De Firma van Staden te Amsterdam
C.C.L. van Staden was de eerste van het geslacht Van Staden die zich beziggehouden heeft met het uitgeven van kinderprenten, was in 1812 gevestigd in de Warmoesstraat, „schuin over de Oude Kerksteeg, in de Oude Berg Calvarie n° 159" 3. Dit was het adres en het uithangteken van de vroegere uitgeverij Stichter. C.C.L. van Staden is niet de rechtstreekse voortzetter van het fonds Stichter. De houtblokken van de uitgeverij Stichter zijn na de liquidatie van dit bedrijf in het bezit gekomen van J. Noman te Zaltbommel en pas nadat J. Noman & Zoon het uitgeven van kinderprenten had gestaakt, zijn enkele houtblokken van prenten uit het fonds Stichter,samen met andere blokken uit het fonds Noman, in het bezit gekomen van C.C.L. van Staden. Deze begon omtrent 1822 met het uitgeven van kinderprenten en deze prenten dragen het adres „op de Waal bij de oude Schans n° 77" of „op de oude Wale te Amsterdam" of zijn uitgegeven zonder adres 4.
C.C.L. van Staden heeft een dertigtal nieuwe prenten uitgegeven, gemerkt van A tot Z en AA, BB en EE. De prenten A, B en C zijn door de houtsnijder G. Oortman gesigneerd. Dit was vermoedelijk tegen het eind van de carrière van G. Oortman. Prent D is gesigneerd Coldewyn, die ook enkele kinderprenten graveerde voor de firma Rynders. Van de letter E af dragen de gesigneerde prenten de naam W. Bal; ook de meeste niet gesigneerde prenten zijn van de hand van Willem Bal. Het zijn netjes verzorgde gravures, maar ze missen de pittigheid van de meeste gravures van de voorgangers, gravures die niettegenstaande hun onbeholpen techniek meestal veel expressiever en aantrekkelijker waren.
W. Bal tekende voor deze reeks ook een alfabet voor doofstommen (letter F), een reeks met Zwitserse taferelen (K) en het enige stapelverhaal, een dierensprookje, dat in de Nederlandse prentkunst voorkomt.
Buiten W. Bal, hebben ook de houtsnijders A. Cranendoncq (nrs. 19, 68, 75), J. van Lieshout (nrs. 56 en 96) en H. van Lubeek (nrs. 51 en 124) enkele nieuwe prenten gegraveerd voor het fonds Van Staden.
In de grote reeks van meer dan honderdtwintig genummerde prenten van het fonds van Van Staden komen er slechts twee prenten voor op naam C.C.L. van Staden, namelijk de nrs. 1en 13 respectievelijk herdrukken van de prent-en gemerkt U en EE.
Het prentenfonds van C.C.L. van Staden werd omstreeks 1850 overgenomen en voortgezet door een van zijn zonen : P.C.L. van Staden Czn. Deze was eerst gevestigd op het oude adres, Waal 77, terwijl de overige gebroeders Van Staden zich vestigden in de Torenstraat n° 419 te 's Gravenhage. Maar de Gebroeders Van Staden komen terug naar de Oude Waal te Amsterdam, om zich na 1893 te vestigen te Haarlem.
P.C.L. van Staden is van de Oude Waal verhuisd naar de Heerengracht, hoek Hartenstraat, en kort daarop naar de Achterburgwal.
Enkele prenten uitgegeven door P.C.L. van Staden dragen het adres Heerengracht, vele het adres „Achterburgwal bij de Molsteeg G 63"; dit is ook het adres van zijn opvolgers P.C.L. van Staden en C°. Maar zeer vele prenten van Van Staden gemerkt met cijfers zijn verschenen zonder de naam of het adres van de uitgever.
P.C.L. van Staden heeft de prenten door zijn voorganger gemerkt met letters, herdrukt in een nieuwe reeks gemerkt met cijfers. Dit oude fonds Van Staden heeft hij aangevuld met andere prenten, zowel nieuwe als prenten voortkomende uit de fondsen van J. Noman en J. Noman & Zoon.
Daar in het fonds van J. Noman de prenten opgenomen waren van Stichter en in het fonds van J. Noman & Zoon de prenten van J. Hendriksen, waarvan sommige op hun beurt afkomstig waren uit het fonds van Van Egmont, vinden we in het fonds van P.C.L. van Staden herdrukken terug van prenten van deze uitgevers.
De Van Stadens waren reeds vele jaren in relatie met de drukkerij Noman als wederverkoopers van prenten uitgegeven door deze firma. De prenten bedrukt met de naam Van Staden zijn dus niet altijd uitgaven van Van Staden; deze prenten kunnen immers ook uitgaven zijn van de firma Noman. Dit is o. m. het geval voor alle prenten met de nummers hoger dan 124.
De opvolger van P.C.L. van Staden & C° heeft omstreeks 1870 de overgebleven houtblokken verkocht aan de firma Hemeleers-Van Houter te Schaarbeek (Brussel), die haar fonds heeft aangevuld van nr. 95 tot nr. 161.
Voetnoten
3 Waller, Biogr. Woordenboek, blz. 482. — 4 C.C.L. van Staden is vermoedelijk de zoon van Hendrik van Staden, die eveneens als boekdrukker gevestigd was in de Warmoesstraat. Deze was lid van het Gilde van 1796 tot 1811. (Bibl. Vereeniging, Gildearchief B 67 en 70.)
Prentlijst
Voor afkortingen in de prentbeschrijving klik hier.
A. Verscheidenheid behaagt den mensch en is de ziel i'itn 't leven, || Leer uit deez' prent ook lieve Jeugd, Het qoede na te sneven. 28 hsnn. ges. G. Oortman, allerlei bezigheden.
B. Ziet, lieve kindren! in deez' prent, Een reeks ver-scheidenheden, || Hier wordt natuur en kunst vertoond, En 's Landsmans werk en zeden. 28 hsnn., allerlei taferelen en bezigheden.
C. Kinder-Spelen. 12 hsnn. ges. G. Oortman.
D. Nederlandsche Schutterij. || Te Paard en te Voet. 2 hsnn. ges. Coldewyn.
E. Dit Prentgeschenk, o lieve jeugd! || Strek' in uw speeluur u tot vreugd... 4 vss. 16 hsnn. ges. W. Bal, allerlei gezichten en gebouwen.
F. Ziet, hoe hij, wien de stem ontbreekt, || Door middel van de hand nog spreekt... 4 vss. 25 hsnn. ges. W.B.(al), alfabet voor doofstommen.
G. Gij ziet in deze Plaat de dap'pre Ruiterij, || In dienst van Nederland voor Vorst en Maatschappij... 4 vss. 6 hsnn. ges. W. Bal, militairen te paard.
H. De nijvre Haringvangst, die zooveel bloei mag schenken, || Geeft U, o Jeugd, gewis een aantal goede wenken... 4 vss. 8 hsnn. ges. Bal, de haringvangst.
I. Gevogelten in soort zal deze plaat u toonen, || Uit buitenlandsch gewest, of die alhier ook wonen... 4 vss. 35 hsnn. ges. Bal.
K. Laat deze, Zwitsersche tafreelen, || O Kind'ren, uwen kunstmin streelen... 4 vss. 16 hsnn. ges. W. B.(al), personages uit Zwitserland.
L. Ziet, Kinderen! dit edele dier, || Verliest in t' eind, veel van zijn zwier... 4 vss. 16 hsnn. ges. W. Bal bezigheden van het paard.
M. Deez' Prent strek' U, o lieve Jeugd, || Tot leering bij gepaste vreugd... 4 vss. 12 hsnn. ges. W.B.(al), ophopende vertelling van rat, kat, hond enz.
N. De goede Schepper gaf in Zijn alwijs bestieren, || Tot voeding van den tnensch de redelooze dieren... 4 vss. 12 hsnn. ges. W.B.(al), de slachttijd.
O. Hier wordt U eene schets gegeven, || Van 's Land-mans nuttig vrolijk leven... 4 vss. 12 hsnn. ges. W. Bal, allerlei werk van de boer.
P. Hier vindt gij in dit Prenttafreel, || Verscheidenheid van kunst... 4 vss. 28 hsnn. ges. W. Bal, allerlei personages en taferelen.
Q. Dit fraaije Prenttafreel stelt, Kind'ren, u voor oogen, || Wat men verrigten kan door 't edel kunstvermogen... 4 vss. 8 hsnn., voertuigen.
R. Na wel volbragten taak zich nuttig uit te spannen, || Is u altijd vergund en daarom, lieve jeugd... 4 vsss. 8 hsnn., kinderspelen.
S. Beschouw hier met opregte vreugd, || De spelen eencr blijde jeugd... 4 vss. 12 hsnn., kinderspelen.
T. Na les en nutte bezigheid, || Een uurtje aan mati^ spel gewijd... 4 vss. 12 hsnn., kinderspelen.
U. Verheugt u vrij, gij, lieve kleinen, || Op 't feest, <Lit gij zoo goed toch kent. || Sint Nicolaas komt u verschijnen, || maar neen, de vreugd in deze Prent. 12 hsnn.
V. Neemt, kleinen, neemt vrolijk, beziet deze Prent, || Zij maakt u met Kloris en Roosje bekend... 4 vss. 12 hsnn.
W. Vermakelijk Kinderspel. 36 hsnn., floskaartjes.
X. Vermakelijk Kaartenspel. 32 hsnn.
Y. Verlustig, lieve jeugd, uw oogen... 4 vss. 16 hsnn., dieren.
Z. Hier ziet gij, lieve jeugd, veel zaken... 4 vss. 36 hsnn. ges. V.S. en S., allerlei voorwerpen.
AA. Gij hebt hier, lieve jeugd, als 't ware een galerij, || Van Bouwkunst om uw oog op 't nuttigst te vermaken... 4 vss. 28 hsnn. ges. W. Bal, gebouwen en monumenten.
BB. Ziet hier o Kinderen afgebeeld het volgende als: 12 hsnn., allerlei taferelen.
EE. Kindren lief, weer een geschenk, || Naar uw zin zoo ik denk... 4 vss. 25 hsnn., abc met menselijke figuren.
1. Zelfde prent als letter U.
2. De kunst heeft lieve jeugd voor u in prent gezet, || 't Gezellig A, B, C, het nuttig alphabet. 12 hsnn. ges. A. Cranendoncq, abc met personages.
3. Rood-kapje kan tot leering zijn || Aan kind'ren zoo wel groot als klein... 4 vss. 15 hsnn. ges. G.C.B.
4. Zelfde prent als V.
5. Eerst zal deze prent u toonen... 4 vss. 28 hsnn. ges.
Hal, vogels.
6. Zelfde prent als BB.
7. Zelfde prent als S.
8. Zelfde prent als Q.
9. Zelfde prent als E.
10. Zelfde prent als Z.
11. Zelfde prent als A.
12. Tijl Uilenspiegels heeft in zijn leven, || Al heel wat snakerij bedreven... 4 vss. 20 hsnn.
13. Zelfde prent als Ee.
14. Zelfde prent als F.
15. Zelfde prent als O.
16. Zelfde prent als C.
17. Zelfde prent als T.
18. Zelfde prent als L.
19. 1. Abdy van Rynsburg, 2. 't Slot te Maarssen, 3. Van Speyks Boot, 4. Gevecht bij Bautersem... (titel boven elk plaatje). 12 hsnn. ges. A. Cranendoncq, allerlei taferelen.
20. Leer uit Klein Duimpjes wedervaren, || Dat men door list wel slagen kan... 4 vss. 12 hsnn.
20. Zie nr. 66.
21. Zelfde prent als G.
22. Lieve Kleinen, deze prent || Is u zeker niet bekend... 4 vss. 24 hsnn., landbouwwerktuigen.
23. Zelfde prent als X
24. Zelfde prent als W.
25. Zelfde prent als D.
26. Zelfde prent als K.
27. Zie hier, lieve Kinden, de afbeeldingen van een aantal Gebouwen... 2 regels. 25 hsnn. ges. W. Bal, gebouwen en monumenten.
28. Komt nu, lieve meisjes, gij bloempjes der jeugd... 4 vss. 16 hsnn., meisjesspelen.
29. Als 't in de wereld goed zal gaan, || Dan moet elk op zijn plaatsje staan... 4 vss. 24 hsnn., Jan de Wasser.
30. Wilt gij de Rarekiek eens zien... 4 vss. 20 hsnn., allerlei taferelen.
31. Zelfde prent als M.
32. Zelfde prent als N.
33. Jongens doet het u pleizier... 8 vss. 16 hsnn., dieren, zonder naam van uitgever, coll. Waller W.
34. Ziet, lieve kind'ren! in deez' Prent, een reeks van aardigheden, || Hier wordt het Krijgsbedrijf vertoond en 's Landmans werk en zeden. 24 hsnn. ges. W. Bal, militairen en landbouwbezigheden, blokken welke gediend hebben voor de prenten B en P.
35. —. 8 hsnn., letters van het alfabet van A tot H.
36. —.8 hsnn., letters van het alfabet, van 1 tot P.
36. Zoo deze prent, o lieve jeugd, voldoet aan uwen smaak, || Dan kunt gij verzekert wezen, dat ik weer hervat mijn taak. 8 hsnn. ges. G.O.(ortman), levensloop.
37. —. 8 hsnn., letters van het alfabet, R tot Z.
38. Als gij, lieve kleinen, deez' prent hebt gelezen... 4 vss. 8 hsnn., taferelen met kinderen.
39. Wilt g'u nog eens goed vermaken, || Ferme jongens, flinke knapen... 8 vss. 12 hsnn., 2 rijen van zes soldaatjes.
40. Deez' prent met veel verscheidenheid... 6 vss. 9 hsnn., taferelen met kinderen.
41. Kinders hebt gij lust nog wat te zien en wat te lezen, || Laat, lieve dan deez' prent weer wat nieuws voor u wezen. 9 hsnn., kindervermaak.
42. Natuur hoe Godlijk schoon || Spreidt ge uw glans ten toon... 6 vss. 6 hsnn., natuurverschijnselen.
42. Zie ook nr. 45.
43. Hier ziet ge de kleedij, der mannen die voor dezen || Bij menig groote strijd de vijand deden vreezen. 9 hsnn., militairen te paard.
44. De vier getijden desjaars. 4 hsnn.
45. Zes Fa'blen, lieve jeugd, word' u hier voorgesteld... 4 vss. 6 hsnn. ges. David.
45. De Natuur. 6 hsnn., landschappen en gebouwen.
46. De groote vogelkooi. 24 hsnn.
46. Deez' prent toont u het onderscheid || Van zeden, kleur en lot. 16 hsnn., vreemde volkeren.
47. De Trap des Ouderdoms. 1 hsn. ges. H. Numan.
48. Knappe jongens groot en klein! || Kiest g' een ambacht, kies dan 't mijn... 8 vss. 12 hsnn. ges. M.J.A., ambachten.
49. Ziet hier vier en twintig snaken, || Gansch verschillend in hun aard... 4 vss. 24 hsnn. ges. Cranen-doncq, spotprent.
50. De Rarekiek N° 2. 13 hsnn., samenraapsel van plaatjes, verschillend van vorm en grootte.
51. 't Vermaaklijk tijdverdrijf zoo noemt men alles wat || Dit prentgeschenk u toont en in zijn soort bevat. 36 hsnn. ges. LUB.
52. Deez' zes paar schetsen in dit Prenttafreel wil
tronen, || Wat men van het begin des Jaars komt bij te wonen... 4 vss. 12 hsnn., 12 maanden.
53. Deez' Prent vertoond U, lieve Jeugd, || Een aantal Helden, die hun leven... 4 vss. 20 hsnn., militairen.
54. Hier ziet men afgebeeld wat men een hond kan leeren, || Hem wennende om 't bevel van zijnen heer te eeren. 36 hsnn., hondendressuur.
55. Het vermaak'lijk Wassenbeeldenspel. 30 hsnn., allerlei personages.
56. Daar hebt gij, kinderen, weer een tal || Van twee paar uitgezochte platen... 4 vss. 4 hsnn. ges. Van Lieshout, 2 schepen en 2 kindervermaken.
57. Waakzaamheid en deugdsbetrachting, bronnen van geluk en vreugd, || Worden in deez' fabelprenten u verkondigd, lieve Jeugd! 4 hsnn., taferelen met dieren.
58. Wilt met aandacht eens beschouwen, || De beeltenis van deze vier... 4 vss. 4 hsnn., 4 dansende en musicerende kinderen.
59. Nog een prent die de jeugd, || Zoo ik hoop weer verheugd... 6 vss. 9 hsnn. ges. 1. Plugger, kinder-bezigheden.
60. Wel hem, die 't Vaderland meer dan zich zelv' bemint, || In 't sneuv'len voor hare eer een zuivere wellust vindt... 6 vss. 9 hsnn., figw^n en taferelen uit de vaderlandse geschiedenis.
61. Beschouw hier, kinderen, een achttal wilde dieren || Die weinig ons bekend, in vreemde landen tieren. 8 hsnn.
62. —. 2 hsnn. ges. H. Numan, kinderspelen.
63. Ziedaar lieve vriendjes, ik houd wel mijn woord || Ik geef u weer plaatjes met versjes zoo 't hoord... 4 vss. 8 hsnn., taferelen uit het kinderleven.
64. Komt kind'ren gaat ge mee, mijn buitenplaats eens zien... 4 vss. 12 hsnn. ges. Robyn, landelijke bezigheden.
65. Kan verscheidenheid vermaken... 4 vss. 4 hsnn.
ges. A. Cranendoncq, allerlei personages en bezigheden.
66. Ziet hier wat jonge knapen spelen, || Hun oefening zal u niet vervelen... 4 vss. 12 hsnn. ges. G.O.(ort-man), kinderspelen; zonder naam van uitgever.
67. Het uitstapje naar de Haarlemmer kermis. 14 hsnn. van verschillend formaat, allerlei taferelen.
68. Hier ziet gij de krijgers gereed om te strijden, || En 't land van den vijand geheel te bevrijden. 16 hsnn. ges. A.C.(ranendoncq), militairen.
68. Hier hebt g' alweer een nieuwe plaat || Met men-schen vreemd van aard,... 8 vss. 16 hsnn., vreemde volkeren.
69. Kind'ren wilt ge u vrolijk maken, || Met deez' raare Neuzen- snaken... 4 vss. 24 hsnn., misvormde neuzen.
70. Zelfde prent als H.
71. Ha, ha 't Drie-Koningfeest ziet men hier vrolijk vieren; || Philippus zag zijn hoofd met eene Kroon versieren... 6 vss. 1 hsn., Driekoningenfeest.
72. Zie hoe een ontmoeting jufvrouw Schoongelaat, || Wel zesmaal veranderen doet op deez' plaat. 16 hsnn., vrijage.
73. Deez dieren toonen zich als levend voor uw oogen || Elk soort naar zijnen aard, bestemming en vermogen. 8 hsnn., dieren.
74. De Tooverlantaarn van Mr. Laronde... 2 regels. 5 hsnn., 30 afbeeldingen, leurders.
75. Voor Vorst en Vaderland waagt deze heldenstoet, || Komt het op vechten aan, hun welvaart en hun bloed. 16 hsnn. ges. A. Cranendoncq, militairen te paard.
76. Het nieuw vermakelijk luilekkerland. 24 hsnn.
77. Wil, Kind'ren, u met deze Snaken, || En met hun Zang en Spel vermaken... 4 vss. 24 hsnn.
78. Geschiedenis van Genoveva. 12 hsnn., zonder naam van uitgever.
79. Ziet Kind'ren een twaalftal niéuwe-figuren, || Zij toonen u allerlei klugtige kuren... 4 vss. 12 hsnn. ges. A.C.(ranendoncq), spreekwoorden en allerlei taferelen.
80. Toen Munchaus, zoo is u,bekend Eens in de maan logeerde... 8 vss. 16 hsnn., taferelen met apen.
81. Hier toonen jagers met hun Honden; || Hoe 't Wild betrapt wordt en gevonden... 4 vss. 36 hsnn., jachttaferelen.
82. Leer deez' spreuken te geleiden, || Kind'ren, in uw hoofd en hart... 4 vss. 36 hsnn., spreuken en zegswijzen.
83. Komt, kindertjes komt hier, wilt dokter Steven kijken, || Met zijn knecht Spring in 't Veld, gij zag nooit zijns gelijken. 20 hsnn. ges. H. Numan.
84. Elk Kind dat zoet ter school toe gaat, Die leert wat goeds en doet geen kwaad. 16 hsnn. ges. Oortman, schoolgaande kinderen.
85. Elk kind dat leert met lust en vlijt, || Zijn deze plaatjes toegewijd. 9 hsnn. ges. Fuchs, kinderbe-
zigheden.
86. Geliefde jeugd in ieder dier, Blinkt Gods wflil,i,li>' Albestier. 8 hsnn., viervoetige dieren en vogels.
87. Ziet, Kindren! 't bedrijf van Steven van der Klok, || In alles, wat hij doet, heeft hij het even drok... 4 vss., 24 hsnn.
90. Azië. 15 hsnn , bewoners van Azië.
91. Afrika. 15 hsnn., bewoners van Afrika.
92. Amerika. — Australië. 15 hsnn., bewoners van Amerika en van Australië.
93. Zelfde prent als J.
94. Wat wapens, wat kleedij, de kunst van exerceeren... 4 vss. 16 hsnn. ges. J. Plugger, militairen.
95. Letterspel. 24 hsnn., abc met dieren, mensen, bloemen en voorwerpen.
96. Niet steeds brengt rijkdom of het geld den mensch geluk en voorspoed aan, zooals g'uit de geschiedenis van Hans van Poolen na kunt gaan. 12 hsnn. ges. Lieshout.
97. De verkeerde wereld. 28 hsnn.
98. Afbeelding van de kerk van de Herstelde Luthersche Gemeente op de Kolveniersburgwal te Amsterdam. l hsn.
99. Komt Kind'ren, koopt deez' Prent, zij zal u wis vermaken... 4 vss. 16 hsnn., kinderspeelgoed.
100. Zelfde prent als nr. 67
101. Ziet wat in deze prent elks beeld en werk beduidt || en kiest o Kindren! voor u het best er uit. 36 hsnn., vrouwelijke bezigheden.
102. Het Schip van Piet Hein. 1 hsn., schip.
104. Het vermakelijke Harlekein-spel. 1 hsn.
106. Alleenlijk voor u mijn kleine vriendinnen... 5 regels, 6 hsnn., kinderbezigheden, onderschriften op alfabet.
108. Ganzenspel. 1 hsn., 3. & C°, coll. Waller W. no. Met eerbied en bewondering || Moet gij deez' plaat beschouwen... 4 vss. 1 hsn., drukkerij van Koster.
120. Kiest gij een van de negen zaken... 8 vss. 9 hsnn., ambachten en beroepen.
124. Vermakelijk kinderspel, 1 grote hsn. en 9 kleinere.
Uit M. de Meyer.
