Hemeleers-Van Houter te Schaarbeek (Brussel)
Het fonds kinderprenten van het huis Hemeleers-Van Houter vormt een late nabloei van de populaire houtgravure. Wij zouden eerder van verval kunnen spreken dan van bloei want de kinderprenten van Hemeleers, alle verschenen zonder naam of adres van uitgever, zijn gemakkelijk te herkennen aan hun verwaarloosde uitvoering, zowel wat het afdrukken van de blokken als het kleuren der prenten betreft.
Maar het fonds Hemeleers is rechtstreeks verwant met de 18e-eeuwse en vroeg-19e-eeuwse Nederlandse kinderprenten. In dit fonds immers zijn terechtgekomen tal van Nederlandse houtblokken gegraveerd door H. Numan, J. Robyn, A. Cranendoncq, G. Oortman, J. van Lieshout, W. Bal en I. Coldewyn; houtblokken afkomstig van de firma's Stichter, Noman en Van Staden. Hierom hebben we het nuttig geoordeeld hier de volledige lijst op te nemen van de prenten verschenen in dit fonds, alhoewel sommige prenten van Hemeleers uitsluitend van Franse teksten zijn voorzien.
Aan het werk van Van Heurck en Boekenoogen, I.P.F., blz. 521, ontlenen we volgende bijzonderheden over deze firma. M. Hemeleers, geboren te Molenbeek, vestigde zich als drukker te Schaarbeek in 1827. Behalve kinderprenten drukte hij ook speelkaarten en fantasiepapier. Hij overleed op 11 oktober 1880. Zijn zaak werd voortgezet door één van zijn zonen tot in het jaar 1894, datum van opheffing van het bedrijf. De meeste van de houtblokken werden verbrand, enkele zijn terechtgekomen in het Kon. Museum van het Jubelpark te Brussel 3.
Het fonds omvat 161 prenten. De blokken van de eerste 94 prenten werden voor de firma nieuw gegraveerd. Het zijn meestal vrij slordige kopieën van Franse prenten, soms ook van prenten van Brepols (De Godzaligen Huyszegen, Mayeux kopie van Brepols nr. 112, 30 kopie van nr. no, 38 kopie van nrs. 38 en 39, 39 kopie van 54, 57 van nr. 71, 79 van nr. 137, 83 van nr. 124), van Glenisson en Van Genechten (5 kopie van nr. 28, n van nr. 4) en van Beersmans (36 kopie van nr. 38). De blokken van de prenten 95 tot 161 zijn van Hollandse herkomst. Zij zijn in het bezit gekomen van de firma Hemeleers door overname van een gedeelte van de houtblokken van de firma Van Staden en C° te Amsterdam, die op haar beurt in het bezit gekomen was van houtblokken welke voor het eerst uitgegeven waren door H. Numan en door de firma's van Egmont, Stichter, Hendriksen, Noman en Hoffers.
Prentlijst
Voor afkortingen in de prentbeschrijving klik hier.
Religieuze prenten
-, Den Godzaligen Huyszegen || La bénédiction du Ménage. || Miraculeus beeld van O.L. Vrouw te Scherpenheuvel || Image Miraculeuse de Notre Dame a Montaigu. 2 hsnn., 1. O.L.V. van Scherpenheuvel, 2. Maria Magdalena aan de voeten van de Gekruisigde.
-, De Laetste avond-mael van Christus || Met zijne Apostelen. — La Sainte Cêne. 1 hsn.
—. Cantique de Sainte Geneviève. 1 hsn.
—. Saint Job / De H. Job. 2 hsnn., 1. Sint-Job; 2. Intrede van Jezus te Jeruzalem.
—. Saint Jean-Baptiste — Den H. Joannes-Baptista. — Saint Hubert — Den H. Hubertus. 2 hsnn.
—. Cantique de l'Enfant Prodigue. 4 hsnn., volgens Van Heurck en Boekenoogen, J.P.F., blz. 522.
Profane prenten
1. —. 20 Isnn., militairen, Franse onderschriften.
2. Grenadiers de la vieille garde impériale. — Garde départementale. 28 hsnn., militairen.
3. —. 9hsnn.,jongensspelen, Franse onderschriften.
4. —. 16 hsnn., militairen, Franse onderschr.
5. —. Meisjesspelen en bezigheden, Franse onderschr.
6. —. x6 hsnn., beroepen, ambachten en leurders, Franse onderschr.
7. —. 9 hsnn., allerlei personages, Franse onderschriften.
8. —. 21 hsnn., militairen, geen onderschr.
9. Musique Militaire. 3 hsnn.
10. —. 30 hsnn., toneelpersonages.
11. —. 16 hsnn., ambachten.
13. Koddigheden, volgens Van Heurck en Boekenoogen, I.P.F., blz. 522.
14. —. Vliegende koninklijke garde, Slag van Esling enz.
15. Wandeling van den Vetten os. — Promenade du bceufgras. 1 hsn.
16. —. 16 hsnn., kunsten te paard, Franse onderschriften.
17. —. 16 hsnn., militairen.
18. —. 12 hsnn., beroepen, spelen en bezigheden.
19. —. 16 hsnn., Don Quichotte, Franse onderschriften.
20. Galerie Religieuse. 15 hsnn., sanctjes.
21. Cavalerie Turque. 12 hsnn. op 3 rijen.
22. —. 21 hsnn., militairen.
23. Siège de Sébastopol. 6 hsnn.
24. —. 6 hsnn., slede, militairen, rondgaan met de beer.
25. Musique Bavaroise. 18 hsnn., militairen.
26. Personnages de Théatre. 25 hsnn.
27. —. 16 hsnn., ambachten en 4 taferelen uit het leven v. Robinson.
28. Militairen. 20 hsnn.
29. —. 40 hsnn. (5 rijen), militairen.
30. Jeu de l'Enfancc. 15 hsnn., meisjesspelen en bezigheden.
31. —. 4 hsnn., lansiers en kurassiers.
32. —.30 hsnn., acrobaten, Franse onderschriften.
33. —. 28 hsnn. (4 rijen), militairen.
34. —. 25 hsnn. (4 rijen), militaire ruiterij.
35. —. 1 hsn. met 6 verschillende draadpoppen.
36. Artillerie. 6 hsnn.
37. —. 5 hsnn., militairen.
38. —. 12 hsnn., militaire ruiterij, Franse onderschr.
39. —. 30 hsnn., spreekwoorden en gezegden.
40. —. 14 hsnn., kinderspelen.
41. Armee Beige. — Guides. 15 hsnn. (3 rijen met elk 5 ruiters).
42. —. 16 hsnn., allerlei personages.
43.—. 1 hsn., koningsbriefjes, coll. Waller I, v. Kuyk, e. a.
44. Jeu de l'oie. — Ganzenspel. 1 hsn.
45. Familie Impériale de Napoléon. 4 hsnn.
46. —. 6 hsnn., militaire ruiterij.
47. —. 16 hsnn., geschiedenis van de blauwe vogel.
48. —. 12 hsnn., dieren.
49. —. 6 hsnn., militaire ruiterij.
50. Bédouins. 21 hsnn. (3 rijen).
51. —. 24 hsnn., abc met personages.
52. Artillerie Légere. 3 hsnn.
53.—. 30 hsnn., vreemde volkeren.
54. —. 40 hsnn., militairen.
55. —. 2 hsnn., boot en trein.
56. Armee Beige. — Lancicrs. 3 hsnn.
57. —. 20 hsnn., geschiedenis van Klein Duimpje.
58. Armee Beige. — Infanterie. 22 hsnn.
59. Histoire de fee s et de peau d'ane. 12 hsnn., onderschriften tweetalig,.
60. Jeu de Cartes,Jeu de Dominos. 28 hsnn., dominospel, 32 hsnn., kaartspel.
61. —. 16 hsnn., militaire ruiterij.
62. Soldaten Leven. — Vie Militaire. 3 rijen hsnn.
64. —. 16 hsnn., kozakken.
65. Histoire du peut Chaperon Rouge. — Historie van Roodkapje. 12 hsnn.
66. Histoire du chat Botte. — Geschiedenis van den Gelaarsde Kater. 20 hsnn.
67. —. 1 hsn., Wandelende Jood, Franse tekst.
69. —. 15 hsnn., sanctjes.
70. —. 9 hsnn., figuren om uit te knippen (toneel-schermen).
71. Cantique de Sainte Geneviève. ï hsn., H. Genove-va met 6 kolommen Franse tekst.
72. —. Kanonniers, volgens Van Heurck en Boeken-oogen, J.P.F., blz. 523.
73. Cavalerie Franc_aise. 12 hsnn., militaire ruiterij.
74. Immaculée Conception. — De Onbevlekte Ont-fangenis. 2 hsnn., Onze-Lieve-Vrouw en H. Elisabeth v.
Hongarije.
75. —. Personages en dieren, volgens Van Heurck en Boekenoogen, I.P.F., blz. 523. 78. —. 12 hsnn., de avonturen van Mayeux.
78. Cavalerie Franc.aise, 12 hsnn.
78. La sainte Cène. — De Laetste Avond-Mael Van Christus Met Zijne Apostelen, 1 hsn.
79. Geschiedenis van Napoleon I. — Histoire de Napoléon Ier. 4 hsnn., elk met 4 vakjes.
82. —. 11 hsnn., allerlei personages en bezigheden.
83. Histoire de Jean et Marguerite. — Geschiedenis van Jan en Margaretha. 24 hsnn., Jan de Wasser voorgesteld met apen.
85. —.22 hsnn., militairen.
86. —. 16 hsnn., militairen.
87. —. 8 hsnn., militaire ruiterij.
88.—. 18 hsnn., militaire ruiterij.
89.—. 5 hsnn., 1 „Crédit est mort" en 4 busten van vorsten waaronder Willem I.
90.—. 12 hsnn., militaire ruiterij.
91. Cavalerie Fran^aise. 12 hsnn.
92. —. 10 hsnn., militaire ruiterij.
93.—. 15 hsnn., van verschillend formaat, allerlei taferelen.
94. Histoire de Belgiqne. — Geschiedenis van België'. 12 hsnn., vorstelijke personages (Keizer Karel, Jan zonder vrees, Godfried v. Bouillon enz.) (tarot-spel).
95. Het Vermakelijk Harlikein-Spel. 1 hsn.
96. De nijvre Haringvangst, die zooveel bloei mag schenken... 4 vss. 8 hsnn.
97. Gevogelten in soort zal deze Plaat u toonen! ... 4 vss. 35 hsnn., vogels.
98. Kinderlief weer een geschenk || Naar uw zin... 4 vss. 25 hsnn., abc met menselijke figuren.
99. Vermakelijk Kinderspel. 36 hsnn., floskaartjes.
100. Hier ziet gij lieve jeugd, veel zaken... 2 vss. 36 hsnn., allerlei voorwerpen.
101. Waakzaamheid en deugdsbetrachting, bronnen van geluk en vreugd,... 2 vss. 4 hsnn., strijd van de kat en de muizen.
102. Wilt ge'u nog eens vermaken... 8 vss. 12 hsnn., militairen.
103. Leer deez' spreuken te geleiden... 4 vss. 36 hsnn., spreekwoorden en gezegden.
104. Jongens doet het u pleisier... 8 vss. 16 hsnn., dieren.
105. Ziet hier wat jonge knapen spelen... 2 vss. 12 hsnn., ges. G.O(ortman), jongensspelen.
106. Wil kinderen u met deze snaken || En met hun zang en spel vermaken... 4 vss. 24 hsnn., muzikanten.
107. Kinders hebt ge lust nog wat te zien en wat te lezen... 2 vss. 9 hsnn., kindervermaken.
108. Kinder-Spelen. 12 hsnn. ges. G. Oortman.
109. Hier ziet ge de kleedij, der mannen... 2 vss. 9 hsnn. (3 rijen) militairen.
110. Deez prent met veel verscheidenheid ... 6 vss. 9 hsnn., kindervermaken.
111. Elk kind dat leert met lust en vlijt, || Zijn deze plaatjes toegewijd. 9 hsnn., kindervermaken.
112. Voor Vorsten Vaderland waagt deze heldenstoet ... 2 vss. 16 hsnn., ges. A. Cranendoncq,
militaire ruiterij.
113. Niet steeds brengt rijkdom of geld den mensch geluk en voorspoed aan... 2 vss. 12 hsnn., geschiedenis v. Hans v. Polen.
114. Ziet kinderen! 't bedrijf van Steven van der Klok... 4 vss. 24 hsnn.
115. Gij ziet in deze Plaat de dap'pre ruiterij... 4 vss. 6 hsnn., ges. W. Bal, militaire ruiterij.
116. Met eerbied en bewondering... 4 vss. 1 hsn., Laurens Kosters drukkerij.
117. Trap des Ouderdoms. 1 hsn., ges. H. Numan.
118. Toen Munchaus zo is u bekend... 8 vss. 16 hsnn., mensen uit de maan als apen voorgesteld.
119. Komt, kindertjes! Komt hier, wilt doctor Steven kijken, || Met zijn knecht Spring in 't Veld. 20 hsnn., ges. H. Numan.
120. Zie hoe een ontmoeting Juffrouw Schoon Gelaat || Wel zesmaal veranderen doet op deez' plaat. 16 hsnn., personages en klederdrachten.
121. Het Nieuw Vermakelijk Luilekkerland. 24 hsnn.
122. Onderscheidene Voorstellen. 15 hsnn., allerlei personages en bezigheden.
123.'f Vermaaklijk tijdverdrijf, Zoo noemt men alles... 2 vss. 36 hsnn., allerlei personages en bezigheden.
124. Ziet kind'ren een twaalftal nieuw figuren... 4 vss. 4 hsnn. elk met 3 afbeeld, ges. A.C.(ranen-doncq), spreekwoorden.
126. Schutterij || te Paard en te Voed. 2 hsnn. ges. Coldewyn, militaire ruiters.
127. Het uitstapje naar Haarlemmer kermis. 14 hsnn., omnibus, trein en allerlei personages en bezigheden.
128. Komt Kind'ren, koopt deez' Prent, zij zal u wis vermaken... 4 vss. 16 hsnn., kinderspelen.
129. Ha, ha 't Drie Koningsfeest ziet men hier vrolijk vieren... 6 vss. 1 hsn. (Robyn).
130. Hier ziet gij de krijgers gereed om te strijden, en 't land, van den vijand geheel te bevrijden. 16 hsnn. (4 rijen) ges. A.C.(ranendoncq), militairen.
131. Deez' zes paar schetsen in dit Prenttafreel wil toonen...12 hsnn., de 12 maanden.
132. —. 16 hsrni., ges. W. Bal, leven van het paard,.
133. Zesfab'len, lieve jeugd, word' u hier voorgesteld... 4 vss. 6 hsnn., fabels.
134. Deez' Prent vertoont U, lieve Jeugd, || Een aantal Helden... 4 vss. 20 hsnn., militairen en militaire school.
135. Als gij, lieve kleinen, deez' prent hebt gelezen... 4 vss. 8 hsnn., kinderbezigheden.
136. Knappe jongens groot en klein! || Kiest g'een ambacht, kies dan 't myn... 8 vss. 12 hsnn., ambachten.
137. Zie hier vier en twintig snaken ... 4 vss. 4 hsnn., met op elk 6 personages, ges. A. Cranendoncq.
138. Kan verscheidenheid vermaken ... 4 vss. 4 hsnn., met op elk 6 taferelen, ges. Cranendoncq,
personages en bezigheden.
139. Wilt met aandacht eens beschouwen ... 4 vss. 4 hsnn., musicerende en dansende kinderen.
140. Beschouw hier met opregte vreugd, || De spelen eener blijde jeugd... 4 vss. 12 hsnn., kinderspelen en bezigheden.
141. Geschiedenis van Genoveva. 12 hsnn.
142. Daar hebt gij, kinderen, weer een tal... 4 vss. 4 hsnn. ges. J.V. Lieshout, 2 schepen, 2 kinderspelen.
143. Wilt gij de Rarekiek soms zien... 4 vss. 20 hsnn., allerlei taferelen.
144. —. 8 hsnn., alfabet letters A-H, met personages.
145. —. 8 hsnn., alfabet, letters I-P.
146. De Natuur. 6 hsnn., landschappen, stadsgezichten.
147. Dees' Dieren, toonen zich als levend aan uw oogen... 4 vss. 8 hsnn., dieren.
148. De groote Vogelkooi. 24 hsnn., met elk 4 vakjes.
149. —.2 hsnn., ges. H. Numan, i. jongensspelen; 2. meisjesspelen.
150. De Tooverlantaarn van Mr. Laronde. 5 hsnn., leurders.
151. De Verkeerde Wereld. 28 hsnn.
152. Hier toonen Jagers met hun Honden ... 4 vss. 36 hsnn., jagen en vissen.
153. Geliefde jeugd in ieder dier, || Blinkt Gods weldadig albestier. 8 hsnn., 6 viervoetige dieren en 2 vogels.
154. Komt nu, lieve meisjes... 4 vss. 16 hsnn., vrouwen-bezigheden en spelen.
155. De kunst heeft lieve jeugd voor U in prent gezet || 't Gezellig A.B.C. ... 2 vss. 12 hsnn., in elke blok 2 vakken ges.
A.C(ranendoncq).
156. De Rarekiek. 20 hsnn., allerlei personages en bezigheden.
157. Komt kind'ren gaat mee mijn buitenplaats eens zien... 4 vss. 12 hsnn. ges. Robyn, landleven.
158. Verscheidenheid behaagt den mensch... 2 vss. 28 hsnn, ges. G. Oortman, allerlei taferelen.
159. Tijl Uilenspiegel heeft in zijn leven... 4 vss. 20 hsnn.
160. Spoorweg en andere rijtuigen. — Chemin de fer et autres véhicules. 19 hsnn., 8 met rijtuigen en n met allerlei personages.
161. De vier getijden des Jaars. || Les quatre saisons de l'année. 8 hsnn., de 4 jaargetijden en 4 kl. hsnn. met personages.
Uit: De Meyer 1962, pp. 161-167.
