinkert : 4. R.L. Kl.

1. Verheugt u vrij, gij, lieve kleinen | Op 't feest dat gij zoo goed toch kent || Sint Nicolaas komt u verschijnen || Dus neem de vreugd in deze prent. 12 hsnn., Sint-Nicolaasfeest, 3. M.K., coll. N.O.M.

2. onbekend

3. onbekend

4. —. 12 hsnn., bruiloft van Kloris en Roosje, 3. M.K., coll. BK..

5. onbekend

6. Indien nu deze prenttafereelen, || U vermaken en tevens leeren... 4 vss. 9 hsnn., moraliserende tafere­len, 1. C.J.K., coll. Waller 6.

7. onbekend

8. onbekend

9. Lieve Kleinen, 't is van Alphen || Niet meer, dat U versjes geeft; || Neen gij weet het zeker allen || Dat uw vriend hier niet meer leeft... 12 vss. 9 hsnn., kinderleven, 1. C.J.K., coll. x.

9. —. 6 hsnn., gedeelte van alfabet, letters G-I, met menselijke figuren, 2. Wed. K., coll. N.O.M.

10. Het Nieuw Vermakelijk A B C || voor Lieve Kin­deren. 6 hsnn., gedeeltelijk alfabet, letters M tot S, met menselijke figuren, 2. Wed. K., coll. N.O.M.

11. onbekend

12. Mijn spelen is leeren, mijn leeren is spelen... 6 vss. 9 hsnn., kinderspelen, 1. C.J.K., coll. N.O.M.; z. nr., coll. x; 2. Wed. K., coll. N.O.M.

13-14. onbekend

15. Eerst naar School, en daar geleerd!... 4 vss. 9 hsnn., taferelen uit het kinderleven, 1. C.J.K., coll. N.O.M., z. nr., coll. x.

16. onbekend

17. Zelfde prent als nr. 9, 2. Wed. K., coll. N.O.M.

—. Natuur, hoe godlijk schoon, || Spreidt gij uw glans ten toon... 6 vss. 6 hsnn., maan, regenboog, vuur-spuwende berg, staartster, onweder, opgaan van de zon, 1. C.J.K., coll. Waller 6, N.O.M., e. a.; met nr. 15, coll. N.O.M.

—. Kinderlijke Bedrijven. 8 hsnn. ges. Fuchs, 1. C.J.K., coll. Waller 6, N.O.M.

—. De Werkende en Spelende Meisjes. 6 hsnn., meisjes-spelen en -bezigheden, 1. C.J.K., coll. Waller 6.

—. Hier ziet ge in twaalf Prenttafreelen, || Verscheidene u bekende spelen... 4 vss. 12 hsnn., kinderspelen en -bezigheden, 1. C.J.K., coll. Waller 6.

—. Driewerf gelukkig is de mensch || Wiens hartewensch || Zich uitstrekt om voor God te leven... 6 vss. 6 hsnn., leven van Genoveva, 1. C.J.K., coll. y.

—. Ziet kinderen in deze twaalf prenttafereelen U eene be­langrijkegeschiedenis voorgesteld,... 2 regels, 12 hsnn., leven van Genoveva, 1. C.J.K., coll. x.

—. Laat lieve jeugd, / het pad der deugd, / U vroeg be­hagen. 6 hsnn., moraliserende prent, 1. C.J.K., coll. Ottema.

—. Spreekivoorden. 6 hsnn., spreekwoorden en gezeg­den, 1. C.J.K., coll. Ottema.

—. Als deez' prenten u behagen, || Moogt gij vrij om meerdere vragen... 4 vss. 9 hsnn., personages, kin­derspelen en -bezigheden, 1. C.J.K., coll. Atlas v. S tolk 5833, x, e. a.

—. Het Nieuwe Vermakelijk A.B.C. || voor Lieve Kinderen. 6 hsnn., alfabet letters T-Z, 1. C.J.K., coll. x.

—. Velen dezer Prenttafereelen || Vertoonen u bekende Spelen... 6 vss. 8 hsnn., kinderspelen, 1. C.J.K., coll. N.O.M.

—. Alweer een achttal Prenttafereelen Ter verpoozing bij uw spelen. 8 hsnn., kinderspelen, 4. R.L. KL, coll. N.O.M.

__________________________

1 Waller, Biogr. Woordenb., blz. 460. — 2 Ibid., blz. 105

 

p. 197

 

Gebroeders  Koster  te  Amsterdam

 

Door de firma „Gebroeders Koster", werkzaam te Amsterdam van 1829 tot 19181, is in de eerste helft van de vorige eeuw uitgegeven en herhaaldelijk herdrukt een romantisch geïllustreerde kinderprent, bedoeld als propagandamiddel in de strijd tegen het alcoholisme.

 

Prentlijst

—. De Gevolgen van de Flesch. Naer de Engelsche Platen van G. Cruikshank. 8 hsnn., gevolgen van de dronkenschap, ex. gemerkt : tweeenvijftigste druk, coll. Waller 6; ex. gemerkt : zesenveer­tigste druk, coll. Z., e. a.

 

_______________________

1 Waller, Biogr. Woordenb., blz. 460

 

p. 198

 

Pieter Koumans  te  Leeuwarden

 

Even als zijn vak- en stadsgenoten Abraham Ferwerda en Wigerus Wïgeri was Pieter Koumans gevestigd in de Peperstraat. Hij woonde aan de noordzijde, in het huis „De Jonge Ruyter". Van 1678 tot 1698 was in dit huis gevestigd geweest de drukker Johannes de Ruiter 1. Was het huis genoemd naar deze bewoner of had deze bewoner zijn naam te danken aan het huis ?

Johannes de Ruiter was in 1698 opgevolgd door Gerrit Koumans; die volgens W. Eekhoff in 1722 werd opgevolgd door Pieter Koumans.

Volgens Waller was Pieter Koumans werkzaam van 1735 tot 1780 2. Op de prenten welke van hem bewaard gebleven zijn vindt men de datums 1759 en 1768.

Reeds in 1672 was er in de Peperstraat te Leeuwarden een Lambert Coumans gevestigd 3. Was deze Lambert een voorouder van Pieter?

Pieter Koumans was stadsdrukker en gaf veel geschriften uit van predikanten.

Uit zijn fonds zijn slechts vijf prenten bewaard, twee hiervan hebben wij aangetroffen in de col­lectie van het Fries Genootschap en twee in de collectie Waller; de vijfde prent is vermeld in de gids van de historische tentoonstelling van 1877.

 

Prentlijst

-. De Wonderlyke en Zeldzame historie van Thyl Ulenspiegel. 25 hsnn., coll. Ottema; met titel : De wonderbaarlijke en zeltzame historie van Thyl Ulenspiegel, gedat. 1768, coll. Fries Gen.

-, De Geboorte / Leven / Wonderwerken / Lyden / en Sterven van den Zaligmaker Jesus Christus. 35 hsnn., gedat. 1759, coll. Fries Gen.

-. Veel vermakelyke Weereld-wyze en Zinryke Spreu­ken. 30 hsnn., spreekwoorden, coll. Waller 6.

-. Afbeeldinge van verscheidene Gedierten en Vogelen. 24 hsnn., coll. Waller 6.

-. Friesche Soldaten. Gedat. 1768. Vermeld in de Gids voor de bezoekers van de historische tentoon­stelling van

 Friesland gehouden in Z. M. Paleis te Leeuwarden in den zomer 1877, Leeuwarden 1877.

— . Afbeeldinge van Keyzers / Koningen. 1 hsn met 12 figuren van vorsten. Coll. Museum voor Stad en Lande Groningen.

 

____________________________

1 Eekhoff, Bibl. Leeuwarden, blz. 209 en 439-440. — 2 Waller, Biogr. Woordenb., blz. 460. — 3 EekhofF, B/6/. Leeuwarden, blz. 209.

 

Drukkerij Landbouwkundig Gesticht te Montfoort

 prentlijst

veel prenten nog onbekend of niet uitgegeven.

5. -, 12 hsnn., taferelen met militairen, coll. Landwehr (thans ZeBi?; niet in KB)

18. —. 2 hsnn., taferelen met kinderen, coll. N.O.M.

23. Zie kinderen hier Vorsten van Allerlei Staten | En kooplui en boeren en vreemde soldaten |[ En meer nog de prentertjes van klein en van groot || Maar let er op jongens het slot is... de dood. 36 hsnn., floskaartjes, coll. Waller 6, N.O.M., e. a.

32. -, Ziet, kindren, hier een nieuwe prent…, 12 hsnn., coll. Landwehr (zie 5.)

 

199

 

Het Fonds De Lange  te Deventer

Jan de lange kwam in 1738 als drukkersknecht in de drukkerij van de weduwe Enoch de Vries aan het Bergschild te Deventer 1. Deze drukkerij was de rechtstreekse voortzetting van het be­drijf van een der oudste Nederlandse drukkersgeslachten, dat der Paffraets (15e-16e eeuw).

In 1750 overleed de weduwe De Vries 2 en werd het bezit der oude rechten van haar drukkerij een twistappel tussen haar zoon Marinus de Vries en Jan de Lange. Het gevolg was dat, nadat de drukkerij „geheel en al over de hand geslagen was" 3, derden met de buit gingen lopen. J.H. van Wijk kreeg het exclusieve recht het stadsdrukwerk te mogen verzorgen 4, de overige privileges, zoals het drukken voor de staten van Overijssel en het drukken van de Deventer Almanak, werden aan Marinus de Vries toegekend 5.

Ondanks deze tegenslag is Jan de Lange opnieuw aan het drukken gegaan. Uitgaven van hem zijn bewaard vanaf het jaar 1758 6.

Inmiddels was Jan de Lange gehuwd met J. Villet en na haar overlijden hertrouwd met H. Breu-kers7. Het schijnt hem in zaken toch voor de wind te zijn gegaan, want in 1759 kon hij zich een huis kopen aan de Brink waarin hij zijn drukkerij onderbracht 8. Na het overlijden van Marinus de Vries krijgt hij het recht om te drukken voor de Gedeputeerde Staten van Overijsel en tot het drukken van

__________________________

1 Alg. Rijksarchief Den Haag, Resol. van de Hoogmogende Heren van de

Staten Generaal der Ver. Ned. Provinciën 1750, blz. 760. —2 Gem. Arch. Deventer, Begraafb. St. Leb. Kerk., 13 mei 1750. — 3 Alg. Rijksarch. Den Haag, Rekwest van Jan de Lange aan de Staten Generaal nr. 7700; 11 nov. 1750. — 4 Gem. Arch. Deventer, Resol. boek 21 jan. 1757. — 5 Resol. Staten Generaal Vereenigde Nederl., 1750 nov. 23, blz. 787. — e Uit 1758 dateren drie uitgaven : J. Greven, Disputatio juridica de officia praefecti urbis (IV, 51 blz., 8°); R.S.fchultej. Een nieuw bundeltje uitgeknipte geestelijke gezegden (VIII, 328 blz., 8°); David harp-speelende alderhande lofzangen (16 blz.). De uitgeversactiviteit van Jan de Lange is dus minstens negen jaar vroeger te dateren dan aangeduid bij Waller, Biogr. Woordenb., blz. 401. — ' Gem. Arch. Deventer, Trouw­boeken, resp. 24 mei 1744 en 12 mei 1755. — 8 Gem. Arch. Deventer, Liber renuntiationum, 27-6-1759.

 

200

de Deventer Almanak1. Bij de dood van de weduwe J.H. van Wijk, in 1779, neemt hij haar plaats in als stadsdrukker. Zo verenigde hij weer in één hand de oude rechten die eens de Paffraets bezeten hadden.

Op 15 februari 1768 was Jan de Lange samen met zijn zoon Jan Hendrik aanvaard als burger van de stad Deventer 2. Zijn enige dochter, Maria Elisabeth, huwde met de Deventer drukker L.A. Kar-senberg.

In 1787 verzoekt Jan de Lange de magistraat van de stad Deventer, om zijn zoon Jan Hendrik in zijn plaats aan te stellen als stadsdrukker en aan deze het octrooi voor het drukken van de Deventer Almanak over te dragen 3. Dit verzoek wordt ingewilligd, op voorwaarde echter dat Jan Hendrik voor de stad geen hoger drukloon zou berekenen dan voor de particulieren. Kort nadien echter moe­ten er moeilijkheden gerezen zijn tussen J.H. de Lange en het stadsbestuur want na één jaar werden hem beide rechten ontnomen. Deze rechten werden overgedragen aan A.H. Rha 4 die, vreemd ge­noeg, zijn drukwerk geheel of gedeeltelijk liet uitvoeren op de persen van Jan Hendrik. Maar reeds in 1789 kon Rha, wegens ziekte, niet op tijd klaarkomen met de stadsdrukwerken, en mocht Jan Hendrik tijdelijk bijspringen. Op het eind van het volgende jaar, in 1790 dus, overlijdt A.H. Rha, en Jan Hendrik krijgt opnieuw voor tien jaar het octrooi voor het drukken van de Deventer Almanak 5, die sinds­dien en tot voor enkele jaren door de firma De Lange gedrukt werd. De titel van stadsdrukker kreeg Jan Hendrik terug in 1795.

Jan Hendrik de Lange, gehuwd met A. van Diest, had behalve drie dochters ook een zoon Jan, geboren 21 april 1799, die hem in de zaak zou opvolgen.

Na het overlijden van Jan Hendrik op 14 maart 1822 werd de zaak geleid door de weduwe, die zeer spoedig haar zoon Jan bij zich in de zaak opnam. Jan de Lange junior heeft het bedrijf voortgezet tot zijn vroegtijdige dood op 6 november 1849 6. In 1837 had hij de Deventer Courant opgericht.

Zijn moeder, de weduwe van Jan Hendrik, beleefde het nog, hoe op hun beurt haar kleinzonen de leiding van het bedrijfin handen namen, hoe het bedrijf werd uitgebreid met een steendrukkerij, en hoe in 1855 voor het eerst een snelpers in gebruik werd genomen. Zij overleed op 92-jarige leef­tijd op 26 juli 1867. In 1885 werd het familiebedrijf omgezet in een naamloze vennootschap 7.

Van de prenten gedrukt op naam van Jan de Lange 8 zijn er slechts zes bewaard gebleven, alle genummerd : het laagste 26, het hoogste 49. Het is mogelijk, dat Jan de Lange enkele houtblokken voor zijn prenten zelf heeft laten graveren, maar het lijdt geen twijfel dat de meeste houtblokken veel ouder zijn. Zo is nr. 43 De drie Koningen komende uit Oriënt (drie edellieden te paard) ongetwijfeld een16e-eeuwse gravure, waarvan het onderschrift is weggekapt, om niet in tegenspraak te zijn met de nieuwe titel die aan de prent werd gegeven (afb. 63).

Het is ook niet waarschijnlijk dat met de voorstelling op de prent nr. 47 oorspronkelijk 't Sluiten der Vrede te Ryswyk, Anno 1694 (sic, in plaats van 1697) bedoeld was. Deze heer te paard, vergezeld van twee landsknechten, allen in16e-eeuwse klederdracht, stelt niets anders voor dan een thuiskomst van de jacht of van een reis (afb. 109). Ook de Turksche Galei is een16e-eeuwse of vroeg-iye-eeuwse gravure.

Vanwaar kwamen deze oude houtgravures? Uit de voorraad van de voorgangers De Vries of nog van Paffraet?

_____________________________

1 Gem. Arch. Deventer, Resol. boek, 7 juli 1761. — 2 Gem. Arch. Deventer, Burgerboek, 15 febr. 1768. — 3 Gem. Arch. Deventer, Rekwesten en Resol. boek, 7 sept. 1787. — 4 Gem. Arch. Deventer, Resol. boek, 2 sept. 1788. — 5 Ibidem., 23 nov. 1790. — 6 Waller, Biogr. Woordenb., blz. 461, vermeldt dat Jan de Lange jr. werkzaam was 1722-49. Deze data berusten op een drukfout en moeten gelezen worden als 1822-49. — 7 Deventer als industriestad, Uitgave van het depar­tement Deventer der Maatschappij van Nijverheid, 1907, blz. 95. — 8 Jan de Lange senior vermeldt zijn voornaam voluit op de prenten, Jan de Lange junior merkt zijn prenten „J. de Lange".

 

202

 

De prenten van Jan de Lange zijn natuurlijk overgegaan naar het fonds van de zoon J.H. de Lange. Van de nummers 37 en 39 vinden we zowel exemplaren op naam van Jan de Lange als op naam van J.H. de Lange : de nummers 26, 47 en 49 ontbreken bij J.H. de Lange, en nr. 43 (de Drie Koningen) is vervangen door een militaire prent. Verschillende andere prenten welke ons nu bekend zijn als uitgaven van J.H. de Lange, hebben ongetwijfeld eerder behoord tot het fonds van Jan de Lange, die sommige prenten op zijn beurt had overgenomen uit vroegere fondsen. Dit is zeker het geval met de l6e-eeuwse prenten nr. 45 (jager met moedwillige honden; af b. 135) en nr. 58 (de graven van Egmont en Hoorn). Een andere oude prent van J.H. de Lange, De Geboorte van den Zaligmaker (nr. 12), ge­signeerd WH, dus hoogstwaarschijnlijk uit het fonds De Groot, zal vermoedelijk in het bezit gekomen zijn van De Lange via Kannewet, samen met andere prenten uit het fonds De Grootl. Bij de uitgaven van J.H. de Lange vinden we naast herdrukken uit het fonds Kannewet 2 ook gravures uit het fonds Van der Putte : nr. 79, Pruisische Huzaren (Hendrik van der Putte nr. 144), nr. 80, kinderspelen en kinderverma'ak (Wed. H. van der Putte nr. 113).

Maar J.H. de Lange heeft ook zelf prenten laten graveren en heeft hiervoor o. m. een beroep ge­daan op de houtgraveurs Alexander Cranendoncq uit Zutphen (nrs. 56 en 61) en LI. de Lanier (nrs. 44, 94, 95, 96). Beide graveurs blijven ook na de dood van Jan Hendrik in relatie met het huis De Lange.

In enkele gevallen kunnen we goed nagaan welke prenten uit het fonds van zijn vader door J.H. de Lange vervangen werden door nieuwe prenten. Dit geldt voor de nrs. 40, 42, 50 en 73, waarvan telkens twee verschillende prenten bewaard gebleven zijn.

De oude prent nr. 40 De Amsterdamsche Kermisvreugd, overgenomen uit het fonds van Jan de Lange, heeft J.H. de Lange vervangen door een lokale historische prent Het Beleg van Deventer (nr. 42). Het Dagelijks Werk der Dienst-Meisjes heeft hij vervangen door het meer populaire Leven en Bedrijf van Jan de Wasscher en zijn Wijf(nx. 50); Twaalf Paar Neuzen door een militaire prent (nr. 73); Spreu­ken door nr. 73 Leurders.

Er zijn 57 prenten bekend uit het fonds van J.H. de Lange. Het hoogste nummer is 96. Deze prenten hebben een ruime verspreiding gevonden. Voor de verkoop in het westen van het land had J.H. de Lange de medewerking verworven van de Amsterdamse wederverkopers Mindermann en Schalekamp, Van de Grampel & Bakker, die de prenten ontvingen bedrukt met hun firmanaam.

Er is slechts één enkele prent bewaard bedrukt met de naam : „Ter Boekdrukkerij van de Wed. J.H. de Lange en Zoon" (nr. 15), een oude prent met de afbeeldingen van twintig spreekwoorden en zegswijzen, een houtgravure welke Jan de Lange zelf vermoedelijk nog uit een ouder fonds had overgenomen.

Jan de Lange junior, zoon van Jan Hendrik de Lange, drukte op zijn uitgaven zijn voornaam steeds afgekort b. v. „Ter Boekdrukkerij van J. de Lange", of „Te Deventer bij J. de Lange, boekdruk­ker", dit in tegenstelling tot zijn grootvader, die zijn voornaam steeds voluit had gedrukt op zijn uitgaven : „Gedrukt bij Jan de Lange".

J. de Lange heeft de vernieuwing van het fonds verder doorgevoerd. Op een twintigtal na 3 heeft hij al de gravures van zijn voorganger vervangen door nieuwe. Slechts bij uitzondering heeft hij een vroegere prent laten kopiëren 4. Meestal heeft hij de oude prenten vervangen door nieuwe met

__________________________

1 J.H. de Lange 4 = G. de Groot-Keur, De Koninklyke Jagt..; J.H. de Lange 32 = G. de Groot-Keur z. nr., z. titel, inc. Het Nachtegaeltje helder singt... = Kannewet, nr. onbekend; Wed. J.H. de Lange & Zn. nr. 15 = G. de Groot-Keur K 26 = Kannewet K 26. — a J.H. de Lange nr. 5 is een herdruk van J. Kannewet 79. — 3 De prenten genummerd : 2, 3, 38, 39, 4.1, 43, 44, 50, 61, 72, 82, 85, 94, 95, 96, 103, 107. — * J. de Lange nr. 25 is een kopie van J.H. de Lange, nr. 25 en J. de Lange nr. 80 een kopie van J.H. de Lange nr. 5.

 

203

 

andere onderwerpen. Hierbij heeft hij de voorkeur gegeven aan prenten met ambachten en allerlei bedrijven, aan militaire prenten en aan taferelen uit het kinderleven. Niet minder dan 33 van deze nieuwe prenten zijn gewijd aan ambachten, beroepen en diverse personages, zes hiervan zijn gesigneerd A. Cranendoncq, en zeven LI. Delanier. Van de negen nieuwe prenten gewijd aan het kinderleven, zijn er ook drie gesigneerd LI. Delanier. Er zijn 14 nieuwe militaire prenten. Twee hiervan zijn gewijd aan de Belgische opstand van 1830. Men oordeelde in Deventer niet mild over deze opstandelingen. Het onderschrift bij het eerste plaatje van prent nr. 9 luidt :

O Brusselaar! beroofd van zinnen,

Ontrolt gij nu de oproer-vaan :

Wat zult gij met die misdaad winnen?

Duur komt die vrijheid U te staan!

 

En bij het laatste plaatje, voorstellend de overwinning van de prins te Leuven, wordt gemeld :

Bij Leuven blonk de moed der dappren,

En was voor 't moordgespuis geducht;

Men zag Oranjes Vanen wappren,

En 't Belgisch Koningje op de vlugt.

De sprookjes van Moeder de Gans, Klein Duimpje (nr. 5) en Blauwbaard (nr. 77), alsmede het verhaal van Robinson Crusoë (nr. 27) duiken nu voor het eerst op in dit fonds.

Het fonds van Jan de Lange junior heeft nog een ruimere verspreiding gevonden dan dat van zijn vader. Behalve voor de firma's Mindermann en Schalekamp die reeds voor J.H. de Lange optraden als wederverkopers, drukte J. de Lange zijn prenten ook met de naam van de firma's J.J. Bollemij en de Erven Wijsmulier te Amsterdam, maar eveneens voor J. Verkouter te Bergen-op-Zoom en F. Holt-kamp te Sneek, zodat hij niet alleen vertegenwoordigd was in het oosten en het westen, doch ook in het noorden en het zuiden van het land.

J. de Lange heeft van enkele prenten uit zijn fonds ook een Friese uitgave in de handel gebracht. De Friese teksten werden bezorgd hetzij door „Maester" Foeke Creults, hetzij door de beroemde Deventer predikant Joost Hiddes Halbertsma. Deze prenten zijn meestal ongenummerd, ze zijn ver­schenen ofwel op naam „drukt by J. de Lange, oon 'e Brink to Dimter" ofwel op het adres van zijn voortverkoper te Sneek „To Keap by F. Houtkamp to Snits".

Van de onderstaande nummers uit het fonds van J. de Lange is ook een Friese uitgave ver­schenen. Bij elk nummer hebben wij een of meer collecties aangeduid waarin bedoelde prent te vinden is.

2. Fries Gen., Tulner.

3. Fries Gen., Waller M, N.O.M., e. a.

11. Waller M, N.O.M., e. a.

17. Waller M, Fries Gen., e. a.

30. Ottema.

31. Waller M, Fries Gen., e. a.

33. Fries Gen., v. Kuyk.

34. N.O.M., Fries Gen., e. a.

37. N.O.M., Fries Gen., e. a

39. Fries Gen., v. Kuyk, e. a.

43. Fries Gen.

48. Waller M, N.O.M., e. a.

52. Waller M, Fries Gen., e. a.

54. Waller M, Fries Gen., e. a.

61. B.K.

63. Waller M, N.O.M., Fries Gen., e. a.

78. Fries Gen., v. Kuyk, e. a.

97. Waller M, Fries Gen., e. a.

Prentlijst

 

1. Jongens wilje Vreugd vermeeren | Wild in deze Print studeren; Want het is van Tetjeroen | Die een yder kon voldoen. 24 hsnn., 2. J.H.d.L., coll. Fries Gen., x.

1. —. 6 hsnn., de tijden van den dag, 4. J.d.L., op naam. Schalekamp, van de Grampel & Bak­ker; coll. Waller M, x; op naam Minder-mann, coll. Ottema.

2. —. 36 hsnn., floskaartjes, 2. J.H.d.L., coll. Ottema; 4. J.d.L., coll. Waller M.

3. Het Trouwgeval en Wonderlijk Schouwspel, Staat hier nu afgebeeld van Uranus en Isabel. 24 hsnn., 2. J.H.d.L., coll. Ottema; 4. J.d.L., coll. Bibl. Deventer.

4. Hier ziet gy jonge Jeugd hetgeen uw Oogen streeld | Een Koninklijke Jagt heel konstig Af-gebeeld. 8 hsnn., 2. J.H.d.L., coll. Waller M, Prov. Bibl. Leeuw., e. a.

4. —. 8 hsnn., ambachten, 4. J.d.L., coll. Waller M, x.

5. Hier is alweer wat Nieuws voor u Kindcrs in deze Prent | Van Jan van Spanje en Trijn Salie 't is heel Pertinent. 24 hsnn., 2. J.H.d.L., coll. x, Ottema.

5. —. 12 hsnn., Klein Duimpje en de Gelaarsde Kat, 4. J.d.L., coll. Waller M, x, e. a.

6. Zoete Spreuken / Zinnebeelden | regt geschoeyt al voor de jeugd l ziet men hier tot zoete leering / en ver-meering van haar vreugd. 20 hsnn., spreekwoorden en zinnebeelden, 2. J.H.d.L., coll. Ottema.

6. Ziehier het leven en bedrijf || Van Jan de Wasser en zijn wijf|| Die leere U, dat ras getrouwd || Iets is dat lang daarna nog rouwt. 24 hsnn., 4. J.d.L., coll. Waller M, N.O.M., Bibl. Deventer, e. a.

7. De jeugd werd hier gestigt || door 't werk in tugt gehouwen || Gelijk men daaglijks ziet || van 't Doo-pen af tot 't Trouwen. 48 hsnn., van doop tot trouwen, 2. J.H.d.L., coll. Waller M.

7. De Trap des Ouderdoms.hsn., 4. J.d.L., coll. x, Norge.

8. Jonge Luy haar Werk. 2 hsnn., sleden, 2. J.H.d.L., op naam Mindermann en C°, coll. Waller M, x.

8. —. 3 hsnn., vrouwelijke personages en kleder­drachten, 4. J.d.L., coll. Waller M, x.

9. —. 8 hsnn., strijd van 1830, 4. J.d.L., coll. Waller M, x, e. a.

10. —. 12 hsnn. ges. A. Cranendoncq, de vier jaar­getijden, e. a., 4. J.d.L., coll. Waller M, x,

11. De Nieuwe Vermakelijke Amsterdamse Slacht-Tyd. 24 hsnn., 2. J.H.d.L., op naam Mindermann en C°, coll. x.

11. —. 16 hsnn., personages, beroepen en bezighe­den, 4. J.d.L., coll. Waller M, Muller 6382.

12. De Geboorte van den Zaligmaaker Jesus Christus, uit de Maaget Maria. 8 hsnn. ges. WH, leven van J. C., 2. J.H.d.L., coll. Waller M.

12. —. 12 hsnn., kooplui en leurders, 4. J.d.L., coll. Waller M, Z., e. a.

13. —.9 hsnn. ges. A. Cranendoncq, ambachten en bezigheden, 4. J.d.L., coll. Waller M, x, e. a.

14. Veelderley Schoone Figuuren van alderley Wild en Tam Gediert. 48 hsnn., 2. J.H. de L., coll. Z.

14. —. 4 hsnn., wagens, 4. J.d.L., coll. x.

15.De jeugd die Trap voor Trap | word aangezet in 't Leeren / Vind hier door zoete schets / haar Leer-lust te hernieuwen. 20 hsnn., spreekwoorden, 3. Wed. J.H., coll. Waller M.

15. Schutterlijke Dienst in de Vesting. 16 hsnn., mili­tairen, 4. J.d.L., op naam Erve Wijsmulier, coll. x.

16. —. 6 hsnn., taferelen uit het krijgsleven, 4. J.d.L., coll. Waller M, N.O.M., e. a.

17. Als gy dees Nieuwe Wereld ziet | 't Is al verkeerd en raakt tot niet. 36 hsnn., de Verkeerde Wereld, 2. J.H.d.L., op naam A. Meyer, coll. x.

17. —.9 hsnn. ges. A. Cranendoncq, ambachten en beroepen, 4. J.d.L., op naam Mindermann en Schalekamp, coll. Waller M, x, e. a.

18. —. 8 hsnn., leurders, 4. J.d.L., coll. Waller M, x.

19. Komt hier nu Kinders reyn / en lees dees Vogels al | Gy hebt met groot en kleyn / hier Hondert in 't getal. 24 hsnn., de grote vogelkooi, 2. J.H.d.L., coll. Z.

19. Schutterij. 12 hsnn. ges. A.C.(ranendoncq), mi­litairen, 4. J.d.L., coll. x, Ottema.

20. Zie, lieve Jeugd, u hier weer dingen afgebeeld, Wier onderscheiden aard uw aandacht zeker streelt. 12 hsnn., personages, dieren en voorwerpen, 4. J.d.L., coll. Atlas v. Stolk 58353, x, e. a.

21. In deeze Prent vind men 't vermeld l De Dood van Docter Spring in 't Veld. 24 hsnn., 2. J.H.d.L., coll. Waller M, Muller 3981 D.

21. Zie hier Zespaar Handelaren, Lieve Jeugd, u af­gebeeld, || Meest voorzien van zulke waren, Daar de smaak door wordt gestreeld. 12 hsnn., leurders, 4. J.d.L., op naam C.A. Verkouteren, coll. Z.

23. Een nuttig allerlei kan hier uw oog bekijken... 4 vss. 36 hsnn., personages, dieren, planten en voorwerpen, 4. J.d.L., coll. Waller M, N.O.M., e. a.

24. —. 8 hsnn., rijtuigen, 4. J.d.L., coll. Waller M, x, e. a.

25. Ziet Steven van der Klok : Met al zijn groote Daaden / Waar mee hy was voorzien / en vol op mee beladen. 24 hsnn., 2. J.H.d.L., coll. Ottema, x; met titel : Hier ziet gij Steven van der Klok, En al zijn hoog geroemde daden, Waar hy zooveel opzien trok En zich met eer zag overladen. Coll. Waller M; 4. J.d.L., nieuwe houtblokken, kopie in spiegelbeeld van de vorige, coll. Bibl. Deventer, x, e. a.

26. De Jongens vermaakelijke Tijd-kortinge. 24 hsnn., personages met dieren, 1. Jan d.L., coll. x.

26. Zie hier, leergrage jeugd! allerlei, || Dat hebt u tot vermaak en leeringegedij!... 4 vss. 36 hsnn., dieren, planten, gebouwen en voorwerpen, 4. J.d.L., coll. Waller M, Bibl. Deventer, e. a.

27. —. 32 hsnn., driekoningenbrief, 2. J.H.d.L., coll. Muller 3981 D.