Kind & Papier

Johannes Ratelband

en opvolgers

Aan het begin van de 17e eeuw vestigde Jan (I) Jansz. Ratelband (ca. 1590 – 1656), afkomstig uit Anhalt (Duitsland) zich in Amsterdam. Jan werkte als boekbinder op de Raamgracht en ook zijn zoon Jan (II) Jansen stond bekend als boekbinder. Diens zoon Johannes (I), (ca. 1651-1682) was met zijn vrouw Eva Dircx als boekverkoper werkzaam.
Volgens Waller was Johannes(I) Ratelband, niet alleen als boekverkoper, maar ook als drukker werkzaam in Amsterdam. Drukwerk van deze Ratelband heb ik nog niet aangetroffen. Hun zaken liepen voorspoedig, want bij Eva’s overlijden in 1673, erfde hun twintig maanden oude zoon Johannes(II) 150 gulden van haar. Mogelijk stelde dit erfdeel Johannes (II) in staat een drukkerij te beginnen In Constantijn Huijgens werken besuyden het Stadhuys.
 

In de 18e eeuw kwam de firma Ratelband cs. goed op stoom. Tientallen uitgaven rolden in die eeuw van hun persen. Het grote succes van deze drukkersdynastie is deste opmerkelijker omdat het management na het overlijden van Johannes(II) in de loop van 90 jaar 11 maal in andere handen overging.

Zo werkten op verschillende plaatsen in Amsterdam achtereenvolgens:

Jeronimus was in 1742 als papierkoper gevestigd in een huis van zijn schoonfamilie op de Nieuwezijds Achterburgwal. Toen zijn moeder in 1750 de boekhandel stopzette werd hij gildelid en zette de zaak voort. Op 14-11-1758 kocht hij voor ƒ 10.000,- een huis op de Rozengracht dat hij liet verbouwen tot drukkerij. Zijn dochter Jacomina trouwde met Johannes Bouwer (ca. 1729-1814), poorter van Amsterdam en werkzaam als boekbinder en boekhandelaar. Bouwer sloot op 29-1-1767 een compagnieschap met de weduwe Ratelband.

De drukkers Ratelband beschikten over een goede neus wat hun uitgaven betreft. Deze uitgaven bestreken vrijwel alle terreinen van de toenmalige boekenwereld. Religieuze werken als bijbels, bijbelse geschiedenissen, psalmbundels en godsdienstige verhandelingen, maar ook de populaire werken van Jacob Cats en andere embleembundels. Technische verhandelingen, o.a. over de bescherming van zeedijken; reisverhalen en romans, waaronder Don Quichot. Schoolboeken waren ook goed vertegenwoordigd, zoals haneboeken, P. Bakkers Schoolboek (1764), de Fransche tyrannie, de Cijfferinge van Bartjens, Hakvoorts Gemene zendbrieven en talloze andere.  Naast talloze populaire volksboeken zoals de Historie van David, ook gelegenheidsdrukwerk zoals het vonnis van Jacob Gerritsz. die in 1728 te Diemen werd geëxecuteerd. Het uitstekende commerciële instinct van de Ratelbands wordt weerspiegeld in de vele herdrukken die hun uitgaven beleefden; tot meer dan tien drukken voor meester Bartjens. Voor  sommige uitgaven werkten zij samen met andere drukkers zoals Andries van Damme.

Prenten waren bij de Ratelbands ook goed vertegenwoordigd; niet alleen hun goed verkopende fonds van centsprenten, maar ook landkaarten die ze in enkele atlassen, bijvoorbeeld de Kleyne en Beknopte Atlas of Tooneel des Oorlogs in Europa enz.   hebben uitgegeven.  Bij de volks- en kinderprenten van de Ratelbands zijn veel gecopieerde prenten en afdrukken van oude 16^e en 17^e eeuwse houtblokken. Eind 18^e eeuw gaven zij de eerste prenten onder auspiciën van de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen uit.* De populariteit van het tamelijk omvangrijke fonds is af te meten aan het grote aantal prenten dat bewaard is gebleven. Omstreeks 1820 werd het bedrijf,  inmiddels in handen van David le Jolle geliquideerd; een deel van de blokken kwam in handen van de Amsterdamse drukker Van Munster en een ander deel bij J. de Vos te Dordrecht.

* Schoolprenten tot Nut van 't Algemeen (isbn 908959111) bevat alle prenten die namens het Nut zijn uitgegeven op CD-rom, alsmede uitvoerige toelichting op het doel en de aard van deze prenten. Info: bkproducties@xs4all.nl.

Prentlijst (volgens De Meyer)

Voor afkortingen in de prentbeschrijving klik hier.

1. De Hond en Kat | Harten en Aape | Daar kund gy uwe vreugd uyt raape. 4 hsnn., dieren.

2. Hier ziet gy | o Jonge Jeugd! in deeze Nieuwe Prent | Vier dieren afgebeeld na 't Leven pertinent. 4 hsnn.

3. Hier hebt gij Jonge Jeugd | 't vermaak van de Kermis vreugd, 1 hsn. ges. M.D.R., twee trommelaars en één vaa'ndrig.

4. Des Menschen op en ondergang | Valt d'eene zoet en d'ander bang. || Trap des ouderdoms. 1 hsn., één vrouw op elke trap. Ook zonder nummer.

5. Het aangename Kinder-spel | Behaagt de Jonge Jeugd zeer wel. 48 hsnn., kinderspelen.

5. Kinderdeugden en Gebreken || Zietge in deze Print­jes spreken... 4 vss. 16 hsnn. ges. G.O.(ortman).

6. 't Leven van Adam en Eva | in 't Paradys | met hare Kinderen. 24 hsnn., taferelen uit het O. T. en allerlei ambachten en bezigheden.

7. De Oorlogs Vlooien van de Heeren Staten Generaal | en die van den Konink van Engeland. 32 hsnn., schepen.

8. De Jongens vermakelyke Tyd-korting. 24 hsnn., allerlei bezigheden.

9. Sie daar al weer wat nieuws | van Steeven lieven Steeven: Sa Jongens loopt | en koopt wyl sy noch is in 't Leven. 24 hsnn., Steven de meid.

10. Ziet hier Jonge Jeugd voor oogen | Hoe dat een Dogter is bedrogen || En door list en Sno practyk | Een schoorsteenveeger word zeer ryk... 6 vss. 24 hsnn., Chrysenia en Jacomo.

11. Het Nieuwe Vermaakelyk Luy-lekker-land. 24 hsnn.

12. Kinders Wiltgy vrolijk wezen | Wilt dees Print met aandagt lezen | Alle deze bezigheden | Wilt u tydt daar in besteden. 28 hsnn., allerlei bezigheden.

13. Het aangename kinderspel Behaagt de Jonge Jeugd zeer wel. 48 hsnn., kinderspelen.

13. Zelfde prent als nr. 5.

13. Diverse Bespiegelingen. 24 hsnn. voor de fabelen van Esopus maar met andere onderschriften.

14. De Herders en Herderinne hier | Verstrekken u tot groot playsier. 36 hsnn., pastorale taferelen.

15. Al dat op de Bedel-zakgeerne leeft | 't Gaat meest al Kreupel op beyde zyden | | Daarom den kreupelen Bisschop veel Dienaars heeft | Die om een vette proef de regtegange myden. 16 hsnn., kreupelen.

16. Deeze Prenten mooy en wel | Zijn er Zestien op een Vel. 16 hsnn., dieren.

17. Bybelsche Figuren van het Oude Testament. 16 hsnn., De Slang geteeld uyt zondig stof....

18. Bybelsche Figuren van het Oude Testament. 16 hsnn. Ziet Simson heeft door groote kragt…

18. De Trap des Ouderdoms. 1 hsn.

19. Herder en Herderinne Spreuke voor de Jeugd | En schept uw Vermaak in dees Herders-Vreugd. 48 hsnn., pastorale taferelen.

19. Zelfde prent als nr. 10.

20. Jongens wilt u hier vermaken | Hier vind gy veel raare saaken | Zes-en-Dertig in 't Getal | Leest ze vrij l bezietze al. 36 hsnn.

21. Kinders aanschouwt dees Prentjes pertinent | || Het is 't Amsterdamsche Schermschool zeer wel bekent. 25 hsnn., schermen en vendelzwaaien.

22. Elk Zuypt en Vret zig vol en zat | Op 't Oud en Nieuwe Franze-Pat. 36 hsnn., realistische tafere­len uit het volksleven met kluchtige onderschrif­ten.

23. De Amsterdamsche Kermis Vreugd. 24 hsnn.

24. Dit Wild en Tam Gediert | en Vogels schoon van Veeren | | Zyn om u | 5 Jonge Jeugd | het A,B,C, te Leeren. 24 hsnn., abc met dieren.

25. Aanschoud dees Prent met aandagt al | Gy daar de Wreedheyd vinden zal. 16 hsnn., Franse tirannie.

26. Het Leven en snoot bedrijf, Gevangenis en Dood, van Cartousie tot Parijs. 20 hsnn.

27. Hier hebt gy het Leven en Bedryf || Van Jan de Wasser met zijn Wijf. 24 hsnn.

28. Men vindt geen raarder Volk | als te Water en te Land. Zo als dit Zes'-en dertightal vertoond in haare stand. 36 hsnn., allerlei personages en bezigheden.

29. Zoete spreuken; Zinne-beelding || Regt geschoeyt al voor de Jeugd... 4 vss. 36 hsnn., spreekwoorden.

30. Dit Zes-en dertig Kaartespel | Behaagt de Jonge Jeugdseer wel. 36 hsnn., floskaartjes.

31. Dit is het Trouw-geval | en wonderlijk Schouw-spelj Dat hier is af-gebeeld van Urbanus en Isabel. 24 hsnn.

32. Als gy dees Nieuwe Wereld ziet t' Is al verkeert en raakt tot niet. 36 hsnn., de verkeerde wereld.

33. Hier ziet gy Keysers | Koningen | Princen | en Hee­ren | Die ons Land wel eertijds kwamen te Regeeren. 20 hsnn., vorstelijke personages.

34. Komt hier nu Kinders reyn en lees dees Vogels all Gy hebt met groot en kleyn | Hier Hondert in 't getal. 24 hsnn., grote vogelkooi.

35. Het vermaaklyke A,B,C, voor de Jonge Jeugd. 24 hsnn., abc met dieren.

36. Hier zoo hebje Jonge Jeugd | De Amsterdamse Kermisvreugd. 36 hsnn.

37. Jongens wilje vreugd vermeeren, Wild in deze Print studeeren, Want het is van Tetjeroen, Die een ydef kon voldoen. 24 hsnn.

38. Kindren doorlees deeze Prent || Zoo word U 't Bybelwoord bekent. 24 hsnn., taferelen uit het O. T.

39. De Jeugd werd hier gestigt | door 't Werk in tugt ge­houden | Gelijk men Dagelijks ziet | van 't Doopen af tot 't Trouwen. 48 hsnn., van dopen tot trou­wen.

40. Komt hier gy Jonge Jeugd en wilt met aandagt lee-zen l Het Nieuwe A,B,C, het was er nooyt voor dezen. 24 hsnn., abc met ambachten.

41. Hier hebt gy | Kinders | by malkaar || De Twaalf Maanden van het Jaar. 12 hsnn.

42. Jongens wild'er wel opletten | Hier zijn verscheiden Portretten | Waar door gy hier kond leer en | Wie de Wereld meest regeeren. 24 hsnn., vorstelijke perso­nages.

43. Komt Kinders ziet dees Prent eens aan, || Hoe yeder met zyn Waar komt aan. 36 hsnn.

44. Al dees Vogels die gy ziet | En Zingen noch en Kraayen niet. 20 hsnn., vogels.

45. Komt Kinders wilt hier wel op merken, || Hier ziet gy zestien schoone Kerken, || Met haar Torensfraay en net, || Binnen Amsterdam gezet. 16 hsnn., ker­ken.

46. Zelfde prent als 32.

47. Kinders hier hebt gy tot u playsier | Dan Jan en Lijs op 't Ys vol zwier. 28 hsnn., wintervermaak.

48. De Historie van Jan Klaasz | of de Gewaande Dienstmaagd. 16 hsnn.

50. Ziet Steven van der Klok | met zijne grote daden | Waar mee hy was verzien | en vol mee was beladen. 24 hsnn.

51. Cyter | Philida en meer Harders knapen t' Samen in het groen veel vreugde rapen. 48 hsnn., pastorale taferelen.

52. Ey Kinders ziet eens wat hier staat, Gy moogt het vry bemerken, Gebouwen in de Stad gemaakt, Van Amsterdam vol Werken. 16 hsnn., gebouwen.

53. Zelfde titel als 39 doch andere blokken en on­derschriften.

54. De Vogels in 't Woudt | Die Zingen zeer stout: Om dat zy Zingen met playsier | Daarom staan de Vogels hier. 4 hsnn., vogels.

56. Komt hier gy Kinders groot en kleen, Hier kunt gy vinden voor elk een; Gebouwen na de nieuwste smaak, In de Stadt Amsterdam gemaakt. 16 hsnn., Amsterdamse stadsgezichten.

58. Veel Jongens en Meysjes t'zaam | | Ziet gy hier na School toe gaan. 40 hsnn., op elk plaatje 2 per­sonages, mannen of vrouwen, met als onder­schrift mannelijke of vrouwelijke persoons­namen.

59. Hier hebt gy Zee en Land gediert | Verbeeld en levend' afgesiert En Vogelkens o jonge Jeugt Tot u vermaak met lust en vreugd. 48 hsnn.

60. Bybelsche Historie Prenten van David | Saul | Absalon en Salomon. 8 hsnn., taferelen uit het O. T.

61. Om den Inhoud van dees Print ter dege te verstaan || Zo zoekt de Texten op | hier onder aan beschreven || En neemt het Bybelboek en gaat dat open slaan || Die zullen u den zin en waaren uitleg geven, 1 hsn. met 5 taferelen uit het O. en N. T.

62. De Boere Kermis, 1 hsn.

63. Des eersten Werelds Ondergang door de Zundvloed. 1 hsn., ark van Noach.

65. De Prins van Oranje Te Paard. Prins Willem de Vijfde, 1 hsn. in bloemenkrans. Ook met de titel: De Koning van Pruyssen Te Paard.

66. Kinders siet hier met veMyden, De schoone Caval-cade ryden, Zeer kloekmoedig enfaljant, Trekken zy na den Vyand. 1 hsn., militairen te paard.

67. Kinders ziet eens hoe dees Snaaken || Haar in zotte vreugd vermaaken. Ondertitel: Vasten-Avonds-Vreugd. 1 hsn., dansend paar.

68. De Prins van Pruyssen Te Paard. || Prins Hendrik van Pruyssen. 1 hsn., ruiter in bloemenkrans.

69. Is iemand met de Key gebruyt, Die komt maar hier ik snyze uyt. Probatum of daar voor geen duyt. 1 hsn., het snijden van de kei.

70. Wat Mensch dat leven heeft ontfaan | Moet eens voor 't laatste Oordeel staan. 2 hsnn. ges. A. Bouwens, laatste oordeel en godvruchtige personages.

71. In 't midden van de Vreugdt en der Wellustighe-den | || Komt de Doodt ongenoodt ter Kamer inge­treden, || Eyscht den Vorst | en toond d'Looper reeds geloopen uyt. || Daar baat geen vlugt | of handg' wring f gekerm of naar geluyt. || De doodt is 't endt van al wat men op aarde siet | || De Mensch spaart veel | maar de Doodt de Menschen niet. 1 hsn., dood komt bij feestvierders.

72. Kinders hier hebje al wederom tot u playsier | | Vier wilde Beesten voor u gestelt op dit Papier. 4 hsnn., dieren.

75. Dese Vier Vogels hebben al haar leven lang hooren fluyten en zingen | En blijven even dom weten niet als van d'een na d'ander te springen. 4 hsnn., vogels.

76. Wilt en Tam hier bij malkander | Doen geen leet den een den ander. 8 hsnn., dieren.

77. Al dees Vogels die gij hier ziet En zingen noch en kraayen niet. 9 hsnn., vogels.

77. Die met Icarus vliegt tot aan de Sonnestralen | Die stort met hem ter neer... 4 vss., 1 hsn. in bloemen­krans, de val van Icarus.

78. Dees Beesten wreed, Doen niemand leed. 4 hsnn., dieren.

79. Twee Vogels van een bijzonder slag | Kinders wilt ze koopen || Gij hebt daarbij een Hartebok en siet het Rheedje loopen. 4 hsnn., twee vogels, hert en reebok.

80. Kinders hier kunt gij aanschouwen | Indiaanschc •    Mans en Vrouwen. 4 hsnn., Indiaanse personages.

81. Bybelsche Figuren van het Nieuwe Testament. 16 hsnn.,  Uw Zoon Zach'rias zal den Heer…

82. Bybelsche Figuren van het Nieuwe Testament. 16 hsnn.,  't Moet al op Jezus stem bedaaren…

83. Bybelsche Figuren van het Nieuwe Testament. 16 hsnn.,  Geen magt gaat Jezus magt te boven....

84. Bybelsche Figuren uit het Nieuwe Testament. 16 hsnn.,  Hoe hatelyk myn Persoon ook was…

85. Bybelsche Figuren van 't Nieuwe Testament. 16 hsnn. Uw heil Cornelius is gewis…

86. Hier heeft de Jeugd tot haargerijfj | Jan de Wassers leven en bedrijf. 48 hsnn.

87. Duyfkens en Willemijnkens leven | | Word u kinders hier beschreven. 30 hsnn.

88. Sie zoo dat gaat hier schoon van gat | Sulken vreugd vind men in geen stad. 24 hsnn., kermistaferelen.

89. Hier hebtgy weer tot u plaisier | | Veel klugten na de nieuwste Zwier. 30 hsnn., spreekwoorden.

90. Sie soo | hier is nou ons hollebollig Jaapje | | Dan op den tril | dan weer stil | Wat dunkje van dit knaapje. 24 hsnn., allerlei personages.

92. Veel snakeryen siet gy hier || En veel Gediert tot u Playsier. 36 hsnn., allerlei personages en vogels.

93. Dees Prent verbeeld u jonge Jeugd l || Nederlants blijschap en Oranje vreugt | || Dien Vorst als Stad­houder ugegeeven. || Kundgy sien | en word u net be­schreven. 12 hsnn., feesten ter gelegenheid van de aanstelling van prins Willem IV, tot stadhouder van Holland, Zeeland en Utrecht.

94. Komt ziet en lees hier jonge jeugd l Veel Bybelsche Figuren schoon... 8 vss. 16 hsnn. ges. L.H., taferelen uit het O. T.

95. Dees Prent verbeeld u jonge jeugd... vss. 12 hsnn., vorstelijke personages.

96. Hier ziet gij Jonge Jeugd na 't leven Afgeprent | His­toriestukken uyt 't Oude Testament. 4 hsnn.

98. Hier ziet men Gekken groot en kleen, || In't Lazarus Huys voor yeder een, || Die met geen Gekken wil verkeeren || Laat gekheyt staan, gaat wysheyt leeren. 16 hsnn., personages gekken.

99. Dees Helden die gy ziet die kunnen niet meer strijden, Daarom dan jonge jeugd bezietze met verblijden... 4 vss. 16 hsnn., historische en mythologische figuren.

100. Verkiest nu vry gy jonge jeugt | || Een ambacht uyt na u geneugt... 4 vss., 20 hsnn.

101. Hier zijn ElfVisschen in 't getal... 4 vss. n hsnn., vissen.

102. Zelfde prent als nr. 77, negen vogels.

104. Om Davids leven aan uw jonge jeugd te toonen; || Zoo ziet dees Prenten al en hem tot Koning kroonen. 9 kleine en 1 grotere hsn. ges. M.D.R., in bloe­menkrans, leven van David.

105. Zelfde prent als nr. 70, laatste oordeel ges. Bou­wens.

105. Zelfde prent als 76, dieren.

106. In Wintertijd men Jaagt en Rijd. 2 hsnn. ges. A. Bouwens, wintertaferelen.

—. Dees Beesten die gy ziet weest daar niet voor ver­vaart | Zy schynen wilt en wreed dog zijn nu zagt van aart. 10 hsnn., dieren.

—. Neemt genoegen | zoete Jeugd | In deez' blyde Zomer-vreugd. 2 hsnn., twee rijtuigen.

—. De Raarekiek-Kas. 1 hsn. ges. A. Bouwens.

—. Deez' Prent vertoont u hier, [[ In al haar pracht en zwier, || Een eedele Vorstin, || Prins Willems Ge­malin, 1 hsn. ges. A. Bouwens, prinses te paard.

—. ó Nederlandsche Jeugd! || Ziet hier, tot uwen Vreugd, || Een Prins, aan u zo waard, || Gezeten op zijn paard, 1 hsn., prins Willem V te paard.

Prenten, uitgegeven onder auspiciën van de Maatschappij tot Nut van t Algemeen.

A. In deeze Prent zullen de Kinderen kunnen opmerken: dat de aart van elk Gewest, en de bijzondere kleeding van elk Volk, de Menschen van elkander en zeer duidelijk doen onderscheiden. 8 hsnn. ges. Oortman, mensen van verschillende landen en werelddelen.

B. Lieve Kinderen! deeze onderstaande Voorbeelden zullen u leeren: dat, om door een Handboom, met weinig Magt veel Kragt uit te oefnen... 2 regels, 8 hsnn. ges. Oortman, werktuigkunde.

C. Neemt gij, 5 Leezer! naam en kragt | Van ieder Werktuig wel in acht... 6 vss. 12 hsnn., werktui­gen.

D. Zie, Leezer! hier Verscheidenheid Van Bouwmans nutten arrebeid... 6 vss. 12 hsnn. ges. Oortman, landbouw.

E. Wie stelt der Menschen oefning perk... 6 vss. 12 hsnn. ges. Oortman, ambachten.

F. Dees Kinderprent leert, kort en goed, || Wat nut de Werktuigkundige doet... 4 vss. 8 hsnn., werktuigen.

G. Zonder Geld door 't land te wandlen, || Is, als zonder Waaren, handlcn. || Let dus, Leezcr! op de Munt, || Daar gij veel voor koopen kunt. 34 hsnn., afbeelding van 17 munten, voorzijde en achterzijde.

H. Vaderlandsche  Mannen   en   Vrouwen.   12  hsnn.

I. o Lieve Kindren! ziet de Dieren op dcez' print; Kent hunnen naam en aart, als gij hen leevend vindt. 12 hsnn., dieren.

K. Daar Jongens, Meisjens, hebt ge een Print, Waar op gij keur van Voglen vindt. 12 hsnn.

L. De dieren, Kind'ren! die deez' Printen u vertoonen, En Water, Aarde of Lucht bewoonen, Tweeslachtig des genoemd, verdienen in der daad, Dat gij htinn' naam en aart opmerkzaam gadeslaat. 12 hsnn., tweeslachtigen.

M. Ziet, Kinders! op deez' print verscheidenheid van Visch, Die ons de Zee verschaft, meest smaaklijk op den disch. 12 hsnn., vissen.

N. Door Visschen, in deez' Print vertoond, Zijn 's Lands Rivieren rijk bewoond. 12 hsnn., vissen.

O. Beschouw, 6 jeugd! deez' Print; lach vrij bij deeze Plaat, Maar lees aandachtig ook hetgeen 'er onder staat, 1 hsn. ges. Oortman, kwakzalver Jurgen.

P. ô Kinders! ziet in deez' Tafrelen Uw Broeders en uw Zusters spelen. 12 hsnn., kinderspelen.

Q. Kinder-deugden en Gebreken || Ziet ge in deze Printjes spreken... 4 vss. 16 hsnn. ges. G.O.(ortman).

R. Besef, ê Hollands Jeugd! als gij deez' Prent be­schouwt, || 't ontzettend onderscheid, dat tusschen 't dobb'rend hout || 't zij van den boom of vlot, dat eerst tot vaartuig strekke, || En tusschen 't Zeekasteel, het Linieschip, bestaat... 12 vss. 12 schepen.

S. Kinder-deugden en Gebreken || Ziet ge in deze Printjes spreken... 4 vss. 16 hsnn. ges. G.O.(ortman).

T. Dat Gij, o Jeugd! in deze print, Alhier u zelve spelend vindt! 12 hsnn. ges. G. Oortman, kinder­spelen.

U. Een twaalftal Schepen, lieve jeugd! || Wordt in deez' Prent u geboden... 12 vss. 12 hsnn., schepen.

V. Hier kunt gij Voor- en Tegenspoed, || Van twee opregte, brave Lien, || Van Hendrik en van Anna, zien... 6 vss. 12 hsnn.

W. Ziet kinders! in deez print verbeeld, || Wat rampen jeugd en losheid teelt, || En denkt toch niet, dat, bij berouw, || Elk zulk een Vader vinden zou. 12 hsnn., parabel va^Bé verloren zoon.

X. Ziet, Kinderen! voor uw oog vertoond, || Hoe somtijds 't Medelijden woont || Bij zulk een dien we een vijand wanen. || Schoon Joden en Samaritanen... 8 vss. 12 hsnn., parabel van de barmhartige Samaritaan.

Y. Verheugt u, Kinderen! uit Boer of Burgerstand, Dcez' print wijst u in 't Rund de goudmijn van het land. 12 hsnn., veeteelt.

Z. Voorbeelden van Edelmoedige, Menschlievende en Grootmoedige Bedrijven. 9 hsnn. ges. Numan, J. en G. Oortman, voorstellingen uit de vader-landsche geschiedenis.

AA. Schep hier vermaak, 3 lieve Jeugd! In de Amster-damsche Kermisvreugd. 12 hsnn.

BB. ó Jeugd! zie in deez' prent hoe 't lot van Jozef toont, || Dat de onschuld somtijds lijdt, Maar God redt en loont. 8 hsnn. ges. G. Oortman, geschie­denis van Jozef en zijn broeders.

CC. Belangrijke Gebeurtenissen, voorgevallen onder de opvolgende Vorsten van den huize Oranje Nassau. 9 hsnn. ges. Jacob Plugger 1818.