HooghVlieger

De firma H. de Hoogh & Co was gevestigd op de Nieuwendijk L96 te Amsterdam van 1853 tot ca. 1869.
Door De Hoogh zijn 4 prentseries uitgegeven: drie reeksen bijbelprenten en een reeks kinderprenten met allerlei taferelen. Omstreeks 1869 is het fonds overgegaan naar Vlieger.

Jan Vlieger (o Landsmeer 10-11-1844, + Amst 14-1-1908 [1]) werkte al op jeugdige leeftijd in het drukkers- en

boekhandelsvak bij Herman Koster op de Haringpakkerij te Amsterdam. Koster was ook uitgever van centsprenten. Toen Koster een filiaal opende in de Halve Maansteeg werd Jan daar verkoper. Omstreeks 1860 ontvluchtte Koster zijn slechte huwelijk door zich in 1862 in te schepen naar Indië. Met Kosters vrouw nam Jan de zaken waar.
In 1866 huwde Vlieger met Anna Elisabeth Kötter, dochter van een Duitse immigrant. Kosters vrouw voegde zich met haar gezin bij haar man in Indië en deed op 1 februari 1869 de zaak aan Vlieger over. Voor zaken had Jan Vlieger een goed gevoel en toen hij van de boekhandelaar K. Schadd in 1870 een aanbod kreeg van prentenboeken kocht hij deze. Het werd de eerste reeks prentenboeken van Vlieger, de zg. schelllingboeken (1 schelling was 12½ cent); nog vele honderden prentenboeken zouden volgen. Zijn zaken en daarmee ook zijn bedrijfspanden breidden zich steeds meer uit, zodat hij op den duur niet alleen Halvemaanstraat 4 en 6 maar ook een huis op Amstel 52 en op de Botermarkt (nu Rembrandt-plein) in eigendom verwierf. In een fondscatalogus van kort na 1886 zijn zowel het exterieur als interieur van enkele gebouwen (soms met vals perspectief!) weergegeven. Uit diezelfde fondscatalogus blijkt dat Vlieger zijn kinderboeken dikwijls als serie uitgaf en daardoor extra goedkoop kon leveren. [2] Behalve boeken verkocht de firma vanouds diverse soorten papier, prenten, spellen en schoolbenodigheden. Pas in de jaren '70 van de vorige eeuw werd het bedrijf geliquideerd.
In 1904 nam Vlieger zijn drie zoons op in de firma. Dochter Alida trouwde met boekhandelaar, uitgever en oudpapierhandelaar C.J. Koster die werkte onder de naam Gebr. Koster. Volgens Waller bestond deze zaak al sinds 1829.
Jan Vlieger stierf op 14 januari 1908. Ruzie over de nalatenschap na Jans dood leidde er toe dat Alida en haar man naar het buitenverblijf Maria’s Heuvel te Bussum vertrokken. Hier zette zij onder de naam Gebr. Koster hun uitgeversactiviteiten met o.a. Jan Rinke en Han Hoekstra voort.

Jan Vlieger nam op veilingen veel materiaal van andere uitgevers over. Dit betekende dat hij zowel de rechten verwierf als de nog onverkochte voorraden. Er zijn uitgaven bekend die Vlieger in een nieuw jasje stak met zijn naam erop, terwijl op het titelblad de naam van de oorspronkelijke uitgever is vermeld. De prenten die Vlieger had overgenomen van De Hoogh verkocht hij voor 5 gulden per riem en de ganzenspelen, op groter formaat gedrukt in meerdere kleuren, voor 20 gulden per riem. In 1880 nam Vlieger op een veiling de prentserie het Prenten-Magazijn voor de Jeugd en Het nuttige prenteboek, een prentserie en magazijn (=tijdschrift) over van Noothoven-van Goor, maar hij heeft geen van beide series herdrukt. De overgenomen 'zwarte' prenten verkochten kennelijk niet vlot, want in 1883 vroeg hij iemand om ruim 6 riem prenten te kleuren. Vlieger was ook wederverkoper voor andere prentdrukkers. Hij verkocht prenten van Belgische, Franse en Duitse prenten, o.a. van Scholz. Daarnaast platen met aankleedpoppen, soldatenprenten op karton gedrukt om uit te knippen, bouw- en constructieprenten, figuurzaagprenten, schietschijven, trekpoppen, plakprenten (in 36 soorten) en knipprenten, waarmee kinderen hun eigen prentenboek konden samenstellen. Voor het onderwijs leverde Vlieger ook nog zg. aardrijkskundige plakkaarten van Nederland en de koloniën, in 16 soorten à 10 cent.

Prentlijsten van De Hoogh en Vlieger

Het gaat om de volgende reeksen:
1. Bijbelsche kinderprenten, ongenummerd, 25 prenten bekend
2. Bijbelsche geschiedenissen uit het Oude Testament nrs. 1-16. Verschillende prenten hebben hetzelfde nummer
3. Bijbelsche geschiedenissen uit het Nieuwe Testament nrs. 1-28
4. Bijbelsche aardrijkskunde nrs. 1-8 (?)
5. Taferelen uit de Heidenwereld 22 prenten, deels ongenummerd
6. Bordspellen, 14 prenten bekend
7. 4 prenten in lithografie over Genoveva.
Het is (nog) niet duidelijk welke prenten tot het oorspronkelijke fonds van De Hoogh behoorden. In de lijst zijn alle bekende prenten van beide uitgevers opgenomen
Vindplaats: coll Waller (bijbelse series en 4 kindertaferelen); Catharina Gasthuis te Gouda 10 prn uit serie met kindertaferelen

serie Bijbelsche kinderprenten (niet genummerd)

1. Adam en Eva uit het paradijs verjaagd..., Adam en Eva uit het paradijs verjaagd, Kaïn doodt zijn' broeder Abel, De zondvloed, Noach vervloekt zijnen zoon Cham, 2x2 fotogravures naar G. Doré

2. Abraham trekt op naar Kanaän…, Abraham trekt op naar Kanaan, Sodom en Gomora verwoest, Hagar weggezonden, Izaak het hout voor 't brandoffer dragende, 2x2 fotogravures naar G. Doré

3. De begravenis van Sara…, de begravenis van Sara, Eliezer en Rebekka, Rebekka komt in Kanaän, Izak zegent Jacob, 2x2 fotogravures naar G. Doré

4. Jacob te Beth-el.…, Jacob te Beth-el, Jacob en Rachel, Jozef verkocht, Mozes voor de farao, 2x2 fotogravures naar G. Doré

5. Mozes doet water uit de rots te voorschijn komen.…, Mozes doet water uit de rots te voorschijn komen, Mozes daalt van den berg, dood van de zonen van Jerubbaäl, de dochter van Jephta gaat haren vader tegemoet, 2x2 fotogravures naar G. Doré

6. Simson doodt den leeuw, Simson doodt de leeuw, Simson en Delila, Simson's dood, Job en zijne vrienden, 2x2 fotogravures naar G. Doré

7. Ruth…, Ruth, Ruth aren lezende, de arke Gods teruggebracht, Saul tracht David te dooden, 2x2 fotogravures naar G. Doré

8. Dood van Absalom…, Dood van Absalom, David's droefheid om Absalom’s dood, 2x2 fotogravures naar G. Doré

9. De schat in den akker, de schat in den akker, de wijngaardeniers, de uitzending der zeventig, de rijke dwaas, 2x2 lith naar G. Doré os

10. Moses voor Farao…, Mozes voor Farao, dood der eerstgeborenen, uit de Roode Zee verlost, Offerande, 2x2 afbeeldingen naar G. Doré

10. Elia door een engel gespijzigd...., Elia dood den engel gespijzigd, Elia's opvaart, Jona op het droge geworpen, de profeet Amos, 2x2 fotogravures naar G. Doré

11. De profeet Jesaja, de profeet Jesaja, Nebukadnezar laat de zonen van Zedekia ombrengen, gezicht van Ezechiël, prediking van Ezechiël, 2x2 fotogravures naar G. Doré

12. Daniël en zijne vrienden..., Daniël en zijne vrienden, de drie mannen in de brandende oven, het feest van koning Belsazar, Nehemia voor de poorten van Jeruzalem, 2x2 fotogravures naar G. Doré

13. De geboorte des Heeren..., de geboorte des Heeren, de wijzen uit het oosten, de vlucht naar Egypte, de kindermoord te Bethlehem, 2x2 fotogravures naar G. Doré

14. De twaalfjarige Jesus in den tempel...., de twaalfjarige Jezus in de tempel, de verzoeking in de woestijn, Jezus en de Samaritaanse vrouw, Jezus in de synagoge, 2x2 fotogravures naar G. Doré

15. De vischvangst van Petrus, de vischvangst van Petrus, de bergrede, Jezus geneest de kranken, de kranke bij het badwater Bethesda, 2x2 fotogravures naar G. Doré

16. Jesus gebiedt den wind en de zee, Jezus gebiedt den wind en de zee, de opwekking van 't dochtertje van Jaïrus, Jezus en zijne discipelen door het koren gaande, Jezus aan het meer, 2x2 fotogravures naar G. Doré

17. De verheerlijking op den berg..., de verheerlijking op den berg, de barmhartige Samaritaan, de barmhartige Samaritaan aan de herberg, het penningske der weduwe, 2x2 fotogravures naar G. Doré

18. De rijke man en de arme Lazarus..., de rijke man en de arme Lazarus, de heer te Bethanië, de opstanding van Lazarus, de farizeër en de tollenaar, 2x2 fotogravures naar G. Doré

19. Jesus wandelende op het meer...., Jezus, wandelende op het meer, de verloren zoon, Jezus zegent de kinderen, Jezus reinigt den tempel, 2x2 fotogravures naar G. Doré

20. Het laatste avondmaal, het laatste avondmaal, Jezus in Gethsemané, het verraad van Judas, Jezus gegeseld, 2x2 fotogravures naar G. Doré

21. Aankomst op Golgotha..., Aankomst op Golgotha, Golgotha, De afneming van het kruis, De doode Jezus 2x2 fotogravures naar G. Doré

22. De opstanding van Jesus..., de opstanding van Jezus, de Emmausgangers, de hemelvaart, het pinksterfeest, 2x2 fotogravures naar G. Doré

23. De apostelen prediken het evangelie... , De apostelen prediken het evangelie, Stafanus gestenigd, Petrus uit de gevangenis verlost, Paulus te Efese. 2x2 fotogravures naar G. Doré

24. De verwoesting van Jerusalem..., de verwoesting vna Jerusalem, Johannes op Pathmos, het laatste oordeel, gezicht van Zacharias. 2x2 fotogravures naar G. Doré

1 -, Het Hof van Eeden......, Hof van Eden, verdrijving uit Eden, Abel en Kain, Kains wanhoop, 2x2 afbeeldingen met onderschriften, sign.: W Cheshire(1,2,3), mon HA(2), J B Ziel(3)

2 -, Noach de ark bouwende...., met Noach en de ark, Noach verlaat de ark, Abraham reizend, Gods belofte aan Abraham, 2x2 afbeeldingen met onderschriften

3 -, De zondvloed...., de zondvloed, Noach liet een raaf uit, Hagar en Ismaël, Abrahams offerande, 2x2 afbeeldingen met onderschriften, sign.: W Cheshire, monogram AH

4 -, De verwoesting van Sodom..., Sodom verwoest, begrafenis van Sara, Izaak zegent Jacob, Jacob te Bethel, 2x2 afbeeldingen met onderschriften, sign.: EWV

5 -, Rebecca bij de bron...,. Rebecca bij de bron, Rebecca ontmoet bruidegom, Jacob en Rachel, Jacob bij de kudde, 2x2 afbeeldingen met onderschriften, sign.: T Amstraad

6 -, Jacob aan den bron...., met Jacob aan de bron, Jacobs verbond met Laban, Jozefs verheffing, de beker in Benjamin’s zak, 2x2 afbeeldingen met onderschriften, sign.: monogram HA, WC

7 -, Jozefs rok aan Jacob getoond..., Jozefs rok getoond, Jozef onderkoning, Mozes gevonden, Mozes bij het brandend braambos, 2x2 afbeeldingen met onderschriften, sign.: W Cheshire

8 -, Mozes voor Farao..., Mozes voor de farao, dood der eerstgeborenen, door de Rode Zee, Mozes verbrijzelt de tafelen, 2x2 afbeeldingen met onderschriften, sign.: Thompson, G Sly, mon AH, LL

9 -, Mozes voor Farao.., Mozes voor Farao, dood der eerstgeborenen, uit de Rode Zee verlost, offerande, 2x2 afbeeldingen met onderschriften, sign.: Thompson(2), L Gifle '86(4)

9 -, Salomo's laatste dagen.…, 2x2 afbeeldingen met onderschriften, sign.: H Pisan naar G. Doré

9 -, Jozef maakt zich aan..., Jozef maakt zich bekend, Jacob aan Farao voorgesteld, Egyptenaren verdrinken in de Rode Zee, inzameling van manna, 2x2 afbeeldingen met onderschriften, sign.: Jellicoe, I E

10 -, Mozes verbrijzelt de tafelen...., Mozes verbrijzelt de tafelen der wet, Mozes zalft Aäron, terugkeer der verspieders, Rachab en de verspieders, 2x2 afbeeldingen met onderschriften, sign.: W Cheshire

10 -, Mozes zalft Aáron...., Mozes zalft Aäron, offerande, terugkeer der verspieders, Rachab en de verspieders, 2x2 afbeeldingen met onderschriften, sign.: W Cheshire(4)

11 -, Omgang rondom Jericho..., Jericho, Gibeonieten misleiden Joshua, Roeping van Samuel, Eli’s dood, 2x2 afbeeldingen met onderschriften, sign.: Win, W Cheshire

12 -, Kaleb met zijne dochter..., Kaleb en zijne dochter, Simson in het gevangen huis, Boaz en Ruth, Hanna’s gebed, 2x2 afbeeldingen met onderschriften, sign.: Thomson, W Cheshire

14 -, Saul aan het volk voorgesteld..., Saul aan het volk voorgesteld, Sauls leven gespaard, Sauls dood, Hebron, 2x2 afbeeldingen met onderschriften, sign.: JJ, S, W Cheshire

15 -, David door Nathan bestraft...., David door Nathan bestraft, David betreurt Absalom, Stervende David en Salomo, Salomo en de koningin van Scheba,2x2 afbeeldingen met onderschriften, sign.: W Cheshire, F W Lawsom

16 -, Eliza vloekt de knapen...., Eliza vervloekt de knapen, wegvoering van Israel, Hanan en Mordechai, Druivenlezing op den Sabbathdag, 2x2 afbeeldingen met onderschriften, sign.: E Sly, Thompson, monogram JC, J G Hunt

z.nr., -, de kamerling, de kamerling, Paulus te Rome, Johannes op Patmos, Paulus te Athene,2x2 afbeeldingen met onderschriften

5 -, De Kananeesche..., de Kananeesche, de blinde Martineus, spijziging van de vijfduizend, Zacheusm, 2x2 afbeeldingen met onderschriften, sign.: LMW, W Cheshire, WC, monogrammen HA en TW

14 -, Jairus dochtertje..., Jaïrus dochtertje, de storm op zee, de blindgeboorne, de tien melaatschen, 2x2 afbeeldingen met onderschriften

17 -, De via Dolorosa....., Via Dolorosa, de wijzen bij Herodes, Johannes de Doper, Jezus' geboorte, 2x2 afbeeldingen met onderschriften, sign.: W Cheshire

18 -, Jerusalem...., Jerusalem, Getsemane, olijfberg, Thabor, 2x2 afbeeldingen met onderschriften, sign.: W Cheshire

19 -, Het meer Genesareth..., Genesaret, wijzen zien een ster, de Jordaan, Bethlehem, 2x2 afbeeldingen met onderschriften, sign.: W Cheshire, P Gliecne

20 -, De vlucht naar Egypte..., vlucht naar Egypte, spijzigen der vijfduizend, uitzending der zeventig, Zacheus, 2x2 afbeeldingen met onderschriften, sign.: W Cheshire, Kennedy, W.C., Z, monogram HA

21 -, Maria en Marthe in hare droefenis...., Maria en Martha, huis op de steenrots, gast zonder bruiloftskleed, de tempelverwoesting, 2x2 afbeeldingen met onderschriften, sign.: W Cheshire, L Hardy, FNWdel, monogram HA

22 -, De schat in den akker..., de schat in den akker, de wijngaardeniers, de rijke dwaas, de kananeesche, 2x2 afbeeldingen met onderschriften, sign.: WC, J, W Cheshire, EMW

23 -, De blinde Bartimeus...., de blinde Bartimeus, de Emmausgangers, Judas Iskariot, Pilatus, 2x2 afbeeldingen met onderschriften, sign.: monogram TW, W Cheshire

24 -, De blindgeborene...., de blindgeborene, bruiloft te Kanaän, de tien melaatsen, de intocht. 2x2 afbeeldingen met onderschriften, sign.: monogram AH, W Cheshire, JS, WP, TW

28 -, De kamerling...., de kamerling, Paulus te Rome, Johannes op Patmos, Paulus te Athene, 2x2 afbeeldingen met onderschriften, sign.: S.Thompson, Armala

28 -, Jairus dochtertje..., Jairus dochtertje, storm op zee, vrouwen bij het graf, Petrus en Johannes. 2x2 afbeeldingen met onderschriften, sign.: W Cheshire, JB, L.P.

6 -, Drommedaris..., met een drommedaris, geit, karavaan, palmboom, de Nijl, riet, tros dadels, Laudanum cistum (plant), 8 afbeeldingen met teksten

8 -, Schadoof..., schadoof, grafkamer, tamarisk, cactus, de Doode Zee, linzen, gesluierde vrouw, doodskist, strijdwagen, 9 afbeeldingen met onderschriften, sign.: Penfield

-, Koning Tanoa (Fidji)…, koning Tanoa uit Fidji, 7 inboorlingen-evangelisten in Benars, 2 afbeeldingen met onderschrift

-, een Japansch huis..., Japans huis en bewoners, Sultan Bech van Kirgizië en zijn familie, ijzerproduktie op Madagskar, dorp op Madagaskar, 2x2 afbeeldingen met onderschriften, sign.: J.Johnstone

-, De Reis door het Leven, een ganzebordachtig spel van 1 geboorte tot 41 bruiloft met spelregels, 1 litho. Twee versies van verschillend formaat bekend.

-, Schoolmeester en Collectant/ een nieuw spel…, een ganzebordachtig spel, 1 litho

-, Het Apenspel, een ganzebordachtig spel van 1 tot 73 met reglement, 1 litho.
-, Kat en Muis, een ganzebordachtig spel, 1 litho van 1 tot 66 met uitlegging, gedrukt door Senefelder Amsterdam
-, Reis door Europa, een ganzebordachtig spel, 1 litho chromolitho met reglement, afm. 60 x 47,5 cm.
-, De Ruijterspel, een ganzebordachtig spel, 1 litho van 1 tot 63 met reglement, gedrukt door J.A.Luii& Co Amsterdam.
-, Schoolmeester en Collectant door P.Louwerse, van 1 tot 84 met spelregels, een ganzebordachtig spel, 1 litho (meerdere versies).
-, Sint Nicolaasspel, met reglement( 1-63), afm.58, 4 x 42,7 cm., een ganzebordachtig spel, 1 litho.
-, Tramway Spel, een ganzebordachtig spel van 1 tot 63, waarin de paardentram de hoofdrol speelt met reglement, 1 litho.
-, Wieler Sport- Spel, een ganzebordachtig spel, van 1 tot 63 met reglement, litho Faddegon & Co Amsterdam,1 litho.
-, (Reclameprent voor Van Houten's cacao), 1 litho.

In de catalogus van Vlieger uit ca. 1907 komen nog de volgende prenten voor:

-, Sint Nicolaas te paard met zijn knecht, 102x140 cm., in dertien kleuren gesteendrukt met een versje van J. Schenkman à 40 cent.

-, Golo in zijn snood bedrijf om Genoveva om te brengen..., legende van Genoveva, dl. 1. 1 afbeelding.

-, De onschuld van Genoveva wordt ontdekt, legende van Genoveva, dl. 3. 1 afbeelding.

-, Genoveva met Siegfried weer vereenigd, smeekt om genade voor..., legende van Genoveva, dl. 4. 1 afbeelding.

[1] Jaarboek Amstelodamum, 1984, (74), p172-212) en idem 1987,(77), p. 1. [2] P.J. Buijnsters en L. Buijnsters-Smets, Lust en leering : geschiedenis van het Nederlandse kinderboek in de negentiende eeuw. Zwolle: Waanders, 2001.