Bouman

Bouman die tot 1646 „in de Salvator" als uithangkenteken voerde, heeft mogelijk de drukkerij overgenomen van de erven Nicolaes Biestkens.[1] Na 1646 gebruikt hij als adres ‘op 't Water, tegenover de Koorn-Beurs, in de Lelye onder de Doornen’. Bouman heeft een groot aantal boeken gedrukt van vooraanstaande auteurs zoals Philips Marnix van Sint Aldegonde, Joost vanden Vondel en Hugo de Groot. Ook reisverhalen kwamen bij hem van de pers; een volksboek van het Journael van Willem Ysbrandtsz. Bontekoe over de mislukte expeditie die tot doel had een noordelijke vaarroute naar Indië te vinden. [2] In een luxe-uitgave werd verslag gedaan van de ontdekkingsreis van Willem Cornelisz Schouten van Hoorn, die in de jaren 1615, 1616 en 1617 de vaarroute rond Kaap Hoorn verkende.[3]

Het oudst bekende drukwerk van Jacobus Bouman, de zoon van Jan, is een gedateerde prent uit 1673. Jacobus werkte toen in de Pijlsteeg en om streeks 1690 op de Nieuwendijk. Hij drukte volks- en schoolboeken en verzorgde een herdruk van een 16^e-eeuwse handleiding voor voedvrouwen Het kleyn vroetwijfs-boeck.[4]

Jan Bouman, zoon van Jacobus, trad vanaf 1703 op als medefirmant van zijn vader.[5] Onder beider naam gaven zij volksboeken uit, onder andere het populaire boekje Vermakelijke Oraculen over waarzeggerij.[6]

Van Jan Jacobsz Bouman is er slechts één enkele prent bewaard met vierentwintig merkwaardige afbeeldingen van „Schimp en spreeckwoorden". Deze prent heeft als adres ‘In de Lelye..’ en dateert dus van na 1646.[7]

Van Jacobus Bouman, zoon van Jan Jacobsz, zijn vijf prenten bewaard, waarvan twee met adres „'t Amsterdam by Jacobus Bouman, in de Pylsteegh in de Lelye onder de Doornen", beide gedateerd 1673; twee met adres ‘op den Nieuwendyck tussen de twee Heerlemmer Sluysen in de Lelye onder de Doornen’, gedateerd 1690 en 1693, en de vijfde met adres „over de Haarlemmer-Sluys in de Lely onder de Doornen". Deze laatste prent is niet gedateerd, maar gesigneerd met het monogram van C. van Sichem, vermoedelijk Christoffel IV van Sichem (1642- 1698).

Er is een prent bewaard waarop de namen van vader en zoon samen als uitgevers vermeld staan. Het is de oudst bekende versie van het thema Tetjeroen. Zes van de zeven prenten welke uit het fonds van Jan Bouman jr. bewaard gebleven zijn, hebben nog het adres ‘op den Nieuwendyck’. Eén hiervan is gedateerd 1715, de vijf overige 1716. Eén prent, met de afbeeldingen van zestien vorstelijke personages, vermeldt als adres ‘op de Haarlemmerdyk, tussen de Vissersstraat en de Vismarkt’.

Daar de Boumans gedurende drie generaties prenten hebben uitgegeven, is het waarschijnlijk dat de 12 bekende prenten slechts een gering deel vertegenwoordigen van het oorspronkelijke fonds Bouman.[8]

[1] Nicolaes Bietsken was waarschijnlijk de uit Antwerpen uitgeweken drukker J. Gheillaert (De Meyer 1962, p. 81).

[2] Willem Ysbrantsz Bontekoe, Journael ofte Gedenckwaerdige beschrĳvinge van de Oost-Indische reyse van Willem Ysbrantsz Bonte-koe. Amsterdam : by Jan Jacobsz. Bouman 1651.

[3] Aris Claessz en Willem Cornelisz Schouten, Journael Ofte Beschryvinghe van de wonderlijcke Reyse, gedaen door Willem Cornelisz Schouten van Hoorn, inde Jaren 1615, 1616 en 1617. Amsterdam : Ian Iacobsz Bouman 1651.

[4] Eucharius Rösslin, Het kleyn vroetwĳfs-boeck ofte Vermeerderden Roosengaert. (vert. Thomas Van der Noot) Amsterdam: Jacobus Bouman 1701.

[5] Waller 1974, p. 432.

[6] Dronckers 1936, p. 311.

[7] De informatie over de uitgegeven prenten is ontleend aan De Meyer 1962, pp. 81-82.

[8] D. Kuijper schat het aantal gedurende 60 jaar uitgegeven prenten op ca. 70 (Kuijper 1990, p. 11.)

-. Afbeeldinge vanverscheyde Schimp en Spreek-woorden. 24 hsnn., verz. Stoffel.

-. Dees Vogeltjes / haer soete stem te uytten / tot groot vermaeck en vreugd voor alle Jonge Spruyten. 15 hsnn., vogels, gedat. 1673, verz. Stoffel.

-. Die met gemack zijn kost wil winnen j Die set zijn Varcken aen het spinnen, 1 hsn., haspelende en spinnende varkens, allegorische satire, gedat. 1673, verz. Muller 2541 2, Ottema.

-. Siet hier / O schrand'rejeught / als in een Schildery /na waerheydt afgebeelt / der Franse Tyranny. 16 hsnn., gedat. 1690, verz. Atlas v. Stolk 2551.

-. -. 8 hsn., de eerste zes met dieren : muilezel, neushoorn enz., de twee laatste twee personages : Friese boer en boerin, gedat. 1693.

-. Hier hebt ghy Jonge Lien, Vogels, Uyl, Kat en Nest te sien. 4 hsnn. ges. C.V.S(ichem), verz. Waller 1.

-.Jongens wilje vreught vermeeren, wilt in dese print stuhdeeren. Want het is Tetjeroen, die een yder kon voldoen. || Soo gy u meer wilt verblijden, maeckt hiervan dan schildrijen. Snytse uyt dan na d' swier, en plackt ze dan op root Papier. 24 hsnn., verz. Waller 1.

-. -. 16 hsnn. welke niet samenhoren, portretten van Willem III en Maria Stuart, spelen, allegorische afb., de vier jaargetijden en de vier tijden van de dag, verz. K.O.G. XIX A.

-.Jongens, ey siet dees Vryagie aen / Van Krelis en Maertje van Oostzoen. 16 hsnn., gedat. 1716.

-. Hier kunt gij Jonge Lien || Veel Adelijke Ruyters sien. 24 hsnn., vorstelijke personages, gedat. 1715.

-. Hier kunt gy sien o jeugt, en ook wel merken aan, Wat wonderen in haar tyd d'Apostelen hebben gedaan. 16 hsnn., taferelen uit het N. T., gedat. 1716.

-. Hier siet gy jonge Jeugt / dees' Vasten-avont / Paasch / Boere en Kermis-vreugt. 24 hsnn., taferelen uit het volksleven, gedat. 1716.

Overname, copiëren en downloaden voor niet-commercieel gebruik van teksten en afbeeldingen is toegestaan onder vermelding van bron SGKJ/AGJMBorms. Contact centsprenten@xs4all.nl.